Bài giảng Kinh tế môi trường: Chương 4 - Nguyễn Thị Thanh Huyền

Tổng giá trị kinh tế của tài nguyên môi trường Tổng giá trị kinh tế của một khu +Bảo vệ lưu vực sông + Chuỗi thức ăn + Giảm ô nhiễm không khí + Điều hoà khí hậu + Lưu trữ cacbon + Đa

L/O/G/O

CHƯƠNG 4 ĐÁNH GIÁ GIÁ TRỊ KINH TẾ CÁC

TÁC ĐỘNG MÔI TRƯỜNG

CHƯƠNG 4 ĐÁNH GIÁ GIÁ TRỊ KINH TẾ CÁC

TÁC ĐỘNG MÔI TRƯỜNG

Nội dung bài giảng

- Khái niệm, sự cần thiết phải định giá môi trường và quan

niệm tổng giá trị kinh tế

- Tổng quan về các phương pháp định giá môi trường

- Các phương pháp định giá

I Khái niệm, sự cần thiết của định giá môi trường

1.Khái niệm định giá môi trường

Định giá môi trường (hay ảnh hưởng của môi trường) là xác định giá trị tiền tệ của những cải thiện (lợi ích) hoặc những thiệt hại (chi phí) về môi trường do hoạt động

sản xuất hay tiêu dùng gây nên

2 Vì sao phải định giá môi trường???

Thứ nhất, định giá môi trường giúp lượng hoá thành tiền

các tác động môi trường thuyết phục các nhà

hoạch định chính sách giúp họ có được các quyết định tốt và công bằng hơn

Thứ hai, đối với một quyết định dựa trên phân tích lợi ích

– chi phí, định giá kinh tế các lợi ích và chi phí sẽ giúp

giảm đi những quyết định thuần túy định tính

Thứ ba, định giá kinh tế có thể cung cấp dấu hiệu hoạt

động kinh tế đúng hơn Cần nhận biết giá trị cận biên của hàng hoá môi trường nhằm xác định khối lượng

sử dụng tối ưu

Thứ tư, định giá môi trường giúp hạch toán tài khoản tài

nguyên quốc gia đầy đủ hơn thông qua việc lượng hoá

các dịch vụ mà môi trường cung cấp cho con người

Thứ năm, nếu không định giá được các ảnh hưởng môi

trường của dự án thì việc phân tích kinh tế dự án không đầy đủ

Việc định giá ảnh hưởng môi trường của dự án cho

phép:

+ Nhìn nhận đầy đủ lợi ích và chi phí của dự án;

+ Tạo cơ sở để nâng cao chất lượng dự án;

+ Tạo cơ sở để lựa chọn dự án một cách đúng đắn

2 Vì sao phải định giá môi trường?

(1) Phân tích lợi ích chi phí cho các chương trình, dự án, chính

sách (thường được áp dụng cho các dự án công)

Ví dụ: Một dự án muốn đi vào hoạt động cần phải phân tích rõ

các lợi ích cũng như chi phí môi trường của dự án Đối với các dự án công, nếu dự án gây ra chi phí cho môi trường

vượt quá lợi ích môi trường thì nhà nước không nên phê

duyệt dự án

3 Sử dụng kết quả định giá môi trường

(2) Kết quả định giá được sử dụng để khẳng định sự quan

trọng của vấn đề môi trường Thông thường việc định giá này

thường là đánh giá thiệt hại môi trường

Ví dụ: Ước tính về thiệt hại kinh tế do ô nhiễm không khí ở Tp

X mỗi ngày lên đến 1 tỷ đồng(23 triệu USD/ năm) Ô nhiễm

không khí ảnh hưởng sức khoẻ của hàng triệu người và làm gia tăng chi phí khám chữa bệnh Ô nhiễm không khí đe doạ đến tăng trưởng kinh tế, ảnh hưởng đến khí hậu và ảnh

hưởng đến hệ sinh thái

3 Sử dụng kết quả định giá môi trường

3 Sử dụng kết quả định giá môi trường

(3) Kết quả định giá được sử dụng để sắp xếp tầm quan

trọng trong các kế hoạch của từng vùng

Thông thường kết quả này dùng cho dự án xây dựng cầu

đường

Ví dụ: Để xây dựng một công trình cầu đường, người ta

phải xem xét việc xây dựng các công trình này ảnh

hưởng như thế nào đến hệ sinh thái xung quanh, mức độ ảnh hưởng có lớn không

Vai trò, tầm quan trọng của tuyến đường trong phát triển kinh tế xã hội của địa phương, của vùng, của đất nước, nên chăng phá đi hệ sinh thái này để xây dựng một tuyến đường

