Luận án tăng cường pháp chế về kinh tế trong quản lý nhà nước nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta hiện nay

Trong ridn kinh te quan ly theo co chd hanh chinh quan lieu bao chp, Ung cudng phap chd' XHCN xuht phat chu ydu th mong muon chuquan, bdt ngudn tu hd thdng phap Iu£t mang nang y mudn chu

HOC VEEN CHINH TRI QUOC GIA HO CHI MINH

-T /)/.’ b C

[JAN

Chuyen nganh: Ly iuqn Nhd num va phdp quyen

Nd so

04-LUAN AN PHO TIEN SI KHOA HOC LUAT HOC* • » a

Ngudi hiring dan khoa hoc: TRAN NCOC DUCNG

Pho tier, si Luat hoc

THITVIEN ! L^P7'<S‘ -145

HOC VIEN chinh tri quoc GIA ho chi mnh

J

QUACH si HUNG

A

"T/M <o C

Cliuyen ngdnh: Ly iuqn Nhd nude

c>4-Ngudi hiring dan khoa hoc: TRAN NGOC DUONG

Pho tier* si Luat hoc

THU VIEN ! - •1 UrPTS^H5

MVC LUC

Leri m3 dau

Chitong mot. Vai tro cua phap che ve kinh te trong quan

ly nha nutc/c doi vdfi nen kinh te thi trtfdfng dinh hiring xa hoi chu nghia 6 ntfdfc ta.

Tiet 1 Phap che ve kinh te va cac dac trung cd ban cua nd trong

quan 1£ nha nude nen kinh te thi trudng dinh hudng XHCN.

Tiet 2. Phap che ve kinh te - plntdng phap quan ly nha nude doi

vdi nen kinh te th; trudng djnh hudng XHCN

ChuTcmg /iai Tang ctfdng phap die ve kinh te trong quan

ly nha ntfdfc of nhdfc ta hien nay.

Tiet 1. Thue trang phap che ve kinh te d nude ta trong nhfing

nam doi mdi.

Tiet 2. Tlnh tit yeu kliach quan cua vi$c tang cUdng phap che

ve kinh te trong quan nha nude d nude ta hi$n nay.

Tiet 3. Tang cUdng phap che ve kinh te trong quan ly nha nude

doi vdi nen kinh te thi trudng dinh hudng XHCN d nude

ta hi$n nay - phUdng hudng va giai phap.

Ket luari.

Dank muc tai lieu tham khdo

MO DAU

1 Truk cap thiet cua de tai:

Sau thang lai cua Cach mang thang Mudi (1917), cung vdi Dang Cdng san Bdn-sd-vich, V.I.Ldnin da true tid'p chi dao xdy dung va cung cd Nhanude kieu mdi dhu tidn trdn thd' gidi Qua nhi'du tac phdm cua minh, V.I.Ld-nin da dat n'dn tang tu tudng cho phap luht va phap che each mang

I

Tit do, khai nidm phap chd' xa hdi chu nghia (XHCN) dupe hinh thanhtrong khoa hoc phap ly, dupe vdn dung trong thuc td' nham bao vd chd dd Nha nude va thidt lap trht tu ky cuong cho chd dd xa hdi XHCN

0 nude ta th Hien phap nam 1946 den Hidn phap nam 1992 ddu coi su ton trong va tuhn thu Hien phap va phap luht la mdt nguydn the “hien dinh” Trong ridn kinh te quan ly theo co chd hanh chinh quan lieu bao chp, Ung cudng phap chd' XHCN xuht phat chu ydu th mong muon chuquan, bdt ngudn tu hd thdng phap Iu£t mang nang y mudn chu quan, duy

y chi, do vdy viec tudn thu pnap luht chua trd thanh chd' dd cua Nha nude

va y thuc tu giac cua cdng dan VI vhy, tang cudng phap che XHCN noi chung va phap che vd kinh td' noi ridng nude ta hidn nay khdng th$ khdng d6i mdi tu duy phap ly hlnh thanh trong co che hanh chinh quan lidu bao ch'p

0 nude ta, th sau Dai hdi Dai bieu Dang cdng san Vidt Nam fdn thu VInen kinh td' hang hoa nhidu thanh phhn co su quan ly cua Nha nude theodinh hudng XHCN tung budc hinh thanh va phat trie'n Su ra ddi cua cochd' quan ly kinh td' mdi, dat ra nhu chu khach quan mang tinh ch'p bach phai doi mdi va hoan thien hd thong phap ludt Co thd’ noi, chua cd thdi

diem nAo cac quan hA xa hdi, dAc biAt la cac quan hA kinh & ddi hoi c'Anphai di'Au chirih bang phap luAt nhu hiAn nay VI vAy tAng cudng phap chAXHCN noi chung va phap chA v'A kinh tA noi riAng de mdt mat dap ung nhu c'Au d6i mdi va hoan thidn hA thdng phap luAt va mAt khac td chiicthuc hiAn hA thong phap luAt Ay mdt each nghiAm minh trong thuc tiAn

Do 1A doi hoi cAp thiAt, khach quan cua viAc nAng cao hiAu luc quan ly NhAnude, dAc biAt 1A quan ly nha nude v'A kinh tA d nude ta hiAn nay

TAng cudng phap chA XHCN noi chung va phap chA v'A kinh tA noi riAng

d nude ta con bat ngu'dn td ddi hdi khach quan vA cA'p thiAt cua viAc xAy dung Nha nude phap quy'An cua dAn, do dAn vA vi dAn Bdi vi xAy dungNhA nude phap quy'An khdng thA khdng tAng cudng phap chA XHCN trAn cac linh vuc cua ddi sdng xa hdi trong do co llnh vuc kinh tA

Ro rang xuA't phat td ddi hdi phai xoa bo tu duy phap chA trong co chA

cu, hinh thanh tu duy phap chA v'A kinh tA trong co chA kinh tA mdi vaxAy dung NhA nude phap quy'An, viAc nghiAn cuu dA tai “tAng cudng phapchA v'A kinh tA trong quan ly Nha nude n'An kinh tA thi trudng dinh hudng XHCN d nude ta hiAn nay” 1A ddi hdi cAp thiAt va v'A phuong diAn ly luAn lAn phuong diAn thuc tiAn

2 Tinh hinh nghien cifti de tai:

Phap chA XHCN 1A mdt pham tru co ban cua khoa hoc phap ly No dupe hinh thanh va phat triAn ru rd trong khoa hoc phap ly Xd viAt va cac nudeXHCN trudc dAy NhiAu nha khoa hoc da gdn tAn tuAi minh vdi cac edngtrinh v'A phap chA XHCN Nhung chua co edng trinh nao nghiAn cuu v'Aphap chA trong n'An kinh tA thi trudng co su quan ly cua Nha nude DAcbiAt 1A phap chA vA kinh tA <3 nua cud'i thAp ky 80 trong dieu kiAn cai tA,khdng It cac nha khoa hoc phap ly da quay sang nghiAn cdu v'A NhA nude

phap quybn Khi do thu^t ngu phap chb' XHCN bi “lang qubn” vA dudng nhu dutfc thay thS bhng thuAt ngtf NhA nude phap quybn.

0- nude ta tinh hinh cung di&n ra tuong tu nhu vAy

- Tit nam 1945 den 1975 khdng co nhibu edng trlnh nghibn cuu vb phapche XHCN, dAc bibt la phap chb' trong lmh vuc kinh tb', mAc d’Au trong cac van kibn cua Dang, trong cac bai vib't vA bai noi cua Chu tich Hd Chi Minh

vA cac dbng chi lanh dao Dang va Nha nude cd db cAp db'n

- Tu' nam 1975 db'n 1986 sau Dai hdi Dai bibu fen thu IV, mdt sd' tacgia da vib't vb ting cudng phap chb XHCN theo ybu cAu tAng cudng hibuluc cua Nha nude vb mAt th chuc quan ly kinh tb Tit nAm 1976 trd di phap chb' XHCN noi ribng va ly luAn vb Nha nude phap luAt noi chung duqcdua vao giang day b bAc dai hoc

Tit nam 1986 dbn nay, vA'n db tang cudng phap chb' XHCN da thu hut

su quan tAm cua nhi'bu tac gia Nhdng ndi dung vb phap che XHCN da duqc edng bd' co thb kb db'n nhu: Tinh thd'ng nhA't cua phap chb' XHCN cua Hoang Cong [13], Dai hdi VI vdi vA'n db cung cd' ky cuong tAng cudng phapchb' XHCN cua Lb Due Tibt [79], Khac phuc nhun'g mat yb'u vb phap chb' XHCN d nude ta cua Pham Hung [37], Nganh tu phap nude ta trong edngcudc t^ng cudng phap chb' XHCN, nAng cao hibu luc quan ly nha nude cuaPhung Van Tern [82], Tang cudng kiem sat vibe tuAn theo phap luAt trong lmh vuc kinh th' cua Ha Manh Tri [81] v.v Dang chu y la cac tai cA'p Nha nude vA cA'p Bd da duqc tribn khai nghibn cuu D'b tai: “Thue trang

vA nguybn nhAn tdi tham d, cd' y lAm trai, hd'i Id b Vibt Nam tii nam 1986 db'n nay” Ma sd': 91-98-037/DT cua tAp thb tac gia do Vibn Kibm sat nhAndAn td'i cao chu tri (nAm 1991) Db tai KX.03.13 “LuAn cu khoa hoc cho vibe hoAn thibn vA xAy dung hb thd'ng phap luAt va quan ly kinh tb' bAng phap luAt” do Vibn Nghibn cuu khoa hoc Phap ly - Bd Tu phap chu tri

(1994) E)'d tai KX.05-07 “XAy dung nha nude phap quydn Viet Mani” do Vidn Nghidn cuu Khoa hoc phap ly - 13?) tu phap, chu tri (1993).

