Từ khi có internet thì cũng xuất hiện các loại hình tìm kiếm thông tin, giải trí, kết nối xã hội, trong đó không thể thiếu được các mạng xã hội MXH đang được rất nhiều người sử dụng như:
Trang 1DỰ ÁN “ CẨM NANG KỸ NĂNG XỬ LÝ CÁC TÌNH HUỐNG KHI SỬ
DỤNG MẠNG XÃ HỘI DÀNH CHO HỌC SINH THCS”
Lĩnh vực: Khoa học xã hội và hành vi
A LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI
Trong những năm gần đây, khoa học và công nghệ đang phát triển mạnh
mẽ, đặc biệt là sự phát triển của công nghệ thông tin đã ảnh hưởng không nhỏ đến đời sống của con người Trong đó, có thể kể đến sự ảnh hưởng của internet trong tất cả các mặt của đời sống xã hội, kinh tế, văn hóa, chính trị Internet đã
và đang kết nối mọi người trên thế giới với nhau, nó phá vỡ mọi khoảng cách về biên giới, không gian, thời gian, tạo điều kiện và môi trường thuận lợi cho việc giao tiếp xã hội Từ khi có internet thì cũng xuất hiện các loại hình tìm kiếm thông tin, giải trí, kết nối xã hội, trong đó không thể thiếu được các mạng xã hội (MXH) đang được rất nhiều người sử dụng như: Facebook, Youtube, Zalo, Google+… MXH ở đây được hiểu là một loại hình dịch vụ trên internet mới phát triển trong kỷ nguyên số, ứng dụng những thành tựu của công nghệ thông tin MXH là dịch vụ kết nối các thành viên cùng sở thích trên internet lại với nhau với nhiều mục đích khác nhau không phân biệt không gian và thời gian, đồng thời nó được tạo nên thông qua các tương tác giữa các thành viên trong cộng đồng mạng
Một trong những đối tượng sử dụng MXH nhiều nhất chính là học sinh MXH trở thành một xu hướng không thể thiếu đối với thanh thiếu niên nói chung và đối với học sinh THCS nói riêng Với đặc thù là những người trẻ tuổi,
có kiến thức, có tính năng động, thích khám phá nên học sinh là đối tượng rất dễ dàng tiếp cận những cái mới
Bản thân chúng em là những học sinh đang sử dụng MXH, nhận thấy được
xu hướng sử dụng và “nghiện MXH” ngày càng gia tăng trong học sinh trường THCS Sen Thủy nói riêng và học sinh THCS nói chung Tuy nhiên, khi sử dụng mạng xã hội có những tình huống đặt ra không phải ai cũng có hiểu biết và xử lý sao cho đúng đắn, hiệu quả Do đó chúng em đã nghiên cứu và thực hiện dự án
“Cẩm nang kỹ năng xử lý các tình huống khi sử dụng mạng xã hội dành cho học sinh THCS”.
B CÂU HỎI NGHIÊN CỨU, VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU, GIẢ THUYẾT KHOA HỌC, ĐIỂM MỚI CỦA DỰ ÁN, HY VỌNG ĐẠT ĐƯỢC.
1 Câu hỏi nghiên cứu
- Thực trạng sử dụng MXH của học sinh THCS hiện nay như thế nào?
- MXH có những tác động tích cực và tiêu cực nào đối với học sinh THCS?
- Khi gặp các tình huống trên mạng xã hội, học sinh sẽ xử lý như thế nào cho đúng đắn và hiệu quả?
- Sử dụng cuốn cẩm nang như thế nào để mang lại hiệu quả tích cực trong việc sử dụng MXH của học sinh THCS?
