Thời đó có quan Tuấn Thọ Hầu Hoàng Nhân Dũng cùng vợ là bà Lại Thị Ngọc Lễ đã xin với chúa Trịnh Giang, vận động cả nớc góp công góp của xây dựng lại chùa, theo phác đồ kiến trúc Đụ chỉ
Trang 1Kịch bản thuyết trỡnh chựa keo-mụn : kiến trỳc 1
KIẾN TRÚC CHÙA KEO Thể loại : live show
Thời lượng : 11 phỳt
Thời gian thực hiện: 20/11/2011- 08/12/2011
Nội dung chủ đề: GIỚI THIỆU VẺ ĐẸP KIẾN TRÚC CHÙA KEO - NIỀM TỰ HÀO CỦA NGƯỜI DÂN VÙNG QUấ LÚA THÁI BèNH
T
T
quay
Slides numbe r
1 Kớnh thưa thầy giỏo và cỏc bạn
Từ Đụng sang Tõy/ Nguy nga lộng lẫy/ Hai chục lõu đài/ Sỏng trong
như ngọc/ Ba ngàn thế giới/ Chẳng chỳt bụi trần” cõu ca ấy cú chỳt
phần nào mang tớnh khớch lệ nhưng hiện thực chựa keo cú quy mụ đồ
sộ gồm nhiều tũa ngang dóy dọc với 157 gian với 21 cụng trỡnh bố trớ
theo kiểu kiến trỳc nội nhị cụng ngoại nhất quốc theo tự dạng tiếng
hỏn.
Lờn slide
1 2
4 Chùa Keo có tên chữ là Thần Quang Tự – nằm ở thôn Dũng Nhuệ, xã
Duy Nhất, huyện Vũ Th ,tỉnh thỏi bỡnh Theo đại việt sủ ký toàn thư vào
năm 1061 thời vua Lý Thánh Tông, thiền s họ Dơng, huý là Nghiêm Minh,
hiệu Không Lộ, ngời làng Giao Thuỷ, phủ Hà Thanh, đã dựng nên chùa
Nghiêm Quang – tiền thân của chùa Thần Quang tức chùa Keo ngày nay
Đến thời Hậu Lê 1611, sông Hồng sạt lở, chùa bị bão lũ làm đổ Nửa làng
Dũng Nhuệ phiêu dạt sang tả ngạn sông Hồng Thời đó có quan Tuấn Thọ
Hầu Hoàng Nhân Dũng cùng vợ là bà Lại Thị Ngọc Lễ đã xin với chúa
Trịnh Giang, vận động cả nớc góp công góp của xây dựng lại chùa, theo
phác đồ kiến trúc Đụ chỉ huy sứ Cờng Dũng Hầu Nguyễn Văn Trụ Qua 19
năm chuẩn bị, 28 tháng thi công, đến tháng 11 năm Nhâm Thân (1632),
chùa Keo đợc tái tạo, khánh thành Toàn cảnh chùa Keo xây dựng thời đó
gồm 21 công trình với 157 gian trên khu đất rộng 58.000m2.
Đõy là ngụi chựa bằng gỗ lớn nhất đụng nam ỏ toàn bộ ngụi chựa
được xõy dựng hoàn toàn bằng gỗ lim liờn kết với nhau bằng mộng
khụng sử dụng một chiếc đinh nào Ngúi lợp ở đõy được sử dụng là
ngúi mũi hài hay ngúi vẩy rồng.