Để có được các kế hoạch ưu tiên, ta cần thông tin từ

việc định giá

(4) Người ta sử dụng kết quả định giá để xác định công cụ

thuế, trợ giá môi trường

Trong trường hợp này, các kết quả định giá nhằm xác định giá trị thiệt hại và các cải thiện môi trường, từ đó cho biết mức

thuế mà những người gây thiệt hại môi trường phải trả, và

tính toán các mức trợ giá, tài trợ cho các cải thiện môi trường

Ví dụ: Các công ty sản xuất của ngành công nghiệp thường

phát thải một lượng khí lớn và gây thiệt hại đến môi trường, thông qua việc định giá môi trường, chúng ta sẽ xác định mức thuế mà các công ty này phải trả do việc làm ô nhiễm môi

3 Sử dụng kết quả định giá môi trường

(5) Kết quả định giá được sử dụng để hạch toán tài khoản tài nguyên môi trường của quốc gia

Hệ thống tài khoản tài nguyên quốc gia hiện chưa được

thống kê và chưa được tính toán một cách đầy đủ, việc định giá sẽ góp phần hạch toán đầy đủ hơn các tài nguyên môi trường của quốc gia

3 Sử dụng kết quả định giá môi trường

(6) Kết quả định giá còn được dùng để xử lý các tranh chấp pháp lý về thiệt hại môi trường

Hoạt động này được sử dụng phổ biến ở Mỹ và một số quốc

2 Tổng giá trị kinh tế của tài nguyên môi trường

Tổng giá trị kinh tế của một khu

+Bảo vệ lưu vực sông + Chuỗi thức ăn

+ Giảm ô nhiễm không khí

+ Điều hoà khí hậu + Lưu trữ cacbon + Đa dạng sinh học

Giá trị nhiệm ý/

Giá trị cơ hội

Giá trị sử dụng (1)

và (2) trong tương lai

Giá trị hiện hữu

Giá trị lưu truyền

+ Đa dạng sinh học + Di sản văn hoá

2 Tổng giá trị kinh tế của tài nguyên môi trường (TEV)

TỔNG GIÁ TRỊ KINH TẾ (TEV)

Giá trị sử dụng (UV) Giá trị phi sử dụng (NUV)

Giá trị thừa kế,

di sản (BV)

Giá trị tồn tại (EV)

Giá trị

sử dụng trong tương lai

Giá trị phi sử dụng cho thế hệ tương lai

Giá trị

có được

về sự tiếp tục tồn tại

Gỗ, điều hoà khí hậu,

đa dạng sinh học, Bảo tồn hệ sinh thái,

động vật quý hiếm

2 Tổng giá trị kinh tế của tài nguyên môi trường

 Giá trị sử dụng (Use value) là giá trị của hàng hoá dịch vụ

gắn liền với việc trực tiếp hay gián tiếp sử dụng hàng hoá

dịch vụ môi trường đó

Giá trị sử dụng: Giá trị sử dụng trực tiếp và giá trị sử dụng

gián tiếp

 Giá trị sử dụng trực tiếp (DV): là giá trị có được xuất phát từ

việc sử dụng trực tiếp hàng hoá dịch vụ do thiên nhiên cung

cấp

 Giá trị sử dụng gián tiếp (IV): là giá trị xuất phát từ việc sử

dụng gián tiếp hàng hoá dịch vụ do thiên nhiên cung cấp Hay

nói cách khác, là việc sử dụng các chức năng sinh thái của

thiên nhiên

2 Tổng giá trị kinh tế của tài nguyên môi trường

 Giá trị phi sử dụng (NUV) là giá trị không gắn liền với việc

trực tiếp hay gián tiếp sử dụng một hàng hoá dịch vụ Giá trị này có được trong trường hợp cá nhân có thể không sử dụng hàng hoá dịch vụ đó, nhưng người ta vẫn nhận thức rằng

