MỘT SỐ KHÁI NIỆMĐể có thể bình luận về vấn đề trên thì đầu tiên chúng ta phải hiểu được định nghĩa về nhà lãnh đạo, nhiệm vụ, chức năng vai trò của họ trong doanh nghiệp.. Hiểu một cách
Trang 1I MỘT SỐ KHÁI NIỆM
Để có thể bình luận về vấn đề trên thì đầu tiên chúng ta phải hiểu được
định nghĩa về nhà lãnh đạo, nhiệm vụ, chức năng vai trò của họ trong doanh nghiệp
1 Định nghĩa nhà lãnh đạo
Dù nhìn nhận theo cách nào, thì một nhà lãnh đạo phải đảm bảo được 3 yếu tố: khả năng tạo tầm nhìn, khả năng truyền cảm hứng và khả năng gây ảnh hưởng Hiểu một cách đơn giản, nhà lãnh đạo là người có khả năng tạo ra tầm nhìn cho một tổ chức hay một nhóm và biết sử dụng quyền lực của mình để gây ảnh hưởng cho những người đi theo thực hiện tầm nhìn đó Tùy theo từng khía cạnh nghiên cứu mà các nhà nghiên cứu có các định nghĩa khác nhau về nhà lãnh đạo
Theo Stogdill (1974), nhà lãnh đạo phải luôn được định nghĩa cùng với sự ràng buộc của tính cách , cách ứng xử, ảnh hưởng đối với người khác, các chuỗi hoạt động tương tác, quan hệ, vị trí quản lý, và nhìn nhận của người khác về tính hợp pháp của quyền lực và sự tạo dựng ảnh hưởng
House (2004) định nghĩa rằng nhà lãnh đạo là cá nhân có khả năng gây ảnh hưởng, kích thích và khuyến khích người khác đóng góp vào các hoạt động
có hiệu quả và thành công của tổ chức họ trực thuộc
Theo Maxwell thì định nghĩa nhà lãnh đạo là người có khả năng gây ảnh hưởng
- Trong bất cứ tình huống nào, một nhóm từ hai người trở lên luôn luôn có một người có ảnh hưởng nổi bật, người đó là lãnh đạo Vì vậy mỗi chúng ta đều
Trang 2gây ảnh hưởng và bị ảnh hưởng từ người khác Điều này có nghĩa là: tất cả chúng ta lãnh đạo người khác trong một vài lĩnh vực; ngược lại ở một số lĩnh vực khác chúng ta được người khác dẫn dắt Không ai nằm ngoài quy luật này: hoặc
là nhà lãnh đạo hoặc là người bị lãnh đạo
Nhà lãnh đạo có thể xuất hiện ở mọi vị trí , từ những người có chức vụ quan trọng đến những người có vị trí bình thường như chủ tịch nước, tổng thống, vua, các bộ trưởng, chủ tịch các tập đoàn đa quốc gia, giám đốc, kế toán trưởng, trưởng phòng, nhân viên, thuyền trưởng, cha xứ, giáo chủ một giáo phái, hay thậm chí là đội trưởng đội bóng, cha mẹ trong gia đình, trưởng nhóm trong một nhóm bạn học Có thể thấy lãnh đạo luôn xuất hiện trong các nhóm hoặc tổ chức với tư cách là người đại diện, dẫn đầu, có khả năng đề xướng hướng đi cho mọi người, và quyết định cho các hoạt động nội bộ
- Chúng ta nên chú ý tới hai cụm từ: “lãnh đạo” và “Nhà lãnh đạo” Lãnh đạo là động từ, chỉ hoạt động, còn nhà lãnh đạo là danh từ chỉ chủ thể thực hiện hành động Nhưng lãnh đạo và nhà lãnh đạo không phải bao giờ cũng gắn với nhau Đôi khi người được mệnh danh là nhà lãnh đạo thì không thực hiện được công việc lãnh đạo Vì vậy, trong thực tế, thường có hai kiểu nhà lãnh đạo: nhà lãnh đạo chức vị và nhà lãnh đạo thật sự
Nhà lãnh đạo chức vị có quyền hành do vị trí, nghi thức, truyền thống và các cơ cấu tổ chức đem lại Nhà lãnh đạo này sử dụng chức vụ để gây ảnh hưởng lên người khác khi mất chức rồi thì không còn gây ảnh hưởng lên người khác được nữa Mọi người sẽ không phục tùng nhà lãnh đạo này nếu sự việc nằm ngoài thẩm quyền của ông ta
Trang 3Nhà lãnh đạo thât sự là nhà lãnh đạo dùng tài năng, phẩm chất của mình
để gây ảnh hưởng tới mọi người, lôi cuối mọi người đi theo con đường của họ Đây mới là những nhà lãnh đạo có giá trị bền vững, sức mạnh của họ đến tự nhiên xuất phát từ con người họ chứ không phải từ cái gì bên ngoài họ
