Lời nói đầu Trong thời đại xã hội nào, những người lao động sản xuất trong các ngành sảnxuất công nghiệp, dich vụ công nghiệp hay những người công nhân đều có vai tròsáng tạo chân chính
Trang 1BÀI TẬP LỚN
Môn: CHỦ NGHĨA KHOA HỌC XÃ HỘI
giai cấp công nhân? Giai cấp công nhân hiện nay còn đảm nhận sứ mệnh lịch
sử đó không? Giải thích và chứng minh
Trang 2LỜI NÓI ĐẦU……….………1
NỘI DUNG……… 3
I.Khái niệm giai cấp công nhân……… …3
II Sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân………5
III Giai cấp công nhân và sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân hiện nay……….8
1.Giai cấp công nhân ngày nay………8
2.Sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân hiện nay……….13
IV Sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân ở Việt Nam……….15
KẾT LUẬN……… 17
TÀI LIỆU THAM KHẢO……… 19
Trang 3Lời nói đầu
Trong thời đại xã hội nào, những người lao động sản xuất trong các ngành sảnxuất công nghiệp, dich vụ công nghiệp hay những người công nhân đều có vai tròsáng tạo chân chính ra lịch sử và là những người giữ vai trò quết định sáng tạocông cụ sản xuất, giá trị trặng dư và chính trị xã hội Chủ nghĩa xã hội khoa học làmột trong ba bộ phận của chủ nghĩa Mac-Lênin đã nghiên cứu một cách toàn diện
về các quy luật chính trị xã hội của quá trình phát sinh,hình thành và phát triển củacác hình thái kinh tế xã hội cộng sản chủ nghĩa Trong đó, chủ nghĩa xã hội khoahọc tâp trung nghiên cứu những nguyên tắc cơ bản, những điều kiện, con đường,hình thức phương pháp đấu tranh của giai cấp công nhân để chuyển biến từ chủnghĩa tư bản sang chủ nghĩa xã hội
Phát hiện ra sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân là một trong những cống hiến
vĩ đại của C.Mác Trong thư gửi Vây - đơ- Maye (năm 1852), C.Mác cũng đãkhẳng định rằng việc phát hiện ra giai cấp là công lao của các nhà lịch sử Pháp,còn bản thân ông chỉ là người phát hiện ra sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân, phát hiện xu hướng tất yếu xuất hiện chuyên chính vô sản bởi đấu tranh giai cấpgiữa giai cấp vô sản và giai cấp tư sản Trong tác phẩm Tuyên ngôn của ĐảngCộng Sản, C.Mác và Ph.Ăngghen chỉ rõ: giai cấp tư sản không đã những rèn ra vũkhí mà còn tạo ra những người sử dụng vũ khí để tự chống lại mình Điều đó cónghĩa, sứ mệnh lịch sử của giai cấp vô sản hiện đại là tất yếu khách quan Hơn 160năm qua kẻ thù của chủ nghĩa Mác luôn xuyên tạc, phủ nhận các quan điểm củachủ nghĩa duy vật lịch sử, trong đó có vấn đề “sứ mệnh lịch sử của giai cấp côngnhân” Vì vậy, bảo vệ quan điểm của C.Mác về “sứ mệnh lịch sử thế giới của giaicấp vô sản” là hòn đá thử vàng để phân biệt đâu là người marxist chân chính, đâu
là người cộng sản giả danh
Trang 4
Ngày nay, cuộc đấu tranh tư tưởng hết sức phức tạp, đặc biệt là sau cuộc khủnghoảng và sụp đổ của mô hình chủ nghĩa xã hội hiện thực ở Liên Xô và Đông Âuvào cuối thế kỷ XX, nhiều người đã bộc lộ sự dao động và hoài nghi về sứ mệnhlịch sử giai cấp công nhân Các thế lực thù địch, chống cộng, cùng với các phần tử
cơ hội, xét lại và chủ nghĩa thực chứng mới dưới mọi hình thức đã và đang mưutoan xuyên tạc, phủ nhận nhiều quan điểm của chủ nghĩa duy vật lịch sử, trong đó
có quan điểm về giai cấp công nhân và sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân
Trong giai đoạn mới hiện nay, công cuộc công nghiệp hoá, hiện đại hoá đang diễn
ra trên toàn thế giới,chủ nghĩa xã hội đang trong thời kỳ thoái trào, thời đại ngàynay vẫn đang là thời đại quá độ từ chủ nghĩa tư bản lên chủ nghĩa xã hội trên phạm
vi toàn thế giới còn đang có nhiều biến động, tiêu cực thì vấn đề làm sáng tỏ sứmệnh lịch sử của giai cấp công nhân được đặt ra trở nên bức thiết hơn bao giờ hết. Đối với nước ta, vấn đề này đươc Đảng ta rất chú trọng Vì thế, sứ mệnh lịch sửcủa giai cấp công nhân không chỉ thể hiện rõ trong các văn kiên đại hội đại biểutoàn quốc, mà đây còn là một trong những đề tài nghiên cứu khoa học của nhiềunhà lý luận, nhà nghiên cứu lịch sử, và của nhiều thế hệ công nhân, sinh viên.
