Bệnh ký sinh trùng ngoài da chó được đưa đến khám tại bệnh xá thú y cộng đồng, khoa chăn nuôi thú y, trường đại học nông lâm thái nguyên

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM CHU VIỆT HOÀNG Tên đề tài: “BỆNH KÝ SINH TRÙNG NGOÀI DA TRÊN CHÓ ĐƯỢC ĐƯA ĐẾN KHÁM TẠI BỆNH XÁ THÚ Y CỘNG ĐỒNG, KHOA CHĂN NUÔI THÚ Y, TRƯỜ

ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM

CHU VIỆT HOÀNG

Tên đề tài:

“BỆNH KÝ SINH TRÙNG NGOÀI DA TRÊN CHÓ ĐƯỢC ĐƯA ĐẾN KHÁM TẠI BỆNH XÁ THÚ Y CỘNG ĐỒNG, KHOA CHĂN NUÔI THÚ Y,

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM THÁI NGUYÊN”

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Hệ đào tạo: Chính quy Chuyên ngành: Thú y

CHU VIỆT HOÀNG

Tên đề tài:

“BỆNH KÝ SINH TRÙNG NGOÀI DA TRÊN CHÓ ĐƯỢC ĐƯA ĐẾN KHÁM TẠI BỆNH XÁ THÚ Y CỘNG ĐỒNG, KHOA CHĂN NUÔI THÚ Y,

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM THÁI NGUYÊN”

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Giảng viên hướng dẫn: TS Bùi Ngọc Sơn

Thái Nguyên, năm 2023

LỜI CẢM ƠN

Sau 5 năm học tập và rèn luyện dưới mái trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên Em đã nhận được sự giúp đỡ cũng như là sự chỉ bảo nhiệt tình của các thầy cô giáo trong Ban Giám hiệu nhà trường, Ban chủ nhiệm khoa Chăn nuôi Thú y và cùng toàn thể các thầy cô trong suốt thời gian qua

Qua đây em cũng xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc này tới:

Ban Giám hiệu nhà trường, Ban chủ nhiệm khoa và các thầy giáo, cô giáo, trong khoa Chăn nuôi Thú y - Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên, đã tận tình giúp đỡ, chỉ bảo em trong suốt thời gian học tập và rèn luyện tại trường

Và toàn thể ban lãnh đạo, thầy cô và các anh chị nhân viên trong bệnh

xá Thú y, khoa Chăn nuôi Thú y đã tạo điều kiện, giúp đỡ em trong suốt quá trình em thực tập

Đặc biệt em xin gửi lời cảm ơn chân thành nhất tới thầy giáo TS Bùi Ngọc Sơn đã tận tình chỉ bảo giúp đỡ em hoàn thành khóa luận này

Cuối cùng em xin kính chúc tất cả các thầy giáo, cô giáo và cán bộ công nhân viên của khoa, của trường luôn mạnh khỏe, hạnh phúc và thành đạt

Em xin chân thành cảm ơn!

Thái Nguyên, ngày tháng năm 2023

Sinh viên

Chu Việt Hoàng

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 4.1 Kết quả chẩn đoán bệnh ngoài da của chó được đưa đến khám chữa

bệnh tại bệnh xá Thú y 28 Bảng 4.2 Thực trạng mắc bệnh ngoài da ở chó (n = chó bệnh ở da= 57 con)

30 Bảng 4.3 Kết quả theo dõi chó mắc bệnh ngoài da theo kiểu lông 31 tại bệnh xá thú y ( n = chó bệnh ở da = 57 con ) 31 Bảng 4.4 Kết quả điều trị một số bệnh ngoài da cho chó tại bệnh xá thú y

cộng đồng 33 Bảng 4.5 Kết quả thực hiện một số công việc khác tại bệnh xá thú y 34

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

CS : Cộng sự I.V : Intravenous, tiêm tĩnh mạch P.O : Per Os, đường uống

S.C : Subcutaneous injection, tiêm dưới da

TT : Thể trọng

MỤC LỤC

LỜI CẢM ƠN i

DANH MỤC CÁC BẢNG ii

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT ii

MỤC LỤC iv

Phần 1 MỞ ĐẦU 1

1.1 Đặt vấn đề 1

1.2 Mục tiêu và yêu cầu 2

1.2.1 Mục tiêu 2

1.2.2 Yêu cầu 2

Phần 2 TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU 3

2.1 Điều kiện cơ sở nơi thực tập 3

2.1.1 Mô tả sơ lược về Bệnh xá Thú y cộng đồng 3

2.2 Cơ sở khoa học 4

2.2.1 Một số giống chó thông dụng được nuôi ở Thái Nguyên 4

2.2.2 Cấu tạo và sinh lý da chó 9

2.3 Một số bệnh ngoài da thường gặp ở chó 11

2.3.1 Bệnh mò bao lông (do Demodex canis) 11

Phần 3 ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP TIẾN HÀNH 22 3.1 Đối tượng 22

