Tiểu luận môn học thực vật dược đề tài mô thực vật và mối tương quan giữa lí thuyết và thực tiễn

Trong đó Hình thái – Giải phẫu thực vật là phần đầu tiên của thực vật Dược.Mục tiêu nghiên cứu của Hình thái – Giải phẫu thực vật là quan sát hình dạng bên ngoài,cấu tạo bên trong của cơ

TIỂU LUẬN

Môn học: Thực Vật Dược

ĐỀ TÀI: MÔ THỰC VẬT VÀ MỐI TƯƠNG QUAN GIỮA LÍ THUYẾT VÀ THỰC TIỄN

Giáo viên phụ trách : TS.LÊ ĐÔNG HIẾU

Sinh viên thực hiện : - TRẦN TIẾN ĐẠT (MSSV:210300) ( Nhóm 7 ) : - HÀ MẠNH ĐẠT (MSSV:210341)

: - PHẠM QUANG TÚ (MSSV:210315) Lớp : - D4B -

Giới thiệu:

Đề tài “ Mô thực vật và mối tương quan giữa lí thuyết và thực tiễn” được tiến hành

phân tích, nghiên cứu dựa trên lí thuyết: khái niệm, cấu trúc, phân loại và chức năng

mà mô đảm nhiệm Từ đó, liên hệ với thực tiễn nhằm khái quát kiến thức về môthực vật Như vậy, mục tiêu của đề tài này sẽ góp phần đưa ra cái nhìn tổng quan về

mô thực vật giúp các bạn sinh viên có thể tiếp cận kiến thức dễ dàng hơn

Phương pháp và đối tượng nghiên cứu:

Phương pháp tiến hành nghiên cứu là quan sát cấu trúc của mẫu vật dưới kính hiển

vi Mẫu vật được tiến hành nghiên cứu có thể là rễ , thân, lá của các loại thực vậtđược tham khảo trong “ Từ điển thực vật thông dụng” của tiến sĩ Võ Văn Chi Tập I

và II, NXB Khoa học và Kỹ thuật,2003 và các loài thực vật có trong vườn dược liệutrên địa bàn tỉnh Nghệ An

MỤC LỤC

CHƯƠNG 1: MỞ ĐẦU……… ……… …3

CHƯƠNG 2: SƠ LƯỢC VỀ MÔ THỰC VẬT…….………….……… …4

CHƯƠNG 3: MÔ VÀ MỐI TƯƠNG QUAN VỚI THỰC TẾ………….…… …..5

3.1 Mô phân sinh……….……… 5

3.1.1 Quan sát và định nghĩa……….……… ….5

3.1.2 Phân loại……… ……5

3.2 Mô mềm………… ………… ……… ……….…… ……7

3.2.1 Quan sát và định nghĩa……… ……….7

3.2.2 Phân loại……… ……… ……….… ……7

3.3 Mô che chở……… ………9

3.3.1.Quan sát và định nghĩa……… ….…….………9

3.3.2.Phân loại……… ………… ……… ………10

3.4 Mô nâng đỡ……… ……… 14

3.3.1.Đặc điểm … ……… ….…….………14

3.3.2.Phân loại……… ……… ………14

3.5 Mô dẫn ……… …15

3.3.1.Đặc điểm … ……… ….…….……….…15

3.3.2.Phân loại……… ……… ………16

3.6 Mô tiết ………17

3.3.1.Đặc điểm … ……… ….…….……….…17

3.3.2.Phân loại……… ……… ………18

CHƯƠNG 4: KẾT LUẬN……… 19

TÀI LIỆU THAM KHẢO……….20

CHƯƠNG 1: MỞ ĐẦU

Thực vật dược là môn khoa học cơ bản cần thiết cho sinh viên học ngành Dược,

cho sinh viên đang học môn Dược liệu, Dược học cổ truyền, học viên cao học,nghiên cứu sinh và dược sĩ đang công tác trong lĩnh vực sử dụng và nghiên cứu pháttriển thuốc Là cơ sở giúp cho việc kiểm nghiệm và giám định các loại cây thuốc

