Tài li u c ệ ủa Lê Minh => Thủ pháp vật hóa đã làm cuộc đời và thân phận của Mị hiện lên bi đát và chẳng con ra con ngườ ữ i n a.. Quả thật là vậy, có l khi vi t nh ẽ ế ững dòng văn nà
Trang 2bắp, và dù lúc đi hái củi, lúc bung ngô, lúc nào cũng gài một bó đay trong cánh tay để tước thành s i. ợ
Bao gi ờ cũng thế , su ốt năm suốt đời như thế Con ng ựa, con trâu làm còn có lúc, đêm nó còn được đứng gãi chân, nhai cỏ, đàn bà con gái nhà này thì vùi vào l àm việc cả đêm cả ngày
Mỗi ngày Mị càng không nói, lùi lũi như con rùa nuôi trong xó cửa Ở cái buồng Mị nằm, kín mít, có m t chi c c a s m t l vuông b ộ ế ử ổ ộ ỗ ằng bàn tay Lúc nào trông ra cũng chỉ thấy trăng trắ ng, không biết là sương hay là nắ ng Mị nghĩ rằ ng mình cứ chỉ ngồi trong cái lỗ vuông ấy mà trông ra, đế n bao giờ chết thì thôi.”
Mỗi m ột tác ph m ngh thu t ph ẩ ệ ậ ải là kết qu c ả ủa quá trình lao động nghệ thuật miệt mài, và phải được t o nên b i c ạ ở ả t ấm lòng ngườ i ngh ệ sĩ Qua mỗ i tác ph ẩm, ngườ i ngh sĩ muốn mang lại những ệ bài h c nh n th c và chi ọ ậ ứ ều sâu tư tưở ng c ủa mình, vươn tớ i nh ng giá tr ữ ị vĩnh cửu “Vợ chồng A Phủ”
của Tô Hoài là m t tác ph ộ ẩm như vậ y Qua truy n ng ệ ắn, người đọc đã thấy đượ c b c chân dung v ứ ề
sự tàn ác c a b ủ ọn chúa đấ t mi ền núi đã khiến ngườ i nông dân nghèo lâm vào kh c ổ ực Điều ấy được thể hiện rõ nh t qua nhân v t M ấ ậ ị Đoạ trích trên đã miêu tả n chân th c s ự ố phậ n b t h nh y c a M ấ ạ ấ ủ ị dưới cái bóng của chúng, làm người đọc không kh i xót xa: ỏ
“Lầ ầ n l n mấy năm qua [ ] bao giờ ch ết thì thôi”
_ Tác ph m: ẩ Truyện ngắn “Vợ chồng A Ph ủ” là kế t qu ả c a chuy n tham d chi n d ch gi i phóng ủ ế ự ế ị ả Tây B c trong vòng 8 tháng c ắ ủa Tô Hoài Ông đã “cùng ăn, cùng làm, cùng ở ới người dân nơi đây” v
Chính vì v y mà nó giúp Tô Hoài thêm hi u bi ậ ể ết v dân t ề ộc nơi đây, khơi nguồn cảm hứng cho các
Trang 3sáng tác ngh thu t.Tô Hoài t ng tâm s ệ ậ ừ ự “Đất nước và con người nơi đây đã để thương để nhớ cho tôi nhiều không th bao gi ể ờ quên” Tác phẩm “Vợ chồ ng A Ph ủ” là m t l i c ộ ờ ảm ơn đố ới đồng bào nơi i v
đây Truyện sau được in trong tập Truyện Tây Bắc, xuất bản năm 1952
b D n d t (tóm t ẫ ắ ắt) vào đoạn trích (Bắt buộc ph i có thao tác này ả ):
Tác phẩ m là b c tranh chân th c v t i ác và s tàn b o c a b ứ ự ề ộ ự ạ ủ ọn chúa đấ t mi ền nùi đã đẩy ngườ i nông dân nghèo mi n núi lâm vào s ề ố phậ n kh c ổ ực Điều này đượ c th ể hiệ n rõ r t nh ệ ất ở nhân v ật
Mị M ị đã từ ng là m ột cô gái đẹp người, đẹ p n ết, t ự do và yêu đờ i Nh ưng vì món nợ truy n ki ề ếp của cha m mà M ẹ ị phả i làm dâu g t n cho nhà th ng lí Pá Tra K t y, d n d n M ạ ợ ố ể ừ ấ ầ ầ ị đã mấ t d n hy v ầ ọng
và khát v ng s ng, tr thành m ọ ố ở ột con ngườ i chai s n, vô c m ạ ả Đoạn trích trên n ằm ở phần đầ u c ủa truyện ngắn, đã thể hiệ n sâu s c ắ điều này Tài li u c a Lê Minh ệ ủ
c C m nh ả ận đoạ n trích:
LĐ1: Trước hết, Mị hiện lên trong đoạ n trích là m ột ngườ i vô cảm, cạn kiệt sức s ống, đế n cả cái ch t M còn ch ế ị ẳng màng nghĩ tớ ữ i n a, b i cu c s ng c a M bây gi ở ộ ố ủ ị ờ chẳ ng khác gì ki p nô l ế ệ, súc v ật:
a M v i s vô c m, c n ki t s ị ớ ự ả ạ ệ ức s ống, đế n c cái ch ả ết Mị còn ch ẳng màng nghĩ tới nữa: _Ngay t ừ câu văn đầ u tiên , Tô Hoài đã lộ t tả số phận khổ cực c ủa người dân lao độ ng “Lầ ầ n l n m y ấ năm qua, mấy năm sau, bố Mị ch ết” :
+ T ừ “lầ ần” kết hợp v i các c m t n l ớ ụ ừ “mấy năm qua, mấy năm sau” chỉ kho ng th i gian kéo dài ả ờ triền miền t ừ năm này qua năm khác và xảy ra một cách t t , dai d ng, mòn m ừ ừ ẳ ỏi.
+ Trong s ự chả y trôi y c a th i gian hi n lên cái ch t c ấ ủ ờ ệ ế ủa con người “bố Mị chết” ự chả : S y trôi dai dẳng ấy của th ời gian như kéo dài cái khổ , cái c c c ự ủa nh ững người lao độ ng nghèo mi ền núi Họ phải cam ch u và s ị ống dưới cái trướ ng c a b ủ ọn chúa đấ t mi n núi ngày này qua tháng khác Cu ề ối cùng, cái khổ ấ y k ết thúc thành cái chết Tài liệu c a Lê Minh ủ
=> Ch v i m ỉ ớ ột câu văn ngắn, Tô Hoài đã dấ y lên ni ềm đồ ng c m c ả ủa người đọ c v ề cuộc đời bất hạnh của nh ững người lao độ ng nghèo mi n núi Qu ề ả thực, nói như Nguyễn Minh Châu: “Nhà văn không tô đen hay bôi hồ ng cuộc s ống mà nhà văn chỉ làm rõ b m t th t c ộ ặ ậ ủa nó”.