3.2 Địa điểm và thời gian tiến hành 22

3.3 Nội dung thực hiện 22

3.4 Các chỉ tiêu và phương pháp thực hiện 22

3.4.1 Các chỉ tiêu theo dõi 22

3.4.2 Phương pháp theo dõi (hoặc thu thập thông tin) 22

3.4.3 Phương pháp xử lý số liệu 24

3.4.4 Phương pháp nghiên cứu các nguyên nhân gây bệnh ngoài da ở chó 23

3.4.5 Phương pháp chẩn đoán bệnh ngoài da 23

Phần 4 KẾT QUẢ VÀ PHÂN TÍCH KẾT QUẢ 25

4.1 Kết quả chẩn đoán một số bệnh ngoài da thường gặp ở chó được đưa 28

4.1.1 Hiện trạng mắc bệnh ngoài da ở chó đến khám chữa bệnh tại bệnh xá thú y 28

4.1.2 Kết quả theo dõi chó mắc bệnh ngoài da theo kiểu lông (lông ngắn, lông dài) 31

4.2 Kết quả điều trị bệnh ngoài da cho chó đến khám tại Bệnh xá Thú y 32

4.3 Kết quả chăm sóc, nuôi dưỡng, vệ sinh phòng bệnh cho chó và một số công việc khác tại bệnh xá thú y 25

Phần 5.KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ 44

5.1 Kết luận 44

5.2 Đề nghị 44

TÀI LIỆU THAM KHẢO 45 MỘT SỐ HÌNH ẢNH TRONG QUA TRÌNH THỰC HIỆN CHUYÊN ĐÊ

Phần 1

MỞ ĐẦU 1.1 Đặt vấn đề

Việt Nam là một trong những nước có nền kinh tế đang phát triển và có nhiều sự đổi mới, trong đó phải kể đến ngành chăn nuôi cũng là một ngành đang trong đà phát triển Một phần cũng do nhu cầu, sở thích của con người

và cuộc sống, nên số lượng và giống chó được nuôi ở Việt Nam ngày càng đa dạng và phong phú Việc nuôi dưỡng, chăm sóc và bảo vệ sao cho phù hợp cũng là mối quan tâm đáng lo ngại của chủ nuôi Trong đó bệnh dịch là mối quan tâm hàng đầu của chủ vật nuôi Một khi bệnh dịch bùng phát không những gây thiệt hại cho chính vật nuôi, mà còn ảnh hưởng đến sức khỏe của con người, lẫn kinh phí và môi trường xung quanh Ngoài những bệnh truyền nhiễm gây thiệt hại lớn cho loài chó như các bệnh dại, carê, bệnh xoắn khuẩn,

bệnh viêm ruột tiêu chảy do Parvovirus, bên cạnh đó bệnh do ký sinh trùng

gây ra cũng gây thiệt hại khá nhiều cho loài chó Đặc biệt với kiểu khí hậu của Việt Nam nước ta, thuộc kiểu khí hậu nóng ẩm, là một trong những yếu tố tạo điều kiện thuận lợi cho các loại mầm bệnh ký sinh trùng tồn tại cũng như

là phát triển Bệnh ghẻ ngầm, bệnh mò bao lông, nấm da cũng là một trong những bệnh thường xảy ra trên chó, khi mắc bệnh chúng thường ngứa ngáy, khó chịu, và kèm theo viêm nhiễm kế phát

Từ những tình hình thực tế trên, cũng như được sự đồng ý của BCN khoa, giáo viên hướng dẫn và cơ sở nơi em thực tập, em đã tiến hành thực

hiện chuyên đề: “ Bệnh ký sinh trùng ngoài da chó được đưa đến khám tại

Bệnh xá Thú y cộng đồng, Khoa Chăn nuôi Thú y, trường Đại học Nông

Lâm Thái Nguyên”

1.2 Mục tiêu và yêu cầu

- Làm quen với công tác khám và chữa bệnh ngoài da cho chó

- Thành thạo các bước chăm sóc, nuôi dưỡng cũng như vệ sinh cho con vật

- Nắm bắt được tỷ lệ nhiễm các bệnh ngoài da xảy ra trên chó được đưa đến khám tại Bệnh xá Thú y

- Biết cách chẩn đoán, phòng và trị bệnh ngoài da cho chó

Phần 2 TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU 2.1 Điều kiện cơ sở nơi thực tập

2.1.1 Mô tả sơ lược về Bệnh xá Thú y cộng đồng

Bệnh xá Thú y trực thuộc của khoa Chăn nuôi Thú y, trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên, bệnh xá được thành lập từ năm 2014 Năm 2014 đến năm 2015 bệnh xá Thú y chủ yếu đề phục vụ các công tác thực tập, thực hành cho sinh viên của khoa, của trường Từ năm 2016 đến nay, ngoài chức năng phục vụ thực hành, thực tập cho sinh viên, bệnh xá Thú y còn thực hiện khám chữa bệnh cho thú cưng trên địa bàn của tỉnh

* Cơ cấu tổ chức của bệnh xá

Dưới sự điều hành và quản lý của trưởng khoa

- 1 bác sĩ trực tiếp điều hành khám chữa bệnh

- Và 2 nhân viên hỗ trợ bác sĩ Ngoài ra bệnh xá còn có các sinh viên đang thực hiện đề tài thực tập tốt nghiệp và rèn nghề chuyên môn theo các quy trình kỹ thuật về thú cưng