2 Vấn đề nghiên cứu
- Khảo sát, đánh giá thực trạng sử dụng dụng MXH của học sinh ở trường THCS Sen Thủy
- Tìm hiểu rõ mặt tích cực và tiêu cực của MXH
Trang 2- Từ đó đề ra một số tình huống gặp phải để giúp học sinh nâng cao mặt tích cực, ngăn chặn chiều hướng tiêu cực, giúp học sinh có suy nghĩ, thái độ và hành động đúng đắn đối với MXH, nhằm nâng cao chất lượng và hiệu quả học tập, rèn luyện
- Xây dựng cuốn cẩm nang kỹ năng xử lý các tình huống khi sử dụng mạng
xã hội
3 Giả thuyết khoa học
- Cẩm nang giúp học sinh THCS sử dụng MXH một cách hiệu quả, góp phần nâng cao chất lượng học tập và rèn luyện phẩm chất đạo đức
- Cẩm nang góp phần giúp gia đình và nhà trường nâng cao chất lượng giáo dục học sinh
4 Điểm mới của dự án
MXH là một vấn đề không phải xa lạ, đã có nhiều tác giả tìm hiểu về nó nhưng điểm mới của dự án so với những đề tài đã làm đó là:
Tạo ra một cuốn cẩm nang kỹ năng xử lý các tình huống khi sử dụng mạng
xã hội dành cho học sinh THCS bao gồm các kiến thức chung về mạng xã hội và đặc biệt là bộ kỹ năng xử lý các tình huống khi sử dụng mạng xã hội nhằm giúp học sinh có thêm kiến thức và kỹ năng ứng xử và thực hiện đối với các tình huống khi gặp phải một cách phù hợp và hiệu quả nhất Mang đến cho các em một sự tự tin và vững vàng trước những tác hại của mạng xã hội hiện nay
5 Hy vọng đạt được
- Tạo thành cuốn cẩm nang lưu trữ ở thư viện để học sinh đọc và nghiên cứu, là tài liệu lồng ghép tuyên truyền trong tiết chào cờ, ngoại khóa, HĐNGLL…
- Học sinh thích thú và áp dụng những điều trong cẩm nang để nâng cao hiệu quả việc sử dụng MXH, tận dụng chính MXH để làm phương tiện hữu ích trong học tập và cuộc sống
- Phụ huynh có hiểu biết về tác động của MXH để quản lí con em mình trong việc sử dụng MXH sao cho hiệu quả
C PHƯƠNG PHÁP VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU
1 Phương pháp nghiên cứu
a Nghiên cứu lí luận
- Nghiên cứu sử dụng phương pháp phân tích tài liệu trên các sách báo, tạp chí, các đề tài, bài viết đã nghiên cứu có liên quan tới vấn đề tác động của MXH
- Nghiên cứu tìm hiểu mặt tích cực và tiêu cực của MXH
- Nghiên cứu các tình huống gặp phải khi sử dụng MXH từ đó đưa ra cách
xử lý phù hợp, giúp học sinh có suy nghĩ, thái độ và hành động đúng đắn đối với MXH, nhằm nâng cao chất lượng và hiệu quả học tập, rèn luyện
- Nghiên cứu thiết kế cuốn cẩm nang dựa trên những nội dung đã tìm hiểu
và nghiên cứu
b Nghiên cứu thực tiễn
- Quan sát
Quan sát hành vi sử dụng MXH của học sinh trong đời sống, quan sát và tham gia trực tiếp vào MXH để hiểu được những nội dung, cách thức chia sẻ
Trang 3thông tin, và tìm hiểu sâu hơn về những ứng dụng, các thông tin được đưa lên MXH
- Điều tra bằng phiếu trắc nghiệm
+ Điều tra thực trạng việc sử dụng MXH của học sinh THCS Sen Thủy + Điều tra phụ huynh học sinh trong việc quản lí học sinh sử dụng MXH + Điều tra tính hiệu quả của cẩm nang đối với học sinh và phụ huynh
- Phỏng vấn trực tiếp
Trao đổi với một số học sinh trường THCS Sen Thủy để tìm hiểu ý kiến, quan niệm, thái độ của họ về việc sử dụng MXH
- Thống kê số liệu
- Đề xuất biện pháp
2 Giới hạn phạm vi nghiên cứu:
- Đối tượng: Cẩm nang kỹ năng xử lý các tình huống khi sử dụng MXH
- Thời gian: Từ tháng 6 năm 2020 đến tháng 11 năm 2020
D TIẾN HÀNH NGHIÊN CỨU
1 Các bước thực hiện
Bước 1: Nghiên cứu lí thuyết
1 Tác động của việc sử dụng MXH đối với học sinh THCS
a) Tác động tích cực