Trên đây là định nghĩa nhà lãnh đạo chung còn với những nhà lãnh đạo trong doanh nghiệp thì có một số đặc điểm khác
2 Định nghĩa nhà lãnh đạo doanh nghiệp
Trong doanh nghiệp, nhà lãnh đạo được xác định từ vị trí, nhiệm vụ và hoạt động của họ đối với doanh nghiệp Nhà lãnh đạo có thể xuất hiện ở mọi cấp trong cơ cấu tổ chức của doanh nghiệp, như lãnh đạo toàn bộ doanh nghiệp có tổng giám đốc, giám đốc, lãnh đạo phòng có trưởng phòng, lãnh đạo nhóm làm việc có trưởng nhóm Càng ở vị trí cao, nhà lãnh đạo càng có quyền lực chức vị
và trách nhiệm công việc càng lớn
Nhà lãnh đạo thường là người có vị trí dẫn đầu tại cấp độ lãnh đạo mà họ đảm nhiệm trong doanh nghiệp Lãnh đạo cao nhất của doanh nghiệp là tổng giám đốc hoặc giám đốc Họ là người đại diện cho doanh nghiệp trước pháp lý, trước lợi ích chung của doanh nghiệp và kết quả cuối cùng mà doanh nghiệp đạt được Họ duy trì và phát triển doanh nghiệp trong môi trường kinh tế cạnh tranh, ảnh hưởng đến tính hiệu quả của tài chính, cách phát sinh tiền lời cho đơn vị, nâng cao năng suất và hiệu quả lao động, sự hài lòng của nhân viên và khách hàng…
Khi lãnh đạo một doanh nghiệp cụ thể, nhà lãnh đạo doanh nghiêp thường thực hiện những hoạt động sau:
Trang 4- Xác định tầm nhìn rõ ràng, chính xác cho doanh nghiệp và lịch trình để đạt được mục tiêu đó
- Huy động và thúc đẩy cấp dưới thực hiện mục tiêu Nhà lãnh đạo tập trung vào yếu tố con người Họ kêu gọi, lôi kéo những người dưới quyền đi theo mình, hướng tới thực hiện mục tiêu chung của doanh nghiệp
- Liên kết giữa các bộ phận trong doanh nghiệp và giữa doanh nghiệp với
hệ thống bên ngoài
- Thực hiện công việc của một nhà quản lý cấp cao: Xây dựng, thực thi chiến lược, Lập kế hoạch, phân bổ nguồn lực, lực của công ty Kiểm tra, đánh giá mức độ thực hiện mục tiêu của doanh nghiệp
3 Những ngộ nhận về nhà lãnh đạo
Khái niệm “Nhà lãnh đạo” hay bị nhầm lẫn với nhiều khái niệm khác Người ta thường đánh đồng nhà quản lý hay chủ doanh nghiệp với nhà lãnh đạo Thực chất những đối tượng này là hoàn toàn khác nhau
Nhà lãnh đạo và nhà quản lý: Nhà lãnh đạo được mô tả là người "tìm đường", nhà quản lý là người "đi đường", chức năng lãnh đạo là "bức tranh lớn", chức năng quản lý lại hẹp hơn Trong doanh nghiệp, người đứng đầu thường giữ
cả hai vai trò lãnh đạo và quản lý, trong tình huống này họ thực hiện công việc lãnh đạo, trong tình huống khác họ thực hiện công việc quản lý Mọi người có thể gọi họ là nhà lãnh đạo hoặc nhà quản lý của doanh nghiệp, và điều này dẫn tới những nhầm lẫn giữa nhà quản lý và nhà lãnh đạo Phải chú ý rằng, một nhà lãnh đạo cũng là một nhà quản lý chuyên nghiệp, nhưng một nhà quản lý giỏi chưa chắc đã là một nhà lãnh đạo
Trang 5Theo tác giả của nhiều cuốn sách viết về lãnh đạo, John Maxwell, thì điểm khác biệt lớn nhất giữa nhà lãnh đạo và nhà quản lý được phân biệt dựa vào khả năng gây ảnh hưởng Theo ông, để biết một người có thể lãnh đạo hay chỉ làm quản lý là đề nghị họ tạo ra những thay đổi tích cực Nhà quản lý có thể tiếp tục duy trì phương hướng của tổ chức nhưng họ không đủ sức ảnh hưởng để đưa tổ chức tới một định hướng mới
Điểm khác biệt thứ hai giữa một nhà lãnh đạo và một nhà quản lý là khả năng tạo ra tầm nhìn Nhà lãnh đạo có khả năng tạo ra tầm nhìn cho tổ chức, hướng tới mục tiêu tương lai của tổ chức, còn nhà quản lý thì chỉ tập trung vào mục tiêu hiện tại của tổ chức