nghĩa Mác – Lênin về sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân? Giai cấp côngnhân hiện nay còn đảm nhận sứ mệnh lịch sử đó không? Giải thích và chứngminh. Tuy nhiên những kiến thức và sự tìm hiểu của em có thể vẫn chưa được đầy
đủ và hoàn chỉnh, mong thầy cô thông cảm cho em ạ
Nội dung2
Trang 5I.Khái niệm giai cấp công nhân(giai cấp vô sản)
Trên cơ sở chủ nghĩa duy vật lịch sử và phương pháp tư duy biện chứng, C.Mác và Ph Ăngghen đã nghiên cứu thực trạng xã hội tư bản phát triển những nămđầu thế kỷ XVIII và đưa ra quan niệm khoa học chung nhất về một giai cấp mớixuất hiện trong xã hội lúc đó _ giai cấp công nhân “con đẻ của nền đại côngnghiệp”; gồm những người lao động không có tư liệu bán sức lao động cho giaicấp tư sản và theo đó phải chịu áp bức, bóc lột giá trị thặng dư sản xuất Họ là lựclượng lao động trực tiếp vận hành các công cụ sản xuất trong nền công nghiệp hiệnđại _ đại diện cho phương thức sản xuất tiên tiến Nhưng họ là giai cấp cách mạngnhất, có tinh thần quốc tế vô sản trong sáng, đoàn kết với nhau trong quá trình đấutranh chống lại kẻ thù giai cấp chung là giai cấp tư sản Trên cơ sở những quanniệm của C Mác và Ph Ăngghen về giai cấp công nhân, V I Lênin đã phát triểnkhái niệm giai cấp công nhân trong thời đại mới _ quá độ từ chủ nghĩa tư bản lênchủ nghĩa xã hội Từ đó, làm hoàn chỉnh và phong phú thêm lý luận về giai cấpcông nhân trong điều kiện: đã giành được chính quyền và lãnh đạo chính quyềnxây dựng xã hội xã hội chủ nghĩa hiện thực Theo quan niệm của V I Lênin, giaicấp công nhân trở thành giai cấp cầm quyền phải tỏ ra có “khả năng tổ chức thựctiễn” với việc thông qua Đảng tiền phong của mình lãnh đạo toàn xã hội cải tạo xãhội cũ, tổ chức xây dựng xã hội mới, tổ chức xây dựng đất nước, tiến hành kiểm
kê, kiểm soát, sử dụng chuyên gia tư sản, đẩy mạnh sản xuất và tổ chức thi đua; họ
đã là người làm chủ nhà nước, làm chủ tập thể đối với tư liệu sản xuất do nhà nước
sở hữu quản lý, là giai cấp giữ vai trò chủ đạo trong nền kinh tế quốc dân, giai cấpthống trị về chính trị
3
Trang 6Dù khái niệm giai cấp công nhân có nhiều tên gọi khác nhau như thế nào đi nữathì theo C Mác và Ph Ăngghen vẫn chỉ mang hai thuộc tính cơ bản:
- Về phương thức lao động, phương thức sản xuất, đó là những người lao động trựctiếp hay gián tiếp vận hành các công cụ sản xuất có tính chất công nghiệp ngàycàng hiện đại và xã hội hóa cao
C Mác và Ph Ăngghen đã nêu: "Các giai cấp khác đều suy tàn và tiêu vong cùngvới sự phát triển của đại công nghiệp, còn giai cấp vô sản lại là sản phẩm của bảnthân nền đại công nghiệp" ; "Công nhân cũng là một phát minh của thời đại mới,giống như máy móc vậy Công nhân Anh là đứa con đầu lòng của nền côngnghiệp hiện đại”
- Về vị trí trong quan hệ sản xuất tư bản chủ nghĩa, đó là những người lao độngkhông có tư liệu sản xuất, phải bán sức lao động cho nhà tư bản và bị nhà tư bản bóc lột về giá trị thặng dư Thuộc tính thứ hai này nói lên một trong những đặctrưng cơ bản của giai cấp công nhân dưới chế độ tư bản chủ nghĩa nên C.Mác vàPh.Ăngghen còn gọi giai cấp công nhân là giai cấp vô sản