_ Ở những câu văn tiếp theo, một l n n a hình nh n m lá ngón xu t hi ầ ữ ả ắ ấ ện “Nhưng Mị cũng không
còn tưởng đến Mị có th ể ăn lá ngón tự tự nữa”:
+ Lần thứ nhất , khi M ị trố n v nhà và khóc n c n v i b ề ứ ở ớ ố, “Mị ném n m lá ngón xu ắ ống đất Mị
không đành lòng chết” Mị làm v y b ậ ởi lúc ấy, Mị còn có sự ràng bu c là ph i s ộ ả ống để trả ợ n cho b ố
+ Bây gi , ờ “Mị cũng không còn tưởng đế n Mị có thể ăn lá ngón tự tự n ữa” Lí gi i cho tr ng thái này ả ạ
là bởi “Ở lâu trong cái kh , M quen kh r ổ ị ổ ồi”
=> Câu văn đánh dấ u sự thay đổ i trong tính cách và tâm trạng của Mị Như vậy, do tác động của sự
bóc l t mà b con Pá Tra gây ra mà gi M ộ ố ờ ị đã mất đi ngọ ử n l a s ng và ch ố ẳng còn màng nghĩ tớ ống i s chết n a (Tài li u c ữ ệ ủa Lê Minh) Ba ch ữ “Mị quen kh r ổ ồi” như chất chứa bao xót xa và ph n u ẩ ất
=> Hoàn c nh t o nên tính cách và tính cách t o nên s ả ạ ạ ố phậ Từ m n ột ngườ i con gái t ự do và yêu đờ i, cánh ta y đen ngòm ủ c a cái kh ổ và cái ác đã tóm lấ y Mị và hút hết bao nhiêu là cái t ốt, cái đẹ p rồi nhả ra là m ột con ngườ i nh ỏ bé, trơ lì và chai sạ Đọ n c nh ững câu văn này, ta càng cả m th ấy thương
và đồng cảm với số phận bất hạnh của M ị
b Lí gi i cho c ả ảm giác “quen kh r ổ ồi “ c a M là b i cu c s ng c a M ủ ị ở ộ ố ủ ị chẳ ng khác gì kiếp nô lệ, súc v ật:
Trang 4_ M ị đã tự đẩ y cu c s ng c a mình ngang hàng v i súc v ộ ố ủ ớ ật “Bây gi thì M ờ ị tưởng mình cũng là con trâu, mình cũng là con ngựa, là con ngựa ph ải đổi ở cái tàu ng ựa nhà này đến ở cái tàu ng a nhà khác, ự
ngựa ch ỉ biết vi ệc ăn cỏ , bi ết đi làm mà thôi”
+ M t so sánh mình v i con trâu, con ng a Hình nh này cho th ị ự ớ ự ả ấy sự bất l c và t i c c c a M ự ủ ự ủ ị + M ị như mộ ẻ t k nô l không công, m t c ệ ộ ỗ máy lao độ ng cho nhà thố ng lí Pá Tra M ị phải sống phụ
thuộc vào chúng “con ng a ph ự ải đổi ở cái tàu ng ựa nhà này đến ở cái tàu ng ựa nhà khác” và chỉ còn biết “ăn cỏ, đi làm” Tài li u c ệ ủa Lê Minh
=> Thủ pháp vật hóa đã làm cuộc đời và thân phận của Mị hiện lên bi đát và chẳng con ra con
ngườ ữ i n a B i vậy, Mị chán sống, chán ch ở ết cũng là m ột điều dễ hiểu và dễ cảm thông
LĐ2: Tâm lí chán chườ ng ấy đã hình thành nên mộ t cô Mị với hình ảnh vô thức, bị động, lặp
đi lặp lại trong guồng quay b t bi n c ấ ế ủa kiếp nô lệ:
a Trước hết là ở guồng quay bất bi n trong công vi ế ệc:
_ Cái kh d ổ ồn nén lâu ngày nên “Mị cúi m ặt, không nghĩ ngợ ữa” i n Cái cúi m t c a M ặ ủ ị phải chăng là
sự gián ti p ch p nh ế ấ ận và thỏa hi p v i ki p nô l này ệ ớ ế ệ chăng ? _ Tô Hoài ti p t c s d ế ụ ử ụ ng các c m t chỉ s b t bi ụ ừ ự ấ ến “nhớ đi nhớ lại, m ỗi năm mỗ i mùa, m i tháng ỗ
lại làm đi làm lại”: Tài li u c a Lê Minh ệ ủ
+ Trong tâm trí hi n t i c a M bây gi ệ ạ ủ ị ờ đã bị ấ l n át b ởi các hành độ ng “giống nhau, ti p nhau v ra ế ẽ trướ c m ặt: “Tế t xong thì lên núi hái thu ố c phi n, gi ệ ữa năm t hì gi ặt đay, xe đay, đến mùa thì đi nương
bẻ bắp”
+ Đặc biệt, hình ảnh “dù lúc đi hái củi, lúc bung ngô, lúc nào cũng gài một bó đay trong cánh tay để
tướ c thành s i” để l i nhi u suy ng ợ ạ ề ẫm cho người đọ c B ản thân các hành động hái c i, bung ngô ủ đã là các vi c làm l ệ ặp đi lặ ại đến vô thức, trong cái nhàm chán y l i có m p l ấ ạ ột cái vô th c n a là ứ ữ gài một
bó đay trong cánh tay để tước thành sợi Có l , M bây gi ẽ ị ờ như đã lâm vào cơn mê sảng và khó tỉnh táo, lí trí, nếu không có m t ngu n s c m nh nào kéo M ra kh i h sâu s ộ ồ ứ ạ ị ỏ ố ố phận ấ y thì ch c M s ắ ị ẽ
“suốt năm suốt đời như thế” Thậm chí là khi “con ngựa, con trâu làm còn có lúc, đêm nó còn được đứng gãi chân, nhai cỏ”, còn M thì ị “vùi vào làm việ c cả đêm cả ngày” Tài li u c a Lê Minh ệ ủ
=> Tuy nhiên, ẩn đằ ng sau nh ững câu văn này không chỉ đơn thuầ n là miêu t ả trạ ng thái hi n t ệ ại của M ị Sự xuất hiện của Mị là tiếng búa đinh óc, là l i t ờ ố cáo đanh thép củ a Tô Hoài v t i ác c ề ộ ủa bọn chúa đấ t khi ến con ngườ i ta lâm vào “cùng đường tuyệt lộ” Kim Lân t ng quan ni ừ ệm “Nhà văn
phải vi ết như chơi, viế t b ằng cả tấ m lòng c ủa mình, nhưng phải hướng vào cái đẹ p và cái th ậ t Khi
nhà văn phát hiệ n ra cái gì không th ật và không đẹ p phải biết bất bình và lên tiếng” Quả thật là vậy,
có l khi vi t nh ẽ ế ững dòng văn này, Tô Hoài cũng không khỏi xót xa và căm phẫ n thay cho nhân v ật của mình T ừ ấ nhà văn như muốn người đọ y, c cùng bu ồn, cùng thương cho Mị Suy cho cùng, “ con
người đế n với cuộc sống từ nhiu n ẻo đườ ng, trên muôn vàn cung b ậc phong phú Nhưng tiêu đi m mà con người hướng đến vẫn là con người” (Đặng Thai Mai)
b Ti p theo là gu ng quay b t bi ế ồ ấ ến trong thói quen sinh ho ạt:
_ S chai s n c a M ự ạ ủ ị như ngày càng nặ ng n ề hơn trong dò ng ch y c a th i gian M i ngày trôi qua ả ủ ờ ỗ
là lớp tro tàn trong M l ị ại dày đặc hơn, lí trí và con tim Mị cứ như vậ y mà nguội l ạnh và đóng băng
“Mị không nói, lùi lùi như một con rùa nuôi trong xó c ửa”:
Trang 5+ M không nói, hay M ị ị cũng chẳ ng bu n và ch ng mu n nói, b i cu c s ng hi n t i c a M ồ ẳ ố ở ộ ố ệ ạ ủ ị đâu còn niềm vui hay điều gì đáng để quan tâm !