Những năm gần đây, MXH đã có bước phát triển mạnh mẽ, tác động lớn đến đời sống ở hầu hết các quốc gia trên thế giới, trong đó có Việt Nam Đối với
xã hội nói chung và học sinh nói riêng, nó mang lại nhiều lợi ích như:
- Cập nhật tin tức, kiến thức, xu thế nhanh
MXH giúp chúng ta cập nhật các tin tức xã hội các lĩnh vực được nhiều người quan tâm hoặc tin nóng ở bất cứ đâu trong ngày Như Facebook là MXH được nhiều người sử dụng nhiều nhất hiện nay Lướt một vòng trên Facebook chúng ta có thể cập nhật nhanh nhất các tin nóng trong ngày thay vì chờ các kênh cung cấp thông tin truyền thống là báo, đài, tivi
- Cải thiện rèn luyện kỹ năng, năng khiếu
MXH không chỉ dừng lại ở việc chia sẻ những hình ảnh, khoảnh khắc đẹp mà ngày nay trên MXH đã xuất hiện rất nhiều trang mạng dạy ngoại ngữ, dạy kỹ năng sống, dạy cách giao tiếp, dạy về cắm hoa, dạy về làm đẹp, nấu
ăn ngon rất nhiều trang chia sẻ những kiến thức hay và bổ dưỡng mà không tốn chi phí như các lớp học truyền thống
- Hoạt động nhóm, hội kiến thức
Mạng xã hội là kênh giao tiếp hiện đại, tiện lợi, tiết kiệm cho con người Thông qua mạng xã hội, con người trên toàn thế giới có thể “nối vòng tay lớn” MXH còn như một kênh thông tin hữu hiệu để học sinh có thể chia sẻ và cập nhật các thông tin về bài giảng, bài tập nhóm, thời khóa biểu, các chương trình ngoại khóa
Nhờ MXH nên chúng em có thể thay đổi cách học truyền thống trong những thời điểm thích hợp như đợt dịch Covid 19 vừa rồi chúng em được học được học các bài giảng trên truyền hình, Youtube…Ở trường THCS Sen Thủy, mỗi giáo viên chủ nhiệm sẽ lập một nhóm Zalo bao gồm tài khoản của các phụ
Trang 4huynh trong lớp, và chúng em có thể trao đổi bài, cập nhật tin tức từ thầy cô, nhà trường một cách nhanh chóng và hiệu quả
- Kết nối bạn bè, gia đình, cộng đồng
Chúng ta có thể biết được nhiều thông tin về bạn bè hoặc người thân bằng cách kết bạn trên MXH Chúng ta cũng có thể gặp gỡ và giao lưu kết bạn với tất
cả mọi người trên thế giới có cùng sở thích hay quan điểm giống mình Từ đó có thể xây dựng mối quan hệ tốt đẹp hơn hoặc hợp tác với nhau về nhiều mặt
- Tuyên truyền, giáo dục
MXH đã góp phần quan trọng trong việc tuyên truyền, giáo dục cho các thế
hệ nói chung và học sinh nói riêng Qua những thông tin trên mạng và MXH giúp học sinh tiếp cận nhiều kiến thức liên quan việc học hành, thi cử Những kiến thức, kỹ năng chia sẻ trên các trang mạng giúp chúng ta học hỏi văn hóa ứng xử với những điều hay, tốt ở trường hay cuộc sống thường ngày
Thông qua MXH học sinh được tuyên truyền và tham gia các hoạt động trực tuyến lồng ghép giáo dục như tham gia cuộc thi “Giao thông thông minh”,
“Chinh phục vũ môn ”… tại các trường học Qua đó, hướng học sinh tiếp cận với lối sống đẹp, cư xử chuẩn mực trong đời sống, vận dụng các kiến thức vào thực tiễn
- Lan tỏa yêu thương
Với sự phát triển của công nghệ thông tin, nhiều người đã tận dụng MXH
để lan tỏa những hành động đẹp, ý nghĩa đến cộng đồng Chứng kiến cảnh miền Trung đang “oằn mình” gánh chịu thiên tai, nhiều nghệ sĩ đã kêu gọi quyên góp, ủng hộ người dân thông qua MXH Điển hình, sáng ngày 13/10/2020, nữ ca sĩ Thủy Tiên đã đăng tải bài viết trên trang Facebook cá nhân để kêu gọi mọi người cùng chung tay giúp người dân miền Trung Được biết, trang Facebook cá nhân của nữ ca sĩ có hơn 9,5 triệu người theo dõi, trong vòng 1 giờ, cô đã kêu gọi được 1 tỉ đồng; tính đến hiện tại, con số đã được nâng lên hàng trăm tỉ đồng Thời gian qua, MXH còn giúp nhiều người nghèo, người có hoàn cảnh khó khăn được được kết nối với mạnh thường quân; giúp người bị tai nạn giao thông tìm được người thân, giấy tờ đã đánh rơi, Những câu chuyện đẹp, ý nghĩa ngày càng được lan tỏa trên MXH Mạng là ảo nhưng tình người, sự sẻ chia là thật