* Cơ sở vật chất

Bệnh xá được xây dựng với diện tích khoảng 400m2 Gồm có các phòng chức năng: phòng khám tổng quát, phòng chẩn đoán hình ảnh, phòng xét nghiệm, phòng mổ, kho chứa thuốc và dụng cụ, phòng cho vật nuôi bị bệnh lưu trú tại đây Với trang thiết bị, được trang bị khá đầy đủ để phục vụ trong quá trình học tập cũng như khám chữa, như máy siêu âm, máy khí dung, kính hiển vi, tủ lạnh, tủ ấm, máy sấy, đèn mổ và nhiều dụng cụ khác

Chó ta có bộ lông ngắn, thường sát da Lông có những màu như đen, vàng, đen trắng, vàng trắng, xám, trắng, nâu nhạt… Đôi tai của chúng lúc dựng lúc cụp tùy từng con, chân khá cao và dài Cơ thể thường săn chắc không quá mập, không quá vạm vỡ Thân hình của những con chó ta khá là giống nhau Dáng dong dỏng cao, không quá to Không có cơ bắp nhưng người rất săn chắc, khỏe mạnh Chiều dài của mõm chó ta dài bằng nửa chiều dài của đầu, đầu khá thon gọn Nhìn tổng thể rất nhanh nhẹn và cứng cáp Đa

số mắt có màu đen hoặc nâu đen

Hình 1 Chó ta ( chó cỏ )[21]

Chó Phú Quốc

Dòng này có xuất xứ từ đảo Phú Quốc - Việt Nam Dòng này có hình dạng khá lớn, cao khoảng 60 - 65 cm và nặng 20 - 25 kg, là giống chó được coi

là tinh khôi nhất Lông thường có một màu, có thể vàng hoặc đen, xám, trên lưng

có một xoáy dài đến gần tận gốc đuôi Là một dòng chó thông minh, nhanh nhẹn và có khả năng huấn luyện tốt, dựa vào đó người ta thường nuôi với nhiều mục đích khác nhau như làm chó đi săn, giữ nhà hoặc bảo vệ, trung bình mỗi lứa sinh sản của chó cái từ 1 - 5 con

* Một số giống chó nhập ngoại

Những giống chó nhập ngoại đến từ nhiều quốc gia khác nhau trên thế giới, hiện nay đang được yêu thích tại Việt Nam Đó là những chú chó thông minh, thân thiện, và sở hữu ngoại hình nhỏ nhắn, xinh xắn, dễ thương

Chó Poodle

Là giống chó nhanh nhẹn và thông minh, được ưa chuộng nhất thời nay Dòng này thường có tai dài và thường hay rủ xuống, mõm dài, hốc mắt hình bầu dục nằm cách xa nhau Chân thẳng, bàn chân có dạng hình bầu dục nhỏ, các ngón chân thì cong Bộ lông xoăn với mầu lông rất đa dạng và phong phú: đen, nâu, vàng, kem, xám,…

Hình 2 Chó Poodle [22]

Chó Chihuahua

Được nuôi phổ biến ở Việt Nam và có hai loại là Chihuahua lông ngắn

và Chihuahua lông dài Tuy nhiên đặc điểm ngoại hình của chúng không có gì khác nhau ngoại trừ độ ngắn/dài của bộ lông

Có thể miêu tả ngoại hình của giống chó này một cách chung chung nhất là nhỏ nhắn và chắc khỏe Đầu của Chihuahua tròn và có mõm ngắn, đôi mắt của chúng thật đặc biệt vì rất to và tròn, có màu đen sẫm và có con là màu

đỏ sẫm Tai của chúng lúc nào cũng trong tư thế vểnh lên như đang nghe ngóng điều gì đó Chúng còn có một hõm mềm ở phần thóp trên đỉnh đầu và

lỗ hổng này sẽ được xương sợ phủ hết khi mà chúng trưởng thành

Nhìn những chú chó Chihuahua nhỏ nhắn vậy thôi nhưng thân hình chúng lại vô cùng săn chắc và linh hoạt Màu lông của chúng cũng rất đa dạng

từ màu cát vàng, đen nâu, màu bạc, nâu hạt dẻ

Chó Corgi

Dòng này có xuất xứ ở Anh Quốc, với hình dáng cơ thể trung bình, thân dài và chân ngắn là điển hình Chiều cao khoảng 30 – 30,5cm, trọng lượng có thể đạt tới 11 - 12 kg

Giống Corgi có tuổi thọ đời khoảng 15 năm Màu lông thường thấy là màu: vàng - trắng, xám - trắng

Hình 3 Chó Corgi [23]

Chó Alaska

Là giống chó thường được dùng cho kéo xe ở xứ sở Alaska - Hoa Kỳ

Có bộ một khung xương cao to, chắc chắn và khỏe mạnh Màu lông phổ biến

thường có màu xám trắng, xám lông chồn kết hợp trắng, hoặc đen trắng Chiều cao trung bình khoảng 63 - 68 cm, cân nặng đạt từ 34 - 38kg

Hình 4 Chó Alaska

Chó Pug

Giống chó này có thân hình chắc chắn, gọn gàng và tương đối cân đối với chiều cao

Theo Đỗ Hiệp (1994) [3] cho biết, chó Pug có bộ lông ngắn, mềm mại,

dễ chải, có lông màu đen và màu vàng Giống chó này có da mềm mại, tạo được sự thoải mái, dễ chịu

Hình 5 Chó Pug [24]