+ M t l n n a, th pháp v t hóa l ộ ầ ữ ủ ậ ại đượ c Tô Hoài s d ng T láy ử ụ ừ lùi lũi là m ột từ láy g i hình, g ợ ợi
tả dáng v b n th n, l ng l ẻ ầ ầ ặ ẽ cô đơn củ a M Ta càng th y qu n lòng ị ấ ặ và thương cho M ị hơn bao giờ hết (Tài li u c a Lê Minh) ệ ủ Nhà văn Tô Hoài đã khơi lên ở độc gi ả ni m tr ắc ẩ n, khát v ng khôi ph ọ ục
và b o v cái cao c , cái t ả ệ ả ốt đẹ p của cu ộc đờ i
_ Không ch ỉ hiệ n lên v i s vô th c trong công vi c mà ngay c ớ ự ứ ệ ả ở trong thói quen sinh ho ạt cũng như thế Mị l ầm lũi xung quanh căn buồ ng của M ị, nơi mà “ kín mít, có m t chi c c a s m t l vuông ộ ế ử ổ ộ ỗ
bằng bàn tay Lúc nào trông ra cũng chỉ th ấy trăng trắ ng, không bi ết là sương hay là nắng”:
+ Căn phòng hiệ n lên với sự u ám , t ối tăm, ánh sáng như bị triệt tiêu trong Ở ấy, con người dường như bị cuống vào trạng thái luẩn qu n, vô v ng ẩ ọ
+ Căn phòng ấy dường như là một nhà tù, ng c th t tinh th ụ ấ ần giam hãm cu c s ng và khóa ch ộ ố ặt tuổi xuân c a M ủ ị Ta liên tưởng đến nàng Kiều khi xưa cũng bị giam hãm s ố phận tại lầu Ngưng Bích:
“Trước lầu Ngưng Bích khóa xuân,
Vẻ non xa tấm trăng gần ở chung
và cái ch ết mà con ngườ i ta mu ốn giả i thoát l i không th thoát gi ạ ể ải, đành phả ấ ực i b t l và vô v ng ọ
Sự trông ra và ngóng v ng c ọ ủa M ị như để ạ l i m t kho ng l ộ ả ặng trong tâm trí người đọ c Li ệu r ng s ằ ố phận c a M s ủ ị ẽ mãi như vậ y, hay m ột lúc nào đó Mị ẽ trỗ ậy tháo cũi sổ lồng để giả s i d i thoát cho bản thân mình? Đoạn trích khép lại mà mở ra bao nhiêu suy ng ẫm và trăn trở trong lòng người đọ c Nói “Văn họ c là nhân h ọc “ như M.Gorki, quả không sai Tài li u c ệ ủa Lê Minh
d Đánh giá nâng cao đoạn trích:
- Sê-khố p quan ni ệm “Nhà văn phả i là nhà n hân đạ o từ trong cốt t ủy” Tô Hoài là m ột ngườ i ngh ệ sĩ như vậy Qua đoạn trích trên, Tô Hoài đã mạnh mẽ tố cáo và lên án t i ác c a b ộ ủ ọn chúa đấ t mi n núi ề
đã khiến người nông dân nghèo lâm vào c nh kh c c, s ả ổ ự ống cũng không bằ ng ch ết Đồ ng th i, nhà ờ văn còn bày tỏ niềm c ảm thông, xót xa và thương cả m cho số phận của h ọ Đó chính là tấ m lòng nhân đạ o c ủa Tô Hoài, nói như Elsa Triobet “Nhà văn là người cho máu”
e Đánh giá nghệ thuật:
Trang 6Nếu coi một tác phẩm văn học là một cây đại thụ lâu đời thì N i dung là ph n r , còn Ngh thu t là ộ ầ ễ ệ ậnhững tán lá xanh tốt Đoạn trích trên nói riêng và truy n ngệ ắn Vợ chồng A Phủ nói chung thành công b i m t phở ộ ần không nh v giá tr ỏ ề ị nghệ thuật:
_ NT Xây d ng tình hu ng truyự ố ện độc đáo, hấp dẫn, đặt nhân v t vào kậ ịch tính để ộ ộ nhữ b c l ng tính cách điển hình
_ NT Xây d ng nhân v t mang tính cá thự ậ ể hóa cao độ đan xen xây dựng nét tính cách ổn định, phong phú, v a bừ ất ngờ vừa tất yếu
_ NT miêu t tâm lí nhân v t xu t sả ậ ấ ắc, đạt đến “phép biện chứng tâm hồn”
_ NT d ng c nh và t cự ả ả ảnh sinh động, chân thực, đặc sắc, đặc biệt là cảnh thiên nhiên
_ NT k chuy n linh ho t v i s d ch chuy n cể ệ ạ ớ ự ị ể ủa điểm nhìn tr n thu t: bên ngoài và bên trong, ầ ậNhững câu văn giàu cảm xúc, giàu chất thơ, đậm chất mi n núi, Tài li u c a Lê Minh ề ệ ủ
3 K t bài: ế
Văn học là cu ộc đời Cuộc đời là nơi xuất phát và cũng là nơi đi tớ ủa văn họ Người nghệ sĩ i c c
chân chính là nh n thậ ức được m i liên k t ch t chố ế ặ ẽ giữa ngh thu t và cuệ ậ ộc đời Qua tác phẩm Vợ chồng A Phủ của Tô Hoài, tác gi không ch t cáo t i ác c a bả ỉ ố ộ ủ ọn chúa đất mà còn hướng vào con người, bênh vực con người và làm nổi b t lên phẩm chất c a họ, thể hiện tư tưởng nhân đạo sâu s c ậ ủ ắcủa mình Truy n ngệ ắn Vợ chồng A Phủ sẽ mãi t n t i theo dòng ồ ạ thời gian và dòng l ch sị ử văn học nước nhà, để khi nhắc tới Tô Hoài, ta sẽ nghĩ ngay tới một người nghệ sĩ chân chính, viết vì con người:
“ Qua gi ng hát anh nhọ ận ra người hát Qua nét kh c, anh nhắ ận ra người th b ợ ạc”
ĐỀ 2 (***): Phân tích diễn biế n tâm tr ng nhân vậạ t M trong đoạn trích sau Tị ừ đó, nhậ n xét s ự
tinh t c a Tô Hoài khi miêu t s h i sinh trong tâm h n c a nhân v ế ủ ả ự ồ ồ ủ ật:
Ngày T t, Mế ị cũng uống rượ u M lén lị ấy hũ rượu, c u ứ ống ự ừ c t ng bát R i say, M l m mồ ị ị ặt ngồi đấ y nhìn mọi người nhảy đồng, người hát, nhưng lòng Mị đang sống về ngày trước Tai Mị văng
vẳng tiếng sáo g i bọ ạn đầu làng Ngày trước, M ị thổi sáo giỏi Mùa xuân này, M uị ống rượu bên b p và ế
thổ i sáo Mị uốn chi c lá trên môi, thế ổi lá cũng hay như thổi sáo Có biết bao nhiêu ngườ i mê, c ứ ngày đêm thổi sáo đi theo Mị
Rượu đã tan lúc nào Ngườ i về, người đi chơi đã vãn cả Mị không biết Mị vẫn ngồi trơ một mình gi a nhà Mãi sau M mữ ị ới đứng d ậy, nhưng Mị không bước ra đườ ng M t t ị ừ ừ bướ c vào bu ng ồ
Chẳng năm nào A Sử cho Mị đi chơi Tết Bấy giờ Mị ngồi xuống giường, trông ra cái cửa sổ lỗ vuông
mờ m ờ trăng trắng Đã từ nãy, M ị thấy phơi phớ i trở lại, trong lòng đột nhiên vui sướng như những
đêm Tết ngày trước Mị trẻ lắm, Mị vẫn còn trẻ Mị muốn đi chơi Bao nhiêu người có chồng cũng đi
chơi ngày Tết Huống chi A Sử với Mị, không có lòng với nhau mà vẫn phải ở với nhau! Nếu có nắm lá ngón trong tay lúc này, M s ị ẽ ăn cho chế t ngay, ch không bu n nh l i n a Nh l i, chứ ồ ớ ạ ữ ớ ạ ỉ thấy nước mắt ứa ra Mà ti ng sáo g i b n yêu v n lế ọ ạ ẫ ửng lơ bay ngoài đường
BÀI LÀM
1 M bài: ở Sáng tác văn học cũng giống như công việc chèo thuyền của người lái đò Nước chảy thuyền trôi Dòng sông y, ấ lúc nước chảy lững lờ, cũng có lúc nước ch y xi t Tuy nhiên, cu i cùng con thuyả ế ố ền
ấy vẫn trôi qua bao b n b cế ờ ủa thời gian, không gian để đến được bờ, trao đến độc gi ả những “món hàng” vô giá Đó là những bài học nh n th c, chiậ ứ ều sâu tư tưởng được gói ghém b ng cằ ả tấm lòng