Toàn cảnh chựa soi búng hồ nước Văn bia
Lia PT
hồ vào chựa
4 5;6
6 Trải qua gần 400 năm tồn tại, qua nhiều lần tu bổ v tôn tạo, chùa Keo vẫnà tôn tạo, chùa Keo vẫn
giữ nguyên bản sắc kiến trúc độc đáo có từ thời Lê Trung Hng – thế kỷ 7;8;9
Trang 217 Hiện nay, toàn bộ kiến trúc chùa Keo gồm 17 công trình với 128 gian,
phân bố trên diện tích 40.000m2
- Quần thể kiến trúc chùa Keo xây theo kiểu “nội nhị công, ngoại nhất
quốc”, với những cụm kiến trúc đăng đối chặt chẽ…Tam quan xây theoTam quan xây theo
kiểu 3 gian, 4 mái với kết cấu bộ vì chồng giờng, đặt trên 3 hàng chân cột
2 cổng phụ hai bên xây bằng gạch chồng diêm 2 tầng 8 mái trờn hai cổng
khuụn cổng tả - hữu cú nờu đại tự “ phổ quang chiếu và phỳc lai thành ”
nghĩa là ỏnh thiền soi , mang phỳc đến
Ở Tam Quan Nội chựa Keo, thoạt đầu đứng từ bờn ngoài nhỡn thỡ đõy là
một ngụi nhà ba gian, cú hiờn cú cửa đàng hoàng, nhưng khi lờn hiờn thỡ
thấy ngụi nhà này chỉ cú ba hàng cột, toàn bộ cỏnh cửa, ngưỡng cửa lắp
vào hàng cột cỏi, hàng cột cỏi này lại chọi thẳng vào núc nhà Đằng trước
và đằng sau chỉ cũn một hàng cột, hàng cột này vừa là cột hiờn cũng vừa là
cột quõn Vỡ vậy mà khụng cú lũng, nhỡn phớa nào cũng chỉ thấy cửa, thấy
hiờn Đú chớnh là lối kiến trỳc theo thuyết “sắc sắc khụng khụng” của đạo
Phật
Đặc biệt bộ cỏnh cửa gian giữa Tam Quan, bộ cỏnh cửa này gồm hai cỏnh,
mỗi cỏnh cao 2,2m rộng 1,3m khi khộp lại tạo thành một bức phự điờu
hoàn chỉnh, chạm đề tài “lưỡng long mẫu tử chầu nguyệt” Đú là một bức
phự điờu thể hiện rất chuẩn xỏc luật xa gần tối sỏng của nghệ thuật trạm trổ
truyền thống
Sõn mới
Mụ hỡnh chựa Tam quan, 2 cổng tũ vũ Tiền đường, tượng
…
Bộ cỏnh cửa
10
11,12 , 13
7 Cụng trỡnh đầu tiờn cỏc bạn gặp khi đi vào trong chựa trong tổng thể kiến trỳc bờn trong chựa là khu thờ phật
Khu chùa Phật có 3 công trình: Chùa Hộ, ống muống và toà Tam Bảo Tất
cả đợc bố cục theo kiểu chữ “công” Chùa Hộ gồm 7 gian, dài 24 m, lòng
rộng 6m Hệ thống kẻ tiền trạm trổ công phu Khu chựa hộ cú hệ cửa đưa
thẳng vào cột cỏi làm cho hiờn thoỏng rộng , hai gian hồi kờ bốn tầng
ngưỡng mới tới hàng song vỏch then bài Kết cấu này tạo thành hệ khung
vững chắc đỡ bộ mỏi và cửa chựa rất nặng đồng thời tạo độ thụng thoỏng
nắng giú để bảo vệ những kiến trỳc gỗ và đồ tế tự cú giỏ trị mỹ thuật cao
bài trớ trong chựa Phần trang trọng nhất đặt hai pho tượng khuyến thiện
và trừ ỏc mỗi pho cao hơn 3m chiếm hết cả một gian chựa
Chựa phật , văn bia và tượng
14
8 Tũa ễng Muống và tũa Tam Bảo nhỏ hơn tũa ễng Hộ, hai nhà này làm
theo kiểu “Lũng thuyền tứ trụ, thượng dường hạ kẻ” Đường soi nột bào
búng nuật tạo vẻ thanh nhó Tất cả cỏc mỏi chựa ở đõy được xõy dựng theo
lối mai cong đặc trưng của đỡnh chựa khu vực bắc bộ cỏc mỏi cong ở đõy