Chó Bắc Kinh Lai Nhật

Chó Bắc Kinh Lai Nhật là loài chó này dáng thấp nhỏ: dài 40 - 45cm, cao 20 - 25cm, trọng lượng 5 - 6kg Loài này có mũi tẹt và gãy, có bộ lông dài mượt Chó Bắc Kinh Lai Nhật khá tinh khôn và hiền lành, thích gần người

Hình 6 Chó Băc Kinh Lai Nhật [25]

2.2.2 Cấu tạo và sinh lý da chó

2.2.2.1 Cấu tạo da chó

* Cấu tạo chính

Hệ thống da của chó gồm có 3 lớp chính: Mô liên kết dưới da (hypoderme) biểu bì (epiderme), chân bì (derme) Ở chân bì gồm có các lớp nang lông, tuyến nhờn, tuyến thơm, tuyến mồ hô, đầu mút thần kinh và mao quản

Từ da đi ra những bó lông, cùng chung một bao lông Mỗi bó riêng, đều

có từ 3 hoặc có thể nhiều hơn, lông dài và to, lông nhỏ và mềm, tất cả kết hợp lại tạo thành một lớp che phủ dầy và ấm cho chó về mùa đông, nhưng cũng

sẽ gây ra nhiều phiền toái, khó chịu cho chó khi mùa hè đến

Tuyến mồ hôi của chó chỉ tiết ra ở 4 bàn chân

2.2.2.2 Sự tuần hoàn và hệ thống thần kinh của da chó

- Mạch máu:

Lớp lưới mao giúp động mạch và tĩnh mạch liên kết với nhau và chúng chạy song song với bề mặt của da Nhờ đó mà da đảm nhận nhiều chức năng khác nhau

- Mạch bạch huyết:

Bắt đầu từ mao mạch kín nằm ở trong các nhú chân bì, rồi di chuyển vào lưới mao mạch bạch huyết ở dưới nhú chân bì di chuyển đến các tầng sâu của chân bì tạo thành lưới bạch huyết trong chân bì Từ những lưới bạch huyết lại tiếp tục đổ vào tĩnh mạch bạch huyết, rồi xuyên qua các hạ bì để đến được tĩnh mạch bạch huyết dưới da

- Chức năng bài tiết:

+ Tiết mồ hôi: Không đóng một vai trò quan trọng, trong việc điều

chỉnh nhiệt ở chó và sự tiết mồ hôi thay đổi theo loài Các dây thần kinh giao cảm kiểm soát hoạt động của tuyến mồ hôi

+ Tiết chất béo: có nhiệm vụ ức chế tất cả sự phát triển của các vi khuẩn

2.3.1 Bệnh mò bao lông (do Demodex canis)

Theo Bùi Khánh Linh (2017) [5]: mò bao lông là loại mò nhỏ, kích thước dài 0,1 - 0,39 mm, cơ thể dài không có lông, vị trí kí sinh ở tuyến nhờn bao lông

Cấu tạo cơ thể của mò bao lông được chia làm 3 phần:

- Đầu: là đầu giả, ngắn

- Ngực: có 4 đôi chân rất ngắn, đã bị tiêu giảm giống như hình mấu

- Bụng: dài, sau khi quan sát có nhiều vân ngang ở mặt lưng và mặt bụng Con đực: dương vật nhô lên ở phần ngực của mặt lưng

Con cái: có âm hộ nằm ở chính giữa phần thân của mặt bụng, kể từ gốc chân thứ tư lui xuống phía dưới phần bụng

Trứng của mò bao lông có hình bầu dục, có kích thước từ 0,07 - 0,09 mm

Theo Sakulploy R và Sangvaranond A (2010) [14], cho hay mò bao lông

trưởng thành, có hình dáng thanh mảnh và thon dài, chiều dài phần bụng là 91

- 115 micron, chiều rộng cơ thể là 40 - 45 micron và tổng chiều dài cơ thể là

167 - 244 micron

Theo Phạm Văn Khuê và Phan Lục (1996) [2], mò bao lông có thân dài khoảng 0,25 mm Đầu thì giả rộng và lồi cạnh Ngực có một đôi chân hình mấu, ngắn Cơ quan sinh dục đực thì ở mặt lưng gần phần ngực của con đực

Âm môn thì ở mặt bụng, trước lỗ sinh dục của con cái Trứng của Demodex có hình thoi

Theo Lê Ngọc Mẫn và cs (2023) [10]: Demodex canis là một loại ngoại

ký sinh sống trong nang lông và tuyến bã nhờn của vật nuôi Nguồn thức ăn chính của nó là từ chất tiết của các tuyến nang và tuyến bã trên da, gây tình trạng rụng lông diện rộng, viêm ngứa và tổn thương da, làm sức đề kháng của chó bị giảm sút dẫn đến những bệnh kế phát nguy hiểm khác

* Chu kỳ phát triển

Mò bao lông ký sinh trên nang lông của chó, phát triển qua 4 giai đoạn:

