2 2g a chuyên đề 10 cánh diều (bài 2 chuyên đề 2)

Năng lực đặc thù môn học - Nêu được đặc điểm mô hình Nhật tâm của Copernicus và hệ Mặt Trời.. Tổ chức thực hiện: Bước thực hiện Nội dung các bước Bước 1 GV giao nhiệm vụ..

Trang 1

Ngày soạn: Ngày dạy:

Chuyên đề 2 TRÁI ĐẤT VÀ BẦU TRỜI BÀI 2 CHUYỂN ĐỘNG NHÌN THẤY CỦA BẦU TRỜI

I MỤC TIÊU

1 Kiến thức

- Nêu được đặc điểm cơ bản của chuyển động nhìn thấy của Mặt Trời, Mặt Trăng, Kim tinh, Thủy tinh trên nền trời sao

- Biết được mô hình nhật tâm của Copernicus (Cô- péc- níc)

- Nắm được một số đặc điểm chuyển động quan sát được của Mặt Trời, Mặt Trăng, Kim tinh, Thủy tinh trên nền trời sao

2 Năng lực

a Năng lực chung

- Năng lực tự chủ và tự học và nghiên cứu tài liệu: Tích cực thực hiện các nhiệm vụ đặt ra cho nhóm, tích cực suy luận để đưa ra các câu trả lời trong quá trình GV định hướng nội dung học tập

- Năng lực giải quyết vấn đề sáng tạo: Nêu được nhiều ý tưởng mới trong học tập, hình thành và kết nối các ý tưởng để giải quyết các vấn đề như thiết kế sơ đồ tư duy, mô hình sản phẩm hệ Mặt Trời

b Năng lực đặc thù môn học

- Nêu được đặc điểm mô hình Nhật tâm của Copernicus và hệ Mặt Trời

- Nêu được một số đặc điểm cơ bản của chuyển động nhìn thấy của Mặt trời, Mặt Trăng, Kim tinh và Thủy tinh trên nền trời sao

- Vận dụng kiến thức, kĩ năng đã học: Giải thích được một số đặc điểm chuyển động quan sát được của Mặt trời, Mặt Trăng, Kim tinh và Thủy tinh trên nền trời sao

3 Phẩm chất

- Có thái độ hứng thú trong học tập môn Vật lý

- Có sự yêu thích tìm hiểu và liên hệ các hiện tượng thực tế liên quan

- Có tác phong làm việc của nhà khoa học

- Có thái độ khách quan trung thực, nghiêm túc học tập

II THIẾT BỊ DẠY HỌC VÀ HỌC LIỆU

1 Giáo viên

- Các video, hình ảnh về chuyển động của của Mặt Trời, bầu trời sao

- Phiếu học tập

- Trò chơi powepoint: Triệu phú kiến thức

Trang 2

2 Học sinh

- Ôn lại những vấn đề đã được học về chuyển động nhìn thấy của Mặt Trời đã học sách KHTN6

- SCĐ vật lí 10, vở ghi bài, giấy nháp

III TIẾN TRÌNH DẠY HỌC

Bảng tóm tắt tiến trình dạy học

Hoạt động

(Thời gian)

Nội dung Phương pháp, kỹ

thuật dạy học chủ đạo

Phương án đánh giá Hoạt động [1].

Xác định vấn

đề/nhiệm vụ học

tập

- Giới thi u vấn đề cầnệu vấn đề cần nghiên cứu

Phương pháp đàm thoại

Kĩ thu t: Đ ng nãoật: Động não ộng não

Đánh giá báo cáo của m tộng não số học sinh

Hoạt động [2]