Cac bai bao va cdng trinh nghidn ciiu trdn tuy khdng phai la nhilng cdngtrinh khoa hoc vd phap che trong kinh td', nhung thdng qua do, vide ting cudng phap chd XHCN va van dd quan ly kinh te bang phap luit va theo phap luit da trd thanh tu tudng ndi trdi

0 thdi diem nay cac quan nidm truy'dn thdng dang dupe d6i mdi Td chd khdng chi tlm luin cu khoa hoc cho cac nganh luit cu thd ma dupe diytdi vide xac dinh ca khung phap luit cho n'dn kinh td' thi trudng co su quan

ly cua Nha nude Trong cac quan di$m va ndi dung xiy dung Nha nude phap quydn Vidt Nam cua nhin din, do din vi nhin din, ndi bit li quandiehn: quydn luc Nha nude thudc vd nhin din Nha nude phai dupe to chuc

va boat ddng trdn co sd Hien phap va phap luit Tinh td'i cao cua Hien phap

va phap luit phai dupe tin trong va thuc hidn nghiem chinh th phia cac

co quan, vidn chuc Nha nude Tuy viy vin con qua it nhung cdng trinh nghidn cuu true tiep phap chd' vd kinh td'

3 Muc dich va nhidm vu cua luan an:

Trude ydu ciu ting cudng phap chd' XHCN trong quan ly Nha nude dd'ivdi n'dn kinh td' hang hoa nhi'du thanh ph'in theo co chd' thi trudng, luin

an co muc dich gop ph'in lam sang to nhrfrig co sd thuc tidn va ly thuyd't nh&m xac dinh ndi dung, die trung cua phap chd' vd kinh td' va vai trd cua

nd trong quan ly Nha nude Tif do lam ro nhung ydu ciu chu quan va khachquan, hd quan die’m vd phuong hudng ting cudng phap chd' vd kinh td'; kid'n nghi nhumg giai phap chu yd'u thid't lip, cung co' va ting cudng phap che'

vd kinh td'

Thuc hidn muc dich tren nhiem vu cua luhn an la:

- Nghidn cuu nhung quan diem cua chu nghia Mac - Ldnin ve phap chd' XHCN, th do xac dinh noi ham cua phap chd' vb kinh td, d£c trung cua phap chd' vd kinh

- Phan tich vai tro cua phap che' vd kinh te trong quan ly Nha nude

- Khai quat thuc trang phap che vd kinh td' trong quan ly nha nude d nude ta

- Ph&n tich nhiing ddi hdi khach quan tang cudng phap chd' v'A kinh tetrong dieu kidn kinh td'\ thi trudng dinh hudng XHCN d nude ta

- Xdy dung lid thong cac quan didm co ban va cac giai phap chu yd'u t£ng cudng phap che vd kinh te trong quan ly Nha nude, ridn kinh td' thi trudng

d nude ta hidn nay

4 Pham vi nghien ctfti cua luan an:

Phap che' XHCN la phap luat trong ddi sd'ng La mdt bd phdn rd't co bancua phap chd' XHCN, phap che' vd kinh td' dang dupe ddi mdi va tSng cudng

d nude ta Ddy la vd'n dd con mdi me, phuc tap, quan hd vdi nhieu hidntugng Ludn an chi tap trung nghien cuu phap chd' ve kinh te' trong moi quan he vdi quan ly nha nude dudi goc dd ly ludn nha nude va phap ludt

ma khdng nghien cuu phap chd' vd kinh td' noi chung Nhung vd'n dd ly luanchung ve phap chd' XHCN dupe luan an su dung vdi tu each la co so ly ludn dd lam rd phap che' vd kinh td' trong quan ly Nha nude

Thuc hidn dd tai tren, tac gia dua trdn co sd ly luhn cua chu nghiaMac-Lenin, tu tudng Hd Chi Minh va quan diem cua Dang ta vd phap luat, phap chd' D'dng thdi nhung nguydn tac td chuc quydn luc Nha nude va td

chttc quan ly nha nude vd kinh te quy dinh trong Hid'n phap 1992, duqc LuAn an su dung vdi tu each la co sd phap ly cho qua trlnh nghidri cuu.

- Phuong phap nghibn cuu: Dua trdn phuong phap luAn cua chu nghiaMac - Lanin, tac gia cua luan an dAc bidt coi trong phuong phap ha thd'ng,phAn tich tdng hop, so sanh kd't hop chAt che vdi phuong phap dieu tra

xa hdi hoc cung nhu kinh nghiem thuc tidn trong va ngoai nude dua vaoluAn an

6 Nhung dong gop moi ve khoa hoc cua luan an:

La edng trlnh dAu tidn nghidn cuu phap che XHCN trong lmh vuc kinh

te vdi tu each la phuong phap quan ly nha nude hdn kinh te thi trudng

d nude ta hien nay VI vAy cd the xem nhung diem sau dAy la cai nidi cuaLuAn an:

- Dua tren phuong phap phan tich va tdng hop cac luAn diem cua V.I.Lenin vd phap che, dAc bidt la cac luAn diem trong thdi ky thuc hien chinh sach kinh te moi XuAt phat th thuc tidn ddi sd'ng xa hdi cd su phanchia ra cac llnh vuc chinh tri,' kinh te va ngay nay hd thd'ng phap luAt cua bA't ky nha nude nao cung cd mot bd phAn dAc biet quan trong la phap luAt dieu chinh true tie'p cac quan he ve kinh td', luAn an da hinh thanhkhai nidm phap chd' XHCN ndi chung va phap chd ve kinh td' noi ridngduqc phAn tich trdn co sd khoa hoc

- Vdi tu each IA mdt bd phAn cd tinh ddc lAp tuong dd'i cAu thanh phapch£ XHCN, luAn an cho rang phap chd vd kinh te cd nhumg dAc trung coban ridng cua nd Vide tlm kid'm va phAn tich cac dAc trung co ban ridng nay cd y nghia quan trong trong vide chi dao tAng cudng phap che' vd kinhtd' trdn thuc td'

- XuA't phat th thuc tidn ddi mdi, tit doi hdi cua n'dn kinh td' thi trudngdinh hudng xa hdi chu nghia, th chinh sach kinh td' md va tit vide xdy dungNha nude phap quydn, luAn an da phAn tich mdt each khoa hoc cinh tA't ydu khach quan phai tAng cudng phap chd' vd kinh tdd nude ta hidn nay

Cd thd xem dAy la nliumg can cu khach quan dd’ xac dinh phuemg hudngtdng cudng phap chd' vd kinh td trong dieu kidn hidn nay

- Tie'p c&n vdi thuc tidn phap chd' vd kinh td'd nude ta hidn nay, luAn

an da dd xuA't mdt sd' kid'n nghi thid't thuc trong vide xAy dung hd thdng phap luAt vd kinh td', td chuc thuc hidn phap luAt va co chd' tai phan vd kinh td' Cac kid'n nghi nay co y nghia chi dao boat ddng thuc tidn tAngcudng phap chd'

Kd't qua dat duoc cua luAn an trudc hdt gop ph'An lam sang to vai trdcua phap chd' XHCN ndi chung va phap chd' vd kinh td' ndi ridng trong dieu kidn mdi Vide hinh thanh khai nidm phap chd vd kinh td va cac dAc trung

co ban cua nd la co sd ly luAn dd hoan thidn co chd, phuong phap quan

ly nha nude bdng phap luAt dd'i vdi n'dn kinh td thi trudng dinh hudngXHCN d nude ta hien nay VI thd' luAn an co thd lam tai lidu tham khaotrong cdng tac nghidn chu, giang day va quan ly nha nude vd kinh td

Cac kid'n nghi cua LuAn an cd y nghia thuc tidn gdp phan tang cudngphap chd vd kinh td' trong quan ly nha nude v'd kinh td d nude ta hidn nay

Ngoai phan mb dAu va kd't luAn, luAn an gdm 2 chuong 5 tiet va danhmuc tai lidu tham khao

Chuang mot

VAI TRO CUA PHAP CHE VE KINH TE TRONG

QUAN LY NHA NUdC DOI VCH NEN KINH TE THI TRUONG

DINH HUdNG XA HOI CHU NGHIA 6 NVdC TA

6 nude ta hien nay "cd che van hinh nen kinh te hing hoa nhieu thanhphan theo dinh hudng xa hoi chu nghia li cd che thi trudng co sU quan 15’cua Nhi nude bing phap luit, ke lioach, chinh sach vi cac cong cu khac"(19 Tr 66) Hien phap nani 1992 quy dinh : "Nha nude quan ly xa hoi bangphap lusit, khong ngitng ting cUdng phap che xa hqi chu nghia" (Dieu 12)

vi "Nhi nude thong nhat quan ly nen kinh te quoc dan bing phap luit, ke lioach, chinh sach ’’ (Dieu 26) Trong dieu kidn do, nghien ciiu vai tro cua phap che ve kinh te trong quan ly nhi nude co y nghia die biet quan trong

Tiet 1 : Phap che ve kinh te vd cac dac trung co ban cua nd trong quan ly

1 Khai ni^m phap che ve kinh te

1 Nhi nude ra ddi vdi tu each san pham ti't yeu cua nhiing mau thuin khdng the dieu hoa trong xa hoi Nhi nude vi phap luit li hai hien tUdng gin bo liutu cd trong lich su hinh thinh vi phat tridn cua no Lich su nha nude cung chinh li lich su phap luat Quan he gitia phap luat vi phap checung bat dau tit dd Tuy rang khdng phai khi nio he cd phap luat lied

phap che Ly luAn Mac - Ldnin vd nha nude va phap luAt chi ra rhng, phdpchd' la mdt hidn tuqng xa hdi phong phii va phuc tap Ndi dung cd ban cua

nd la mdt chd' dd phap luat cua ddi sd'ng xa hdi, trong do moi thanh vienquan he vdi nhau theo phap luAt Phap che la mot phuong phap quan ly nha nude, phuong phap thuc hidn y chi cua giai cA'p thd'ng tri La mdt pham tru co ban cua khoa hoc phap ly cac nude XHCN, phap chd' la mdt trongnhung phuong didn quan trong cua phuong phap tid'p cAn - theo quan diem macxit dd'i vdi vide nghidn cuu cac vAn dd vd nha nude, phap luAt Nguqclai xem xet phap chd' phai thdng qua md'i quan hd giua phap luAt va nhung kidu quan lie san xuA't xac dinh trong lich sd Quan hd san xuA't la quan

hd vAt chA't - khach quan Phap luAt va phap che' la cai chu quan thd hidn

y chi, muc dich co ban cua giai cA'p thd'ng tri dd'i vdi quan hd kinh te khach quan Nd'u cac giai cA'p thd'ng tri khdng hidn thuc hoa y chi co ban Ay, tire phap luAt khdng trd thanh mdt che' dd phap che' trong ddi sd'ng xa hoi, thiNha nude cung khdng thA ra ddi va t'dn tai VI vAy, nha nude cua cac giai cap boc ldt; bang phap luAt cua minh, thie't lAp phap chd' nham muc dfch trudc tidn la thd'ng tri vd kinh td' dd duy tri su thd'ng tri giai cA'p vd chinhtri Lich su Nha nude va phap luAt cung chinh la lich su nd'i tid'p nhau cua cac chd' dd phap chd' tuong ung Td thdi cd cac nha nude Chu nd da su dungphap luAt vdi tu each la phuong tidn chu yd'u dA cai tri xa hdi va bao vd quan hd chid'm huu nd Id cua Chu nd Die’n hinh nhA't va hoan thidn nhat

la dao luAt La Ma 12 bang ra ddi vao the' ky thu: V trudc edng nguydn Theo

su danh gia cua Ph.Angghen thi luAt La Ma cd dai la hinh thuc hoan thidnnhA't cua phap luAt dua trdn quydn tu huu Ngudi La Ma da dat duqc nhung thanh tuu dang kd vd mAt phap tri Ho da tao nen cac bd luAt dAn su vahinh su mA sau nay nhi'du qud'c gia chAu Au da ke' thda va su dung dd dieuchinh cac quan he kinh td' trong xa hdi tu ban Cac bd LuAt diAn hinh thdic6 da quy dinh kha dAy du vdi cac chd' dinh vd quydn sd huu, vd nhung

di'du kidn cho truch nliidm dan sit theo hop ddng va ngoai hop ddng ve LhUaled'; va vd nhitng quydn td' tung de bao vd cac quydn so huu tai san v.v