Từ trứng phát triển thành ấu trùng (larva) tiếp tục đến giai đoạn tiền nhộng (protonymph)từ tiền nhộng biến hóa thành nhộng (nymph) và thành bò bao lông trưởng thành Thời gian trưởng thành này cần đến 20 - 30 ngày Khi trưởng thành có 4 đôi chân mỗi chân có 5 đốt Giai đoạn ấu trùng có 3 đôi chân Theo Nguyễn Văn Thanh và cs (2011) [8], cho biết toàn bộ vòng đời phát triển của ghẻ mò bao lông đều thực hiện trên cơ thể chó Thời gian mà phát triển từ trứng đến con ghẻ trưởng thành khoảng hai tuần, ngoài ra còn tùy thuộc vào những điều kiện sống bên ngoài.Theo Phạm Văn Khuê và Phan Lục (1996) [2], cũng cho rằng mò bao lông phát triển trên toàn bộ trên da vật chủ Mò bao lông chịu đựng khá tốt, mặc dù có thể sống vài ngày ngoài cơ thể vật chủ ở nơi ẩm Qua quá trình thực nghiệm mò bao lông sống được 21 ngày trên một miếng da để ở nơi ẩm và lạnh

* Đặc điểm dịch tễ

Qua kiểm nghiệm dịch tễ học chính là cơ sở phòng và trị bệnh do

Demodex canis có hiệu quả tốt nhất cho vật nuôi Sự phát triển cũng như sức

gây bệnh của mò bao lông còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố khác nhau nữa

* Động vật cảm nhiễm

Theo Phạm Văn Khuê và Phan Lục (1996) [2], cho hay Demodex canis

là ký sinh trùng dễ tìm thấy trên tất cả các loài chó

Demodex canis thường không lây nhiễm cho con người nhưng có thể lây

nhiễm chéo cho con chó khác

Vi khuẩn này sẽ lây nhiễm chéo sang con chó khác thông qua người, mặc dù chúng không lây và phát triển ở người

Theo Bùi Khánh Linh và cs (2014) [5], tỷ lệ mắc bệnh khác nhau còn phụ thuộc vào cả các giống chó đều có khả năng cảm nhiễm với mầm bệnh

* Tuổi cảm nhiễm

Chó ở các độ tuổi khác nhau thì tỷ lệ mắc bệnh cũng khác nhau, và có

xu hướng tăng dần theo độ tuổi, cho biết (Bùi Khánh Linh và cs., (2014) [5])

Mò bao lông lây lan trực tiếp hoặc qua quá trình tiếp xúc Những con còn non, lông ngắn, gầy yếu dễ bị cảm nhiễm Mò bao lông cũng có thể thấy trên da của con vật khỏe mạnh, đặc biệt là những chó già (Phạm Văn Khuê và Phan Lục, (1996) [2]) chia sẻ

Theo Nayak D.C và cs (1997) [13] cho hay: chó có độ tuổi càng nhỏ ( từ 1 đến 2 tuổi ) có tỷ lệ mắc cao hơn so với chó từ 2 tuổi trở lên và chó già

* Mùa vụ

Theo Bùi Khánh Linh và cs (2014) [5], bệnh có thể xảy ra ở tất cả các mùa trong năm

Theo Chen Y-Z và cs (2012) [11] cho biết: Qua nghiên cứu cho thấy tỷ

lệ Demodex canis theo mùa cao nhất là tháng 3 và thấp nhất là 12

Barriga O O và cs (1992) [15] nhận định: chó có hiện tượng suy giảm

miễn dịch trước khi có biểu hiện triệu chứng lâm sàng do mò bao lông gây nên

Theo Fondati A và cs (2010) [16],cho hay Demodex canis vốn dĩ đã có

sẵn với số lượng nhỏ trên da của hầu hết các con chó khỏe mạnh

Khi sức đề kháng của chó giảm tạo điều kiện thuận lợi cho Demodex canis xâm nhập (Phạm Văn Khuê và Phan Lục (1996) [2])

Ở nước ta, do thuộc kiểu khí hậu nóng, ẩm quanh năm đặc biệt vào mùa

hè và mùa thu nên rất nhiều chó ngoại nhập vào Việt Nam thích nghi với khí hậu rất kém, do đó chúng thường bị stress, nó ảnh hưởng rất lớn đến sức đề kháng đây cũng là một là nguyên nhân để mò bao lông phát triển và gây mầm bệnh

* Một số đặc điểm bệnh lý, lâm sàng do Demodex canis gây ra trên chó

- Biểu hiện lâm sàng

Bệnh thể hiện ở nhiều mức độ khác nhau, chúng ta cần phân biệt

+ Thể nhẹ: bắt đầu bị rụng lông ở một số bộ phận như mặt, quanh mắt, hay chân trước, hoặc cả 4 chân

+ Thể nặng: chó bắt đầu ngứa ngáy khó chịu,da thì viêm đỏ, có mụn

mủ bên trong có máu và dịch vàng rỉ chảy ra từ những vùng nhiễm bệnh, để lâu ngày chó có mùi rất hôi Chó rụng lông theo những vết mò phát triển, bỏ ăn,lâu ngày dẫn đến suy mòn rồi chết

và đặc biệt có mùi hôi

Mueller R.S và cs (2011) [12]: Bệnh ở thể nhẹ con vật có triệu chứng xuất hiện các nốt ban đỏ hay mụn như mụn trứng cá, nếu bệnh diễn biến nặng thì các nốt mụn lan ra khắp cơ thể khiến da bị tổn thương, rụng lông từng mảng, da đóng vảy sần sùi, chảy dịch, có vùng bị loét Những tổn thương trên da bắt đầu

từ mặt và chân rồi lan rộng ra các vùng da khác Trường hợp nghiêm trọng con vật nhiễm trùng kế phát, trên da xuất hiện nhiều mụn mủ sưng đỏ khiến con vật khó chịu, tỏ ra đau đớn