mang một ý nghĩa cỏch điệu như những cỏnh sen thanh khiết trong tư
tưởng đạo phật
Điều đặc biệt đó là cấu kiện kiến trúc ở đây nh cột, xà đều có kích th…Tam quan xây theo ớc
lớn nhng chủ yếu là bào trơn Tuy nhiên, phần trí tuệ thể hiện ở các đờng
nét trạm trổ đợc tạo hình long ly quy phợng, mang phong cách nghệ thuật
thế kỷ 15
Khu đền Thánh thờ thiền s Không Lộ nằm độc lập sau khu chùa Phật Đây
là quần thể kiến trúc gồm 4 toà: Giá Roi, Thiêu Hơng, Phục Quốc và
Th-ợng Điện Đền thánh lớn hơn chùa Phật 7 gian Nghệ thuật kiến trúc đẹp
hơn rất nhiều Riêng bộ mái đã chia thành 3 loại: toà Phục Quốc – mái
Toà tam bảo, tượng, đại tự, cột xà, cõu đối
15 ;
16 ;
17 ; 18
Trang 3vẩy Toà giá Roi theo kiểu hồi diêm Hai toà Thiêu Hơng và Thợng Điện
theo lối chéo đao tẩu góc
Khu đền là sự kết hợp hài hũa giữa kiến trỳc và ngoại cảnh , những thành
vỏch thiờu vỏn lụa trang trớ hoa dõy thanh thoỏt đăng đối với từng vạn,
từng bồn hoa tường vi , mẫu đơn , hoa ngõu , hoa mộc Nắng và giú sớm
chiều tỏa lan quanh đền tạo nờn một cảnh trớ tiờu giao thoỏt tục đỳng với
tõm ý của bậc thỏnh nhõn
Trong các ngôi chùa cổ của nớc ta hiện nay, chùa Keo là một trong những
ngôi chùa còn đầy đủ tợng pháp nhất Các pho tợng ở đây hội tụ những giá
trị nghệ thuật của thế kỷ 17, 18, đó là các tợng Tuyết Sơn, La Hán,tượng
quan õm chuẩn đề …Tam quan xây theo
Đặc biệt tại toà Thợng Điện hiện có pho tợng đã ngót nghìn năm tuổi Đó
là pho tợng thiền s Không Lộ bằng gỗ trầm hơng đợc đặt trong cung cấm
9 Tại chùa Keo ngày nay còn lu giữ những cổ vật quý hiếm nh : đôi chân đèn
thời Mạc, bàn thờ quý thời Lê, bộ thuyền rồng, bộ nhạc khí và 2 quả
chuông đồng
Con thuyền rồng đặt ở toà Thiờu Hương là tỏc phẩm cú vẻ đẹp về tạo
dỏng, cú chiều sõu về trớ tuệ Và đặc biệt nú gắn với cuộc đời Thiền sư
Khụng Lộ, xưa kia ngài đó từng làm nghề chài lưới Thuyền dài 3m, dỏng
như chiếc vỏ trấu khổng lồ trong thuyền cú đủ long đỡnh, giỏ chiờng, giỏ
trống, sỳng thần cụng, bơi chốo, phao bơi…Cỗ thuyền rồng này đó nhiều
lần được trưng bày trong viện bảo tàng lịch sủ Việt Nam
Tượng cỏc loại chõn đốn, bàn thờ, chuụng đồng Thuyền rồng
19 - 23 24-27 28;29 -30 32 35-36 36-38
10 Tiếp theo là hai dóy hành lang kết hỡnh chữ quốc
11 Dọc 2 bờn sườn chựa, bắt đầu từ toà tiền đường chạy ra đến hậu đường là
2 dóy hành lang, mỗi dóy gồm 33 gian, được xõy theo lối vỡ kốo đỡ mỏi
Cỏc gian được chia bởi cỏc hàng chõn cột hai dóy hành lang tạo thành hai
dóy tường cao bao bọc lấy toàn bộ ngụi chựa
Hành lang 2 bờn
39- 40
12
Gỏc chuụng chựa Keo là một cụng trỡnh nghệ thuật bằng gỗ độc đỏo, tiờu
biểu cho kiến trỳc cổ Việt Nam thời hậu Lờ Được dựng trờn một nền gạch
xõy vuụng vắn, gỏc chuụng cao 11,04 m gồm 3 tầng mỏi, kết cấu bằng
