Kinh tế Việt Nam cuối năm 2022 có nhiều sự khó khăn bởi những tác động từ lạm phát, giá xăng dầu tăng, tình tình hoạt động của các doanh nghiệp gặp nhiều khó khăn. Bên cạnh đó, việc tăng giá cả các mặt hàng thiết yếu cũng làm cho người dân hạn chế chi tiêu, giảm mức tiêu thụ hàng hóa.Giá cả các mặt hàng tăng cũng làm cho cuộc sống của người dân trở nên khó khăn hơn. Đặc biệt là nhốm người có thu nhập thấp ở thành phố và những người nghèo ở vùng sâu, vùng xa. Vì vậy chúng ta cần có những biện pháp, chính sách thích hợp để bảo vệ quyền lợi cho người dân.Trong bối cảnh suy thoái kinh tế toàn cầu đang bủa vây các nước, kinh tế Việt Nam cuối năm 2022 và năm 2023 cũng phải không năm ngoài sự suy thoái này. Tuy rằng năm 2022 là năm nền kinh tế Việt Nam phục hồi nhưng bên cạnh đó vẫn còn tồn động nhiều khó khăn cho năm 2023.
Cơ sở lý thuyết
Chính sách tài khóa là các điều chỉnh của chính phủ liên quan đến thuế và chi tiêu công nhằm can thiệp vào thị trường, đạt được các mục tiêu kinh tế vĩ mô như tăng trưởng kinh tế, giảm tỷ lệ thất nghiệp và ổn định giá cả cũng như lạm phát.
Chính sách tài khóa là công cụ mà chính phủ sử dụng để can thiệp vào nền kinh tế, nhằm đạt được sự cân bằng, kiểm soát lạm phát và giảm tỷ lệ thất nghiệp thông qua các biện pháp thuế và đầu tư công.
Trong bối cảnh nền kinh tế suy thoái hoặc khi lạm phát ở mức cao, chính sách tài khóa trở thành công cụ ngắn hạn hiệu quả nhằm cải thiện tình hình kinh tế.
Chính sách tài khóa đóng vai trò như "bàn tay vô hình", giúp Chính phủ can thiệp khi nền kinh tế quốc dân rơi vào tình trạng mất cân bằng Điều này đặc biệt quan trọng trong thời kỳ suy thoái hoặc khi tốc độ tăng trưởng GDP không đạt kỳ vọng.
Chỉ có chính phủ trung ương mới có quyền ban hành và thực thi chính sách tài khóa, trong khi chính quyền địa phương không có chức năng này.
Chính phủ áp dụng các loại chính sách tài khóa khác nhau tùy thuộc vào từng tình hình kinh tế cụ thể Hiện nay, có hai loại chính sách tài khóa chính là chính sách tài khóa mở rộng, nhằm kích thích tăng trưởng kinh tế, và chính sách tài khóa thắt chặt, nhằm kiểm soát lạm phát và ổn định kinh tế.
Chính sách tài khóa mở rộng
Chính sách tài khóa mở rộng, hay chính sách tài khóa thâm hụt, được áp dụng bởi chính phủ trong bối cảnh nền kinh tế quốc gia suy thoái Chính phủ thực hiện các biện pháp như tăng cường chi tiêu đầu tư công và giảm thuế suất nhằm kích thích tăng trưởng kinh tế Điều này có thể bao gồm việc tăng chi tiêu mà không thay đổi thuế hoặc giảm thuế mà không tăng chi tiêu.
Các biện pháp tài khóa mở rộng nhằm tăng cường chi tiêu ngân sách vượt quá thu ngân sách, qua đó kích thích tăng trưởng thị trường và tạo thêm việc làm cho người lao động Tuy nhiên, cần lưu ý rằng nếu chính sách này không được kiểm soát chặt chẽ, nó có thể dẫn đến lạm phát.
Chính sách tài khóa thắt chặt
Chính sách tài khóa thắt chặt, hay còn gọi là chính sách tài khóa thặng dư, được áp dụng bởi chính phủ trong bối cảnh nền kinh tế đang đối mặt với lạm phát, nhằm kiểm soát tình hình tài chính và ổn định giá cả.
Chính phủ có thể kiểm soát lượng tiền lưu thông trong nền kinh tế thông qua việc điều chỉnh chi tiêu công và thuế Điều này có thể được thực hiện bằng cách giảm chi tiêu đầu tư công nhưng tăng thu thuế, không giảm chi tiêu nhưng vẫn tăng thu thuế, hoặc đồng thời giảm chi tiêu và tăng thu thuế.
Mục đích của chính sách này là giảm chi ngân sách xuống thấp hơn thu ngân sách, từ đó thu hồi lượng tiền đang lưu thông và góp phần cân bằng nền kinh tế.
1.1.3, Công cụ của chính sách tài khóa
Chính phủ sẽ điều chỉnh nền kinh tế bằng hai công cụ chính là chi tiêu và thuế suất, mỗi công cụ mang những đặc tính và chức năng riêng biệt.
Chi tiêu chính phủ (Government Spending)
Chi tiêu chính phủ bao gồm các khoản đầu tư và chi tiêu nhằm phục vụ đời sống người dân và phát triển kinh tế quốc gia Hai loại chi tiêu chính của chính phủ là chi mua sắm hàng hóa dịch vụ và chi chuyển nhượng.
Chi mua sắm hàng hóa và dịch vụ là các khoản ngân sách chi thường xuyên cần thiết cho việc vận hành bộ máy nhà nước và đầu tư vào cơ sở hạ tầng kinh tế, bao gồm chi cho khí tài, vũ khí, xây dựng đường xá, cầu cống và các công trình khác Các khoản chi này cũng bao gồm lương cho cán bộ, công nhân viên Nhà nước, cũng như chi cho an ninh quốc phòng, y tế và giáo dục Đây là công cụ quan trọng để điều tiết tổng cầu, vì nó ảnh hưởng tích cực đến GDP Khi chính phủ tăng hoặc giảm chi cho mua sắm hàng hóa và dịch vụ, tổng cầu sẽ thay đổi tương ứng; cụ thể, nếu chi mua sắm tăng, tổng cầu sẽ tăng theo và ngược lại, khi chi giảm, tổng cầu cũng sẽ giảm.
Chi chuyển nhượng là các khoản trợ cấp từ chính phủ nhằm hỗ trợ người nghèo và các nhóm dễ bị tổn thương trong xã hội Những khoản trợ cấp này có vai trò quan trọng trong việc cân bằng nền kinh tế, giúp đỡ các đối tượng yếu thế và tạo ra sự công bằng xã hội.