mình có được lợi ích (hay sự thoả mãn) khi biết được hàng hoá dịch vụ này đang tồn tại, đang được người khác sử dụng,

hoặc các thế hệ tương lai, con cháu của anh ta có thể sử

dụng hàng hoá dịch vụ này Từ việc nhận thức mình có được lợi ích đó, anh ta sẵn lòng trả tiền cho hàng hoá dịch vụ môi

trường này

2 Tổng giá trị kinh tế của tài nguyên môi trường

Giá trị phi sử dụng gồm: Giá trị cơ hội, giá trị thừa kế, giá trị tồn tại

 Giá trị cơ hội (OV): là giá trị sử dụng (trực tiếp và gián tiếp)

trong tương lai

 Giá trị tồn tại (EV): Một người có thể không sử dụng tài sản

môi trường này, nhưng anh ta nhận thức rằng mình có được lợi ích từ việc trả tiền cho sự tồn tại của tài sản môi trường

đó Anh ta hài lòng vì biết được hàng hoá dịch vụ này đang được người khác sử dụng, tận hưởng, hoặc nó đang được giữ gìn, bảo tồn cho thế hệ tương lai, con cháu của anh ta Do việc nhận thức bản thân có lợi ích thì anh ta sẵn lòng trả tiền cho sự tồn tại của hàng hoá dịch vụ đó

 Giá trị lưu truyền (giá trị thừa kế) (BV): là giá trị phi sử dụng

cho thế hệ tương lai Hay nói cách khác, là giá trị mà trong

hiện tại con người có thể không sử dụng, nhưng họ có thể để

3 Các bước định giá môi trường

Sources: dapted from ADB, 1996

Ảnh hưởng có phải là nội tại không?

Ảnh hưởng tương đối nhỏ phải không?

Có phải ảnh hưởng là quá nhạy cảm để

định giá khách quan không?

Có phải là ảnh hưởng có thể lượng hoá không?

Định giá định lượng và định giá các ảnh hưởng

do vì sao loại bỏ khỏi đánh giá định lượng

Phải

Không

Mô tả định tính ảnh hưởng, lượng hoá đến mức có thể được, giải thích tại sao không được định giá

Như vậy, các ảnh hưởng môi trường mà chúng ta cần định giá phải có các điều kiện sau:

+ Các ảnh hưởng ngoại vi;

+ Các ảnh hưởng có quy mô tương đối lớn;

+ Các ảnh hưởng có thể định giá một cách khách quan; + Các ảnh hưởng có thể lượng hoá

3 Các bước định giá môi trường

+ Phương pháp định giá trực tiếp để định giá cả giá trị sử dụng và giá trị phi sử dụng

+ Phương pháp định giá gián tiếp để định giá các giá trị sử dụng

Sự khác nhau của định giá trực tiếp và định giá gián tiếp

Tiêu chí Phương pháp định giá trực tiếp (stated

Quan sát hành vi hay lựa chọn của cá nhân

để suy ra giá sẵn lòng trả của người ta cho hàng hoá dịch vụ môi trường

Đánh giá giá trị sử dụng và giá trị phi sử

dụng của tài nguyên môi trường Đặc biệt

là giá trị phi sử dụng

Đánh giá giá trị sử dụng của tài nguyên

môi trường

Ví dụ: Đánh giá giá trị bảo tồn con Sao

La Mục đích ở đây là đánh giá giá trị tồn tại của tài nguyên môi trường (giá trị phi

sử dụng)

Ví dụ: Đánh giá giá trị du lịch, giải trí của Vườn quốc gia Bạch Mã Nghĩa là đánh giá giá trị sử dụng của tài nguyên môi trường