Nhà lãnh đạo và chủ doanh nghiệp: Chủ doanh nghiệp là người bỏ vốn vào công ty để kinh doanh và bỏ tiền ra để thuê người khác làm việc cho mình
Họ có thể thuê giám đốc lãnh đạo công ty cho mình Vì vậy, chủ doanh nghiệp
có quyền quyết định nhiều vấn đề đối với doanh nghiệp Ngoài ra, chủ doanh nghiệp trong nhiều trường hợp cũng chính là người điều hành doanh nghiệp Điều này cũng làm người ta nhầm lẫn giữa chủ doanh nghiệp và nhà lãnh đạo
Sự khác biệt giữa nhà lãnh đạo và chủ doanh nghiệp cũng chính là sự ảnh hưởng Chủ doanh nghiệp thuê người khác làm việc cho mình, nhưng không có nghĩa là họ có ảnh hưởng với những người đó Họ chỉ trả tiền để người lao động thực hiện những công việc yêu cầu Nhà lãnh đạo bằng ảnh hưởng của mình để cuốn hút, lôi kéo người khác, khiến họ làm việc tốt hơn
Sau khi tìm hiểu về định nghĩa của người lãnh đạo vậy thì vai trò của người lãnh đạo là gì:
Trang 64 Vai trò của những người lãnh đạo
Vào cuối những năm 1960, Henry Mintzberg đã tiến hành nghiên cứu cẩn thận họat động của các nhà quản trị cấp cao Đến thời điểm này, nhận thức thông thường trong lý luận và thực tiễn quản trị xem các nhà quản trị là những người suy nghĩ một cách kỹ lưỡng, xử lý thông tin một cách cẩn thận, có hệ thống trước khi ra quyết định Những điều ông phát hiện ra đã thách thức các nhận thức thông thường này
Mintzberg phát hiện ra rằng các nhà quản trị thực hiện rất nhiều những họat động mà các họat động này là khác nhau, không theo một hình mẫu có sẵn
và có thời gian thực hiện ngắn không có đủ thời gian để suy nghĩ một cách kỹ lưỡng, công việc của người lãnh đạo luôn bị ngắt vụn ra do nhiều nguyên nhân khác nhau
Mintzberg (1973) kết luận là các nhà quản trị thực hiện mười vai trò khác nhau Mười vai trò này có thể nhóm lại thành ba nhóm: (1) Các vai trò tương tác (đại diện, lãnh đạo, liên lạc); (2) Các vai trò thông tin( giám sát, phổ biến, và phát ngôn); (3) Các vai trò quyết định( khởi xướng giải quyết xung đột, phân bổ nguồn lực và thương thuyết)
Vậy người lãnh đạo tốt là người lãnh đạo có đặc điểm như thế nào
5 Đặc điểm của người lãnh đạo:
Đặc điểm của người lãnh đạo là một trong những vấn đề rất nhiêu khê và không có một nguyên tắc nào nhất định Tất cả những điều được ghi nhận nơi đây là những mẫu số chung rút ra từ những quan sát và nghiên cứu dựa trên đặc điểm của những nhà lãnh đạo danh tiếng Do đó, những đặc điểm này chỉ có giá trị tương đối
Trang 7· Tầm thước và diện mạo bề ngoài: Trong một phỏng vấn thăm dò 12 nhà lãnh đạo danh tiếng thời đại về tầm thước và diện mạo cần thiết của một nhà lãnh đạo, Ralph Stogdill, trong cuốn “Personal Factor”, cho biết 9 nhà lãnh đạo nói cần cao lớn hơn người thường, 2 nhà lãnh đạo xác định cần tầm thước thấp hơn người khác và một nhà lãnh đạo xác quyết tầm thước không là một dữ kiện cần quan tâm Trong sách Samuel quyển thứ nhất miêu tả hình dung vua Sa-un là người trẻ và đẹp trai có tầm vóc cao lớn hơn người thường một cái đầu (1Sm 9: 2) Nhưng một nhà lãnh đạo thời danh khác cùng thời với Sa-un là Đa-vít lại không được như vậy Ông chỉ là một người có tầm thước bình thường Như vậy,
có lẽ diện mạo và tầm thước không nhất thiết là phải đặc thù và xuất chúng như nhiều người thường nghĩ
· Cá tính: Nếu tầm thước và diện mạo bề ngoài không được quan tâm nhiều thì cá tính lại là điều rất nhiều nhà lãnh đạo quan tâm, bởi lẽ là người lãnh đạo, họ phải liên hệ với nhất nhiều người trong nhiều công việc và ở nhiều nơi chốn khác nhau Theo giáo sư Edwin Ghiselli trong tác phẩm “Managerial Talent” (1963) thì cá tính quan trọng nhất nơi người lãnh đạo là tự tin Sự tự tin