b) Tác động tiêu cực
Chúng ta không thể phủ nhận những lợi ích mà MXH đã mang đến cho con người hiện nay Tuy nhiên, nó cũng chứa đựng nhiều nguy cơ, rủi ro tiềm ẩn có thể ảnh hưởng xấu tới công việc, mối quan hệ cá nhân và cuộc sống của người
sử dụng đặc biệt là cho học sinh nếu không có sự định hướng tốt từ gia đình và nhà trường
Một số tác hại của MXH như sau:
- Thị lực, sức khỏe giảm sút: Sử dụng MXH còn tạo ra những ảnh hưởng
không tốt cho mắt Mắt sử dụng nhiều điện thoại, máy tính để online sẽ dẫn đến tình trạng khô mắt và những bệnh nguy hiểm khác về mắt Nhưng nguy hiểm hơn thế, một loạt những căn bệnh về thần kinh cũng được kéo theo: lo âu, trầm cảm, tinh thần không ổn định
Trang 5“Trước đây mắt mình bình thường Nhưng dạo này do thường xuyên dùng điện thoại truy cập MXH nên mình thấy không rõ, đi khám thì biết bị cận 2 o rồi” (Bạn Linh lớp 8B trường THCS Sen Thủy chia sẻ)
- Gây nghiện, mất nhiều thời gian, ảnh hưởng học tập:
Sử dụng MXH quá nhiều sao nhãng thời gian học tập Làm lãng phí thời gian khi lên mạng chỉ chát chít, tán gẫu, bình luận lung tung trêu chọc nhau, thậm chí bới móc, xỉa xói và nói xấu người khác Đại đa số học sinh chỉ phục vụ mục đích giải trí chứ không biết tận dụng và phát huy MXH để chia sẻ thông tin hữu ích, truy cập thông tin phục vụ học tập, trao đổi bài và nâng cao kiến thức ngoài giờ lên lớp
“Nhiều lúc mình ngồi mải mê xem Facebook nhiều quá quên cả làm bài tập Cứ ngồi xem hết cái này đến cái kia mà không dứt ra được” (Bạn Quyên
lớp 8A trường THCS Sen Thủy)
- Gây trầm cảm: Các nghiên cứu gần đây cho thấy những ai sử dụng MXH
càng nhiều thì càng cảm thấy tiêu cực hơn, thậm chí có thể dẫn đến trầm cảm Theo bác sỹ Tô Thanh Phương, Phó Giám đốc Bệnh viện Tâm thần Trung ương
I (Hà Nội), gần đây ngày càng có nhiều trường hợp trầm cảm do nghiện MXH Người bệnh chỉ thích tập trung vào điện thoại, ít tiếp xúc với thế giới bên ngoài, nếu để lâu trên 6 tháng thì sẽ chuyển sang mãn tính và thời gian điều trị có thể kéo dài 3-5 năm… Trong trường hợp xấu nhất, trầm cảm có thể dẫn đến tự tử Các nghiên cứu cho thấy, người trầm cảm có nguy cơ tự tử cao gấp 25 lần so với người khác và trên 50% số ca tự tử có rối loạn trầm cảm
- Giảm tương tác giữa người với người
Nghiện MXH không chỉ khiến bạn dành ít thời gian cho người thật việc thật ở quanh mình, mà còn khiến họ buồn phiền khi bạn coi trọng bạn bè “ảo” từ những mối quan hệ ảo hơn những gì ở trước mắt Dần dần, các mối quan hệ sẽ
bị rạn nứt
- Không trung thực và bạo lực trên mạng: Bạo lực trên MXH ảnh hưởng
lớn đến nhận thức và hành động của trẻ, các em thể hiện bản thân, học tập giống hành động giang hồ, gây gổ đánh nhau với những bạn khác, gây mất đoàn kết nội bộ, ảnh hưởng đến môi trường học đường Điển hình như tháng 3 năm 2019 vừa qua cả nước xôn xao về vụ việc 5 em học sinh lớp 9 hành hung bắt nạt và lột đồ một bạn cùng lớp vì mâu thuẫn nội bộ, toàn bộ quá trình hành hung được các em quay lại và truyền tay nhau trên MXH Facebook, sự việc khiến em học sinh bị hành hung rơi vào trạng thái hoảng loạn và nhập viện thần kinh điều trị
Bạn Quốc một học sinh khối 8 cho hay: “Mình rất thích xem những clip ngắn trên Facebook và Youtube, đặc biệt là những clip phim về tình anh em, giang hồ bạn à!” Đây chỉ là một trong nhiều nội dung hiện nay đang tràn lan