Ngày nay, với sự phát triển của chủ nghĩa tư bản, bộ mặt của giai cấp công nhânhiện đại có nhiều thay đổi khác trước Cơ cấu ngành nghề của giai cấp công nhân
đã có những thay đổi to lớn: bên cạnh công nhân của nền công nghiệp cơ khí đãxuất hiện công nhân của nền công nghiệp tự động hoá, với việc áp dụng phổ biếncông nghệ thông tin vào sản xuất Song, dù cho trình độ kỹ thuật có thay đổi nhưthế nào đi nữa thì xét theo tiêu chí kinh tế - xã hội, giai cấp công nhân vẫn tồn tạinhư là một giai cấp đặc thù
Căn cứ hai thuộc tính cơ bản của giai cấp công nhân như đã trình bày ở trên,chúng ta có thể coi những người lao động trong các ngành sản xuất công nghiệp,
Trang 7dịch vụ công nghiệp là công nhân Còn những người làm công ăn lương phục vụtrong các ngành khác như y tế, giáo dục, văn hoá, dịch vụ (không liên quan trựctiếp đến sản xuất công nghiệp) là những người lao động nói chung, đang đượcthu hút vào tổ chức công đoàn nghề nghiệp, nhưng không phải là công nhân Saukhi cách mạng vô sản thành công, giai cấp công nhân trở thành giai cấp cầmquyền, không còn ở địa vị giai cấp bị bóc lột nữa, mà nó đã trở thành giai cấpthống trị, giai cấp lãnh đạo cuộc đấu tranh cải tạo xã hội cũ, xây dựng xã hội mới,đại biểu cho toàn thể nhân dân lao động, làm chủ những tư liệu sản xuất cơ bản đãđược công hữu hoá Trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội, giai cấp công nhân
có đặc trưng chủ yếu nhất bằng thuộc tính thứ nhất; còn về thuộc tính thứ hai nếuxét toàn bộ giai cấp, thì giai cấp công nhân đã là người làm chủ, nhưng trong điềukiện tồn tại nhiều thành phần kinh tế, thì còn có một bộ phận công nhân làm thuêtrong các doanh nghiệp tư nhân Những người này về danh nghĩa tham gia làm chủcùng toàn bộ giai cấp công nhân và nhân dân lao động, nhưng xét về mặt cá nhân,
họ vẫn là những người làm công, ăn lương và với những mức độ nhất định, họ vẫn
bị những chủ sở hữu tư nhân bóc lột về giá trị thặng dư
Ở nước ta, giai cấp công nhân cùng nông dân làm chủ tư liệu sản xuất chủ yếu, làgiai cấp lãnh đạo xã hội trong quá trình xây dựng chủ nghĩa xã hội và bảo vệ Tổquốc xã hội chủ nghĩa Việt Nam
II Sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân
Ngoài việc đưa ra những quan niệm đúng đắn về giai cấp công nhân, cônglao to lớn nhất của chủ nghĩa Mác – Lênin chính là đã phát hiện ra sứ mệnh lịch sửtoàn thế giới của giai cấp công nhân lực lượng xã hội có vai trò giải phóng thế giớikhỏi tình trạng “đen tối” dưới chủ nghĩa tư bản
Trang 8Nội dung sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân được biểu hiện cụ thể như sau :
Trong lĩnh vực kinh tế: giai cấp công nhân tiến hành xoá bỏ chế độ tư hữu tưnhân về tư liệu sản xuất, xây dưng chế độ công hữu tư liệu sản xuất, nâng cao năngxuất lao động thoả mãn từng bước nhu cầu phát triển của nhân dân Sứ mệnh lịch
sử của giai cấp công nhân trong lĩnh vực này chỉ rõ mục tiêu cuối cùng của giai cấpcông nhân, thoả mãn nhu cầu ngày càng đầy đủ hơn : làm theo năng lực hưởngtheo nhu cầu