Trang 7của tác gi Truy n ng ả ệ ắn “Vợ chồng A Ph ủ” củ a Tô Hoài là m t tác ph ộ ẩm như vậ y Tác ph m không ẩ chỉ là m t b ộ ức tranh chân th c v s ự ề ố phậ n c ủa người lao độ ng nghèo mi n núi trong xã h ề ội cũ mà còn là bài ca v khát v ề ọng sống và sức s ng mãnh li t c a h ố ệ ủ ọ Điều ấy đượ c th ể hi n rõ nhất qua ệ nhân v t M ậ ị Đoạn trích sau đã khắ c h a m t cách chân th c và thành công s ọ ộ ự ự trỗ ậ i d y sau bao mùa xuân câm l ng c a cô gái ặ ủ ấy:
“Ngày Tế t, Mị cũng uống rượ u [ ] quả pao rơi rồi ”
_ Tác ph m: ẩ Truyện ng ắn “Vợ chồ ng A Ph ủ” là kết quả của chuy n tham d chi n d ch gi i phóng ế ự ế ị ả Tây B c trong vòng 8 tháng c ắ ủa Tô Hoài Ông đã “cùng ăn, cùng làm, cùng ở ới người dân nơi đây” v
Chính vì v y mà nó giúp Tô Hoài thêm hi u bi t v dân t ậ ể ế ề ộc nơi đây, khơi nguồ n c m h ng cho các ả ứ sáng tác ngh thu t.Tô Hoài t ng tâm s ệ ậ ừ ự “Đất nước và con người nơi đây đã để thương để nhớ cho tôi nhiều không th bao gi ể ờ quên” Tác phẩm “Vợ chồ ng A Ph ủ” là m t l i c ộ ờ ảm ơn đố ới đồng bào nơi i v
đây Truyện sau được in trong tập Truyện Tây Bắc, xuất bản năm 1952
b D n d t (tóm t ẫ ắ ắt) vào đoạn trích (Bắt buộc ph i có thao tác này ả ):
Vẻ đẹp trong tâm h n nhân v ồ ật đượ c th ể hiệ n rõ r ệt nh t là nhân v ấ ở ật M M ị ị đã từ ng là m t cô gái ộ đẹp người, đẹ p nết, tự do và yêu đời Nhưng vì món nợ truyền kiếp của cha mẹ mà Mị phải làm dâu gạt n cho nhà th ng lí Pá Tra K t ợ ố ể ừ ấ y, d n d n M ầ ầ ị đã mấ t d ần hy v ng và khát v ng s ng, tr ọ ọ ố ở thành m ột con ngườ i chai s n, vô c m ạ ả Tuy nhiên, Tô Hoài đã để cho M ị đượ c s ng l i là chính mình ố ạ trong đêm tình mùa xuân ở ồng Ngài Dưới tác độ H ng của một không gian ăm ắp sự sống, biêng biếc sắc màu: C nh H ng Ngài b ả ồ ắt đầ u vào xuân- c gianh vàng ng, gió rét d d ỏ ử ữ ội…; Cả nh các làng Mèo
đỏ với những chi ếc váy hoa đem phơi ở các m ỏm đá, tiế ng tr ẻ con nô đùa trước sân Đặc bi t là âm ệ thanh ti ng sáo ế ở đầ u núi r b ủ ạn đi chơi, Mị đã dần đượ c h ồi sinh s c s ng tr l i ứ ố ở ạ Đoạn trích trên thuộc ph ần đầ u c a tác ph ủ ẩm, đã thể hiện rõ r ệt điều ấy Tài li u c a Lê Minh ệ ủ
c Phân tích đoạ n trích:
LĐ1: Trướ c hết, hi ện lên trong đoạ n trích, tâm trạng của Mị có sự đồng v ọng và đan xen giữ a kí
ứ ủ c c a quá khứ và th c t ự ại dưới tác độ ng c a ti ủ ếng sáo và hơi nồng men rượu:
a Đầu tiên, Mị hiện lên v ới hành độ ng u ống rượu “Ngày T t, M ế ị cũng uống rượ u M lén l ị ấy
hũ rượu, cứ uống ực từng bát”:
_ Câu văn mở đầu c ủa đoạn trích như mộ t lời thông báo ngắn gọn về tr ạng thái và hành độ ng bây giờ c a M ủ ị
_ Đố ới đồ i v ng bào dân tộc vùng núi cao, u ống rượ u là một thói quen và là m ột nét đẹp văn hóa lâu
đờ i, g n li n với các d p l Cho nên u ắ ề ị ễ ống rượ u là m ột hành động bình thườ ng, quen thu ộc.
_ M không ngo i l , M ị ạ ệ ị cũng tìm đế n v ới rượ u trong ngày T t, tuy nhiên, cách M u ế ị ống rượ u l ại không h ề bình thường chút nào “uống ực từng bát”:
+ U ống ự c là u ng nhanh, u ng t ng ng ố ố ừ ụm lớn
Trang 8+ U ống như là để cho đỡ khát rượu, như là đang “tận hưởng” thứ đồ u ống đặ c sản
+ Suy ng m sâu xa, u ẫ ống như vậy như là đang nuốt đắ ng cay, t i h n vào trong lòng U ủ ờ ống rượu
mà như uố ng nh ững cay đắ ng của ph ần đời đã qua và những khát khao c a ph ủ ần đời chưa tới => (Tài li u c a Lê Minh) Cách u ệ ủ ống rượ u cho th y hoàn c ấ ảnh đáng thương củ a M Ph ị ải chăng Mị tìm đến vói rượu không ch ỉ đơn thuần là để cho gi ải khát mà còn để giải khuây, để trút đi bao gánh nặng đề lên đôi vai gầ y c ủa ngườ i con gái ấy Có lẽ, không còn gi ải pháp nào khác để trút sầu nên Mị đành bất lực tìm đế n v ới hơi say ủa rượ c u
b Ti p theo, M say và nh v quá kh ế ị ớ ề ứ, sau đó quay trở lại với thự ại: c t
_ Hơi nồ ng c ủa men rượ u làm Mị chìm vào cơn say “ Mị lịm mặt ngồi đấy” Dư ờng như, trong sự lâng lâng và bay b ng c ổ ủa men rượ u, M ị đã thoát li khỏ i th c t ự ại, nơi mà rộ n ràng âm thanh c ủa “ người nhảy đồng, người hát” , để thả h n mình vào kí c c a quá kh - m t th i t ồ ứ ủ ứ ộ ờ ự do và tươi đẹ p c a M ủ ị
“nhưng lòng Mị đang số ng về ngày trước” Giải thích cho trạng thái tâm lí như vậ y m ột cách logic nhất là bởi “Tai Mị văng vẳ ng tiếng sáo gọi b ạn đầu làng” cộng hưở ng v ới tác độ ng c ủa men rượ u trong M : ị
+ T ừ láy “văng vẳng” gợi âm thanh t xa v ng l ừ ọ ại, như đang vang lên đâu đó quanh tai.
+ Ti ng sáo t ế ự tìm đế n v i M , hay chính b i trong tâm trí M bây gi ớ ị ở ị ờ ngậ p tràn là ti ng sáo nên ế mỗi lúc, M l i t c m nh n nó m t cách rõ r ị ạ ự ả ậ ộ ệt hơn ?
_ Tô Hoài đã quay ngượ c cuốn phim cu ộc đời để cho ta nhìn lại một thời thanh x uân tươi đẹp mà đã quá vãng c a M ủ ị “Ngày trước, Mị thổi sáo gi ỏi”:
+ Như vậy, hóa ra, tiếng sáo từ lâu đã gắn liền với thanh xuân của Mị Điều này gi i thích cho lí do ả trước đó khi nghe tiếng sáo gọi bạn từ đầu núi lấp ló, Mị lại nhẩ m th m theo lời bài hát của người ầ đang thổi Tài liệu của Lê Minh
+ Ti ếng sáo đánh thứ c k ỉ niệm xưa trong Mị , là hi n thân cho quá kh khó quên và hi n thân cho ệ ứ ệ tâm h n M Âm thanh y song hành và luôn t n t ồ ị ấ ồ ại đâu đó trong tâm trí củ a M , b i M ị ở ị nhẩ m th ầm đồng nghĩa với việc Mị còn nhớ ớ ếng sáo t i ti
+ Ti ng sáo còn là ti ng g i c a s t do, bay b ế ế ọ ủ ự ự ổng và khát v ng s ng v y g i M Chính Tô Hoài ọ ố ẫ ọ ị từng tâm s : ự “Tiế ng sáo là bi ểu tượ ng c ủa ni m khát s ng, khát khao yêu, đây còn là lòng khao ề ố ở
khát t ự do”.