trên MXH có ảnh hưởng không tốt đển học sinh Những “đàn anh giang hồ” này
là những nhân vật có nhiều lượt theo dõi trên MXH như Khá Bảnh, Dương Minh Tuyền thường thể hiện mình có rất nhiều đàn em, đưa ra những quy tắc xã hội mang tính đàn anh, và giải quyết vấn đề bằng nắm đấm Những bạn học sinh còn nhỏ tuổi, ở giai đoạn thiếu niên với đặc trưng thích trở thành người lớn, những tác động từ xã hội các bạn chưa đủ nhận thức để sàng lọc bởi vậy rất dễ bị ảnh hưởng, học theo hoặc làm theo nội dung đã xem từ MXH
Trang 6- Thông tin sai lệch, không chính xác
Lượng thông tin, kiến thức trên MXH là vô vàn, chưa có một công cụ chính thống nào kiểm duyệt hoặc đảm bảo về mặt nội dung của những thông tin đó nên khi tiếp thu hoặc lĩnh hội thông tin các em học sinh với kinh nghiệm, vốn sống còn ít rất dễ tiếp cận những luồng thông tin “độc hại”, ảnh hưởng đến suy nghĩ và hành động của bản thân học sinh, mang đến những hệ quả không mong muốn
Những video clip "rác" với nội dung thiếu kiểm soát đang xuất hiện ngày một tràn lan trên MXH Có lượng người truy cập lớn, đây đang là cách thức kiếm tiền của nhiều người Điều đáng nói, không chỉ là một vài clip phản cảm, nhảm nhí vô bổ, những nội dung như hướng dẫn chơi ma túy, các trò chơi, thực nghiệm nguy hiểm, trò đùa gây hại, món ăn kỳ dị, ngôn từ tục bậy, giang hồ tranh đấu, thậm chí tự sát đang tiềm ẩn những hệ lụy khôn lường đặc biệt là lứa tuối học sinh Theo Trung tâm Y tế huyện Cẩm Khê (Phú Thọ), một bé trai 9 tuổi nhập viện vì nuốt dị vật là một chiếc bấm móng tay Người nhà bệnh nhi cho biết nguyên nhân là em hay xem các video trên MXH và tập làm theo
- Khác biệt giữa thế giới thực và ảo
Có một thực tế được nhận ra đó là thực trạng sống “ảo” của học sinh Rất nhiều học sinh sử dụng MXH và coi trọng cuộc sống trên MXH hơn cuộc sống
thực “Cuồng like” đây là một biểu hiện phổ biến nhất hiện nay khi nói về sống
ảo Những học sinh này thường xuyên cập nhật trạng thái mọi lúc mọi nơi, dù vui hay buồn, từ chuyện lớn hay nhỏ của cá nhân cũng mang lên MXH để mong muốn có được sự quan tâm từ mọi người Các em trông đợi và tin vào những lời tán thưởng của người bạn ảo, đồng thời sẽ rất tổn thương bởi những lời chê bai
từ những người bạn xa lạ ấy Sống ảo mang lại rất nhiều những hậu quả đối với các em học sinh như: sẽ tiêu tốn thời gian của mình vào những giá trị vô bổ, học sinh sống với những thông tin không thực tế, không mang lại giá trị thực cho cuộc sống, các em sẽ phải chịu những tổn hại nặng nề về tâm lý và tâm hồn khi đối mặt với cuộc sống thực tại
Bước 2 : Nghiên cứu thực tiễn: Thực trạng sử dụng MXH của học sinh THCS
1 Tình hình sử dụng MXH của học sinh THCS hiện nay
MXH đang được rất nhiều người sử dụng, đặc biệt là đối với giới trẻ Vì vậy, để biết được suy nghĩ của các bạn về việc sử dụng MXH, chúng em đã phát
150 phiếu điều tra cho các học sinh của 2 lớp 9 và 2 lớp 8 trường THCS Sen Thủy Trong đó có 128 học sinh trả lời là nên sử dụng MXH chiếm 85,3 %, không nên sử dụng MXH chiếm 14,7 % tổng số người được hỏi
Biểu đồ 1: Suy nghĩ của học sinh về việc sử dụng MXH
Trang 7Khi được hỏi bạn có sử dụng MXH không thì đa số học sinh đều trả lời rằng họ có sử dụng MXH:
“Bây giờ phải sử dụng Facebook chứ, nếu không thì lạc hậu so với mọi người quá, ai cũng dùng mà mình không dùng thì hơi lạ.” (Bạn Đinh Thị Khánh
Linh, lớp 8B trường THCS Sen Thủy)