sẽ giúp người lãnh đạo chinh phục người khác dễ dàng và nhất là khi phải quyết định, họ sẽ can đảm và sáng suốt hơn Thứ đến là sự thông minh Lý thuyết gia Quản Trị Học Stogdill cho rằng khả năng lãnh đạo của một người tùy thuộc vào
sự phán đoán và thông minh của người đó Thông minh giúp cho sự phán đoán thêm phần chính xác và nhất là giúp cho chức năng hoạch định thêm hiệu năng Ngoài ra, những cá tính khác cũng được nhắc tới như những chìa khoá thành công trong chức năng lãnh đạo như khả năng điều hành, quyết định, tín dụng (ngôn từ), tinh thần trách nhiệm, và nhất là sự tự kỷ để canh tân bản thân, vv…
Trang 86 Thái độ của người lãnh đạo:
Những đặc điểm bề ngoài của một người lãnh đạo chỉ có giá trị tương đối Ngược lại, thái độ của một người lại đóng vai trò rất quan trọng trong phong cách lãnh đạo của họ Thực vậy, trước tiên và cần thiết nhất, thái độ của một người là kết quả của ý thức về nhân bản của người đó Một người có ý thức nhân bản cao sẽ có thái độ tốt Thái độ tốt sẽ có lối hành xử tốt, không chỉ với công tác
mà còn đối với người trong tương quan đội ngũ
Chẳng hạn, một quản trị viên khi đối diện với một cộng sự viên lười biếng, thiếu tinh thần cộng tác, và có thói quen làm việc cẩu thả, họ phải thẳng thắn khi trực diện cộng sự viên đó, là khiển trách hay trừng phạt tùy theo mức độ vi phạm nguyên tắc làm việc của tổ chức Khi đối diện một cộng sự viên chăm chỉ, làm việc với tinh thần cộng tác và duy trì một thói quen làm việc tốt như đúng giờ, chính xác, vv… quản trị viên sẽ khen thưởng hay ban thưởng họ Như vậy khiển trách, trừng phạt hoặc khen thưởng hay ban thưởng là một thái độ công bằng (fair) của một quản trị viên Dĩ nhiên, thái độ này phải được thực hiện một cách đồng đều với tất cả mọi nhân viên bất kể thân sơ Douglas McGregor gọi đó là một thái độ “ngôn sứ kiện toàn” (self-fulfilling prophecy) trong thuyết X và Y của ông
Công bằng (fair) không chưa đủ, quản trị viên còn cần sự cứng rắn (firm) trong thái độ của mình khi hành xử công tác hay trong tương quan với nhân viên Một quản trị viên được gọi là tốt là một người “fair” và “firm” Công bằng với nhân viên và cứng rắn với nguyên tắc và công việc Họ có thể vui vẻ và dễ dãi với bạn bè và nhân viên khi không làm việc nhưng không thể giữ thái độ ấy trong công tác Công tác được đề ra và nằm trong cấu trúc quản trị của tổ chức với những ràng buộc bằng nguyên tắc Do đó, công tác phải được thi hành đúng
Trang 9đắn và phù hợp với nguyên tắc của tổ chức Bất kỳ ai đi sai nguyên tắc là vi phạm qui định của tổ chức Họ cần được cảnh cáo, khiển trách hay sửa sai tùy theo mức độ vi phạm, bất kể họ có liên hệ thân sơ thế nào với quản trị viên
II BÌNH LUẬN MỘT TÌNH HUỐNG CỤ THỂ
Trong suốt cuộc họp của phòng quản lý thiết bị thuộc một trường đại học, nhà quản lý luôn mở miệng quở trách các nhân viên về số lượng và chất lượng các thiết bị thí nghiệm ngày càng sút kém " tôi đã có đội ngũ làm việc đáng thất vọng mà lại hay bào chữa, biện bạch", ông nói, " nếu các anh chị không thể làm được công việc của mình, có nhiều người khác đang muốn ngảy vào vị trí đó để được hưởng những lợi ích trong công việc của các anh chị" quay sang một nhân viên mới, vốn là cựu cầu thủ bóng đá chuyên nghiệp, ông hỏi: " nếu một đội bóng không thể chiến thắng, thì điều gì sẽ xảy ra? các cầu thủ sẽ bị thay ra khỏi sân đúng vậy chứ?"