+ Ti ếng sáo đã nâng đỡ tâm h n M , ch ồ ị ắp thêm đôi cánh giúp Mị bay lên trên th c t i và hoàn ự ạ
cảnh tù túng Quả thực, Nhiệm vụ c ủa nhà văn là đ nâng bướ c cho nh ững kẻ cùng đườ ng tuyệt l ộ, đ
bênh v c cho nh ng k ự ữ ẻ không còn ai đ bênh vực (Nguyễn Minh Châu)
=> Như vậy, chính tiếng sáo là tác nhân mạnh mẽ nhất đã khơi dậy khát vọng sống vốn âm ỉ và tiềm tàng trong M , b ị ởi “Lay l ắt, đói khổ , nh ục nhã nhưng Mị vẫn âm thầm, tim tàng, mãnh liệt “ (Tô Hoài) Ti ng sáo ế ấy như mạch nước ngọt rỉ thấm vào thớ đất khô cằn vì nắng hạ, mộ t th ớ đất tâm h n v n màu m ồ ố ỡ nhưng lạ i b sói mòn b i cái x u và cái ác c a b ị ở ấ ủ ọn chúa đấ t mi ền núi Đây chính là chi ti ết đắ t giá, là hạt bụi vàng của tác ph ẩm.
_ T quá kh ừ ứ, Mị quay tr l i v i th ở ạ ớ ực tại “Mùa xuân này, Mị ống rượ u u bên bếp và thổi sáo”
+ Hành động u ống rượ u và th i sáo bây gi c a M ổ ờ ủ ị là khát khao “níu kéo quá kh - ứ bù đắ p th ực tại” của M ị
+ Không có cây sáo, M ị biế n chi ếc lá t m t hình ừ ộ ảnh bình thường thành m t hình nh bi ộ ả ểu tượ ng của ngh thu ệ ật, đã vậ y còn vô cùng khéo léo “ Mị u n chi c lá trên môi, th ố ế ổi lá cũng hay như thổi
Trang 9sáo” Đó chính là tài năng âm nhạc và nét đẹp trong tâm hồn Mị Tiếng sáo tha thiết và lôi cuốn ấy
khiến “biết bao nhiêu người mê, c ứ ngày đêm thổi sáo đi theo Mị”
=> Hình nh ti ng sáo ti p t ả ế ế ục đượ c hi n lên ệ ở câu văn này Cứ m i l n hình nh ti ng sáo hi ỗ ầ ả ế ện lên, ta l i càng th ạ ấy đượ c v ẻ đẹ p trong tâm h n M Suy cho cùng, ti ng sáo chính là ti ng hát và ồ ị ế ế tiếng lòng c a M ủ ị Nói như Nadim Hickmet “Tiếng hát c ủa con người còn đẹp hơn cả chính con
người”, b i nó là k ở ế t tinh c a khát vọng s ng và khát v ng t do ủ ố ọ ự Đồ ng th i, ch ờ ất thơ củ a truy ện ngắn cũng từ ấy mà toát lên, làm cho nh ững câu văn củ a Tô Hoài thấm vào h ồn ngườ i êm ái và dịu dàng hơn bao giờ hết Đúng như Puskin từ ng nói “Văn xuôi chân chính bao giờ cũng thấm đượ m chất thơ như chất nước ngọt ngào thấm trong trái táo”. Tài li u c a Lê Minh ệ ủ
LĐ2: Ở những câu văn tiế p theo, trong hơi nồng men rượ u, Mị hiện lên v i tr ng thái tâm lí ớ ạ
không t nh táo, b n th n và l ng l theo quán tính: ỉ ầ ầ ặ ẽ _ Hi n lên gi ệ ữa không gian “ Rượu đã tan lúc nào Ngườ ề, người đi chơi đã vãn cả i v ” là hình nh con ả
người không tỉnh táo “Mị không bi t M v n ng ế ị ẫ ồi trơ mộ t mình gi ữa nhà”:
+ Rượu đã làm Mị lâng lâng và không làm ch ủ được tiềm thức, như lâm vào cơn mê sảng
+ M ị ngồi trơ mộ t mình gi ữa nhà như mộ t k ẻ vô hồn, bần thần và l ng l ặ ẽ chẳ ng khác gì m t cái ộ bóng câm l ng, l i th i m t mình ặ ủ ủ ộ
_ M ịrơi vào vòng quay vô thức, quán tính, tu n hoàn v ầ ới thói quen “Mị t t ừ ừ bước vào buồng”:
+ T ừ láy “từ ừ” gợ t i dáng v l ẻ ặng lẽ, bước chân chậm ch p c ạ ủa M ị + Đây là một hành độ ng l ặp đi lặ ại như mộ p l t thói quen vô thức, bị động, t ự độ ng mà không h t ề ự chủ Tài li u c a Lê Minh ệ ủ
=> Lí gi ải cho hành độ ng này là b ởi “Chẳng năm nào A Sử cho Mị đi chơi Tết” Đế n ngay c mong ả muốn đi chơi rấ t nhân bản mà Mị còn không thể thực hi ện đượ c Thử h ỏi như vậ y có thật sự là Mị đang “tồ n t ại” , hay chỉ là đang “sống”, đang kéo dài những ngày chưa chế t mà thôi Cha con thống lí
Pá Tra có th ể tước đi mạ ng s ng c a M b t c ố ủ ị ấ ứ lúc nào Căn nhà của chúng đúng là không có chỗ cho s ự lương tri và tình người
_Quá quen và hi u hoàn c nh c a mình, M ể ả ủ ị đành chấ p nh n s ậ ố phậ n b ằng hành động “Bấy gi M ờ ị
ngồi xuống giường, trông ra cái c a s l vuông m m ử ổ ỗ ờ ờ trăng trắng”: Tài li u c a Lê Minh ệ ủ
+ Căn phòng nơi Mị ngồi hiện lên với sự u ám , t ối tăm, ánh sáng như bị triệt tiêu Ở trong ấy, con người dường như bị cuống vào trạng thái luẩn quẩn, vô vọng
+ Căn phòng ấy dường như là một nhà tù, ng c th t tinh th ụ ấ ần giam hãm cu c s ng và khóa ch ộ ố ặt tuổi xuân c a M ủ ị Ta liên tưởng đế n nàng Ki ều khi xưa cũ ng b giam hãm s ị ố phậ n t i L ạ ầu Ngưng Bích:
“Trước lầu Ngưng Bích khóa xuân,
Vẻ non xa tấm trăng gần ở chung
Trang 10muốn giải thoát l i không th thoát gi ạ ể ải, đành phả ấ ự i b t l c và vô v ng S trông ra và ngóng v ọ ự ọng ấy của M ị như để ạ l i m ộ t kho ng l ng trong tâm trí và ám nh ả ặ ả người đọc
LĐ3: Ở những câu văn tiếp theo, tâm trạng của Mị có sự thay đổi và chuyển biến rõ rệt Từ
vô th c, M b ứ ị ỗng độ t kh ởi cả m giác phấ n ch n và nh n th ấ ậ ức được giá tr b n thân : ị ả
a Đầu tiên, Mị đột khởi cảm giác phấ n ch ấn:
_ V y là sau bao mùa câm l ng và m ậ ặ ất đi cảm giác được vui, đượ c h ạnh phúc, đượ ự c t do, bây gi M ờ ị
đã tìm lại đượ c xúc cảm ấy “ Đã từ nãy, Mị th ấy phơi phớ i trở l ại, trong lòng đột nhiên vui sướng như
những đêm Tết ngày trước”:
+ Các tính t ừ “phơi phới, vui sướng” k t h ế ợ p v i các từ “đã từ nãy, đột nhiên” cùng hình nh so sánh ớ ả
“như những đêm Tết ngày trước” làm nhịp văn trở nên d n d p, m nh m ồ ậ ạ ẽ như nhị p tim, nh p tâm ị hồn M Tài li u c ị ệ ủa Lê Minh
+ Câu văn cho thấy cả m giác r o rực s c s ng, tràn ng ạ ứ ố ập h ng kh ứ ởi trong M ị + Đây chính là tín hi ệu đầ u tiên cho s h i sinh s c s ng trong M , ự ồ ứ ố ị là ti ền đề cho các hành động nổi lo n c a M ạ ủ ị sau này Đúng như Lỗ Tấn t ng nói ừ “Một tia l a nh hôm nay là d u hi u cho m ử ỏ ấ ệ ột đám cháy ngày mai”
b Ti p theo, M ế ị nhậ n th ức được giá trị b n thân : ả _ N i ti p c m giác ph n kh ố ế ả ấ ởi ấ y, M ị chợ t nh n ra giá tr c a b n thân ậ ị ủ ả “Mị trẻ lắm M v ị ẫn còn trẻ.