Từ những số liệu trên cho thấy, học sinh trường THCS Sen Thủy nói riêng
và học sinh THCS nói chung hiện nay có xu thế sử dụng MXH rất cao Sự tham gia ngày càng nhiều của học sinh vào MXH cho thấy sức hút mạnh mẽ của nó
2 Mục đích và nội dung truy cập MXH của học sinh THCS
Mục đích sử dụng là nhân tố quan trọng chi phối việc sử dụng MXH của học sinh Mục đích càng đa dạng thì nội dung truy cập càng phong phú Với việc truy cập MXH của học sinh có thể chia thành các nhóm mục đích cơ bản như sau: tìm kiếm thông tin, giao lưu kết bạn và giải trí
Kết quả khảo sát thu được như sau:
Biểu đồ 2: Mục đích truy cập MXH của học sinh
Qua biểu đồ trên có thể thấy, đa số các bạn học sinh ưu tiên sử dụng mạng
xã hội vào mục đích giải trí, với trường hợp 108 học sinh lựa chọn chiếm 84,4
% Trong khi đó, việc sử dụng mạng internet nhằm tìm kiếm tài liệu học tập được nhiều em học sinh xem đó chỉ là thứ yếu, chỉ 9 trường hợp cho đó là mục đích ưu tiên hàng đầu chiếm 7%, và ưu tiên việc giao lưu, kết bạn khi sử dụng mạng internet chiếm tỉ lệ 8,6 %
Với thời gian học tập căng thẳng như hiện nay thì giải trí là một biện pháp hữu hiệu để giải tỏa áp lực của học sinh Với các hình thức, hoạt động giải trí mới trên mạng, phù hợp với tâm lý ưa thích cái mới thì MXH đã được học sinh khai thác triệt để nhằm thoả mãn mục đích giải trí của mình
Từ kết quả trên cho thấy, có rất nhiều nội dung các em tìm kiếm khi truy cập mạng xã hội, đó không chỉ là tìm kiếm thông tin liên quan đến học tập, mà còn tìm kiếm thông tin về bạn bè, người thân trên trang mạng xã hội, các hoạt động giải trí như xem phim, nghe nhạc, chơi game online
3 Thời gian và tần suất truy cập MXH của học sinh
Kết quả khảo sát cũng đã phản ánh tỉ lệ cao số học sinh tham gia sử dụng MXH và các bạn đều có một tài khoản để tham gia chia sẻ cập nhập thông tin, hình ảnh và giao lưu kết bạn Nhiều học sinh tại trường THCS Sen Thủy đã dành cho MXH khoảng thời gian sử dụng quá lớn, qua khảo sát cho thấy học sinh hầu như thường xuyên cầm điện thoại hoặc máy tính để online, số học sinh online 1-3 tiếng/ ngày không hề chênh lệch nhiều với số lượng học sinh online dưới 1 tiếng
Trang 8Biểu đồ 3: Thời gian truy cập MXH của học sinh trong 1 ngày
4 Nguyên nhân dẫn đến thực trạng sử dụng MXH của học sinh
- Phụ huynh cho con sử dụng các thiết bị điện tử
Kết quả khảo sát 100 phụ huynh ở lớp 8 và lớp 9 cho thấy đa phần phụ huynh (chiếm 86%) đều cho con em mình sử dụng các thiết bị điện tử như điện thoại, máy tính, ipad; 75% trong số đó không thực sự quan tâm việc con mình sử dụng với mục đích gì Nhiều phụ huynh cũng không biết rằng con mình có vào mạng xã hội hay không Thậm chí nhiều bạn có tài khoản MXH như Facebook còn chặn cả phụ huynh của mình, nên việc sử dụng MXH của học sinh rất khó kiểm soát Với nhiều bộn bề của cuộc sống, nhiều phụ huynh còn dành rất ít thời gian để tâm sự với con, con càng lớn thì giao tiếp giữa bố mẹ và con cái càng thu hẹp, để mặc cho con sử dụng các thiết bị điện tử và đó cũng là lí do để học sinh dễ trở thành con thiêu thân trên mạng xã hội
- Sức hấp dẫn của MXH
MXH hấp dẫn lấp lánh muôn màu sắc, người lớn vướng vào còn say sưa huống chi con trẻ MXH đánh trúng tâm lý tò mò, khao khát cái mới của người
sử dụng vì nó quá tiện lợi, đặc biệt là lứa tuổi học sinh thích khám phá, thể hiện
- Nhu cầu thể hiện bản thân