Trong đó Hình thái – Giải phẫu thực vật là phần đầu tiên của thực vật Dược.Mục

tiêu nghiên cứu của Hình thái – Giải phẫu thực vật là quan sát hình dạng bên ngoài,cấu tạo bên trong của cơ thể thực vật cũng như các quy luật hình thái và phát sinhcủa giới thực vật Đối tượng nghiên cứu của giải phẫu thực vật là một hệ thống tổchức sống của cơ thể thực vật từ cấp độ tế bào với các bào quan bên trong, từng loại

mô là do tập hợp các tế bào, từng cơ quan được cấu tạo bằng nhiều loại mô và cuốicùng là cơ thể hoàn chỉnh của cây Tất cả tạo thành một thể thống nhất, có mối quan

hệ chặt chẽ với nhau với môi trường sống chung quanh

Một tổ chức sống tuy là một thể thống nhất nhưng giữa các mô, các cơ quan có khi

ở rất xa nhau nhưng lại liên hệ với nhau rất chặt chẽ trong quá trình trao đổi chất vàhoạt động sống của cây Sự chuyên hóa cao các bộ phận cơ thể chính là nét đặc sắccủa quá trình sinh trưởng của thực vật bậc cao.Mỗi loại mô cũng được hình thànhtrong suốt quá trình sinh trưởng sơ cấp và thứ cấp của cây

Do vậy, Bài tiểu luân “ Mô thực vật và mối tương quan giữa lí thuyết và thực tiễn” được thực hiện với 3 mục tiêu cụ thể sau:

1, Khái quát được lí thuyết các loại mô thực vật

2, So sánh, liên hệ kiến thức vào các loài cây thực nghiệm

3, Rút ra được nhận xét tổng quan về mô thực vật

Ý nghĩa thực tiễn: Cung cấp các ví dụ thực tiễn về hình dạng mô của một số loàithực vật giúp hiểu rõ kiến thức về mô thực vật, đồng thời cũng là nền tảng cho côngtác lâm sàng kiểm nghiệm dược liệu

CHƯƠNG 2: SƠ LƯỢC VỀ MÔ THỰC VẬT

1.ĐỊNH NGHĨA MÔ

Mô ( Tissues) là một nhóm tế bào phân hóa giống nhau về cấu trúc để cùng đảmnhiệm một chức năng trong cơ thể thực vật

Tế bào  Mô  Cơ quan Hệ cơ quan  Cơ thể

2 PHÂN LOẠI MÔ

Có nhiều cách phân loại mô, nhưng thường dựa vào chức năng sinh lý để chia môthực vật thành 6 loại theo bảng sau:

BẢNG PHÂN LOẠI MÔ THEO CHỨC NĂNG

đỡ

Mô dẫn Mô tiết

Định nghĩa

-Cấu tạo bởi các tế bào nonchưa phân hóa, màng mỏng bằng cellulose, không dự trữ dinh dưỡng

- Xếp khít nhau không

để hở khoảng gian bào

-Cấu tạo từ các tế bào sống chưa phân hóa, vách cellulosemỏng

-Xếp khít nhau hoặc bong ra ở góc

tế bào tạo thành khoảng gian bào

-Được chuyên hóa từ mô phân sinh,nằm tại mặt ngoài của các cơ quan củacây

-Cấu tạo từ các

tế bào xếp khít nhau, vách tế bào không thấmnước

-Cấu tạo bởi các tế bào cóvách dày, cứng

Gồm các tế bào dài,xếp nối tiếp thành từng dãy, song song vớicác trục

cơ quan

Cấu tạo

từ các

tế bào sống vách bằngcellulose

Nhiệm vụ

Phân chia nhanh tạo thành các mô khác

Liên kết các

mô khác với nhau, đồng hóa và dự trữ

Bảo vệ các bộ phận của cây tránh các tác động có hại từ môi trường

Nâng

đỡ như

bộ xươngcủa cây

Dẫn nhựa nguyên, nhựa luyện

Tiết ra các chất gọi là cặn bà của cây đọng lại trong cây

Phân loại

-Mô phân sinh ngọn

-Mô phân sinh lóng

-Mô phân sinh bên

-Mô mềm hấpthụ

-Mô mềm đồng hóa:

gồm mô giậu,

mô khuyết

-Mô mềm dự trữ

-Biểu bì chứa tếbào biểu bì, lỗ khí và lông che chở

-bần và thụ bì-Tầng tẩm suberin

-mô dày-mô cứng

-mô dẫngỗ-mô dẫnlibe

-Tế bào tiết-Lông tiết-túi và ống tiết-ống nhựa mủ

CHƯƠNG 3: MÔ VÀ MỐI TƯƠNG QUAN VỚI THỰC TẾ

3.1 MÔ PHÂN SINH -Quan sát hình 3.1 xác định mô phân sinh

trên cây nhàu (Moringa citrifolia.L, Rubiaccac

- Sinh sản rất mạnh để tạo ra các mô khác Nhờ vậy

mà sự sinh trưởng của rễ và ngọn được tiến hành

trong suốt vòng đời

3.1.2 Phân loại

Dựa vào nguồn gốc, Mô phân sinh được chia thành

2 loại: sơ cấp và thứ cấp

3.1.2.1.Mô phân sinh sơ cấp:nằm ở đầu

ngọn rễ và đầu ngọn thân,còn gặp ở gần gốc của cáclóng ở giữa các vùng mô đã phân hóa có vai trò tạo