Trong lĩnh vực chính trị: giai cấp công nhân phải trở thành giai cấp thống trị xãhội Đó là phải đập tan chính quyền tư sản; xây dựng chính quyền nhà nước (nềnchuyên chính vô sản): thực chất là để đảm bảo quyền lực chính trị thuộc về nhândân giữ vai trò quan trọng là công cụ quan trọng xây dựng xã hội mới, là kiểu nhànước: nhà nước nửa nhà nước và nhà nước tự tiêu vong
Trong lĩnh vực xã hội: đó là phải xoá bỏ giai cấp bóc lột; phải tiến hành xoá bỏgiai cấp nói chung, tạo ra sự bình đẳng trong quan hệ người với người Ở đây xoá
bỏ giai cấp bóc lột với tư cách là giai cấp chứ không xoá bỏ các cá nhân vì họ cóthể là những cá nhân có ích cho xã hội mới
Có thể nói nội dung của sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân bao gồm bốn sựnghiệp Đó là sự nghiệp giải phóng giai cấp; sự nghiệp giải phóng xã hội, dân tộc;
sự nghiệp giải phóng người lao động; và sự nghiệp giải phóng con người Đâychính là nấc thang phát triển của các hình thái kinh tế xã hội Vì vây phải tiến hànhdần dần qua hai giai đoạn, tránh sự nôn nóng:
Trang 9Giai đoạn thứ nhất, giai cấp công nhân và chính đảng của mình tiến hành cuôcđấu tranh giành chính quyền của giai cấp vô sản.
Giai đoạn thứ hai, khi đã giành được chính quyền - thời kỳ quá độ xây dựng chủnghĩa xã hội: Đảng cộng sản và giai cấp công nhân phải tiếp tục đấu tranh giai cấptrên tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội, với mục đích là giữ vững chính quyềncách mạng, xây dựng và bảo vệ tổ quốc xã hội chủ nghĩa với đỉnh cao là chủ nghĩacộng sản
Tóm lại, nội dung sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân gồm hai bước cơ bản Một là biến thành giai cấp thống trị, giành lấy dân chủ Hai là, sau đó, dùng
sự thống trị chính trị của mình từng bước đoạt lấy tư bản trong tay giai cấp tư sản
để tập trung tất cả những công cụ sản xuất vào tay nhà nước _ giai cấp vô sản đãđược tổ chức thành giai cấp thống trị, để tăng nhanh số lượng những lực lượng sảnxuất, mang lại cuộc sống tự do, hạnh phúc, “làm theo năng lực, hưởng theo nhucầu” cho con người _ sáng tạo ra một xã hội mới “Thực hiện sự nghiệp giải phóngthế giới ấy, đó là sứ mệnh lịch sử của giai cấp vô sản hiện đại” Và, sứ mệnh lịch
sử đó của giai cấp công nhân chỉ có thể hoàn thành khi xây dựng và giương cao vaitrò lãnh đạo của Đảng Cộng sản
Vận dụng và phát triển sáng tạo học thuyết Mác trong điều kiện mới, V I Lênin
đã tiếp tục bổ sung và làm giàu thêm lý luận về sứ mệnh lịch sử toàn thế giới củagiai cấp công nhân là giai cấp thống trị về chính trị, giai cấp lãnh đạo toàn xã hộitrong cuộc đấu tranh lật đổ ách tư bản, trong sự nghiệp sáng tạo ra xã hội mới,trong toàn bộ cuộc đấu tranh để thủ tiêu hoàn toàn các giai cấp Những lý luận này
đã được vận dụng trực tiếp vào quá trình xây dựng Chủ nghĩa xã hội hiện thực. Những quan điểm, tư tưởng của các nhà kinh điển Mác – Lênin nêu trên không
Trang 10những đã cung cấp một nền tảng lý luận mà còn mang lại phương pháp nghiên cứukhoa học, làm cơ sở cho việc nghiên cứu giai cấp công nhân trong thời đại mới