Su’ hoan thidn vd phat trid’n phap ludt trong cac nha nude Chu nd bdtngudn tu' sir doi hdi phai bao vd mdt thd hang hoa die biet luc bd'y gid lahang hoa con ngudi - Ngirdi nd Id dupe xem la hang hoa Nhd str hoan thidn

ve phap lu&t, quan hd kinh td' vd thi trudng ma chu yd'u la thi trudng nd

Id da hinh thanh va phat trid’n manh me d cac nude La Ma, Hy Lap c6dai Chuc nSng kinh td' cua cac qud'c gia phuong Tdy va phuemg Ddng cddai, tuy co su khac nhau, nhung nhin chung vai trd ki^m soat va can thidp vao kinh td' cua nha nude ddu bdt ngudn th cac nhu chu khach quan cua

xa hdi ChSng han, vide due ti'dn vd phat hanh ti'dn td, ki^m soat thi trudngluong thuc, di'du hoa gia ca thi trudng va thu thud' Luu thdng v.v VI vdy,

cd thd’ noi rang»d cac nha nude Chu nd,su hinh thanh va phat tridn phap ludt kinh te' bat ngudn tii nhUng nhu chu va doi hdi khach quan thi videtuhn thu phap luht kinh td' (tuc la phap chd' vd kinh td) cung la nhu chudoi hdi khach quan Tht nhidn phap che' kinh te' trong cac nha nude chu

nd la phap chd' chu nd Su tuhn thu va chhp hanh phap luht kinh te', trudchet va chu yd'u la bao vd quan he hang hoa nd Id gitfa cac ban hangchu nd

Dd'n thdi trung cd, phap luht cua nha nude Phong kid'n ra ddi Nhung

vi quan hd hang hoa kem phat trien, mang tinh tu cung tu ch'p va su anhhudng cua thhn quydn ndn phap ludt di'du chinh cac quan hd kinh td' cungkem hoan thidn va phat tridn Do do phap chd' kinh te' hinh thanh va tdntai mdt each yd'u dt; Khi cdng vide quan ly kinh td' da trd thanh mdt bdphdn chu yeu bao dam trdt tu xa hdi thi th'dn quydn va thd quydn, Nha nude va giao hdi ddu tranh dianh su anh hudng va t£ng cudng su kidm soat kinh td' cho ridng minh Su tranh chap chu yd'u didn ra trong linh vuc sd

hiiu rudng d£it, ph&n phoi loi tile va va danh thud cac cac giao si Cac quannidm ciao due, phong kidn va luan ly nho giao da tac dbng ddn cac quan

hd kinh td" Do tinh ndi trdi cua cac quy pham mang tfnh chzft xa hdi vadao diic phong kidn da chi phdi su hinh thanh chuAn muc trong cac quan

hd VI vAy tu tudng dtfc tri”, “nhAn tri” d cac qudc gia phudng ddng datro ndn thinh hanh MAt khac khi nen kinh td" tu cA"p tu tuc chuydn sang n'An san xuA"t hang hoa, nhA't la khi phAn edng lao ddng xa hdi phat tridn,ddi ngu thuong gia va cac doan thd, phudng hdi co vi tri tu tri ngay canglcrn trong kinh td Co noi, phudng hdi da giAnh dupe nhilng vi tri ddc quy'Andia phuongTft bi Id thudc vao luAt Id hay dao dtfe

Nhung di'du ndi trdn chi ra ring, mAc cfAu cac quan hd kinh td trong nhanuuc Cliu nd va nha nude Phong kidn con kem phat tridn, nhung khdng

vi thd ma phu nhAn ngudn gd"c kinh td cua cac quy pham phap luAt Hethdng phap luat chu nd va phong kidn la su ghi nhAn va phan anh cac quan

he kinh td Nhung dd bao vd loi fch kinh td" cua giai cA"p c'Am quy'An, phap luAt chu yeu la phuong tidn dd Nha nude cai tri xa hdi Nd kim ham su phat trien cac quan hd kinh td hang hoa thi trudng tu do Di'du dd la mdttrong nhung tidn dd co ban cho su ra ddi cua rihumg tu tudng phap chdtidn bd gin vdi lich su tu tudng vd tu do, dAn chu, trudc het la tu do trong kinh td

Td SALON, nha thdng thai Hy Lap (thd ky VI trudc CN), nha tridt hoc

Hy Lap PLatdn (427-347 trudc CN) ddn Ari-std"t (384-322 trudc CN), Xixeron (106-43 trudc CN) ddu dd cao vai trd cua phap luAt trong vide thidtlAp bao vd trAt tu cac quan hd kinh td trdn co so tu do va binh ding Nhung

tu tudng nay tidp tuc dupe cac nha tu tudng chinh tri, phap ly cua thdi dai kd" tidp phat tridn vd md rdng trong nhung dfdu kidn va hoan canh'mdi

- Vao the ky XVII khi cac quan hd kinh te tu ban chu nghia hinh thanh, phat tridn va ngay cang to ra chiem u'u the Dieu do bao hieu thdi ky suytan cua Nha nude phong kien Muc tidu dA'u tranh cua cac cube each mangtu' san luc do mang the gidi quan chinh tri va phap ly mdi Nhtfng y liidmmdi nay sinh vd ly thuyd't kinh te duqc goi la “chu nghia trong thuong”.Nliung tu tudng chd'ng lai nhtfng han che' vd tu do kinh td ma Nha nudePhong kien da kim ham lAu nay Chu nghia trong thucmg cho ding: cAnkhuyd'n khich tu do san xuA't, luu thdng, tu do xuA't nhieu hon nhAp nham thu vd vang bac Ngoai muc dlch lam cho kinh td' thinh vuqng thuyd't nay con ddi hdi quydn luc nha nude trung u'Ong phai chi phdi quydn luc cua dia phuong Nha nude co quydn can thiep vao ndn kinh te trong pham vi

ca nude Kinh te, vi vAy bi chi phd'i bdi cac muc dich chinh tri vaNha nude

co quyen tuyet dd'i kidm soat toan bd ndn kinh td'

Nha tu tudng ngudi Anh - G.Loco (thd' ky XVII) da dua ra mdt ly thuyd'tmdi ve nha nude Theo dng, chinh quyen phai hanh ddng theo phap luat.Phap luat quy dinh cac quyen cua Nha nude nham thuc hidn mot chinhquyen “han chd'” chu khdng the la mdt chinh quydn co quydn tuydt dd'itrong linh vuc kinh td' - xa hdi Co sd cua ly thuyd't nay, theo dng, co mdt thu luAt “tu nhidn” vd con ngudi Con ngudi co nhung quydn tu nhidn xuA't phat td “luAt tu nhidn” Nhung quyen tu do ca nhAn con ngudi, cAn duqc thua nhAn va Nha nude phai tdn trong Nha nude tuAn thu phap luAt,khdng chA'p nhAn tinh trang vd phap luAt, tuy tidn cua ngudi ndm quydn

Tid'p theo G.Loco la phai “trong ndng” cua ngudi Phap co tu tudng chd'nglai cac tu tudng va chinh sach “trong thuong” eua nha nude Phai nay mud'n han chd' quyen han cua nha nude dd'i vdi linh vuc kinh td' cho boat ddng san xuA't ndng nghiep theo luAt “tu nhidn” va ngudi lao ddng duqc san xuA't cai gi? bAng each nao? va ban cho ai la tu do cua ho Tu tudng tu do va

tu tudng chdng ddi su can thidp cua Nha nude vuo Ifnli vuc kinh td duuc thd hidn ro va tdp trung hern trong ly thuydt “Bhn tay vd hinh” cua Giao

su kinh td ngudi Anh AdamSmit (1723 - 1790) Ly thuydt nay coi ca nhAn

la “con ngudi kinh td” Ca niidn nhu mdt don vi cua xa hdi, no gun lien vdi quydn lpi ridng cua ho va quydn lam giau vd vdt chdt “Tu do kinh td”

ca nhdn ddn ddn tu do canh tranh lln nhau Con ngudi co quydn lua chon phuong thuc dd dat muc dich va tu chiu rui ro trong canh tranh Qua trinh boat ddng tu do cua con ngudi va mdi quan hd giu'a chung da hinh thanh

“ban tay vd hinh” nhhm thoa man nhung nhu chu lpi ich xa hdi Ban tay

vd hinh nay cung chi phd'i hhnh vi cua mdi “con ngudi kinh td” Ddy la

su bidn ddi “each mang"’ trong quan nidm cua cac nha kinh td vd vai trdkinh td cua nha nude Ly thuydt “Ban tay vd hinh” cua AdamSmit chi ra mdt trdt tu kinh td, xa hdi dupe coi la n'dn mong lidn quan ddn ndi dungcua co chd thi trudng Cung vdi tu tudng cua phai “trong ndng” ly thuydt

“ban tay vd hinh” hinh thanh chu nghia “kinh td tu do” dune vdn dung vao hau het cac nude trong thd ky XVIII va trd thanh tu tudng kinh td phd bidn cua thd ky tidp theo Tac ddng cua nd rdt Idn lao ddn quydn luc nha nude tu san va ludn ludn co xu hudng han chd quydn luc nha nude trong lmh vuc kinh td Nhung du tu do kinh td dbi hdi tu do ddn muc naovdn khdng thd dung ngoai su can thidp, kiem soat cua Nha nude Mdi tuongquan gitta quydn luc chinh tri vd “quydn luc kinh td” tdt ydu nay sinh nhuchu va doi hdi cao hem No phai dupe thd chd hoa trong cac dinh chd cua Hidn phap va phap luht tu san Sq thuc hien no la nhu chu doi hdi cuaphap chd tu san Cung vdi su phat tridn cua cac hoc thuydt kinh td, cac hoc thuydt vd phap luht, phap chd cung phat tridn, thuc ddy su phat tridncua tu duy chinh tri, phap ly thdi do

Tdt ca cac ly thuyet vd kinh td, chinh tri phap ly ddu co su lidn hd vdi nhau Th thuydt “trong ndng” ddn ly thuydt “ban tay vd hinh” ddu ddn

den mdt khuynh hudng di tlm luftt Id ridng cho llnh vuc kinh td' Quan nidm “Lu&t tu nhien” cua G.Loco, tu tudng “dd mac chung thi” cua phai trong ndng, su tin tudng vao dao ludt d tu nhien” cua AdamSmit tu tudng

tu do chinh tri di lien vdi tu do kinh te va cho rang “Con ngudi sinh ra

la tu do” cua J.J.Rouseau deu co co so tu quan hd kinh te tu nhan tu ban chu nghia gdn vdi hinh tupng “con ngudi kinh te tu do” Noi dung muc

dd gidi han cua Luat phap nha nude se dupe xac dinh trdn co so vdn ddngcua quy luht kinh td' tu ban chu nghia Phap luht mang tinh phap quyen

tu san chinh la su md hinh hoa, phan anh dfch thuc nhung quan hd kinh

te khach quan trong cac qua trinh kinh te Su tac ddng, dieu chinh cac quan he kinh te cua phap Iudt?ddi hdi chinh nha nude va moi edng dan