Theo Sudan V và cs (2013) [17] cho biết: Càng để lâu sẽ xuất hiện các

triệu chứng lông rụng, da ban đỏ ngứa, da khô, dày và nhăn nheo và sừng hóa

* Tác hại gây bệnh mà Demodex canis gây ra

Mò bao lông có đặc điểm phát triển nhanh chóng ở nang lông và các tuyến bã nhờn trên da chó khiến chúng teo đi, cùng với đó là gây rối loạn

chức năng sinh lý của da Ngoài ra, nước bọt và chất thải của Demodex canis

còn làm cho con vật bị trúng độc, là điều kiện tạo cơ hội cho các vi sinh vật gây mủ xâm nhập gây tổn thương nghiêm trọng trên da

Sakulploy R and Sangvaranond A (2010) [14] cho biết: ngoài gây ra những bệnh viêm nang lông mà còn gây ra nhọt cho chó

Theo Phạm Văn Khuê và Phan Lục (1996) [2], loài này gây viêm mãn tính ở nang lông và tuyến nhờn, gây phồng biểu bì và rụng lông tạo điều kiện cho vi khuẩn gây viêm sinh mủ xâm nhập vào, nhất là

Staphylococcus Con vật nhiễm độc, thể trạng suy kiệt dần rồi chết

Sakulploy R và Sangvaranond A (2010) [14] cho biết: ngoài gây ra những bệnh viêm nang lông mà còn gây ra nhọt cho chó

Mueller R.S và cs (2011) [12] cho biết: trường hợp bị Demodicosis

với tình trạng nặng có thể có hạch to, rơi vào trạng thái hôn mê và sốt do nhiễm khuẩn da kế phát nặng, làm cho con vật đau đớn

Sudan V và cs (2013) [17] cho biết: những vết tổn thương mà do mò bao lông gây ra, trên mặt, tai, cổ, chân, bụng và lưng, có mùi hôi tanh Chó có thể rơi vào trạng thái đờ đẫn không còn nhanh nhẹn, mệt mỏi, ủ rũ, gầy mặc

dù ăn rất nhiều

* Biện pháp điều trị bệnh Demodex canis

Phạm Văn Khuê và Phan Lục (1996) [2] cho biết: Do mò bao lông nằm sâu ở bên trong tuyến nhờn nang lông, nên không phát hiện sớm thì bệnh sẽ rất khó chữa do vậy chúng ta cần phát hiện sớm và chữa kịp thời Và điều trị theo những cách sau:

- Đầu tiên cạo lông xung quanh vùng bị bệnh, rồi bôi lên da dung dịch trypaxin 1% với liều 0,5ml/kg thể trọng, bôi hai lần cách nhau từ 3 - 5 ngày

- Dùng ditrifon 1 - 2% để tắm, ngâm, sát, bôi vào chỗ bị ghẻ

- Iver trypaxin 1% liều 0,5 - 1 ml/kg TT dùng tiêm dưới da, liệu trình

2 - 3 mũi, mỗi mũi cách nhau 6 ngày kết hợp tiêm penicillin trong trường hợp vết thương trên da viêm chảy mủ mectin 0,2 - 0,4 mg/kg TT, tiêm dưới da

Theo Bùi Khánh Linh và cs (2014) [9], phác đồ điều trị như sau:

- Dùng dụng cụ cạo sạch lông và vệ sinh vùng da bị ghẻ

- Dùng amoxicillin 1 ml/10 kg TT/ngày và dexamethazone 1 ml/20 kg TT/ngày, tiêm bắp hoặc dưới da, liệu trình từ 3 - 5 ngày

- Kết hợp với uống ketoconazon 1 viên/10 kg TT/ngày, uống 9 ngày đầu liên tục

- Kết hợp sử dụng các loại sữa tắm trị nấm, tắm 2 - 3 lần/tuần

- Sau đó tiêm dưới da mỗi tuần 1 lần, trong vòng 4 tuần, dectomax (0,05

- 0,06 ml/kgTT)

2.3.2 Nấm da

* Đặc điểm hình thái và cấu tạo

Theo Tô Minh Châu và cs (2001) [1], bệnh nấm da gồm 4 giống nhưng

trong đó có 2 giống là quan trọng trong thú y: Microsporum và Trichophyton

Mầm bệnh thường giới hạn ở hai lớp: sừng và vùng mô lân cận như lông, móng

+ Giống Microsporum:

Microsporum canis: Gặp ở chó và mèo, loài nấm này thường ký sinh

trên lông ở các vùng như đuôi, đầu, chân và một số vùng khác trên cơ thể Những bề mặt bệnh tích mà không có lông thì được bao trùm bởi những vẩy xám Trường hợp nặng vùng da bệnh trở nên đỏ, chảy mủ Loài nấm này thường có bào tử lớn, khi trưởng thành có dạng trứng hay con thoi, có những mấu gai, cấu tạo bên trong chia thành 6 - 15 vách ngăn