Vài giây phút nặng nề trôi qua, cựu cầu thủ đó trả lời: " thưa ngài, nếu toàn đội đang có vấn đề thì chúng tôi thường đi tìm một huấn luyện viên mới"
Hãy bình luận vấn đề trên, vấn đề trên anh nhân viên nói đúng hay sai? Sau khi đã có những lý luận về người lãnh đạo, vai trò cách thức điều kiện cần có của một người lãnh đạo, vậy giờ ta sẽ đi sâu vào phân tích tình huống trên xem anh nhân viên kia nói đúng hay sai
Riêng trong trường hợp trên không xét về học vấn hay trình độ của người lãnh đạo ta cũng đã thấy ông ta là người khá nóng tính, khi số lượng và chất lượng của các thiết bị ngày càng sút kếm thì ông ta đã không ngần ngại đổ lỗi và mắng nhiếc và đòi đuổi việc nhân viên của mình Ông ta chứng tỏ mình là một
Trang 10người có năng lực lãnh đạo không tốt ông không có sự Liên hệ với đồng nghiệp: Tương giao tốt với những người lãnh đạo khác trong ban ngành hoặc tổ chức cũng là điều cần thiết để trao đổi kinh nghiệm, ý kiến, tư tưởng, hoặc gợi ý Người Hoa Kỳ có câu “hai đầu giỏi hơn một” (two heads are better than one!), vì thế, một người lãnh đạo biết cầu tiến là người luôn học hỏi qua việc mưu tìm sự nâng đỡ, khuyến khích của đồng nghiệp để trau dồi và canh tân Đồng nghiệp và công tác của họ cũng là những tiêu chuẩn để so sánh và giám định thành quả công tác của mình hoặc đối chiếu và cải tiến phương cách lãnh đạo cho thích hợp hơn với tổ chức và ông cũng chưa Nhận thức chính xác: Douglas McGregor cho rằng sự chính xác trong nhận thức đóng vai trò quan trọng trong phong cách lãnh đạo Một quản trị viên sẽ đánh mất cơ hội đạt hiệu năng trên cộng sự viên của mình nếu có những nhận thức sai lầm thiếu chính xác về khả năng của người đó
Sự nhận thức sai lầm sẽ đem đến hậu quả là đặt họ vào sai chỗ Điều đó có thể làm hỏng cả một kế hoạch lớn lao của tổ chức nếu chức vụ có tầm ảnh hưởng trên nhiều người và nhiều công tác Nhiều quản trị viên còn mắc cơn bệnh trầm kha là yên chí hay còn gọi là thành kiến (bias) Một nhân viên làm sai việc gì không có nghĩa là luôn luôn sai hay xấu Họ cần được hướng dẫn và huấn luyện
để trở nên tốt hơn Nếu quản trị viên là người có nhận thức chính xác, chắc chắn
họ sẽ nhận ra điều ấy để hoàn hảo hoá đội ngũ của mình
Chúng ta cùng xét ví dụ về một đội bóng danh giá:
Mùa world cup vừa qua được tổ chức tại Brazil, trên đất Nam Mĩ, mọi người đều trông ngóng về đội chủ nhà sẽ nâng cao chiếc cúp vàng lần thứ 6 Ai cũng đồ dồn hết về đội tuyển quốc gia Brazil, ai cũng hy vọng vào một chức vô địch của họ không phải là một hy vọng không có căn cứ khi đội tuyển Brazil sở hữu những chân sút hàng đầu như Neymar, Hulk… Các tiền vệ trung vệ giỏi,