*phai tuan thu no Che dd tudn thu phap luat ay,cao nen trat tu xa hdi ndi chung va trat tu kinh te noi ridng Cai trat tu xa hdi ma nhd do cac quyen

tu do cua con ngudi ndi chung va quydn tu do kinh te ndi rieng cua gidi

tu ban mdi co dieu kidn thuc hien Ttt the ky XVIII J.J.ROUSSEAU dakhdng dinh: “Trat tu xa hdi la mdt thu quyen thieng lieng lam nen tang cho moi thu quyen khac Nhung trdt tu xa hdi khdng tu nhien ma co, no dupe xac ldp tren co so nhung edng udc” [67, tr 156] Trdn thuc te phap chd tu san khdng the thuc hidn dupe “trdt tu xa hdi” d'y

Nhung cung vdi nhung tu tudng tie'n bo, phap che tu san da la mdt trongnhung nhan td' lam cho nen kinh te thi trudng tu ban chu nghia hinh thanh va phat trien chua tung cd Sau do^giai cd'p tu san vi quydn lpi ich

ky cua minh lai tu pha vd phap che ma minh d&t ra Dieu nay? Lenin dachi rd: “Su trdi trdu cua lich su la d chd: cac giai cap thdng tri Diic la nhung giai cap da l^p nen mdt nha nude manh nhd't trong sud't mia cuo'ithe ky XIX, da cung cd' nhung dieu kien khie'n cho chu nghia tu ban phattridn nhanh chong nhd't va nhung di'du kien cho mot nen phap chd' ldp hienvtfng chdc nha't, the' ma gid day cac giai cdp dd ro rang dang budc tdi cai

tinh hinh la phai pha vd phap che du, phap che cua hu, phai pha vd deduy tri su thong tri cua giai cap tu san” [3, tr 18] Nhln chung trong cacnha nude tu san trong the ky XIX va nua ddu thd' ky XX, hen phap cho khdng the mang tinh triet dd.

Sau dai ciiien thd' gidi Ian thu 2, cac nha nude tu san di vao mot giaidoan phat trien mdi Phap chd tu san cung dune cung cd va dn dinh trongnhung dieu kien va hoan canh mdi Nhu nhi'du y kien nhdn dinh “the gidi

tu ban co nhung chuyen bid'n sdu sac” tao ra nhung dieu kidn kinh te'^xahdi bao dam cho phap che dupe thuc hidn Sau cudc khung hoang kinh te1929-1931, ngudi ta da y thuc dupe ding: ndn kinh td' thi trudng thuhn tuy

tu ban chu nghia chn co su can thidp, bd sung va dieu chinh, di'du tid't cua Nha nude Cac quydn tu do ca nhdn trudc het la tu do sd huu phai dupe xac ldp va bao dam thuc hien Bao dam tu do cho gidi kinh doanh va vai tro cua Nha nude trong kinh te Cac ly thuyd't hien dai vd kinh td' thitrudng ra ddi theo nhu cau phat trien cua hdn kinh td' tu ban chu nghia.Dang chu y la ly thuyd't ve “ndn kinh te' hdn hpp” dai bieu laSAMMUELSON Thuyd't nay chu trudng phat trien kinh te' phai dua vao

ca “liai ban tay”/Di'du hanh mdt hdn kinh td' khdng co ca chinh phu Idn

•5*

thi trudng thi cung nhu dinh vd tay bang mdt ban tay (71, tr.88)

Tom lai: Nha nude cua cac giai ch'p boc Idt ludn ludn chi phd'i, kidm soat hdn kinh td' vi lpi ich cua giai cd'p minh BMng vide hoan thidn phap ludt,trudc hd't do ydu chu phat tridn cac quan hd kinh td' va vai tro quan ly nha

nu’dc dd'i vdi hdn kinh te' ma phap che' tu san duqc thie't Idp, thay ddi, cungcd' va tSng cudng; dap ung cho su phat tridn hdn kinh te' thi trudng TBCN.Phap chd' tu san cd vai tro quan trong va phd bie'n trong quan ly kinh td'cua cac Nha nude phap quydn tu san hidn dai trong kinh te' ngay cang tang

len Phap ch# dong vai trd quan trong, phd bidn trong quan ly nha nude

tu san ddi vdi ridn kinh td

2 Quan diem cua chu nghia Mac - Lenin ve phap che xa hoi chu nghia

Sau thang lpi cua Cach mang xa hdi chu nghia thang Mudi 0 nude Nga

xd vidt, phap chd XHCN ra ddi va phat tridn xuA't phat ttr doi hdi cap bachcua vide thuc hien hai nhidm vu co ban la: xAy dung, cung co chinh quydncdng ndng va td chuc xAy dung kinh td

Khi do, trong nhung nhidm vu ldn nhA't cua Nha nude chuydn chinh vd san la xAy dung cu sd kinh td thich hpp vdi chd dd chinh tri tidn tidn VIvAy, van dd khdng chi la xAy dung va cung^cd chinh quyen cdng ndng machu ydu la td chuc xAy dung kinh td V.I.Ld-nin chi ro: “Khi toan bd quyen luc - lAn nay khdng phai chi la quydn luc chinh tri, va chu yeu thAm chikhdng phai la quydn luc chinh tri, ma la quydn luc kinh td, ttfc la quyen luc dung ddn nhung co sd sAu xa nhA't cua ddi sdng hang ngay cua con ngudi- chuydn vao tay mdt giai cAp mdi Thi nhidm vu cua chung ta trdndn phiic tap hon” (6, tr.467)

Chinh vi vAy, phap chd XHCN dupe hinh thanh va phat tridn trudc het trong linh vuc kinh td DAc bidt la thdi ky nude Nga thuc hidn chinh sachkinh td mdi theo sang kidn cua V.I.Ldnin Chinh sach do da tao ra cac quan

hd kinh td cua cac thanh ph'An kinh td tidu chu, tu ban tu nhAn, tu bannha nude, tAp thd va nha nude Nhung quan hd kinh td thi trudng dupeNha nude khuydn khich va bao trp Toan bd nhung quan he kinh td do nAmtrong pham vi td chuc, quan ly thdng nhA't va kidm soat cua “phap chdeach mang”

Klii d£t nude Xd Viet chuydTi sang giai doan chmh sach kinh td' mdi, Nhanude trudc tidn “phai dung phap ludt dd khdng dinh tinh ttft yd'u cua budcngoat dy” [6, tr.194] Sau dor Nha nude “dua” phap ludt ndi chung vaphap ludt vd kinh te noi rieng vao ddi sd'ng xa hdi; dap ung yeu chu capbach cua trdt tu kinh te mdi Trong khoa hoc phap ly luc do da didn ra cac cudc hdi thao sdi ndi vd phap chd' each mang va md'i quan hd cua ndvdi ndn kinh td' Mdi dhu la su phdn loai hai pham tru “'phap che eachmang” va tinh hop phap each mang” rdi dd'n su phdn bidt “phap chd' eachmang” vdi “phap che' tu san” Trong di'du kidn mdi “phap chd' each mang” dupe hi£u nhu Id mdt trdt tu phap ludt dupe cac co quan cua ridn chuyenchinh vd san thha nhdn va trdt tu nay co tinh chd't bdt budc chung Do ddi hdi cua thuc tien td chu'c va quan ly cac llnh vuc cua ddi song xa hdi, khoa hoc phap ly cung phat tridn theo Cac nha khoa hoc phap ly xd viet

da xac dinh, phdn bidt va ndu ra md'i quan hd giua phap ludt va phap che, giha phap che' va trdt tu phap ludt Phap chd' ddi hdi mdt chd' dd tudn thu

va cha'p hanh phap luat dd'i vdi moi thanh vien trong xa hdi Muc dich cua

no la tao Idp dupe mdt trdt tu phap ludt Trdt tu phap ludt con goi la hdqua cua phap chd' Phap che' XHCN trong thuc td va trong ly ludn da dupe hinh thanh va phat tridn th do Su hoan bi cua ndn phap chd' XHCN vd ban chd't cua no phu thudc vao ban chd't xa hdi chu nghia cua Nha nude,phu thudc vao su hoan thidn hd thd'ng phap^ludt va cac di'du kidn kinh td',vdn hoa, xa hdi cua mdi nude trong thdi ky qua dd th chu nghia tu banIdn chu nghia xa hdi Trong vd'n de kho khdn va phuc tap nay, V.I.Ldnin

da chi rd: “Trong giai doan ddu cua chu nghia edng san ” phap quydn tu san “chu'a bi xoa bo hoan toan ma chi bi xoa bo mdt ph'dn, chi bi xda bo vdi muc dd phu hpp vdi cudc each mang kinh te' da dupe hoan

DAI HOC LUAT TP HOI*

M.Nr-Ve thudc tinh cua phap chd' noi chung, C.Mac va Ph.Angghen thudng nlian manh trong cac tac phAm cua mlnh: “phap ch# la su twin thu luAt cua nhung ngudi tham gia cac quan he xa hdi” [2, tr.675] Tit thudc tinh

do, kA' thiia nhung hinh thuc va phucfng phap cua phap che tu san ,V I Lenin da phat trien “phap che each mang” vdi nhung ndi dung ngay cAngphong phu, nham thuc hien cac nhiem vu cua Nha nude chuydn chinh vd san Trong bd'i canh cua nude Nga luc bA'y gid, mdt chinh sach kinh te', mdt dao luAt, sac Idnh dupe ban hanh va thuc hien la mdt cudc da'u tranh giaicA'p het sue gian khd Bdn canh su thu dich cua cac the luc phan each mang con la su can trd cua bdnh hanh chinh quan lidu trong bd may nha nude

va hidn tupng khdng tuAn thu cac dao luAt cua chinh quydn Xd vid't trong ddi sd'ng xa hdi Mdt su thAt ma Lenin da chi rd.-“chung ta dang sd'ng trong tinh trang mA dAu dAu cung co nhung hidn tupng khdng tdn trong phap luAt, va anh hudng cua dia phucmg la mot trong nhung trd ngai Idn nhA't cho cdng cudc thid't lAp phap chd' " [9, tr.234]

Tu tudng phap che' cua Lenin thd hien trong sang kie'n cua mlnh, tai Dai hoi bat thudng cac Xd vid't toan Nga Ian thu VI (thang 11 nAm 1917)

da xem xet va thdng qua Nghi quyd't vd vide tuAh thu mdt each nghiem chinh cua cac dao luAt cua chinh quyen Xd vid't Ngay trong thu gui cdng nhAn va ndng dAn Ngudi cung de nghi: “phai duy tri dupe trAt tu eachmang chAt che nhAt, phai tuAn theo tung ly, tung ty nhung luAt Id vA mdnh ldnh cua chinh quyen Xd vid't va ddn dd'c moi ngudi tuAn theo” [7, tr,178jr Dd'n thang 3 nAm 1921 tai Dai hdi X Dang cdng san (b) Nga Ngudi da

ph An tich nhung chinh sach kinh te' cAn phai dupe ap dung tridt de, ngay

ca nhung phap ldnh, Ngudi chu y den vide chA'p hanh trong thuc td' Ngudi nhA'n manh: “Ne'u khdng co mot bo may du sue cudng buc ngudi ta tuan theo nhtfng tieu chuAn cua phap quyen thi phap quydn cd cung nhu khdng” [5, tr.121]