những con sơn chồng lờn nhau Bộ khung gỏc chuụng làm bằng gỗ liờn kết
với nhau bằng mộng ngậm, nõng bổng 12 mỏi ngúi với 12 đao loan uốn
cong dỏng vẻ thanh thoỏt, nhẹ nhàng Tầng một treo khỏnh đỏ 1,20 m và
chuụng đồng cao 1,30 m, đường kớnh 1m đỳc vào thời Lờ Hy Tụng (1686);
hai tầng trờn treo chuụng nhỏ cao 0,62m, đường kớnh 0,69 m đỳc vào năm
1796 Gỏc chuụng chựa Keo được cụng nhận là “gỏc chuụng gỗ cao nhất
Việt Nam” năm 2005
Điều đặc biệt ở đõy là gỏc chuụng được xõy ở phớa sau ngụi chựa khỏc
với những ngụi chựa khỏc là gỏc chuụng đặt ngay phớa trước hoặc
chớnh tõm ngụi chựa như thầy giỏo và cỏc bạn đó được tỡm hiểu ở
trờn phớa trước tam quan nội là hồ nước vỡ vậy gỏc chuụng chựa keo
được xõy dựng ở phớa sau tạo sự cõn đối trong phong thủy và gỏc
chuụng như một đúa sen hồng nở giữa mặt nước trong xanh Vỡ gỏc
chuụng được xõy dựng trong thời chiến nờn cũn một ý ngĩa khỏc, khi
Gỏc chuụng
41-47
Trang 4thầy giáo và các bạn để ý là ba mặt chùa keo đều là hồ nước và bao
quanh các công trình bên trong chùa là hai dãy hành lang thì gác
chuông được đặt ở đây như một đài canh gác , xung quanh có tường
cao và hào sâu
13 Trong khu kiến trúc còn một công trình nữa hết sức độc đáo đó là một
giếng nước được xếp bằng 36 chiếc cối đá thủng rất cổ, rất gần gũi với đời
sống nhân dân Người dân làng Keo nói rằng đây chính là 36 chiếc cối giã
gạo nuôi 42 hiệp thợ, nuôi thầy để xây dựng chùa Keo
Dẫn ra phía sau gác chuông là khu tăng xá và khu nhà thờ tổ đây chính là
nơi nghỉ chân của khách hành hương và cũng là nơi ở của các vị tăng sư
trong chùa
Giếng nước
53
14 Như vậy nhìn chung lại chùa keo là một công trình kiến trúc quy mô phức
hợp nhiều khối kiến trúc đa dạng nhất trong tất cả các kiến trúc phật giáo ở
đồng bằng bắc bộ nghệ thuật kiến trúc ở đây được thể hiện trong các giải
pháp tổ chức không gian , sắp đặt các tòa nhà nối liền với nhau để tạo
thành từng cụm vừa thống nhất lại vừa khác biệt , thoạt nhìn thì giống
nhau và đồng nhất về mặt kích cỡ nhưng thực ra lại có sự khác nhau trong
từng tỉ lệ cấu trúc Trong sự phong phú , trong nguyên tắc bố trí mặt bằng
theo nhịp điệu thay đổi đúng mức chỗ thì mở ra chỗ thu hẹp vào rồi lại mở
ra tạo độ sâu trong không gian ngôi chùa thu hút sự chú ý đến liên tục, gợi
tạo sự phong phú của nội thất
Tổng kết
54
15 Người việt xưa trong các công trình kiến trúc của mình thường tạo nên vẻ
đẹp đồ sộ còn ở đây thì khác hẳn vừa rộng lớn lại vừa thanh nhã đặc biệt là
sự hòa trộn giữa nghệ thuật kiến trúc với nghệ thuật chạm khắc gỗ đã tạo
cho ngôi chùa thành một tác phẩm hoàn hảo Sự giãn cách của các công
trình trong toàn thể không gian hài hòa phong phú đầy hấp dẫn đã tạo nên
vẻ độc đáo có một không hai của chùa keo
58
Kịch bản :LÂM QUANG NGỌC
Thái bình 20/11/2011