Mị muốn đi chơi”:
+ Điệp từ “trẻ” và các điệ p c u trúc câu ấ ““Mị trẻ lắm M v ị ẫn còn trẻ” là cách nh n m nh m t s ấ ạ ộ ự thật, đó là Mị vẫ n còn trẻ, v n còn thanh xuân và nhiều h a h n Câu ẫ ứ ẹ văn đầ u tiên là s ự nh n th c, ậ ứ câu văn thứ hai là l ời khẳng đị nh m ạnh mẽ cho tính đúng đắ n c ủa câu văn trước
+ “ Mị muốn đi chơi” (Tài liệu của Lê Minh) nghĩa là Mị đang khao khát đượ c tự do, đượ c thả hồn mình vào mùa xuân đẹp đẽ, ăm ắp sự s ng, biêng bi c s ố ế ắc màu ở H ng Ngài ồ
=> Khi m ột ngườ i ph n t ý th ụ ữ ự ức được về tuổ i xuân c a mình là h ủ ọ đang ý thức đượ c v s s ng và ề ự ố quyề n sống c a mình Hóa ra, ủ ẩn đằ ng sau l ớ p tro tàn trong M , ng n l a ham s ng v n luôn âm ị ọ ử ố ẫ ỉ cháy M ị như mộ t cây r ng héo úa tàn r ừ ụi, nhưng sâu trong mao mạ ch c a thân, nh a s ủ ự ống ẫ v n ch ảy
âm th ầm Nhà văn Nguyễ n Kh i t ng quan ni ả ừ ệm “Ở đời này không có con đường cùng, chỉ có những ranh gi ới, đi u c t y u là ph i có s c m ố ế ả ứ ạnh đ bướ c qua ranh gi ới ấy” Tuy ch là nh ng dòng suy ỉ ữ nghĩ, nhưng Mị đã tự vượt ra khỏi giới hạn của b ản thân để tìm lại sự tự do cho mình Điề u đó càng làm n i b t lên v ổ ậ ẻ đẹ p trong sâu th m c ẳ ủa ngườ i con gái ấy Đúng như Nguyễ n Minh Châu t ừng quan ni m ệ “Mỗi con người đ u ch ứa đựng trong lòng nét đẹp đẽ kỳ di ệu đế n nỗi cả m ột đời ngườ i cũng chưa đủ nhận thức khám phá tấ ả t c những cái đó”
LĐ4: Tâm trạng nhân vật Mị được Tô Hoài miêu t vô cùng phong phú và ph c t p Ngoài ả ứ ạ
cái năng nổ, khát khao, náo n c v s tái sinh thì bên c ứ ề ự ạnh đó , M ị ẫ v n còn lo l ng, day d t, t i h ắ ứ ủ ờn
Trang 11+ Đó là thân phậ n của m ột ngườ i con gái có cuộc sống hôn nhân không hạnh phúc, không tự nguyện Hai ch ữ “vợ chồng” kia ch ỉlà danh nghĩa, còn thực tế Mị và A Sử chẳng hề “có lòng v i nhau ớ ”, chẳng có chút tình c m v ả ợ ch ng nào c Tài li u c a Lê Minh ồ ả ệ ủ
_ Khát v ng s ọ ống như ngọ ử n l a bùng cháy bao nhiêu thì M l i ph n u t b y nhiêu Ph n u ị ạ ẫ ấ ấ ẫ ất và đau khổ cho thân ph n và s ậ ố phậ n tr ớ trêu đầ y bi k ch khi n M ị ế ị suy nghĩ “Nếu có nắm lá ngón trong tay lúc này, M s ị ẽ ăn cho chết ngay, ch không bu n nh l i n a Nh l i, ch ứ ồ ớ ạ ữ ớ ạ ỉ thấy nướ c mắt ứa ra”: + M t l n n a, hình ộ ầ ữ ảnh nắm lá ngón xu t hi ấ ện Đó là hình ảnh tượng trưng cho cái chết + M ị suy nghĩ tiêu cực “ sẽ ăn cho c ết ngay” h Đó là bở i bây gi M ờ ị đã nhậ n th ức đượ c th ực t i, ạ nhận ra được giá trị của sự sống cá thể Và khi số phận bị đặt vào trong hoàn cảnh tù túng, ngột ngạt, đau khổ thì ắt con ngườ i ta sẽ phản kháng và không chấp nhận, không cam chịu và chán ghét cuộc s ng kìm hãm ố ấy, đến nỗi Bởi vậ y, việc M chán s ị ống là điề u d ễ ể hi u và dễ cảm thông
=> Đây chính là điểm ấn tượng của nhân vật Mị Những lúc thèm sống nhất, Mị chỉ muốn chết; khi không tưởng đến cái chết nữa chính là lúc Mị chán sống cùng cực Cấu trúc nghịch lí này với những chuy n hóa tinh vi c ể ủa nó chính là logic độc đáo củ a tính cách M ị Qua đó, người đọ c th ấy được sự am hiểu sâu s c v ắ ề thế giới nội tâm người phụ n ữ củ a tác gi Tô Hoài ả
=> Suy cho cùng, M chán s ị ống âu cũng là biể u hi n c a s khát s ng trong M ệ ủ ự ố ị Bở i ch khi ỉ ngườ i ta yêu cuộc s ng thì m ố ới căm ghét và phẫ n u ất trướ c s ự b ất công đè nặ ng lên s ố phận của h ọ như vậy Tài li u c a Lê Minh ệ ủ
=> Vi t nh ế ững câu văn như vậ y, ngòi bút c a Tô Hoài ủ như hóa thân vào nhân vật, để nâng niu,
để trân trọng những gi ấc mơ tình tứ ủa con người, đồ c ng th ời lại rất tỉnh táo, khách quan khi phân tích, mổ x ẻ nhữ ng ngóc ngách sâu k n c í ủa tâm linh con ngườ i Nh v y mà nh ng dòng tâm tr ng, ờ ậ ữ ạ suy nghĩ của Mị hiện lên m t cách r t th t, th ộ ấ ậ ật đế n c t, ố đế n lõi, làm khơi dậ y lên ni ềm đồng cảm
trong lòng người đọc Văn họ c có ch ức năng nhân đạo hóa con ngườ i là b i v y ở ậ _ S c s ng y trong M ứ ố ấ ị liệ u r ng có tr i d ằ ỗ ậy mãnh mẽ hơn hay không ? Liệu rằng tiếng sáo ấy có tiếp thêm s c m nh trong M ứ ạ ị, giúp M ị tháo cũi sổ lồng ? G p l i trang sách mà ấ ạ bao suy tưở ng, trăn
tr ở c v ứ ẩn vương trong lòng độ c gi Song song v ả ới đó, âm thanh c a ti ủ ếng sáo - ti ếng thơ v n ẫ văng vẳng đâu đó trong tâm trí c a ta: ủ
Anh ném pao, em không b t ắ
Em không yêu, qu ả pao rơi rồi ”
d Đánh giá nâng cao:
_ Đoạn văn miêu tả tâm trạng và hành động của Mị trong đêm tình mùa xuân thể hiện sức sống tiềm ẩn trong Mị và tài năng miêu tả tâm lí nhân vật của Tô Hoài Thông qua đây, nhà văn khám phá, trân trọng, ngợi ca những khao khát tình yêu, hạnh phúc của con người, thể hiện niềm tin vào sức sống của con người không bị hủy diệt Đồng thời lên án những thế lực tàn bạo chà đạp lên cuộc sống con người Chính điều đó đã đem đến cho Vợ chồng A Phủ của Tô Hoài những giá trị nhân đạo sâu sắc Tài liệu của Lê Minh
_ Về nghệ thuật: Diễn biến tâm lí và hành động của Mị trong đêm tình mùa xuân của Mị được nhà văn khéo léo thể hiện bằng nghệ thuật kể chuyện hấp dẫn, tự nhiên, ngôn ngữ biểu cảm, đặc biệt; là nghệ thuật miêu tả, phân tí ch tâm lí nhân vật Tất cả đã làm nổi bật vẻ đẹp của sức sống tiềm tàng mãnh liệt của Mị
e Nh n xét s tinh t c a Tô Hoài khi miêu t s h i sinh trong tâm h n c ậ ự ế ủ ả ự ồ ồ ủa nhân vật:
Trang 12+ Tiếng sáo chính là ti ng hát và ti ng lòng c a M ế ế ủ ị Nói như Nadim Hickmet “Tiếng hát của
con người còn đẹp hơn cả chính con ngườ i”, b i nó là k t tinh c a khát v ng s ng và khát v ng t ở ế ủ ọ ố ọ ự
do Đồ ng thời, ch ất thơ củ a truyện ng ắn cũng từ ấy mà toát lên, làm cho nh ững câu văn củ a Tô
_ Không miêu t s h i sinh ả ự ồ trự c ti p mà gián ti ế ếp thông qua các tác nhân như mùa xuân, tiế ng sáo gọi bạn tình, hơi nồng men rượu, để làm n i b t s âm và ti m tàng trong M ổ ậ ự ỉ ề ị
_ S h ự ồi sinh đượ c di n t chân th ễ ả ực qua hành độ ng và ngôn ng ữ độ c tho i n ạ ội tâm, lúc đứ ng ngoài quan sát, lúc nh p tâm và hóa thân vào nhân v ậ ật
_ Sự h i sinh c a tâm h n nhân v ồ ủ ồ ật M ị đượ c th ể hiện tinh t ế nhờ ử d ng th s ụ ủ pháp đồ ng hi n và ệ tương phản, đối lập; k t h p v i c ế ợ ớ ấu trích nghịch lí độc đáo:
+ Đồ ng hi ện, tương phả n giữa quá khứ và thực tại (quá khứ càng đẹp đẽ bao nhiêu thì thực tại càng
đố ậ i l p b y nhiêu) ấ + Đối l p ậ giữ a tính cách bên trong và bên ngoài (bên ngoài d ửng dưng, bầ n th ần nhưng bên trong tiềm tàng, mãnh li t) ệ
+ C u trúc ngh ch lí: Lúc khát v ấ ị ọng ố s ng bùng lên mãnh li ệt lạ i là lúc M chán s ị ống.