ra các mô vĩnh viễn khác

Hình 3.1a: Cây nhàu

Hình 3.1b: Cây nhàu sau 2 tháng trồng

Hình 3.4 Cấu tạo của thân cây dâm bụt 1.Bần; 2.Mô mềm vỏ; 3 Libe cấp1;4.Libe cấp 2; 6 Tầng phát sinh libe gỗ;7 Gỗ cấp 2 ;8.Gỗ cấp 1; 9.Mô mềm ruột

- Có 2 loại mô phân sinh sơ cấp:

a Mô phân sinh ngọn:

-Vị trí: Nằm ở đầu ngọn rễ và thân

Cấu tạo bởi những tế bào nhỏ, đẳng kính, nhân

to, không vào nhỏ.Phân chia rất nhanh và lộnxộn không theo quy tắc tạo thành khối tế bào

Xếp khít nhau không để hở khoảng gian bào

-Nhiệm vụ: làm cho rễ và thân mọcdài ra

Quan sát mô phân sinh lóng trên cây mía ( hình 3.3) từ đó rút ra nhận xét:

b.Mô phân sinh lóng:

-Vị trí: Nằm ở gần gốc của các lóng

và giữa các vùng mô đã phân hóa

-Nhiệm vụ : Làm cho cây có khả năngtăng trường thêm độ dài của các lóng Nhờ cókhả năng này nên cây có bị đè bẹp vẫn có thểtiếp tục mọc lên Đây cũng là đặc trưng của cáccây thuộc họ Poacea – Lúa

3.1.2.2.Mô phân sinh thứ cấp:

Là các tế bào giúp rễ và thân cây pháttriển theo chiều ngang , mô này chỉ có ở ngànhHạt trần (Pinophyta) và lớp Ngọc Lan(Magnoliopsida) Mô phân sinh thứ cấp cấu tạobởi một lớp té bào non là “tầng phát sinh”,chúng phân chia theo hướng tiếp tuyến tạo ranhững dãy tế bào xuyên tâm dẫn dần phân hóathành hai thứ mô khác nhau

Quan sát cấu tạo cấp 2 của thân cây dâm bụt

(Hình 3.4) ta nhận thấy có hai loại mô phân sinh

thứ cấp:

-Tầng phát sinh bần-lục bì (tầngsinh bần hay tầng sinh vỏ): đặt bên trong vỏcủa rễ và thân cây,tạo mô bì thứ cấp, vị trí

Hình 3.2 Mô phân sinh của cây nhàu

Hình 3.3 Cây mía Saccharum;L Poacea- Lúa

không cố định (Quan sát trong hình 3.3 thì tầng sinh bần sẽ ở giữa 1 và 2) Về

phía ngoài, tầng sinh bần tạo ra một lớp bần có vai trò che chở cho cây

-Tầng phát sinh libe-gỗ (tầng sinh gỗ, tầng sinh trụ, tượng tầng)- nằmtrong trụ giữa của rễ và thân, Khi hoạt động cho libe 2 ở mặt ngoài và gỗ 2 ở mặttrong

3.2 MÔ MỀM -Quan sát hình 3.4 nêu định nghĩa và hình dạng của mô mềm 3.2.1 Quan sát và định nghĩa

-Mô mềm (nhu mô hay mô dinh dưỡng) cấu tạo bởi những tế bào sống chưa phânhóa nhiều, vách mỏng bằng cellulose hoặc đôi khi tẩm chất gỗ ( lúc đấy tế bào sẽchuyển từ màu hồng sang xanh), song chất nguyên sinh luôn vẫn còn trong các tếbào ấy

3.2.2 Phân loại

- Dựa vào vị trí cơ quan: mô mềm vỏ và mô mềm tủy.

- Dựa vào chức năng trong cơ quan: mô mềm đồng hóa và mô mềm dự trữ.