Microsporum gyseum: Loài nấm này thường ký sinh ở chó, ngựa, mèo

Mầm bệnh này thường ký sinh ở vùng đầu, cổ, chân Vùng da nhiễm bệnh thường thấy có hình tròn, không có lông và trên bề mặt phủ một lớp màu xám khó di chuyển Mọc tương đối nhanh, mầm bệnh có dạng hình elip, bên trong cấu tạo chứa 2 - 6 vách ngăn Mầm bệnh này thường ký sinh ở những nơi có nhiều lông tơ và da mịn Có nhiều loài, một số loài không hoặc sinh bào tử rất

ít Bào tử thường có hình dạng điếu thuốc, thành mảng thì nhẵn, bên trong chia thành 3 - 8 vách ngăn

+ Giống Trichophyton

Trichophyton mentagrophyte: Thường gây bệnh chủ yếu ở loài chó, ngựa,

gặm nhấm, thỉnh thoảng gặp trên những con vật khác và con người, chúng thường phân lập từ da da mịn, không lông Bệnh tích trong giai đoạn đầu là những nốt sần, mụn nước hay mụn mủ Sau khi phát triển hoàn toàn chúng có vẩy cứng màu vàng, trong những trường hợp nặng vết thương sung tấy, đỏ bừng Mặt dưới biến đổi từ màu trắng sang đến nâu đỏ Cách để nhận biết khuẩn lạc thì chúng có dạng hạt là bào tử hình điếu thuốc, vách ngoài rìa mỏng, bên trong

chia ra 3 - 7 vách ngăn, kích thước 4 - 8 μm x 20 - 50 μm

Trichophyton rubrum: là bệnh nấm thường thấy chủ yếu trên chó, trong

giai đoạn đầu bệnh tích thường dạng ban đỏ Ở trên đỉnh đầu, mũi, và xung quanh mắt bắt đầu bị rụng lông, chân và tai có những đốm tròn không đều Khi nhiễm bệnh một thời gian vùng da bệnh bị nhiễm nấm phủ một lớp vảy màu xám Sau khi nuôi cấy từ 5 - 6 ngày khuẩn lạc bắt đầu mọc, mặt trên có màu

trắng như bông, mặt dưới khuẩn lạc màu đỏ tía Nấm sinh bào tử hình chùy

* Cách sinh bệnh

Thời kỳ ủ bệnh 1 - 4 tuần Nấm gây bệnh thông qua sự thủy phân keratin trên da, làm hư hại nang lông, gãy lông, viêm da, rụng lông thành từng đốm dạng vòng tròn do sự nhiễm trùng gây lây lan qua vùng bên cạnh theo hình tròn Các vùng bị nhiễm nấm, do da bị tổn hại sẽ là nguồn lây lan bệnh

và là nơi hoạt động tốt của những vật ký sinh cơ hội Nấm ngoài da chỉ phát triển ở những vùng có lớp biểu bì của da,lông,móng, chúng không không xâm nhập vào trong những vùng viêm nặng và không xâm nhập qua lớp mô sống

* Triệu chứng, bệnh tích

Thường xuất hiện bề mặt lung, cổ, u vai và chân gồm những mảng tròn,

đường kính khoảng 2 - 3 cm Trong trường hợp bị nấm Trichophyton nấm

mọc thường ở dưới bụng

* Chẩn đoán

Trong phòng thí nghiệm dùng 2 phương pháp chẩn đoán: trực tiếp và gián tiếp

+ Phương pháp trực tiếp: Quan sát dưới kính hiển vi tìm sợi nấm và bào

tử nấm, tế bào nấm ký sinh Với bệnh phẩm lông, vẩy, tóc, móng, sừng đặt trên lam kính, nhỏ vài giọt dung dịch KOH 10% hay NaOH 10% sau đó hơ nhẹ trên ngọn lửa đèn cồn để làm trong tổ chức, soi kính Cũng có thể nhuộm

nấm bằng Lactophenol amann Nếu bệnh phẩm là mủ ta cần làm tan tế bào

mủ bằng cách nhỏ vài giọt KOH 10%, rồi đậy lamelle soi kính tìm hạt nấm

Nếu bệnh phẩm là các chất dịch thì ly tâm lấy cặn soi kính tìm nấm men hay bào tử nấm mốc

+ Phương pháp gián tiếp: Cấy bệnh phẩm lên môi trường Sabouraud hay môi trường cho nấm da (môi trường Sabouraud có bổ sung vitamin B,C), để 370C Sau 24 - 48 giờ nấm men mọc, nấm mốc thì sau 3 - 4 ngày và nấm da sau 6 - 15

ngày Cho vào môi trường kháng sinh penicillin, nuôi cấy nấm trong môi trường

Sabouraud để diệt tạp khuẩn Sau đó gây nhiễm cho động vật thí nghiệm

* Điều trị

+ Kháng sinh: Theo Phạm Ngọc Thạch (2006), phải dùng các kháng sinh đặc trị cho nấm, không dùng kháng sinh trị vi khuẩn để điều trị nấm, Các loại kháng sinh trị nấm gồm: griseofulvin, amphotericin B, nystatin, cyclohecimit, Spiramycin, Các kháng sinh này kết hợp với sterol ở trong màng tế bào của nấm, tế bào các loài hữu nhũ và tế bào hồng cầu Việc sử dụng liều cao và thời gian dài có thể gây ra thiếu máu do khả năng gây tiêu huyết, nhiễm độc thận