_ S h i sinh trong M ự ồ ị đượ c kh c h a sâu s c b ng vi c di n t chi u sâu tâm h n cùng nh ắ ọ ắ ằ ệ ễ ả ề ồ ững biến thái thăng trầm, gấp khúc tuần tự; xây d ng nhân v ự ật theo hướ ng cá th ể hóa cao độ theo quá trình ti m ti n (phát tri n t ệ ế ể ừng bước) và độ t bi ến (thay đổ i tri ệt để )
=> Nét tinh t khi miêu t s h i sinh trong M góp ph n th ế ả ự ồ ị ầ ể hiệ n phong cách ngh thu t c a nhà ệ ậ ủ văn Tô Hoài, sự già dặn trong ngòi bút của ông và sự am hiểu về thế giới n ội tâm con người, đặ c biệt
là người phụ nữ
3 K t bài: ế “Văn học xét đế n cùng là câu chuyện c ủa trái tim” Đặ c biệt ở truy n ng n, nh ng câu chuy ệ ắ ữ ện được xây dự ng bằ ng t ấm lòng nhân đạ o, giàu tr ắc n c a tác giả luôn có s ẩ ủ ức lay độ ng to l ớn đến người đọ c Với nhân vật Mị trong “Vợ chồng A Phủ”, Tô Hoài đã thự c sự mang đế n cho chúng ta hình
ả nh về sức số ng và khát v ng số ọ ng v n luôn âm ỉ trong nh ẫ ững con ngườ i nô l ệ , b t hạnh Tác phẩm ấ
sẽ t n t i mãi theo dòng ch y c a th ồ ạ ả ủ ời gian và dòng l ch s ị ử văn học nướ c nhà, b ởi “Một tác phẩm nghệ thu t chân chính không bao gi k t thúc trang cu ậ ờ ế ở ối cùng” (Aimatốp)
+ Ti ng sáo còn là ti ng g i c a s t do, bay b ng và khát v ng s ng v y g i M Chính Tô Hoài ế ế ọ ủ ự ự ổ ọ ố ẫ ọ ị từng tâm s : ự “Tiếng sáo là bi ểu tượ ng c a ni m khát s ng, khát khao yêu, ủ ề ố ở đây còn là lòng khao khát t ự do”.
+ Ti ếng sáo đã nâng đỡ tâm h n M , ch ồ ị ắp thêm đôi cánh giúp Mị bay lên trên th c t i và hoàn ự ạ
cảnh tù túng Quả thực, Nhiệm vụ c ủa nhà văn là đ nâng bướ c cho nh ững kẻ cùng đườ ng tuyệt l ộ, đ
bênh v c cho nh ng k ự ữ ẻ không còn ai đ bênh vực (Nguyễn Minh Châu)
=> Như vậy, chính tiếng sáo là tác nhân mạnh mẽ nhất đã khơi dậy khát vọng sống vốn âm ỉ và tiềm tàng trong M , b ị ởi “Lay l ắt, đói khổ , nh ục nhã nhưng Mị vẫn âm thầm, tim tàng, mãnh liệt “ (Tô Hoài) Ti ng sáo ế ấy như mạch nước ngọt rỉ thấm vào thớ đất khô cằn vì nắng hạ, mộ t th ớ đất tâm h n v n màu m ồ ố ỡ nhưng lạ i b sói mòn b i cái x u và cái ác c a b ị ở ấ ủ ọn chúa đấ t mi ền núi Đây chính là chi ti ết đắ t giá, là hạt bụi vàng của tác ph ẩm.
Trang 13Hoài th m vào h ấ ồn ngườ i êm ái và d ịu dàng hơn bao giờ ế h t Q a th ủ ực, “Văn xuôi chân chính bao
giờ cũng thấ m đượm ch ất thơ như chất nướ c ngọt ngào th ấm trong trái táo” (Puskin )
ĐỀ 3 (**): C m nh n của anh/ch về nhân v t Mả ậ ị ậ ị trong đoạn trích sau Từ đó, nhận xét về tấm
lòng nhân đạo của nhà văn Tô Hoài:
“Bây giờ Mị cũng không nói Mị đến góc nhà, lấy ống m , x n m t mi ng b ỡ ắ ộ ế ỏ thêm vào đĩa đèn cho sáng Trong đầu Mị đang rập rờn tiếng sáo Mị muốn đi chơi, Mị cũng sắp đi chơi Mị quấn lại tóc,
Mị v i tay lớ ấy cái váy hoa vắt ở phía trong vách A S ử đang sắp bướ c ra, b ng quay lỗ ại, lấy làm lạ Nó nhìn quanh, th y M rút thêm cái áo A S hấ ị ử ỏi:
- Mày muốn đi chơi à ?