Hình thành kiến

thức mới/giải quyết

vấn đề/thực thi

nhiệm vụ

- Tìm hiểu đ c điểmặc điểm

cơ bản của chuyển

đ ng nhìn thấy.ộng não

- Giải thích đ c điểmặc điểm

cơ bản của chuyển

đ ng nhìn thấy.ộng não

Phương pháp đàm thoại, dạy học hợp tác, nhóm đôi

Kĩ thu t: Đ ng não,ật: Động não ộng não chia nhóm, sơ đồ tư duy, mảnh ghép

- Đánh giá hoạt động qua bảng nhóm

- Trình bày của nhóm

Hoạt động [ 3]

Luyện tập

- H thống kiến thức.ệu vấn đề cần

- Giải bài t p liênật: Động não quan

Phương pháp đàm thoại, dạy học hợp tác

Kĩ thu t dạy học nhómật: Động não đôi

Đánh giá kết quả thực hi nệu vấn đề cần nhi m vụ.ệu vấn đề cần

Hoạt động [4]

Vận dụng

- Vận dụng kiến thức bài học vào các tình huống thực tế

- Tìm hiểu thêm sự

dịch chuyển của các hành tinh so với các sao; chuyển đ ng nhìnộng não thấy của Kim tinh

- Cá nhân thực hi n ệu vấn đề cần

- Làm việc nhóm đôi

Đánh giá qua bài báo cáo thuyết trình, sản phẩm của HS

Hoạt động 1: Mở đầu: Tạo tình huống học tập

Trang 3

a Mục tiêu: Tạo tình huống thực tiễn để nhận diện vấn đề có sự chuyển động của các thiên

thể quanh Trái Đất và tìm cách mô tả chuyển động của các thiên thể này dựa trên thời điểm quan sát

b Nội dung:

- Trò chơi nhìn hình đoán thời điểm Mặt Trời, Mặt Trăng xuất hiện

Sử dụng 6 hình ảnh về Mặt Trời mọc và

lặn, Mặt trời ở giữa trưa, Mặt Trăng đầu

tháng, cuối tháng, giữa tháng Có thể lựa

chọn một số hình ảnh nhìn thấy của Mặt

Trăng từ Trái Đất trong các hình ảnh sau:

- HS tiếp nhận vấn đề cần nghiên cứu từ

GV

c Sản phẩm: Báo cáo kết quả hoạt động

nhóm và ghi chép của học sinh

Hình số Tên hình Hướng xuất hiện

(Đông, Tây, Nam, Bắc)

Thời điểm xuất hiện

(Đầu tháng, giữa tháng, cuối tháng, buổi sáng, buổi trưa, buổi chiều, lúc đang mọc, lúc đang lặn)

trưa

Nam (quan sát ở Bắc bán cầu) Bắc (quan sát ở Nam bán cầu)

Buổi trưa

Đông

Đầu tháng Cuối tháng

d Tổ chức thực hiện:

Bước thực

hiện

Nội dung các bước

Bước 1 HS cho HS quan sát video một số hiện tượng tự nhiên

Giáo viên chuyển giao nhiệm vụ

- GV tạo 4 nhóm HS Bố trí giấy A4 hoặc bảng phụ , bút dạ ghi cho các nhóm

- Yêu cầu HS thảo luận nhóm xác định thời điểm quan sát được Mặt Trời, Mặt Trăng, có hình dạng như hình chiếu trên slide

- Chiếu hình ảnh Mặt Trời lúc hoàng hôn, bình minh, giữa trưa và Mặt

Trang 4

Trăng khuyết, tròn, bán nguyệt.

Bước 2 HS thực hiện nhiệm vụ theo nhóm

Bước 3 Báo cáo kết quả và thảo luận

- Các nhóm quan sát hình ảnh, thảo luận các nội dung theo hướng dẫn của GV viết đáp án lên giấy A4 hoặc bảng giơ lên, nhóm nào nhanh nhất và đúng sẽ chiến thắng

- Học sinh các nhóm khác thảo luận, nhận xét, bổ sung và sửa lỗi về câu trả lời của nhóm đã trả lời

Bước 4 - Giáo viên tổng kết đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập của

học sinh

- Kết thúc trò chơi giáo viên đặt câu hỏi:

Với các hình ảnh Mặt Trời, Mặt Trăng mà các em quan sát được trên Trái Đất thì chuyển động của chúng có đặc điểm như thế nào?