V.I.LAnin da sdm phat hidn vai trd quan ly kinh ta' cua Nha nude vb cho

do la xu thd tA't ydu cua Nha nude CNXIi Trong thuc td, vide quan ly di'duhanh ndn kinh td' da lA'n at cac edng vide quan ly hanh chinh thuAn tuy cua Hdi ddng dAn uy va cac Xd vidt dia phuong Hoat ddng quan ly kinhtd' da dAn dAn phat trien dd dam bao toan bd hoat ddng chu yeu nhA't cua

xa hdi Theo V.I.Lenin: “Trong sd' tA't ca cac ccr quan Nha nude, chi co cac Hoi ddng kinh td' qud'c dAn la se giii duqc dia vi ’/Ung chAc ma thdi” Ngudiludn luon chAm lo tdi vide xAy dung nhung hinh thuc quan ly xa hdi mdi kidu nhu “Hdi ddng kinh td qud'c dAn td'i cao” va “Hdi ddng kinh td' qud'cdAn dia phuong” va dieu Id, co cA'u quan ly cua cac nganh kinh td' qud'c dAn.Trong cac co quan bao vd phap chd', vide td chuc va hoat ddng cua nophai tren co so bao vd chd dd thuc hidn phap luAt thd'ng nhA't trong ca nude edng hoa VI vAy, V.I.Ldnin cho rdng td chuc vidn kidm sat theo nguydn tdc “song trung true thudc” nhu cac co quan nha nude khac la mdt sai fAm Vien kidm sat theo V.I.Ldnin - la co quan kiem soat toan bd chd do tuAn thu phap luAt cua cac co quan nha nude, vien chuc nha nude va moi edngdan Nd bao dam cho “bA't cu quyet dinh nao cua bA't cu mdt co quan hanhchinh dia phuong nao cung khdng duqc di nguqc lai phap luAt” [9,tr.233], Cho ndn “Vien kiem sat dia phuong chi true thudc vao Trung uong” [9, tr.236]

Toa an dA duqc Ldnin dAc biet quan tAm trong viec xet xu va dua ra xet

xu cac vu an vd kinh td nham chd'ng quan lidu, lo la gAy tdn thA't kinh td, dAu co tich tru: luong thuc, nan hd'i Id, lam dung chinh sach kinh td mdi

vi pham phap luAt Nha nude

Th cac vA'n dA duqc trinh bay trdn cd thd khai quat nhung ndi dung coban cua hoc thuydt phap chd XHCN cua chu nghia Mac - Lenin nhu sau:

Thu: nhdt, phap chd la su tuAn thu va chA'p hanh nghidm chinh phapluAt dd'i vdi moi thanh vidn trong xa hdi

Thd hoi, Phap chd' la phap lu$t dupe thuc hien hoa trong ddi song xahdi Qua trinh hinh thanh va phat tri6n cua phap luat phai gan chat vdiphap che Phap luAt la dieu kidn vdt chift cua phap che, no t'dn tai doc ldpsong’ song vdi phap chd.

Thu: ba, tinh toi cao cua cac dao luat trong he thdng cac vSn ban quy pham phap luAt Ddy la ndi dung the hidn su: ddi hoi ma nhd do cac daoludt trudc hdt la Hien phap trd thanh co sd phap ly cao nhd't dd hinh thanh

he thdng cac van ban quy pham phap luht trong ca nude Do la di'du kien ti'dn dd cho tinh thdng nhdt cua phap che

Thu: tic, phap che la phuong phap quan ly nha nude ddi vdi cac llnh vuccua ddi song xa hoi, phuemg phap thuc hidn quydn luc chinh tri, td chuc lao ddng quyen luc

Thu: ndm, phap che la phuong phap cua Nha nude bao dam va bao vequyen con ngudi, thuc hien ddn chu XHCN va binh dang xa hdi, xoa bo boc ldt va bdt edng

Td do co thd khing dinh “phap che la mot che do ddc diet cua ddi song

chinh tri - xd hdi, trong do tat cd cac co quan Nha hicdc, cac td chuc kinh

te, to chuc xd hoi, dem vi vu trong nhdn dan, nhdn vien Nha nude, nhdn vien cac to chuc xd hoi vd moi edng dan deu phai ton trong vd thuc hien Hien phap vd phap ludt mot each nghiem chinh, triet de vd chinh xac.

Moi hanh ddng xdm pham lpi ich cua Nha nude, quydn, lai ich cua tdp thd cua edng d&n ddu bi xU ly theo phap luAt”

Phap chez XHCN da trd thanh nguydn tac t6 chuc va hoat ddng cua cac Nha nude XHCN trudc dhy Song, tu sau khi cac nude XHCN d Ddng Au

va Lidn Xd sup d6, thuat ngu phap che XHCN it dupe su dung Vai tro

va ndi dung cua no dang cd nhi'du quan niem khac nhau Trong bd'i canh

Jii'iih tri ‘va kinh 1(5 quOc td' hdi siic ph lie tap cung nhu trong didu kidit dd.ndi n nu'dc la, cac y kid'n khuc nhau vd phap chd' XIICN trudc cl fly lh di(Ji

\’l hidu Hien nay co hai quan nidm vd phap che XHCN trong khi ban v<

4 vKhiii nidm Nha nude phap quydn

■Tint illicit: Nd'u Lhira nhAii khai nidm Nha nude phap quydn thi trong qua

‘.tinh xAy dung va hoan thidn nd, khai nidm phap chd XHCN da dupe thay hang khai nidm Nha nude phap quydn

Tint licti : Khai nidm Nha nude phap quydn cd ndi hhm chinh tri - phap ly phong phti bao qual hen khai nidm phap chd Khai nidm phap chd khdngmat di ma nd trd thanh ndi dung, nguydn tac cua khai nidm Nha nude phap

Den nay, khai nidm Nha nude phap quydn da duqc moi ngudi lhira uhlln Ndi dung co ban cua Nha nude phap quy£n Vidt Nam da duqc'.Jiang dinh trong Nghi quyd't HOi nghi Ban Ch ftp hanh Trung uong

■;iua nhidm kv khoa VII cua Dang ta: “Tid'p tuc xAy dung va hoanthidn Nha nude phap quydn Vidt Nam Dd la NhA nude cua nil AndAn, do nhAn din, vi nhAn dAn, quan ly moi mat ddi sdng xa hdi bang phap luAt, dua dill nude phat tridn theo dinh hudng xa hdi chu nghia”

I.j i Lr 24] Ddng thdi, khai nidm phap chd' XHCN Lidp tuc duqc Lhiramiiln trong dao LuAt co ban cua nude ta: “Nha nude quan ly xa hdi bang phap luAt, khdng ngirng Lang cudng phap chd xa hdi chu nghia” UJidu 12, Hidn phap 1992) Do la nguvdn lac co y nghia quan Lrongnhu didu kidn lidn quvd't trong xAy dung va hoan thidn Nha nudephap quydn Vidt Nam

VAn dd cdt loi nhlft trong nguvdn tac vii phuong thuc boat ddng cua Nha 'Ude phap quydn XIICN la Nha nude phai dupe td chuc trdn co sd Hidndnip v;\ phap luAt; nhung ban LhAn Nha nude phai la ngudi chip hanh,

tuAn theo phap IuAt trudc tidn, Nha nude quan ly xa hdi bAng phdp luat

va theo phap IuAt Vdi ndi dung tidp cAn A'y cho thA'y phap chd XHCN khdng hd mA't di ma t'dn tai ddng thdi, khdng ddi lAp vdi khai niem Nhanude phap quyen Nguqc lai, xAy dung Nha nude phap quyen Viet Nam cuanhAn dAn, do nhAn dAn vi nhAn dAn khdng thd tach rdi phap che XHCN

va vide tang cudng no trong quan ly hen kinh td thi trudng dinh hudngXHCN d nude ta

3 Phap che vd kinh td

Trong mdi linh vuc khac nhau cua ddi sd'ng xa hdi, phap chd co nhhngndi dung ridng,'cu thd va tao thanh phap chd tren linh vuc Ay VI the, tren linh vuc kinh te, phap chd cd nhung ndi dung ridng dAc thu tao thanh phap chd ve kinh td Chi rd cac dac trung dd cd y nghia ly luAn va thuc tidn

to Idn trong vide tim kidm cac giai phap tang cudng phap chd kinh td trong dieu kien xAy dung hen kinh td thi trudng dinh hudng XHCN cd su* quan

ly cua Nha nude

Trong cac sach, bao va van kidn chinh tri cua nude ta cung nhu cac nude

xa hdi chu nghia trudc dAy khai niAm phap chd vd kinh td it duqc su dung Thdng thudng ngudi ta vidt va ndi bang thuAt ngU: “phap chd XHCN trong quan ly nha nude vd kinh td” hoac “phap che XHCN trong quan ly ndn kinh te” hay ngdn hdn la “phap chd ve kinh td” Phai chAng dung cac thuAt ngh Ay thi phap chd mdi “thd'ng nhA't” trong ca nude 0 nude ta dang trong qua trlnh chuyen th ndn kinh td san xuA't nho, tu cA'p tu tuc sangndn kinh td hang hoa nhidu thanh ph'An, phat tridn theo dinh hudngXHCN Gan Iidn vdi qua trlnh do la qua trlnh chuydn th co chd kA' hoachhoa tAp trung quan Iidu, bao cA'p sang co chd thi trudng co su quan ly Nhanude bang phap IuAt va theo phap IuAt VI vAy, khai niAm phap chd XHCN vdi ndi ham sAu rdng cua no cAn duqc cu the hoa trong dieu kidn ddi mdi

lien kinh td Phap chd XHCN la “cai chung” c'An dupe xem xet trong mdi quail lie vdi phap che vd kinh td - la “cai rieng”.