3 Xây dựng thị trường giả định: Hoạt động Dựa trên dữ liệu về thị trường thực tế (ví

Tiêu chí Phương pháp định giá trực tiếp (stated

Mang tính giả định tình huống

Chưa chắc cá nhân đã trả lời đúng và trả lời thật mức sẵn lòng trả của mình (đặc biệt là trường hợp hàng hoá công, do việc sử dụng miễn phí)

Chỉ đánh giá được giá trị sử dụng

Sự khác nhau của định giá trực tiếp và định giá gián tiếp

4 Tổng quan các phương pháp định giá môi trường

TỔNG GIÁ TRỊ KINH TẾ (TEV)

Giá trị phi sử dụng Giá trị sử dụng

Định giá trực tiếp Định giá gián tiếp

Mô hình hoá

chọn lựa

(CM)

Định giá ngẫu nhiên (CVM)

Sử dụng TT thay thế (Surrogate Market Methods)

Sử dụng thị trường thông

thường (Market based methods)

PP Thay đổi năng suất

PP Chi phí du hành (TCM)

PP Giá hưởng thụ (HPM)

PP Chi phí bệnh tật

5 Giới thiệu khái quát một số phương pháp định giá

1 Phương pháp định giá trực tiếp

Định giá trực tiếp gồm hai phương pháp: CVM &CM

(1) Đánh giá ngẫu nhiên (CVM – Contingent Valuation Method):

CVM mô phỏng một thị trường giả định, trong đó hành vi của con người được mô hình hoá trong một bảng phỏng vấn

CVM được sử dụng để tính toán các lợi ích (giá trị) môi

trường, mà lợi ích môi trường này được đo lường bằng mức sẵn lòng trả (WTP) hoặc giá sẵn lòng chấp nhận (WTA) của các cá nhân cho một hàng hoá dịch vụ Trong phương pháp này, ta trực tiếp hỏi cá nhân để biết được WTP hoặc WTA

của họ

(2) Mô hình hoá lựa chọn (CM – Choice Modelling)

CM tính toán các lợi ích môi trường bằng cách thiết lập một thị trường giả định, và lợi ích môi trường này được đo lường bằng mức sẵn lòng trả của mọi người

Cách thức thực hiện: để xác định mức sẵn lòng trả, người ta đưa

ra các thuộc tính khác nhau của vấn đề đang nghiên cứu, mỗi

thuộc tính sẽ được chia thành nhiều mức, từ đó chúng ta tiến

hành hỏi ý kiến cá nhân để biết được lựa chọn của họ

CM gồm có hai dạng thường được sử dụng là: Lựa chọn thực

nghiệm (CE – Choice Experiment) và Xếp hạng ngẫu nhiên (CR –

Contingent Ranking)

1 Phương pháp định giá trực tiếp

2 Phương pháp định giá gián tiếp

2.1 Phương pháp thay đổi năng suất (Changes In Productivity)

Phương pháp thay đổi năng suất được sử dụng để tính toán

giá trị sử dụng của các sản phẩm dịch vụ sinh thái (chất lượng

môi trường)

Khi đó chất lượng môi trường được xem như là một đầu vào của quá trình sản xuất

Ví dụ: Nước tưới là một đầu vào rất cần để cây trồng phát

triển, từ đó người ta đầu tư một dự án thuỷ lợi để tăng năng suất cây trồng

Giá trị tăng do thực hiện dự án thuỷ lợi đúng = diện tích hình ABEC

2.2 Phương pháp chi phí bệnh tật (Cost of illness)

Phương pháp chi phí bệnh tật được sử dụng để đo lường giá

trị sử dụng trong tổng giá trị kinh tế của tài nguyên môi

Ví dụ: Không khí ô nhiễm làm gia tăng số bệnh nhân bị bệnh

đường hô hấp Từ đó gia tăng chi phí khám chữa bệnh

Giá trị tăng lên do chi phí khám chữa bệnh cũng chính là giá trị thay đổi chất lượng môi trường

L/O/G/O

2.3 Phương pháp chi phí du hành (TCM –

Travel Cost Method)