Hoạt động 2: Hình thành kiến thức

Hoạt động 2.1: Tìm hiểu đặc điểm cơ bản của chuyển động nhìn thấy

a Mục tiêu: HS nêu được một số đặc điểm chuyển động nhìn thấy của Mặt Trời, Mặt

Trăng, Kim tinh, Thủy tinh trên nền trời sao

b Nội dung: HS thực hiện nhiệm vụ theo nhóm hoàn thành yêu cầu dựa trên gợi ý của GV

đã giao ở tiết học trước (GV chia 4 nhóm HS giao nhiệm vụ: Tìm hiểu và trình bày đặc điểm chuyển động nhìn thấy của Mặt Trời, Mặt Trăng, Kim tinh, Thủy tinh trên nền trời sao)

c Sản phẩm: Bài thuyết trình của nhóm HS đảm bảo các nội dung sau

- Bầu trời quay xung quanh Trái Đất hết một vòng trong một ngày đêm

- Bên cạnh chuyển động hằng ngày theo chiều từ phía Đông sang phía Tây, Mặt Trời còn chuyển động so với các sao theo chiều ngược lại

- Nhìn từ Trái Đất, Thủy tinh và Kim tinh luôn ở cách Mặt Trời với các góc tương ứng không quá 280 và 480

Bước thực

hiện

Bước 1 GV giao nhiệm vụ

GV yêu cầu các nhóm bốc thăm trình bày nội dung đã tìm hiểu

- Đại diện 1 HS trong nhóm đã bốc thăm trình bày

- HS các nhóm khác thảo luận, nhận xét, bổ sung và sửa lỗi về câu trả lời của nhóm đại diện

Bước 4 GV tổng kết đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập của HS

Hoạt động 2.2: Giải thích một số đặc điểm cơ bản của chuyển động nhìn thấy

a Mục tiêu:

- Nắm được nội dung mô hình hệ Mặt Trời

- Vận dụng mô hình nhật tâm của Copernicus giải thích một số đặc điểm chuyển động nhìn thấy

b Nội dung: HS thực hiện nhiệm vụ theo nhóm hoàn thành nội dung PHT

Trang 5

PHIẾU HỌC TẬP

MÔ HÌNH HỆ MẶT TRỜI

1 Mô hình về hệ Mặt Trời có trước mô

hình Copernicus

2 Theo mô hình Copernicus:

- Mặt Trời nằm ở vị trí nào?

- Có mấy hành tinh? Kể tên và cho

biết chuyển động của các hành tinh so

với Mặt Trời?

- Cùng với chuyển động xung quanh

Mặt Trời thì Trái Đất còn có chuyển

động nào?

- Mặt Trăng chuyển động xung quanh

Trái Đất theo quỹ đạo hình gì?

3 Hiện nay mô hình hệ Mặt Trời gồm

mấy hành tinh? Có hành tinh khác so

với mô hình Copernicus không?

4 Nhóm 1,3 giải thích chuyển động

nhìn thấy hằng ngày của bầu trời

Nhóm 2,4 giải thích chuyển động nhìn

thấy hằng năm của Mặt Trời

c Sản phẩm: Kết quả thực hiện nhiệm vụ của HS, câu trả lời PHT

Dự kiến câu trả lời PHT

1 Trước mô hình Copernucus thì đã có mô hình địa

tâm Mô hình này lấy Trái Đất làm trung tâm, các hành

tinh và Mặt Trời quay xung quay Trái Đất

2 Theo mô hình Copernicus:

Mặt Trời nằm ở trung tâm vũ trụ

- Có 6 hành tinh có thứ tự theo khoảng cách tăng dần:

Thủy tinh, Kim tinh, Trái Đất, Hỏa tinh, Mộc tinh,

Thổ tinh

- Các hành tinh chuyển động xung quanh Mặt Trời

theo quỹ đạo hình Elip cùng chiều và gần như trong

một mp

- Cùng với chuyển động xung quanh Mặt Trời thì

Trái Đất còn có chuyển động tự quay quanh trục của

nó

- Mặt Trăng chuyển động xung quanh Trái Đất theo

quỹ đạo hình elip

3 Hiện nay mô hình hệ Mặt Trời gồm 8 hành tinh So với mô hình Copernicus thì thêm

2 hành tinh (Thiên vương tinh, Hải vương tinh)

4 Nhóm 1,3: Giải thích chuyển động nhìn thấy hằng ngày của bầu trời

Trang 6

Trái Đất quay quanh trục theo chiều từ Tây sang Đông Vì quan sát bầu trời từ Trái Đất đang quay nên ta thấy bầu trời quay theo chiều ngược lại (Hết 1 vòng trong 1 ngày đêm)

Nhóm 2,4: Quan sát hình 2.2 giải thích chuyển động nhìn

thấy hằng năm của Mặt Trời

Trái Đất ở các VT số

 1: người trên Trái Đất nhìn thấy Mặt Trời ở vị trí A

 2: người trên Trái Đất nhìn thấy Mặt Trời ở vị trí B

 3: người trên Trái Đất nhìn thấy Mặt Trời ở vị trí C

 4: người trên Trái Đất nhìn thấy Mặt Trời ở vị trí D

Trái Đất chuyển động hết 1 vòng quanh Mặt Trời-> về VT 1 thì

Mặt Trời cũng dịch chuyển hết 1 trên nền trời sao (Chiều chuyển

động từ phía tây sang phía đông)

Bước thực

hiện

Bước 1 GV chuyển giao nhiệm vụ: HS thảo luận nhóm, dựa vào hiểu biết và

SCĐ trả lời các câu hỏi PHT

Bước 2 HS thực hiện nhiệm vụ theo nhóm đã phân ghi nội dung vào bảng phụ

hoặc sử dụng giấy rôki ( HS có thể trình bày lần lượt các câu hỏi gợi ý hoặc sử dụng sơ đồ tư duy)

- Các nhóm treo bảng phụ, 1 nhóm đại diện trình bày

- HS các nhóm khác thảo luận, nhận xét, bổ sung và sửa lỗi về câu trả lời của nhóm đại diện

Bước 4 - GV tổng kết đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập của HS

- GV rút lại kiến thức cốt lõi HS cần nắm

Hoạt động 3: Luyện tập

a Mục tiêu:

- HS hệ thống hóa kiến thức

- Vận dụng kiến thức trả lời một số câu hỏi trắc nghiệm

Câu 1: Chuyển động nhìn thấy là chuyển động nào sau đây?

A Kim tinh ở gần Mặt Trời nhất

B Mặt Trời mọc ở đằng Đông lặn ở đằng Tây

C Sao Hỏa quay quanh Mặt Trời

D Thủy tinh bay xung quanh Trái Đất

Câu 2: Phát biểu nào sau đây là đúng?

A Trái Đất tự quay quanh trục của nó theo hướng từ tây sang đông

B Mặt Trời mọc ở đằng tây, lặn ở đằng đông

C Chuyển động nhin thấy là chuyển động Mặt Trăng quay quanh Trái Đất

D Cả 3 phát biểu trên

Câu 3: Trái Đất có những chuyển động nào?

A Tự quay quanh trục từ tây sang đông

B Quay quanh Mặt Trời

Trang 7

C Quay quanh Mặt Trăng

D Cả A và B

Câu 4: Trái Đất hoàn thành một vòng tự quay quanh trục của mình được cho trong khoảng

thời gian:

Câu 5: Câu nào sau đây sai khi nói về hệ Mặt Trời?