Kinh td (ECONOMICS) nguydn nghia la “quan tri gia dinh”, khi mdrdng ra trd thanh quan tri edng ddng cac gia dinh Su quan tri nav khdngkhac biet gi mAy vdi chinh quyen cua ca edng ddng ddi vdi kinh te Cancii vao ndi dung va tinh chA't cua cac loai quan hd xa hdi ma chung dupe chia ra cac llnh vuc khac nhau nhu: kinh te, chinh tri, vAn hoa la dd phAn bidt nd vdi cac hidn tuqng xa hdi khac nhau

Cac quan hd xa hdi vd kinh te thudng dupe di'du chinh bdng cac quy pham tAp quan vd kinh td, va cao hon, tAp trung hem la cac quy pham phapluat ve kinh td cua Nha nude Phap ludt kinh td la mdt bd phAn thudc kidn true thupng tAng, phan anh “co so kinh td xa hdi”, co so hidn thuc cua toan bd cac quan hd xa hdi trong llnh vuc kinh td Dd lAp luAn phap chd

ve kinh td la mot khai niem cd ndi ham rieng, can can cii vao he thdngphap luat ndi chung va he thdng phap luAt kinh td ndi ridng lam co so khach quan true tidp Hd thdng phap luAt kinh td la bd phAn cau thanh lie thdng phap luAt cua NhA nude He thdng phap luAt noi chung dupe hinh thanh, v'd hinh thiic bao ham Hidn phap va cac dao luAt, cac bo luAt va cacvAn ban phap quy khac Ndi dung cua hd thdng phap luAt bao ham cac nganh luAt dieu chinh cac nhom quan hd xa hdi mang nhung noi dung khacnhau va mdi nganh luAt cd ddi tupng va phuong phap di'du chinh rieng cua

no He thdng phap luAt kinh td hay phap luAt kinh te dieu chinh true tidp cac quan hd xa hdi mang ndi dung kinh td Trudc hdt la cac quan hd gAnlidn vdi sd huu va qua trinh hoat ddng san xudt kinh doanh, trao ddi, thuong mai va cac quan he gdn lien vdi chuc nAng quan ly kinh td cua Nhanude v.v Ngay nay, cac quan he kinh td trong nen kinh td thi trudng cang

da dang va phong phu hon Su quan ly cua Nha nude trong khudn khd mot

ii6n kinh tb' thi trudng va ban than nen kinh t£ thi trudng A'y doi hdi mdtmdi trudng phap ly ridng phu hop vdi nd Trdn the gidi da thng tbn tainen kinh te thi trudng tu ban chu nghia va mdi trudng phap ly do nhanude tu san tao ra Nen kinh te nude ta dang xAy dung la ndn kinh te thi trudng dinh hudng xa hdi chu nghia Quan niem ve luat kinh te trudc day

da trb ndn han hep so vdi su da dang cua cac quan he kinh td" Nha nude

ta da va dang xAy dung va hoan thibn phap IuAt vb kinh tb' theo hudng xaydung mot hd thong phap IuAt kinh te dAy du va ddng bd VI vAy?cac khai nibm mdi nhu: “Kb't cau ha tAng phap ly” (58, tr.82), “Khung phap ly cua nen kinh te thi trudng”, phap IuAt kinh td' 1A “co so ha tAng m'bm” v.v.dang trd nen quen thudc Trdn co so ti'dn de nay dang doi hdi phap che phai dupe thib't lAp trong kinh td' vdi ndi dung va ydu chu ridng cua no.Khang dinh phap che' vd kinh td' la mdt bd phAn cua phap che' XHCN Vdi quan nibm dd?co thd hinh dung md'i quan hd giua phap IuAt kinh td' vdiphap che' ve kinh te nhu sau: Neu goi he thd'ng phap IuAt (ky hieu A) lamat thu nhA't thi phap chd' XHCN la mat thu hai (ky hieu A’) Cung logic

ay neu goi phap luat kinh te (ky hieu Al) la mat thu nhA't vdi tu each latidn de, co so thi phap che ve kinh te' (ky hibu A’l) la mAt thu hai phananh thuc trang phap IuAt kinh td' trong cube sd'ng A va A’ la hai mAt cua cung mot qua trlnh thd'ng nhA't, thi Al va A’l cung quan hd vdi nhau nhu

I

vay Di'bu do chung to rang;phap IuAt kinh te'-(Al) thi tat yd'u se co trang thai tuAn thu phap IuAt A'y trong thuc te'-Al Do vAy, phap che' ve kinhth' la mot trang thai cac quan hd kinh te trong do cac chu the quan he vdi nhau theo phap IuAt kinh tb' va tuAn thu nghibm minh phap IuAt kinh ter­Trude hd't?do la cac co quan quan ly kinh te, cac t6 chuc kinh th', cac thchuc chinh tri xa hdi va ca nhAn tham gia cac quan hd kinh tb' TrAt tucua cac quan lie kinh tb' va trAt tu cua cac quan he phap IuAt kinh tb' chinh

la ke't qua phap che' vb kinh te Do nha nude thd'ng nhA't quan ly hen kinh

ta' qud'c dan b&ng phap luAt, ndn trang thai cua phap ch^^kinh ta' la trang thai tuAn thu phap luAt kinh ta' thd'ng nhA't trong ca nude DAc trung

do cua phap cha' kinh te' ddi hdi phai xoa bd su chia cdt thi trudng thd'ng nhA't Do la phuong phap bao dam blnh dAng, binh quydn, loai bd cac ye'u

td bao luc quyen uy va tham nhung trong cac quan hd kinh td Vdi y nghia nay, trong ly thuyd't ve ridn kinh ta' thi trudng xa hdi d Cdng hoa Lidn bangDue, PRANK MUZEL da dung khai nidm “Phap che kinh td' kd' hoach” vd

“Phap chd' kinh td' thi trudng” [54, tr.112] Td su phAn tich ndi tren cothd khAng dinh ndi dung cua phap chd' vd kinh td' nhu sau: Phdp chd v'i

kinh te Id mot bo phan doc lap tutang ddi cau thanh phap che XHCN noi

chung, trong dd nhd nude thdng nhdt quan ly ud bao v& cdc quan /id xd hoi ve kinh te bang phap luat vd theo phap luat; tat cd cdc ca quan Nha

nude, cdc t6 chute kinh t£, cdc t6 chtcc chinh tri - xd hoi vd moi cd nhdn thudc moi thanh plidn kinh te chap hanh, tuan thu nghiem minh vd trung thutc phap luat kinh t&; cdc quyen, lai ich kinh te hap phap cua nha nude, cua cdc to chute vd cd nhdn duqc bdo ve bang phap luat vd cdc td chute tai

phan kinh te.

1.2 Nhung ddc trung cor ban cua phap che ve kinh te trong quan ly Nha nude

ddi vdi nen kinh te thi tnamg dinh hudng xa hoi chu nghia

Phap chd' vd kinh td' trudc he't la vide hidn thuc hoa nhumg gia tri kinh td' - xa hdi pho bien cua phap luAt kinh td' trong ddi sd'ng xa hdi Nd con

la kd't qua cua vide thuc hidn y chi cua cac giai cap thd'ng tri trong linh vuc kinh td'

Trong cac vAn kien chinh tri, phap ly cua cac Dang cdng san vd cac nhdnude XHCN trudc dAy ddu coi trong phap chd' trong kinh td' vA tAng cudng

no nham dd cao vai trd nha nude trong linh vuc kinh td' Chd' dd kinh td'

XHCN da thng t'dn tai va dupe coi la doi typ vdi che dd kinh td' thi trudng

1’BCN Ndi dung cua su kliac bidt thd hidn trdn ba nguydn tac pho bid'll sau d£y:

Che dd kinh td' thi tru’dng TBCN j Chd' do kinh td' XHCN theo co chd' tap

trung bao cap

1 Chd' dd chie'm huu tu nhan vd

tu lidu san xud't la thidng lidng

ba't kha xdm pham

2 Nguydn tac tu do khd' udc

3 Nguydn tac doc lap va tu chiu

trach nhiem vd tai san

1 Chd' dd edng huu ve tu lidusan xua't (toan dan va tap thd) la thidng lieng va ba't kha xdm pham

2 Tu do ky kd't hop ddng dd thuc hidn kd' hoach nha nude giao

3 Ld thi nha nude chiu, lai thi ndpnha nude

■i

Trong ndn kinh td' XHCN vdn ddng theo co chd' kd' hoach tap trung, bao cd'p, Nha nude XHCN quan ly nen kinh td' bang phap luat, nhung chu ye'ukhdng phai la phap luat kinh td',ma la phap luat hanh chinh vdi phuong phap menh lenh la chu yd'u Trong quan ly hanh chinh kinh td', nha nude can thiep cu the vao llnh vuc san xud't kinh doanh d co so, di'du do lamcho bd may hanh chinh ludn Lubn co xu hudng phinh ra va tro nen cong kenh bh't hop ly, co so de sinh ra bdnh quan lieu gid'y td Nganh luat dan

su chi dupe su dung di'du chinh trong cac quan hd hang hoa ti'dn td trongllnh vuc tidu dung cua xa hoi Ngay ca d Lien Xd trudc day phap luat kinh

te cung khdng phat trien Luht kinh td' ma cac nude XHCN dung de dieuchinh cac quan hd kinh te trong linh vuc cong nghiep qud'c doanh giongnhau d cac chd' dinh:

- Che dinh vb edng tac kb' hoach hoa va cac quan hd hop ddng kinh td'dune ky kd't nhhm thuc hidn kd' hoach kinh to cu the.

- Che dinh vd dia vi phap ly cua cac td chu'c don -vi san xuat trong khuvu'e nha nude, va cac quy dinh vd quan ly theo nganh doc

- Che' dinh vd hach toan chi tidu trong ndi bd cac td chuc va dcrn visanxuh't va thuong nghidp XHCN

- Cac tranh chap kinh td' dupe giai quye't d co quan trong tai kinh td'cua nha nude; khdng co cac tda an kinh td'

Cac nganh LuAt khac nhu: lao ddng, tai chinh, hop tac xa, ngdn hang,rudng da't/di'du chinh cac quan hd kinh td' thi mang ndng yd'u td' menh ldnhchi huy

Thuc tidn da chi ra rang: phap IuAt va phap che'b nude ta th ndm 1945 de'n nam 1975 da dong vai trb quan trong trong vide giai quye't nhiem vuxdy dung chu nghia xa hdi d mien Bae va dd'u tranh thd'ng nh£t dd't nude

Th nam 1975 de'n nam 1987 (trudc khi co Ludt dhu tu nude ngoai vao Vidt Nam) phap che' XHCN ndi chung va phap che' vd-kinh td' noi ridng bi chi phd'i bdi co chd' quan ly tdp trung, quan lidu bao cA'p “Phap che' kinh td'

ke hoach” trong thdi ky nay ludn ludn co xu hudng bi pha vd bdi nhung hidn tu'png “xe rao”, “vupt rao”, “bung ra” ngay cang ph6 bid'n

Ngay nay, khi cac nude XHCN d Ddng Au va Lien Xd sup dd, hdn kinh td' kd' hoach theo co chd' tap trung bao cA'p da bdc lb nhung khuyd't tAt cAn dupe ddi mdi cho phu hop vdi thuc td' va xu hudng phat tribn cua nen kinhtd' Tinh “huu hibu” va uu vidt cua co chd' ke' hoach hoa dupe vAn dung,ket hop vdi co che thi trudng

De'n nay, cac nude tren the' gidi hAu nhu deu phat tribn nen kinh th' thi trudng Song, vai trb quan ly, dieu tie't,kiem soat,can thibp cua mdi nha

nude vao kinh td theo co chd' ket hop kd hoach vdi thi trudng bang cacchinh sach kinh td vi mo cua nha nude khac nhau tiiy dieu kien cu the cua tung nude.