Với các em học sinh, việc tham gia MXH chính là việc được công khai hình ảnh cũng như cảm xúc của bản thân với một cộng đồng bạn bè, trường lớp hay trong một nhóm cùng sở thích mà các em tham gia Tuổi mới lớn khiến các
em khao khát được khẳng định cái tôi Giống như cơ chế nghiện các chất kích thích khác, việc kích hoạt hệ thống tưởng thưởng của não bộ thông qua tự thể hiện bản thân có thể làm tăng mức độ dopamine, tạo ra thời gian sử dụng quá mức và là nguyên nhân giới trẻ nghiện MXH
- Nhu cầu được kết nối và thuộc về
MXH đem đến cho người dùng cảm giác được tương tác với bất kỳ ai, từ bạn bè, đồng nghiệp, gia đình cho đến những người nổi tiếng và thần tượng Nhu cầu được kết nối và thuộc về còn thể hiện qua lời mời và chấp nhận kết bạn, lượt chia sẻ hay lượt "like", bình luận
- Mạng xã hội tạo tâm lý như đánh bạc
MXH được ví như một "sòng bạc", trong đó mỗi người dùng là “con bạc”
có nhiệm vụ đặt cược vào nội dung bản thân sáng tạo mỗi ngày Ai cũng có mong muốn thu hút được nhiều lượt like, bình luận tích cực và chia sẻ đồng tình Do đó họ cần tính toán xem phải viết gì để vừa lòng cộng đồng mạng, nhưng không đoán trước được kết quả tương tự như trước mỗi ván bài Mặc dù
Trang 9đầu tư rất chỉnh chu cho mỗi bài đăng, song đôi lúc người dùng lại nhận được sự thờ ơ thay vì tán dương ủng hộ như tưởng tượng, thậm chí một số trường hợp còn là sự phẫn nộ từ phần lớn “cư dân mạng” khác
5 Một số biện pháp sử dụng MXH hiệu quả cho học sinh
- Đối với học sinh
+ Tự hoạch định cho bản thân khung thời gian hợp lí, cân bằng được giữa công việc, học tập và giải trí
+ Học sinh cần nâng cao kỹ năng quản lý thời gian, hành vi của mình trong môi trường MXH
+ Học sinh cần sắp xếp thời gian dành cho học tập và thời gian sử dụng MXH
+ Lựa chọn và biết cách chọn lọc những thông tin phù hợp để phục vụ cho bản thân; tránh để các thông tin tiêu cực, những trang mạng không lành mạnh ảnh hưởng đến đời sống và hành vi của mình
+ Tham gia các chương trình do Nhà trường, Đoàn Đội tổ chức để tăng cường kĩ năng sống, hạn chế thời gian sử dụng MXH
+ Không đưa lên MXH những nội dung xấu, hay những điều vụn vặt, vô nghĩa lí Thận trọng với những nội dung mình đưa lên, tuyệt đối không xúc phạm người khác, làm ảnh hưởng xấu đến người khác Không để lộ mình quá nhiều, không coi nó như nhật kí mà cái gì cũng đưa vào đó Giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt, không nói tục, chửi bậy, viết tắt, viết kí hiệu, xuyên tạc tiếng Việt, lạm dụng tiếng nước ngoài, “sáng tạo” những chữ dở Tây dở ta,… Không phí hoài thời gian quý báu của đời mình vào những bình luận dông dài,
dớ dẩn Nên tỉnh táo nhận biết đúng sai, phải trải, tránh mọi cạm bẫy, không a dua theo kiểu “tâm lí đám đông”
- Đối với Nhà trường
+ Giáo dục kỹ năng sống, kỹ năng xã hội trong nhà trường tạo cho người học có thể nhận biết và ứng xử phù hợp với các vấn đề trong đời sống thực tiễn + Đội TNTP Hồ Chí Minh, Đoàn thanh niên phối hợp với giáo viên chủ nhiệm, phụ huynh học sinh tăng cường tổ chức các hoạt động vui chơi lành mạnh giúp tăng cường sự giao lưu tiếp xúc “thực” giữa các em học sinh, tạo môi trường cho các em được hòa mình vào những hoạt động sôi nổi, bổ ích sau những giờ học Khoảng thời gian “thực” này sẽ giúp các em có sự cân bằng trong cuộc sống, thay vì sống “ảo” với MXH
- Đối với gia đình
+ Cha mẹ cần dành thời gian để lắng nghe và quan tâm đến việc sử dụng MXH của con Cha mẹ nên xây dựng một mối quan hệ tin tưởng với con cái và hơn hết, cha mẹ cần tìm hiểu vai trò MXH và hiểu rằng việc sử dụng MXH đúng đắn là có lợi cho việc thiết lập các mối quan hệ, cập nhật và trao đổi thông tin học tập