A Mặt Trời ở vị trí trung tâm vũ trụ

B Các hành tinh chuyển động xung quanh Mặt trời

C Có 8 hành tinh trong hệ Mặt Trời

D Trái Đất chỉ có một chuyển động duy nhất là chuyển động xung quanh Mặt Trời

b Nội dung:

- HS thực hiện nhiệm vụ hệ thống kiến thức thông qua trò chơi powepoint: Triệu phú kiến thức Từ đó vẽ sơ đồ tư duy tóm tắt bài học

Đáp án câu hỏi trắc nghiệm

c Sản phẩm: Kiến thức được hệ thống, đáp án các câu hỏi liên quan.

Bước 1 GV chuyển giao nhiệm vụ

- Đại diện 1 nhóm trình bày

- Học sinh các nhóm khác thảo luận, nhận xét, bổ sung và sửa lỗi về câu trả lời của nhóm đại diện

Bước 4 GV tổng kết đánh giá kết quả thực hiện nhiệm vụ học tập của HS

Hoạt động 4: Vận dụng

a Mục tiêu:

- Giúp HS tự vận dụng, tìm tòi mở rộng các kiến thức trong bài học Tùy theo năng lực mà các em sẽ thực hiện ở các mức độ khác nhau

b Nội dung: HS thực hiện nhiệm vụ ở nhà theo nhóm hoặc cá nhân.

c Sản phẩm: Bài tự làm vào vở ghi của HS.

Trang 8

Nội dung 1: Tìm hiểu thêm

Các quan sát từ Trái Đất cho thấy các hành tinh nói chung cũng dịch chuyển

so với các sao theo chiều từ phía tây sang phía đông, nhưng có thời kì

chúng dịch chuyển theo chiều ngược lại (Hình 2.3) Biết thời gian quay một vòng xung quanh Mặt Trời của Kim tinh nhỏ hơn của Trái Đất Hãy giải thích chuyển động nhìn thấy nói trên của Kim tinh

Trả lời

- Kim Tinh ban đầu dịch chuyển cùng hướng với Mặt Trời, nhưng sau đó dịch chuyển nhanh hơn nên Kim tinh sẽ vượt Mặt Trời và đi xa dần Mặt Trời về hướng Đông Giai đoạn này Kim Tinh ở phía trái Mặt Trời và xuất hiện vào chiều tối sau khi Mặt Trời lặn

- Tuy nhiên, Kim tinh đi đến khoảng cách góc tối đa giữa Kim tinh và

Mặt Trời là 480 thì đổi chiều chuyển động theo hướng ngược lại và tiến lại gần Mặt Trời nên ta sẽ nhìn thấy đường đi của Kim tinh trên nền trời sao có dạng trên

Nội dung 2: HS làm bài tập vận dụng SCĐ

Dựa vào hình 2.4 giải thích chuyển động nhìn thấy của Kim tinh: Nhìn từ

Trái Đất, Kim tinh ở cách Mặt Trời với góc không quá 480

Trả lời

Vì ánh sáng Mặt Trời rất mạnh nên khi Kim tinh ở trong cung CH và DE ta sẽ

không nhìn thấy Kim tinh Ta chỉ có thể

quan sát được Kim tinh khi nó ở vị trí

cung CD hoặc EH với góc quan sát lớn nhất 480 (vị trí K)

IV ĐIỀU CHỈNH, THAY ĐỔI, BỔ SUNG (NẾU CÓ)

Trang 9

Tiêu đề	Chuyển động nhìn thấy của Mặt Trời, Mặt Trăng, Kim Tinh, Thủy Tinh trên nền trời sao
Trường học	Trường Đại Học Sư Phạm Tp. Hồ Chí Minh
Chuyên ngành	Vật lý
Thể loại	Bài học
Năm xuất bản	2023
Thành phố	Hồ Chí Minh

Định dạng
Số trang	9
Dung lượng	2,48 MB