Nhung phuong tidn hang cldu, phd bien cua Nha nude trong quan ly nen kinh te thi trudng la phap ludt kinh te' No la phuong tien dieu chinh cac quan he kinh td' va bao dam cho quan hd kinh td' dupe t'dn tai va phat trien

tu do trong mdi trudng binh dang va on dinh

0 nude ta phap che' vd kinh td' trong co che' thi trudng cd su quan ly cua Nha nude budc ddu dupe hinh thanh Phap chd', theo quan diem ddi mdi bat ngudn tu noi dung ddi mdi ndn kinh td va quan ly nen kinh te' bAngphap luat Tu duy phap ly mdi ra ddi la su vAn dung hoc thuyet phap che' cua chu nghia Mac - Lenin trong di'du kidn ddi mdi kinh te xa hoi d nude ta

Trong thdi ky ddi mdi, phap che've kinh td trong quan ly nha nude ddivdi nen kinh te' thi trudng phai bao dam thuc hien dupe nhung noi dungkinh te' dupe xac dinh trong cuong linh xAy dung dA't nude trong thdi kyqua dp Ion chu nghia xa hpi Ndi dung do la: “Xoa bd tridl dd co chd quan

ly tAp trung quan lidu bao cA'p, hinh thanh co chd thi trudng co su quan

ly cua Nha nude bAng phap luAt, ke hoach, chinh sach va cac edng cukhac XAy dung vA phat trien ddng bd cac thi trudng hang tieu dung, vAt

tu, dich vu, tien vd'n, sue lao ddng thuc hien giao luu kinh te thong suo't

ca nude vA vdi thi trudng thd gidi Xac dinh quyen cua ngudi so htfu quydn cua ngudi su dung tu lidu san xuA't va quydn quan ly cua Nha nude trong linh vuc kinh td, bao dam cho tu lieu san xua't deu co ngudi lam chu, moidon vi kinh td ddu tu chu, tu chiu trach nhiem ve kdt qua kinh doanh cuaminh Ddi mdi va nAng cao hieu luc hudng dAn, kidm soat vA dieu tiet cua Nha nude” [20, tr.12-13]

Nhung d6i mdi v'd n'dn kinh td' noi trdn ddi hdi tang cudng vai trd quan

ly cua Nha nude, mdt mat bao dam mdi trudng tu do va blnli ddjig cho cac quan hd kinh td t'dn tai va phat trien Mat khac, su quan ly cua Nha nudecon nham khde phuc tinh tu phat cua thi trudng, nhung tidu cue do nd naysinh ra Su quan ly cua Nha nude vd kinh te chinh la “hidu luc hudng ddn, kiem soat va dieu tiet” toan bo nen kinh te, bao dam su hai hoa gitfa ting trudng kinh td' va phat tridn xa hdi Trong nguydn the “Nha nude quan ly

xa hdi bang phap ludt, khdng ngung tang cudng phap che xa hoi chu nghia”

da bao ham hai vdn dd rd't co ban Van dd thu nhA't la Nha nude quan ly

xa hdi b&ng phap luAt, Nha nude trudc tidn phai xAy dung va ban hanh phap ludt ve kinh te Co he thong phap luAt, do mdi la ti'dn dd quan trong VAn dd thu hai co tinh quyd't dinh la td chuc thuc hidn phap luAt, tuc ladua phap luat vao cudc sd'ng Ting cudng phap che've kinh td' chinh la tangcudng cac hanh vi tuan theo phap luat kinh te' doi vdi moi loai chu th£ cuacac quan he kinh td'

iH $

Phap luat kinh te' “trong hanh ddng” chinh la che dd phap chd' vd kinh

te Nha nude phai ludn ludn tang cudng nd Mdt che' dd phap chd' ve kinh

te nghidm minh thd hien hidu luc manh me cua su quan ly nha nude dd'i vdi hen kinh te' Th co sd ly luan vd phap che' va thuc tien ddi mdi nenkinh td' d nude ta cd thd khai quat nhting dAc trung co ban cua ndnhu sau:

a Phap che ve kinh te diarc quy dinh bui chai luong cua he thong phdp luat kinh

ie va cor che dieu chinh bang phdp luat cdc quan he kinh te.

Trong ndn kinh td' cua mdi nude, cac quan hd kinh td' t'dn tai va phat tridn theo nhdng chuhn mu'e nhat dinh No dupe hinh thanh th boat ddng kinh te' - xa hoi cua con ngudi va dupe con ngudi tuAn theo Phap luAt kinh te' la mdt trong nhiing chuAn muc co ban nhMm md hinh hoa va dieu chinh

lianh vi xu su cua con ngudi trong cac quan hd kinh td', do nha nude banhanh va bao dam thuc hidn I-Id thong cac mdi quan hd kinh to duqc hinh thanh trong san xuA't luu thdng va phdn phoi (feu phai duqc di'du chinhbang cac chu^ln muc phap IuAt Tat ca cac loai quan lid ke tren khdng thd hoat ddng chi dua trdn ccf sd cac quy udc, nhtfng chi thi, menh Idnh, nhung giao ly hoAc quy tac dao diic mA phai chiu su tac ddng cua phap IuAt vadieu chinh bAng phap IuAt kinh td'.

Cac quan hd kinh td' chiu su tac ddng cua phap IuAt noi chung va chiu

su dieu chinh b&ng phap IuAt noi ridng Su tac ddng cua phap IuAt vAo cac quan he kinh td' rdng hem su di'du chinh bang phap IuAt Cung nhu cac chu thd cua cac quan hd xa hdi khac, cac chu thd cua cac quan he kinh td' chiu

su tac ddng tdng the cua ca toan bd thuqng t'Ang phap ly Su anh hudng chung cua phap IuAt vao y thuc, tAm ly va hanh vi cua cac chu thd nhu

la dang tac ddng tu tudng mang tinh dinh hudng nhieu hen, con di'du chinh bang phap IuAt nhhm vao ydu td' hanh vi Di'du chinh phap IuAt ,thuc chA't

la lam cho cac chu thd’ cua cac quan hd kinh td' co quydn nang va nghia

vu thuc hien nhung di'du ndi trong ph'An quy dinh va che' tai cua cac quy pham phap IuAt “Nhung hoat ddng cd muc dich true tid'p la nhAm dua hanh vi cua nhung ngudi tham-gia quan hd xa hdi dd dua nhumg hanh vi A'y vAo nhumg quy dao, nhumg dinh hudng nhA't dinh, thdng qua (bAng) quy pham phap luat mdi la hoat ddng dieu chinh phap IuAt” (83 tr.185)

Cd the noi rang dieu chinh bang phap IuAt cac quan hd kinh td' la bieuhidn tAp trung nhA't cua su di'du chinh bAng phap IuAt dd'i vdi cac quan hd

xa hdi ndi chung Bdi vi?cac tac ddng cua phap IuAt kinh td' vao cac quan

he kinh td' mang tinh tdng hqp cua cac phuong phap di'du chinh cua Nha nude Dac trung nhA't la phuong phap thoa thuAn, binh ddng ngang quydn

va hudng ddn vdi cac hinh thuc di'du chinh nhu: cho phep, quy dinh, tuynghi, ctfm doan.

Dieu chinh cac quan he kinh td bung phap ludt dupe thuc hidn thdngqua cac yeu td tao nen ccf chd dieu chinh nhu sau:

Yeu to tint nliat: Mb hinh hoa, the chd hoa cac quan hd kinh td thanhcac khung, cac hanh lang cac chudn muc hanh vi bdng cac quy pham phapludt Ddy la yeu td dhu tidn cua ca chd di'du chinh phap ludt Cac quy phamphap ludt kinh td gdm nhidu loai: quy pham bdt budc, quy pham cam doan,quy pham giao quyen, quy pham bao vd, quy pham dinh nghia, quy phamnguyen the, quy pham xung ddt, v.v M6i quy pham lai cd cdu true ridngcua minh, bao gdm ba bd phdn gia dinh, quy dinh va chd tai Mdi quy pham

la mdt khudn mdu cua hanh vi su su, phan anh chuc ndng di'du chinh hanh

vi Cac quy pham ddu Id nhung nhdn thiic chu quan vd cac quy ludt vdnddng khach quan cua cac quan hd kinh td thi trudng va la bd phdn cdu thanh ca chd quan ly kinh td M6i quy pham deu chiia dung nhung luqng thdng tin ve trdt tu hoat ddng v'd cac dieu kidn cua boat ddng va vd hdu qua cua cac hoat ddng do neu no vi pham cac quy dinh Mdi quy pham la mot phuong an xu su hop ly cua hanh vi ddi vdi cac co quan quan ly cung nhu cac chu thd san xudt kinh doanh Mb hinh hoa cac quan hd kinh tdthi trudng co su quan ly cua nha nude bang cac quy pham phap lu£t baogdm cac linh vuc cu thd sau day:

1 Xac dinh dia vi phap ly cua cac loai hinh doanh nghiep thudc cac thanh ph'dn kinh td (cac the nhdn va phap nhdn) (3 nude ta cd loai hinhdoanh nghidp:

- Doanh nghiep nha nude

- Doanh nghiep cua cac doan the

- Doanh nghiep tu nhdn' - Cdng ty

- Doanh nghidp co von ddu tu nude ngoai 0 Vidt Nam

- Doanh nghiep kinh doanh cac nganh ngh'd dac biet

Cac quy pham phap iu&t md ta td chuc cua cac Loai doanh nghiep trdn,tao cho chung co nang luc phap ly (cac quydn) va kha n£ng kinh doanh (nang luc hanh vi - hanh ddng) N&ng luc phap ly va n£ng luc hanh vi kinh doanh cua chung mang tinh thd'ng nha't va binh dhng trong md'i quan

he kinh td' giua cac doanh nghidp

2 Bhng cac quy pham phap luAt xac dinh vd mat phap ly cac quydnchid'm httu;su dung va dinh doat vdi nhtfrig quy md va pham vi khac nhau trong cac loai hinh sd hdu: Sd huu nha nude, sd huu Up th£, sd hiiu tunhdn vd dd't dai, rung, sdng ngoi, va bifin, cac tu lieu san xud’t, tri tud vati'dn vd'n Cac quydn sd hiiu co tinh chd't tuyet dd'i, cac quydn su dung, chie'm huu trong nen ndn kinh td' thi trudng cang phai dupe xac dinh mot each cu thd chi tid't dd'n tdng loai chu the khac nhau

3 Luat hop ddng kinh td' la mdf linh vuc khdng thd thid'u trong ndn kinh td' thi trudng Cdc quan hd kinh td' phai xud't phat tii nang luc hanh vi dupe cac quy pham quy dinh trong luat hop ddng kinh td' Dieu chinh bang phap ludt hop ddng kinh td', cac hanh vi kinh doanh, phai dupe xac dinh la quydn

tu do hop ddng nhu Id su thoa thudn binh quydn giiia hai hay nhi'du bdn; xud't phat tii nguydn vong, mong mud'n cua trmg chu the Cac quy phamphap ludt chi md ta cac quy dinh vd hinh thuc hop ddng, cac quy dinh vd thng loai hop ddng ma khdng mang tinh cudng bdc, bdt budc