Mị không nói A S cùng không h i thêm n a A Sử ỏ ữ ử bước lại, nắm M , l ị ấy thắt lưng trói hai tay M Nó xách c m t thúng sị ả ộ ợi đay ra trói đứng M vào c t nhà Tóc M xõa xu ng, A Sị ộ ị ố ử quấn luôn tóc lên c t, làm cho Mộ ị không cúi, không nghiêng được đầ u n a Trói xong v , A Sữ ợ ử thắ t n t cái thố ắt
lưng xanh ra ngoài áo rồi A Sử tắt đèn, đi ra, khép cửa buồng lại”
BÀI LÀM:
1 M bài: ở Nếu ai t ng mừ ột lần đến v i Tây Bớ ắc, đến v i nh ng b n làng hiớ ữ ả ền hòa chìm trong sương, đến với những phong c nh núi rả ừng hùng vĩ trữ tình, đến v i cu c sớ ộ ống tươi vui của những đứa con nơi núi rừng hẳn không nghĩ rằng, những con người nơi đây từng kh cổ ực trăm bề Số phận c a h vô cùng ủ ọ
cơ cực, cùng sức nặng cường quyền và thần quyền đè nặng lên đôi vai bé nhỏ của họ Nhưng đằng sau t t c v n là s c s ng mãnh li t, m nh mấ ả ẫ ứ ố ệ ạ ẽ Nhà văn Tô Hoài đã phản ánh chân th c ự những điều
ấy qua hình tượng nhân vật Mị trong tác ph m V ẩ ợ chồng A Phủ, cụ thể qua đoạn trích sau:
“Bây giờ, Mị cũng không nói [ ] đi ra, khép cửa buồng lại”
2 Thân bài:
a Gi ới thuyế t chung:
_ Tác gi : ả Tô Hoài là một nhà văn lớn c a nủ ền văn học Vi t Nam v i sệ ớ ố lượng tác phẩm đạt k lỉ ục nhờ s c vi t sáng t o và dứ ế ạ ồi dào.Văn phong của ông h p dấ ẫn người đọc b i l i tr n thuở ố ầ ật sinh động
và giàu ý nghĩa Ông am hiểu về các phong t c t p quán c a nhi u vùng mi n trên Tụ ậ ủ ề ề ổ quốc Thành công nh t c a Tô Hoài ph i k t i nhấ ủ ả ể ớ ững trang văn viết v vùng núi Tây B c Trong sề ắ ố đó, truyện ngắn “Vợ chồng A Phủ” là một tác ph m tiêu biẩ ểu hơn cả Tài li u cệ ủa Lê Minh
_ Tác ph m: ẩ Truyện ngắn “Vợ chồng A Phủ” là kết qu cả ủa chuy n tham dế ự chiến d ch gi i phóng ị ảTây B c trong vòng 8 tháng cắ ủa Tô Hoài Ông đã “cùng ăn, cùng làm, cùng ở ới người dân nơi đây” v
Chính vì v y mà nó giúp Tô Hoài thêm hi u bi t v dân tậ ể ế ề ộc nơi đây, khơi nguồn c m h ng cho các ả ứsáng tác ngh thu t.Tô Hoài t ng tâm sệ ậ ừ ự “Đất nước và con người nơi đây đã để thương để nhớ cho tôi nhiều không th bao giể ờ quên” Tác ph ẩm “Vợ chồng A Phủ” là m t l i cộ ờ ảm ơn đố ới đồng bào nơi i v
đây Truyện sau được in trong tập Truyện Tây Bắc, xuất bản năm 1952
b D n d t (tóm tẫ ắ ắt) vào đoạn trích (Bắt buộc ph i có thao tác nàyả ) :
Nổi bật nh t trong truy n ng n là nhân v t Mấ ệ ắ ở ậ ị M ịđã từng là một cô gái đẹp người, đẹp nết, tự do
và yêu đời Nhưng vì món nợ truyền kiếp c a cha m mà M ủ ẹ ị phải làm dâu g t n cho nhà th ng lí Pá ạ ợ ố
Trang 14Tra K t ể ừ ấ y, d n d n M ầ ầ ị đã mấ t d n hy v ng và khát v ng s ng, tr thành m ầ ọ ọ ố ở ột con ngườ i chai s n, ạ
vô c ảm Tuy nhiên, Tô Hoài đã để cho M ị đượ c s ng l ố ại là chính mình trong đêm tình mùa xuân ở Hồng Ngài Dưới tác độ ng của m ột không gian ăm ắ p sự sống, biêng biếc s ắc màu, đặ c bi t là do tác ệ động âm thanh tiếng sáo u núi r b ở đầ ủ ạn đi chơi và men rượ u, Mị đã dần đượ c hồi sinh sức sống trở lại Từ những suy nghĩ uấ t ức về thân phận và muốn chết, Mị chuyển hóa thành nh ững hành độ ng mạnh m khi ng ẽ ọn lửa ham s ống đ ang bùng cháy d d ữ ội Đoạn trích trên thu c ph ộ ần đầ u c a tác ủ
phẩm, đã thể hiện sự nổi loạn của M ị, đồ ng thời là l ời xót thương cho số phận bất h nh c a cô gái ạ ủ
ấy
c C m nh n ả ậ đoạ n trích:
LĐ1: Trướ c hết, Mị hi ện lên trong đoạ n trích là m ột ngườ i có sức sống ti ềm tàng đang trỗ i dậy mãnh li t khi ệ thể hiện thái độ và các hành động “nổi loạn”:
*Câu dẫn: L T n t ng quan ni ỗ ấ ừ ệm Một tia lửa nhỏ hôm nay là d u hi ấ ệu cho một đám cháy ngày mai.
Từ những “tỉ a lửa nh ỏ” là những dòng suy nghĩ mãnh liệ t của Mị khi ý th ức đượ c giá trị sự sống cá
thể “Mị trẻ l m M v n còn tr M ắ ị ẫ ẻ ị muốn đi chơi”, người con gái giàu s c s ứ ống ấy đã chuyể n hóa thành “đám cháy” bằ ng một lo ạt các hành độ ng n i lo ổ ạn để ự giải cứu b n thân Có th nói, ng t ả ể ọn lửa ham s ng trong M bây gi ố ị ờ đã đạt đến đỉnh điểm Tài liệu của Lê Minh
a Đoạ n trích mở đầu v ới thái độ dứt khoát, kiên quyết của Mị trước thế lực cường quyền
và cường quyền:
_ Điề ấy đượ u c thể hiện sâu sắc qua hình ảnh “Bây gi M ờ ị cũng không nói”:
+ Đây là một câu viết theo lối tr n thu t, ng ầ ậ ắn gọn nhưng chứa đự ng nhi ều ý nghĩa.
+ Hình ảnh “Mị không nói” cho th y s gan góc, kiên quy ấ ự ết, dũng cả m c a M ủ ị trướ c A S - ử hiện thân cho th l ế ực cường quy n và th n quy n dã man, tàn b o trong xã h ề ầ ề ạ ội cũ
+ M ị không nói, hay dường như cũng chính là Mị không mu ốn nói, hay không thèm nói Để ý r ng, ằ trong truy n ng n, Tô Hoài r ệ ắ ất ít khi để ị ấ M c t lên ti ng nói c a mình ế ủ Ở nhữ ng chi ti ết trướ c trong truyện, tác giả để Mị im l ặng là làm n i b ổ ật s ố phậ n nh bé, b t h ỏ ấ ạnh, ph thu c, không có ti ụ ộ ếng nói
và ch ỉ biế t cam ch u, ch p nh n c a M Còn chi ti t này, s im l ng c a M không ph i là s ị ấ ậ ủ ị ở ế ự ặ ủ ị ả ự bất lực trước số phận n a mà nó chuy n hóa thành ữ ể động lực đấ u tranh M không còn ph i ch u gán ị ả ị h nặng c a b ủ ọn chúa đấ t mi n núi n a, s c s ng trong M bây gi l ề ữ ứ ố ị ờ ớn hơn tấ ả t c và l ấn át đi nỗ ợ i s hãi.
A S v i M bây gi ử ớ ị ờ dường như chỉ còn là m ột cái bóng mà thôi Đúng như Tô Hoài từ ng tâm s ự “cái
khổ cái nh c mà Mị gánh ch ụ ịu như lớ p tro tàn ph ủ khuất che l p s c s ng ti m tàng trong lòng M ấ ứ ố ị.
Và ch c n có m t lu ng gió m ỉ ầ ộ ồ ạnh đủ ứ s c th ổi đi lớ p cho bu n ngu i l nh ồ ộ ạ ấy thì đố m l ửa ấ y s bùng ẽ
cháy và giúp M ị vượ t qua cu c s ộ ống đen tố ủa mình” i c Tài li u c a Lê Minh ệ ủ
b T ừ thái độ kiên quy t, M ế ị thự c hi n m t lo ệ ộ ạt các hành độ ng n i lo ổ ạn để giả ứu i c chính mình:
_ M ị đã thự c hi n m ệ ột cuộc vượt ngục tinh thần bằng các hành động táo báo Th ứ nhấ “Mị đến góc t,
nhà, l ấy ố ng m , x n m ỡ ắ ột mi ng b ế ỏ thêm vào đĩa đèn cho sáng”:
+ M ị thắ p sáng lên ng ọn đèn trong phòng là Mị đang muốn xua tan đi sự u ám, ê tr , t ề ối tăm và hiu quạ nh c a bóng t ủ ối Đây là hành độ ng th ể hiện khát khao đổ i thay không gian s ng sáng s ố ủa hơn + Thăp sáng thêm đèn không chỉ làm sáng thêm ánh sáng v t lí mà còn làm sáng lên c ánh sáng ậ ả của lòng M Th ánh sáng ị ứ ấy đẹp đẽ và mãnh li ệt hơn tấ ả Ánh sáng đó được nhen lên b ng ng t c ằ ọn