Hình 3.4: Mô mềm ở phiến lá cây Thông Thiên Thevetia peruviana (Pers.) K.Shcum

Quan sát mô mềm của cây Mật gấu dưới kính hiển vi: ( Hình 3.5.a.b )

3.2.2.2.Mô mềm tủy:

+Cấu tạo: - Là phần giữa của các cơ quan, cấu tạo bởi những tế bào thường dài theo

trục của cơ quan

- Về kích thước và hình dạng: tế bào của tủy nhiều khi rất khác biệt vớicác phần khác và ngay trong phần tủy các tế bào cũng rất khác nhau về kích thước

Ví dụ : Vùng quanh tủy của thân mật gấu là vùng tiếp xúc với trục giữa thì luôn cấutạo từ những tế bào nhỏ hơn và thường có vách dày hơn những tế bào phần giữa.Hình dạng các tế bào của mômềm tủy có hình tròn không đều

3.2.2.3.Mô mềm đồng hóa:

Cấu tạo bởi những tế bàochứa nhiều lục lạp để làmnhiệm vụ quang hợp Mômềm này đặt ngay dưới

Hình 3.5.a:Mô mềm vỏ

thân mật gấu

Hình 3.5.b:Mô mềm tủy thân mật gấu

biểu bì của lá và thân cây non Trong lá cây lớp Ngọc lan, mô mềm đồng hoá có haidạng:

- Mô mềm hình giậu: Quan sát hình 3.6 thấy được mô mềm hình giậu cấu tạo bởi

những tế bào hẹp và dài, xếp khít nhau, vuông góc với lớp biểu bì, xem giống nhưcọc hàng rào Do đó khi nhìn từ ngoài mặt lá vào, mô này có hình những vòng trònnhỏ xếp cạnh nhau Vì thế, khi quan sát những bột lá, mô giậu ít khi hiện ra dướidạng những hình chữ nhật dài đặt cạnh nhau, mà dưới dạng những vòng tròn xếpkhít nhau

– Mô mềm xốp: Còn gọi là mô mềm khuyết, cấu tạo bởi những tế bào có hình dạng

và kích thước không đều, xếp để hở những khoảng gian bào to chứa đầy khí gọi là

khuyết (Hình 3.6)

3.2.2.4.Mô mềm dự trữ:

Ở thực vật, mô dự trữ thường có trong quả, hạt, củ, phần tủy của các cơ quan như:thân, rễ, đôi khi trong phần vỏ của những cơ quan trên mặt đất

! Trong tự nhiên chúng ta có thể dễ dàng bắt gặp trong tế bào của một mô dự trữ

chứa rất nhiều chất dự trữ như saccharose (thân cây Mía); tinh bột (củ khoai, hạt gạo, hạt đậu); lipid và hạt aldron (hạt Thầu dầu) Hemicellulose đọng ở mặt trong vách tế bào làm cho vách dày lên và cứng, gặp ở hạt Mã tiền, hạt Cà phê.Mô dự

trữ nước gặp ở cây Thuốc bỏng,Lô hội Mô dự trữ khí thường gặp ở những cây

sống ở nước như Sen, Súng

3.3 MÔ CHE CHỞ

Quan sát mô che chở của lá náng (hình 3.7) rút ra định nghĩa của mô che chở

3.3.1 Quan sát và định nghĩa:

Mô che chở ở mặt ngoài các cơ quan của cây, các tế bào của chúng xếp khít nhau

và vách cellulose biến đổi thành một chất không thấm nước và khí Có nhiệm vụbảo vệ các mô bên trong của cây chống tác hại của môi trường ngoài,sự xâm nhập của các giống ký sinh, sự bốc

hơi nướ mạnh, sự thay đổi nhiệt

độ đột ngột và thực hiện traochất với môi trường ngoài mà

3.3.2 Phân loại

Các loại mô che chở: biểu bì,tầng tẩm suberin, suberoid vàchóp rễ; bần; thụ bì; vỏ

Hình 3.6:Mô mềm hình giậu và mô mềm khuyết

Hình 3.7: Biểu bì và lỗ khí của lá Náng

3.3.2.1.Biểu bì

a.Tế bào biểu bì

Tế bào biểu bì được cấu tạo bởi một lớp tế bào sống bên ngoài lá và thân non Biểu bì có thể tồn tại suốt đời sống của cơ thể

thực vật hay được mô thứ cấp thay thế Tế bàobiểu bì thường có hình dạng khác nhau ở các

cơ quan khác nhau, phụ thuộc phần lớn vàochiều phát triển của cơ quan và bề mặt của cơquan đó

-Trên vi phẫu cắt ngang, tế bào biểu bì cóhình chữ nhật Khi bóc biểu bì để quan sát , tathấy tế bào biểu bì xếp khít nhau, giữa chúngthường không có các khoảng gian bào và có

hình dạng thay đổi tùy loại cây: hình chữ nhật (Hành ta), hình đa giác (lá cây Dứa Mỹ),…