-Ph Ăngghen viết: "Thực hiện sự nghiệp giải phóng thế giới ấy, - đó là sứ mệnhlịch sử của giai cấp vô sản hiện đại" V.I Lênin cũng chỉ rõ: "Điểm chủ yếu tronghọc thuyết của Mác là ở chỗ nó làm sáng rõ vai trò lịch sử thế giới của giai cấp vôsản là người xây dựng xã hội xã hội chủ nghĩa"
III Giai cấp công nhân và sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân hiện nay
1 Giai cấp công nhân ngày nay
Giai cấp công nhân thời Mác là giai cấp lao động, làm thuê, bị bóc lột và xuấtthân chủ yếu từ nông dân và nông thôn Nhưng từ những năm 60 của thế kỷ XX trở lại đây, xu thế đô thị hóa và đông đảo cư dân đô thị đã bổ sung một lượng lớn vàonguồn nhân lực của giai cấp công nhân
Trong những thập niên gần đây, quá trình đô thị hóa trên thế giới có sự khác biệtkhi so với vài thế kỷ trước đây và đang diễn ra với tốc độ cao
Trước đây, các vùng tụ cư trong lịch sử nhân loại thường ở lưu vực các con sônglớn, nơi thuận tiện cho canh tác nông nghiệp và có nguồn nước cho sinh hoạt. Ngày nay, đặc biệt là từ giữa thế kỷ XX, bắt đầu xuất hiện những thành phố lớntrên sa mạc như LasVegas cùng nhiều đô thị ở Trung Đông… Chúng hầu như đượcxây dựng và phát triển dựa trên nguyên lý mới: khắc phục sự khắc nghiệt của tựnhiên, nhân tạo hóa các điều kiện sống bằng khoa học và công nghệ hiện đại Đây
là một quá trình gắn liền với phát triển văn minh và công nghệ Đó là những thành
Trang 11phố được dịch vụ bởi công nghệ hiện đại Nó cần đến công nghệ mới, công nghiệp
và công nhân
Hiện nay, khu vực có mức đô thị hóa cao nhất là Bắc Mỹ với 82% dân số sống ở
đô thị, tiếp đó là Mỹ La tinh và Caribbean 80% và châu Âu 73% Báo cáo “Nhìnlại triển vọng đô thị hoá thế giới” của Liên hợp quốc năm 2005, mô tả “thế kỷ XX
đã chứng kiến quá trình đô thị hoá nhanh chóng của cư dân thế giới” với tỷ lệ cưdân đô thị tăng từ 13% (220 triệu người) năm 1900 lên 29% (732 triệu người) năm
1950 và 49% (3,2 tỷ người) năm 2005 Báo cáo này cũng ước tính rằng vào năm
2030 con số đó sẽ là 60% (4,9 tỷ người) Một nhà nghiên cứu nhận định: “Chúng ta
đã chưa bao giờ có một cuộc cách mạng nhân khẩu học nhanh và triệt để như cuộccách mạng của 100 năm qua Vào năm 1900 hay khoảng đó, gần 95% người ởkhắp thế giới làm công việc chân tay Và cũng chỉ có gần 5% người đã sống ở đôthị có dân cư trên 100.000 dân Ngày nay, ở các nước phát triển, tỷ lệ người làmcông việc chân tay đã giảm xuống chỉ còn từ 20 - 25% trong lực lượng lao động
và gần 50% dân cư sống ở đô thị.” Từ đây đang hình thành dự trữ cho lực lượnglao động hiện đại
Ở các nước đang phát triển và phát triển ở trình độ cao, từ những năm 60 thế kỷ
XX trở lại đây, nguồn nhân lực cho công nghiệp hóa có một bộ phận lớn và ngàycàng tăng, được tuyển mộ từ nhóm cư dân đô thị Cơ cấu xuất thân của công nhâncũng đa dạng hơn: họ xuất thân từ gia đình công nhân truyền thống, từ gia đình tríthức - công chức, tiểu thương, dịch vụ… Lối sống đô thị khá gần gũi với tác phonglao động công nghiệp cũng giúp cho người lao động bớt bỡ ngỡ khi tham gia vào phương thức sản xuất công nghiệp
Đô thị hóa làm xuất hiện ngày một đông đảo hơn đội ngũ lao động làm thuê, vốn
có mặt từ thời Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản, gồm “bác sĩ, luật gia, tu sĩ, thi sĩ,