Do vậy kháng sinh trị nấm chỉ dùng khi bị nhiễm nặng

+ Các hoá chất trị nấm: Các loại thuốc bào chế có iod gồm KI dùng cho uống, tiêm vào tĩnh mạch để trị bệnh nấm lông Dung dịch cồn iod 2% bôi lên

da trị cục bộ, các loại pommar iod 25% trị ngoài da, axit caprylic 15%, axit propionic 5 - 10%, axit salicylic 10% Các axit này được pha trong hỗn hợp với axeton dùng trị nấm lông, nấm da, bôi lên da và trị cục bộ Các loại thuốc nhuộm như: tím gentian, tím kết tinh, xanh malachite, nồng độ 2% bôi lên da

+ Tác dụng của yếu tố vật lý: Tia Rhơngen (còn gọi là tia X): có chiều dài sóng X = 10 nm có tác dụng lên nhân tế bào Dùng trị bệnh nấm lông

Tia tử ngoại: có chiều dài sóng X từ 10 nm trở lên

Nhiệt độ: đốt nấm trên da, lông bằng cách nung nóng dao đốt rồi đặt lên chỗ nấm

Chú ý: Một số ghi nhớ trong quá trình điều trị bệnh nấm ở chó:

1 Rọ mõm, đeo loa để tránh chó liếm vào vị trí nấm hay liếm thuốc bôi trên da

2 Không nên tắm cho chó bằng xà phòng thông thường hay sữa tắm không dành riêng cho da nấm vì dễ gây kích ứng da, khiến nấm lan rộng hơn

3 Nên tắm cho chó bằng các loại nước lá như lá ổi, lá bàng, lá chè tươi, dung khăn hoặc bàn chải cọ,chà để bong hết các vảy nấm trên da chó, sau đó lấy khăn lau khô và tắm thuốc hay xịt thuốc

4 Phải sát trùng và phơi khô các dụng cụ chăm sóc như bát đĩa đụng thức ăn nước uống, khan bàn chải…

5 Phải tiêu độc, sát trùng bằng thuốc tím 0,1%, chloramin B 0,5% hay iodine 10% xung quanh chuồng nuôi và các dụng cụ khác thường xuyên và định kỳ

6 Khi điều trị nấm cần xem xét mức độ nghiêm trọng của bệnh trên da,

từ đó đưa phác đồ điều trị phù hợp, với trường hợp nấm nhẹ (vài nốt nấm) chỉ cần tắm sữa tắm nấm và bôi ngoài da

7 Khi bôi thuốc không nên bôi lan ra toàn thân mà nên bôi từng phần, tránh gây độc cho chó

8 Cách ly riêng biệt chó bệnh và có chế độ chăm sóc, nuôi dưỡng riêng

*Phòng tránh bệnh nấm da trên chó ( Thú y Procare, 2018) [17]

- Thường xuyên vệ sinh cơ thể và nơi ở cho chó

- Sử dụng các loại sữa tắm gội chất lượng, đảm bảo độ pH phù hợp

- Thường xuyên xử lý môi trường xung quanh nơi ở

- Theo dõi tình trạng sức khỏe của chó thường xuyên

- Thực hiện khám sức khỏe định kì đầy đủ

- Tránh để cơ thể chó ẩm ướt trong thời gian dài

- Theo Tiến Thắng Vet (2022) [18]: Chó bị nấm da khá phổ biến ở vùng nước nhiệt đới, nóng ẩm Đặc biệt ở những chú chó không được vệ sinh

sạch sẽ hoặc do một số nguyên nhân khác

Phần 3 ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP TIẾN HÀNH 3.1 Đối tượng

Chó của mọi lứa tuổi đưa đến khám và chữa bệnh tại Bệnh xá Thú y

3.2 Địa điểm và thời gian tiến hành

- Địa điểm: Bệnh xá Thú y cộng đồng, Khoa Chăn nuôi Thú y, trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên

- Thời gian: Từ 09/07/2022 đến 30/11/2022

3.3 Nội dung thực hiện

- Thực hiện quy trình chăm sóc và phòng bệnh cho chó khi đến khám tại cơ sở

- Xác định tỉ lệ chó mắc các bệnh về da tại bệnh xá

- Điều trị bệnh cho chó đến khám và chữa bệnh ngoài da tại Bệnh xá

3.4 Các chỉ tiêu và phương pháp thực hiện

3.4.1 Các chỉ tiêu theo dõi

- Tình hình chó được đưa đến khám và chữa bệnh tại bệnh xá thú y

- Tỷ lệ chó mắc bệnh ngoài da tại bệnh xá thú y

- Kết quả thực hiện quy trình chăm sóc chó tại bệnh xá thú y

- Kết quả điều trị bệnh ngoài da cho con vật tại bệnh xá thú y

3.4.2 Phương pháp theo dõi (hoặc thu thập thông tin)

3.4.2.1 Phương pháp đánh giá tình hình chó được đưa đến khám chữa bệnh tại bệnh xá thú y

Để đánh giá tình hình chó được đưa đến khám chữa bệnh tại Bệnh xá,

em đã tiến hành ghi chép số liệu, cũng như theo dõi vào nhật ký hàng ngày Trên cơ sở đó, em thống kê tổng số lượt chó được đưa đến khám chữa bệnh trong thời gian thực tập

Các số liệu thu thập được xử lý theo phương pháp thống kê sinh vật học và được tính toán bằng các công thức thường quy