2.3 Phương pháp chi phí du hành (TCM –

Travel Cost Method)

 Phương pháp chi phí du hành (TCM) có xuất xứ từ nghiên

cứu của Hotelling (1949) “Một nghiên cứu kinh tế về định giá tiền tệ của sự giải trí ở các công viên quốc gia”, Washington

DC, thuộc bộ phận Dịch vụ Công viên quốc gia và Lập kế

hoạch giải trí

 Có hai cách tính phương pháp chi phí du hành: Chi phí du

hành khu vực (ZTCM) và Chi phí du hành cá nhân (ITCM)

Các giả thiết cơ bản

1 Chi phí du lịch và thời gian sử dụng để tới và ở lại một địa

điểm là gần với giá trị sự trải nghiệm giải trí

2 Các giá trị sử dụng được đánh giá được đưa vào tính toán các chuyến tham quan đồng nhất tới các địa điểm giữa những người trả lời

Đồng nhất ở đây có nghĩa là các chuyến tham quan diễn ra cùng một số lượng về thời gian Chúng ta không trộn lẫn các chuyến

du lịch một ngày và các chuyến du lịch nhiều ngày

3 Các chuyến du lịch chỉ tới một địa điểm, tránh việc các khách tham quan trong một ngày tới nhiều địa điểm cùng lúc (địa điểm

A, B, C ) Bởi lúc này chúng ta gặp phải vấn đề trong xác định phúc lợi đạt được từ địa điểm A, địa điểm B,

Đối tượng

TCM có thể được dùng để tính toán lợi ích (hoặc chi phí) kinh

tế từ các hoạt động sau đây:

+ Các thay đổi trong việc đánh giá các chi phí cho một địa điểm giải trí;

+ Việc bỏ qua sự tồn tại của một điểm giải trí;

+ Sự tăng thêm các điểm giải trí mới;

+ Sự thay đổi trong chất lượng môi trường tại điểm giải trí

Phạm vi

TCM được sử dụng để tính toán các giá trị kinh tế có liên quan đến hệ sinh thái hay địa điểm giải trí nào đó

Ý nghĩa sử dụng phương pháp

 TCM đánh giá các lợi ích vui chơi, giải trí bằng cách mô phỏng

một đường cầu diễn tả số lần đi tham quan được thực hiện,

ứng với mỗi giá vé vào cửa của khu giải trí

 TCM cho phép tính được giá sẵn lòng trả của khách tham quan

dựa trên số chuyến du lịch mà họ thực hiện ở các chi phí du hành khác nhau

 Điều này tương tự như việc ước tính giá sẵn lòng trả của cá

nhân cho một hàng hoá thị trường dựa trên số lượng cầu tại các mức giá khác nhau

Bản chất của phương pháp

 TCM được sử dụng để đánh giá các giá trị sử dụng thông

qua việc sử dụng một thị trường thay thế

 Mục đích của phương pháp này là đo lường lợi ích thu được

từ việc đi thăm các cảnh quan

 Ta xác định lợi ích này thông qua việc tính toán các chi phí

mà khách du lịch phải bỏ ra để đến được địa điểm đó

 Hay nói cách khác, lợi ích cần được đánh giá ở đây là “giá trị

của sự trải nghiệm giải trí ở một điểm du lịch”

Bản chất của phương pháp

 Vấn đề là cùng mua một hàng hoá dịch vụ là “giá trị giải trí ở

một điểm du lịch” nhưng chi phí sẽ khác nhau

 Tuỳ theo cách tiếp cận với điểm du lịch, vị trí xuất phát của du

khách mà chi phí sẽ khác nhau

 Các du khách ở gần điểm du lịch có thể đi tham quan và về

trong ngày Các du khách ở xa, có thể phải đi bằng nhiều

phương tiện mới đến được điểm du lịch, và để tận hưởng các dịch vụ giải trí thì họ phải ở khách sạn và sử dụng một số dịch

vụ du lịch trong một khoảng thời gian (thường là vài ngày)

 Do đó, chi phí của các du khách có thể khác nhau