-Trên vách ngoài, tế bào biểu bì thường có một lớp cutin không thấm nước và khí,cutin do bào chất tạo ra, chúng thấm qua vách cellulose ra ngoài nhiều hay ít tùytheo điều kiện khí hậu

-Lớp cutin này không liên tục mà bị gián đoạn ở những lỗ khí (khi khổng) Cùngmột loại cây, nếu sống ở khí hậu khô thì có lớp cutin dày, nếu sống ở khí hậu ẩmướt thì lớp cutin mỏng

-Lớp cutin có khi tạo thành u lồi trước mỗi tế bào hoặc tạo thành những đườngvẫn đặc sắc cho một số cây

 Đây là các đặc điểm được vận dụng trong nghiên cứu bột dược liệu

! Ở các cây họ Lúa, vách ngoài tế bào biểu bì có phủ thêm chất silic làm cho mặt ngoài các cây đó sờ thấy nham nhám Ở cây Mía, quả bí, biểu bì phủ thêm một lớp

sáp trông giống như phấn trắng

b.Lỗ khí

Hình 3.8: Tế bào biểu bì của

cây hành ta 1.lớp cutin ; 2 Tế bào biểu bì 3.lỗ khí ;4 phòng dưới lỗ khí

Lỗ khí (khí khổng) là những lỗ thủng trên biểu bì để trao đổi khí và hơi nước vớimôi trường ngoài

Khí khổng thường tập chung chủ yếu ở lá (Hình 3.9) Trên lá sự phân bố khí

khổng như sau: Lá mọc đứng lỗ khí có cả trên 2 mặt lá, lá nằm ngang , lỗ khí cónhiều ở mặt dưới, lá nổi trên mặt nước, lỗ khí có ở mặt trên,…

Nhìn từ trên xuống, lỗ khí cấu tạo bởi 2 tế bào hình hạt đậu gọi là tế bào lỗ khí,hướng mặt khuyết vào nhau để hở một khe nhỏ Độ rộng của một khe lỗ khí khoảng1/1000 mm2 Cấu tạo của tế bào lỗ khí và sự thay đổi hình dạng của nó gây nên sựđống mở của khe lỗ khí giúp điều hòa sự trao đổi khí giữa cây và môi trường xungquanh

Trong vi phẫu cắt ngang, (quan sát hình 3.7) bên dưới khe lỗ khí là một khoảngtrống gọi là phòng dưới lỗ khí; trên vách ngoài, có khi trên vách trong u gờ chắn lốivào khe lỗ khí Lỗ khí có thể nằm cùng một mức hoặc hơi nhô lên hoặc thấp hơn sovới tế bào biểu bì Để giảm bớt sự thoát hơi nước, lỗ khí có thể đặt dưới một huyệtnhỏ gọi là giếng (cây ở khí hậu khô)

Hình 3.9: Cấu tạo của của lá cây trên cạn

Tế bào lỗ khí thường đi kèm với 1-4 tế bào kèm gọi là tế bào bạn Dựa vào cáchsắp xếp của tế bào bạn chia ra 5 kiểu lỗ khí hỗn bào, trực bào, dị bào, song bào,vòng bào

c.Lông che chở

-Một số tế bào biểu bì có thể mọc dài ra tạo lông che chở hoặc lông tiết -Lông che chở có chức năng tăng cường nhiệm vụ bảo vệ hoặc để giảm bớt sựthoát hơi nước Tế bào của lông có thể vẫn còn sống hoặc đã chết và có lớp lôngmàu trắng vì chứa đầy không khí

-Hình dạng, kích thước, sự phân bố của lông che chở là đặc trưng của các nhómcây khác nhau nên được dùng để nhận biết các loại cây Một số dạng lông che chởthường gặp:

+ Lông đơn bào: thẳng, cong, phân nhánh . + Lông đa bào: cấu tạobởi nhiều tế bào xếp thành một dãy, có thể phân

nhánh

+ Lông dạng hình thoi: cấu tạo bởi 1 tế bào hìnhthoi nằm ngang, song song với bề mặt biểu bì, đỉnhtrên một chân ngắn ở giữa

+ Lông tỏa tròn: cấu tạo bởi một chân ngắn và mộtđầu đa bào Nếu các tế bào của đầu tỏa ra trên một mặtphẳng ta có lông hình khiên

+ Lông ngứa:cấu tạo bởi 1 tế bào chứa acid formicđầu ngọn lông có silic nên giòn, dễ gãy khi chạm vàocho chất ngứa từ lông chảy vào trong vết thương

-Lông có thể biến đổi thành gai như ở cây Hoa hồng, khi đó những tế bào của lông

hoá gỗ và làm cho lông trở nên rất cứng.(Hình 3.10)