Ba linh vuc quan hd kinh td' kd tren tu chung ddi hdi cac dieu kien mangtinh chat xa hoi, va quydn luc nha nude bao dam bang phap luat Chinh

d ngay budc dhu cua qua trinh hoat ddng di'du chinh bang phap luat ddi

hdi nhAn thuc khach quan su vAn ddng cua cac quan hd kinh tS trong mditrudng kinh td', xa hdi va thidn nhidn Su vAn ddng Ay co nhttng xung dot nay sinh trong quan he kinh td' giua cac chu th$ vA dd'i vdi thidn nhidn (mdi trudng sinh thai) Cuo'i cung Id con ngudi vdi tu each la nhAn td xa hdi, muc dich kinh td' la phuc vu con ngudi Nhung di'du kidn trdn duqc quan niem nhu nhung “dieu kidn khung” cua hdn kinh td',

Nliung quy pham quy dinh ve bao dam mang tinh chA't true tid'p la:

- Cac quy pham bao hd, vA an toan lao ddng

- Cac quy pham bao vd mdi trudng

- Cac quy pham bao dam vd bao hidm xa hdi, trong do co vA'n dd lao ddng thA't nghidp

- Cac quy pham hinh thAnh LuAt td' tung khi giai quyd't cac tranh chA'pkinh td', quydn xet xu cua cac toa an kinh td', dAn su, hAnh chinh, v.v

- Cac quy pham hinh thanh trong cac mo'i quan hd bao ve phap IuAt kinh

te nhu Vien kidm sat, Toa an, Thanh tra, Hai quan, Thud', vA quan ly thi trudng v.v

Nhumg quy pham quy dinh vd nhung bao dam mang tinh gian tid'p:

- Cac quy pham phap IuAt quy dinh tu do canh tranh

- Cac quy pham phap IuAt quy dinh chd'ng ddc quydn trong canh tranh

- Cac quy pham phap IuAt quy dinh vd pha san mdt doanh nghidp

4 Di'du chinh bang phap IuAt trong cac quan hd quan ly nha nude vd kinh td', xuA't phat, td chuc nang kinh td' cua nhA nude XHCN Quan ly nhA nude vd kinh te co chd phAn ra cac mdi quan hd, cAn cu‘ vAo thu bAccua cac chu thd quan ly:

- Mdi quan he cua cac co quan quan ly nha nunc Trung uong vdi cac coquan nha nude dia phuong.

Yeu to tliii hat la cac quyet dinh ap dung phap ludt cua cac co quan nha nude co thdm quyen ddi vdi tirng trudng hop ca bidt cu the7dd bao dam duncac yeu cau cua quy pham phap ludt vao ddi sdng; Hoac la bao dam su xuht hien cac quan he phap luAt,cac quydn va nghia vq phap ly trong cac quan

hd phap luAt dupe thuc hidn dung dan dhy du

Yeu to thu: ba la trdn co so quy pham phap luht, cac quyd't dinh ap dungphap luat va cac su kien phap ly lam nay sinh quan hd phap luAt Yeu td nay vdi ndi dung la cac quydn va nghia vu phap ly cua cac bdn chu thetrong quan he

Yeu to thu tu la cac hanh vi thuc hidn quydn va nghia vu phap ly Hanh

vi thuc hien phap luAt thudng dien ra dudi ba hinh thuc: Su dung cac quyen, thuc hien cac nghia vu va tuAn thu cac di'du edm doan Hanh vi thuc hidn phap ludt chi cd thd la hanh vi hop phap cua cac chu thd 0Ay chinh

la mong mudn cua su di'du chinh phap ludt

Tur su pMn tfch cac ydu td tao ndn cu che dieu chinh phap lu&t trong cac quan hd kinh td, co the dinh nghia*.co che dieu chinh phap luat kinh

te la mdt hd thdng, thdng nhdt cac phuong tidn phap ly, thdng qua do ma thu'c hidn su tac ddng cua phap luht Idn cac quan he kinh te

Co chd dieu chinh phap luAt co y nghia quan trong trong viec danh gia qua trinh tac ddng phap luat Idn cac quan hd kinh td, thdng qua viec danhgia cac ydu td tao ndn co chd va mdi lidn hd phu thudc l&n nhau cua chung Dieu do tao ra co so dd su dung phuong phap he thdng trong vide dieu chinh bang phap lu£t cac quan hd kinh td Ddi mdi, hoan thidn va ndngcao chdt lupng cua cac yeu td tao thanh co chd di'du chinh phap ludt la ddi hdi cua cac quan he kinh td khi chuy^n sang nen kinh td thi trudng XHCN

Go che di'du chinh phap lu|t lidn quan chat che vdi phap chd vd kinh td

va trdt tu phap ludt vd kinh td Trdt tu phap luAt la kdt qua hoat ddngbinh thu’dng cua co che dieu chinh phap luat Su true trac, kem hidu qua cua co che dieu chinh phap luht tdt yeu dua ddn trdt tu cua cac quan hdphap luat khdng dupe cung co, phap che vd kinh td bi vi pham

b Phdp che ve kinh te dime quy dinh chu yeu hang hanh vi hop phdp cua cdc loai chu the trong cdc quan he kinh te, dac biet la cdc chu the quan ly nha nunc

ve kinh te.

Muc dich cua qua trinh dieu chinh cac quan he kinh td bang phap luat

la thiet ldp cac hanh vi tuAn thu phap luat, tao ldp trht tu phap luAt tronglinh vuc kinh td Do la qua trinh dua phap ludt kinh td vao thuc tidn ddi sdng dd phap luht kinh td trd thanh che dd phap che vd kinh td

TuAn thu phap luht la mdt trong nhung hinh thuc (phuong phap) thuc hten phap luht ndi chung va phap luht kinh td trong co chd thi trudng ndiridng Tuan thu phap luat, trong dd bao g'dm toan bd nhting hanh vi (ho^c bdt tac vi) cua cac loai chu the trong cac quan hd kinh td dupe thuc hidn

theo yeu c'Au cua cac quy pham phap IuAt ddi hdi Do la nhilng hanh vi hopphap Trong ndn kinh td' kd' hoach tAp trung cua cac nude xa hdi chu nghia trudc dAy da thuc hidn co chd' hanh chinh quan lieu bao cap Trong co che

do, phap IuAt kinh td' chu yd'u lam cung vide lidt kd nhtfng dieu phai lamtheo kd' hoach va chi tidu phap ldnh, chi dinh ky kd't hop ddng kinh te Nghia la dd'i vdi hai thanh ph'An kinh td' chu yd'u la qud'c doanh va tap thd,cac phap nhAn kinh td' thudng duqc quy dinh lam nhu thd' nao, vdi pham

vi muc dd nao, bat budc phai lam nhu thd' nay, vdi di'du kidn nay v.v tuc

la ai? s.an xuA't cai gi? deu do Nha nude cho phep, quy dinh hoAc cA'mdoan Trong nen kinh td' thi trudng cac quan hd kinh td' vAn ddng theo

cd chd' thi trudng, co su quan ly cua Nhd nude Phap chd' vd kinh td' duqcquy dinh chu yd'u bdi hanh vi hop phap cua cac loai chu thd trong cac quan lid phap ludt vd kinh td', dAc bidt la cac chu the quan ly nha nude ve kinhtd'

Ve hanh vi hap phap cua cac the nhan vd phap nhan kinh te.

Thu: nhat: Cac chu the cua quan hd kinh td' tiZr chd khdng lam nhung

gi ma phap IuAt khdng cho1 phep hoAc ngdn cA'm, tid'n tdi cac thd nhAn vaphap nhAn kinh td' duqc lamkA't ca nhung gi ma phap IuAt khdng cA'm Dd'ivdi cac chu thd quan ly nha nude vd kinh td' chi duqc lam nhung gi ma phap IuAt cho phep Do ddi hdi khach quan cua cac quan hd kinh td' t'dn tai va phat tridn trong co chd' thi trudng cac quy pham phap IuAt kinh td'chu ye'u khdng the phu thudc vao y chi chu quan cua nha lam luat; rang,cho phep hay khdng cho phep Su di'du chinh bhng phap IuAt cac quan hdkinh te chu ye'u khdng phai la cham dtft, dinh chi quan hd kinh td' nayhay quan he kinh td' khac, ma chu ye'u ia tao ra hanh lang, khudn khd, mdi trudng, dieu kidn cho cac quan lie kinh td' nay sinh, t'dn tai.vAn ddng dung hudng va bao ve no Su “cA'm doan” cua nha nude se bdt di nhung khdng

phai cac chu thd' cua cac quan hd kinh td khdng con chd dd “tuan thu” Sit “cam doan”, hay “cho phep cua nha nude trong moi trudng hop la bidu hidn quydn luc nha nude, quydn luc trong quan ly Nha nude tao ra nSngluc phap ly va quyen nang rdng rai cho moi ngudi ddn, moi phap nhdn thudc moi thanh phdn kinh td trong linh vuc san xudt kinh doanh, dich

vu va quan hd kinh td qudc td (xudt nhdp khdu, vay vdn, lidn doanh san xudt v.v.) Ngupc lai su twin thu cac ”quy dinh" va chd tai phap iudt cua cac chu thd la di'du kidn bao dam cho su tu do, binh ddng, so cd phap lybao vd quydn va lqi ich cua chinh ngudi kinh doanh TuAn thu “Ludt chai” chinh la tu bao ve minh trong hanh lang an toan cua Ludt choi” do Di'du d6 se loai bd “cac quan hd kinh td ma trong do mdt bdn ludn ludn dupe hudng cac quydn ndng rdng rai vdi cac lqi ich kinh td va tinh th'dn uu dai, con bdn kia thi phai ganh vac cac nghia vu va hudng cac lqi ich mang tinh ban phat tdng cho” [24, tr.21]

Tliii hai: Cac chu thd cua quan hd kinh td tudn thu phap ludt, trudc het

la tuan thu pham vi, ndi dung, tinh chdt kinh doanh thudc cac loai hinh thi trudng khac nhau nhu: vdn, lao ddng, vdt tu Di'du do se tao ner co cdukinh td hqp ly va su phdn edng lao ddng trong pham vi ca nude; thd hidn, bao dam vai tro chu dao cua kinh td qudc doanh va su thu hut vdn, edng nghd ky thuht cua nude ngoai Ddc trung cac quan hd kinh td thi trudng rdt da dang, phong phu,nhidu hinh ve thudc nhi'du thanh phdn kinh td vanhi'eu hinh thiic so huu Ndi dung cac quan lid kinh td phde tap, dan xennhau Thudc tinh cac quan hd kinh te thi trudng la nang ddng, canh tranh,dua tranh quydt lidt Cac chu the kinh td phai tudn thu cac quy dinh trongkhudn khd canh tranh lanh manh,chd'ng ddc quydn trong kinh doanh Tinh

tu do trong khudn khd la d chd tu chon ngh'd kinh doanh nhung chi kinhdoanh trong khuon khd giay phep kinh doanh Khdng duqc lain hang gia,trdn thud, Idu thud, hoSc kinh doanh cac hang qudc cdm Su tuhn thu pham