+ Các gia đình nên có nhiều buổi trao đổi chuyện trò thân mật với con em mình, sắp xếp thời gian để cùng nhau tổ chức những buổi vui chơi, du lịch ngắn
để giúp các em học sinh thân thiện hơn với gia đình, tiếp xúc nhiều hơn với môi trường sống lành mạnh
Bước 3 : Hình thành ý tưởng
Trang 10Từ thực tế điều tra thấy lứa tuổi học sinh THCS hầu hết đều sử dụng MXH,
và mục đích sử dụng MXH của các bạn chưa thực sự phát huy được hiệu quả Với mong muốn giúp bạn bè mình có thể sử dụng nó một cách hiệu quả nhằm nâng cao tác động tích cực, hạn chế những tác động tiêu cực trong việc sử dụng MXH, giúp học sinh có suy nghĩ, thái độ và hành động đúng đắn đối với MXH, nhằm nâng cao chất lượng và hiệu quả học tập, rèn luyện đạo đức, lối sống của các bạn học sinh trong nhà trường THCS, giải pháp đặt ra của chúng em là phải cho các bạn có sự hiểu biết về MXH và đưa ra các tình huống khi sử dụng MXH với cách xử lí phù hợp để các bạn học sinh có thể vận dụng trong thực tế sao cho
hiệu quả Từ đó chúng em đã suy nghĩ và hình thành ý tưởng “Tạo ra một cuốn cẩm nang kỹ năng xử lý các tình huống khi sử dụng mạng xã hội dành cho học sinh THCS bao gồm các kiến thức chung về mạng xã hội và đặc biệt là bộ kỹ năng xử lý các tình huống khi sử dụng mạng xã hội nhằm giúp học sinh có thêm kiến thức và kỹ năng ứng xử và thực hiện đối với các tình huống khi gặp phải một cách phù hợp và hiệu quả nhất Mang đến cho các em một sự tự tin và vững vàng trước những tác hại của mạng xã hội hiện nay”.
Bước 4: Xin ý kiến của Ban giám hiệu Nhà trường.
Sau khi trao đổi, nghe sự tư vấn góp ý của các thầy cô giáo trong tổ khoa học tự nhiên và mọi người, chúng em quyết định trình bày ý tưởng với Lãnh đạo nhà trường
Ngay sau khi nghe chúng em trình bày ý tưởng, lãnh đạo trường đã rất ủng hộ, nhất trí cho chúng em tiến hành các bước tiếp theo Đồng thời, thầy hiệu trưởng cũng giao trách nhiệm cho cô giáo Lê Thị Hóa và cô giáo Lê Thị Thủy trực tiếp hướng dẫn chúng em thực hiện dự án này Nhà trường cũng tạo điều kiện tốt nhất về cơ sở vật chất cũng như thời gian để chúng em hoàn thành công việc
Bước 5: Thiết kế “ Cẩm nang kỹ năng xử lý các tình huống khi sử dụng mạng xã hội dành cho học sinh THCS ”
Từ các kết quả nghiên cứu ở trên, chúng em đã thiết kế một cuốn cẩm nang
với tựa đề “Cẩm nang kỹ năng xử lý các tình huống khi sử dụng mạng xã hội dành cho học sinh THCS” Đây là cuốn cẩm nang dành cho học sinh và phụ
huynh, nhằm mục đích cung cấp thông tin cho các em và các bậc phụ huynh khai thác MXH một cách an toàn, hiệu quả cũng như cách thức đối mặt với các tình huống có thể xảy ra trên môi trường MXH Cuốn cẩm nang gồm có 3 phần:
- Phần 1: Cung cấp kiến thức chung về MXH
Ở phần này, chúng em cung cấp các kiến thức về MXH bao gồm: Những tác động tích cực và tiêu cực của MXH như đã nghiên cứu ở bước 1 để học sinh
có cái nhìn tổng quát về MXH
- Phần 2: Các tình huống thường gặp của học sinh
Trong phần này chúng em đưa ra nhiều tình huống thực tiễn trong quá trình
sử dụng MXH và cách xử lý phù hợp Từ đó hình thành cho học sinh ý thức, kỹ năng cần thiết khi sử dụng MXH Một số tình huống đưa ra ví dụ như:
- Tình huống 1: "Khá Bảnh”, một thanh niên bất hảo với hình ảnh xăm trổ,
chuyên quay livestream nói tục, chửi thề, đốt xe, cùng bạn bè dàn hàng ngang trên cao tốc Nếu em thấy các video đó của Khá Bảnh trên MXH, em sẽ làm gì?