Thực trạng hoạt động điều hành chính sách tiền tệ của NHNN trong thời kì dịch bệnh và một số ý kiến pháp lý.

Chính sách tiền tệ là một chính sách điều tiết kinh tế của nhà nước trong nền kinh tế thị trường. Trước bối cảnh dịch Covid19, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam đã linh hoạt điều hành chính sách tiền tệ, chỉ đạo hệ thống ngân hàng tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp và người dân, duy trì vốn cho sản xuất, góp phần thực hiện chính sách an sinh xã hội, đảm bảo kiểm soát lạm phát, ổn định kinh tế vĩ mô. Nhận thấy được tầm quan trọng đó, bởi vậy, trong bài tiểu luận này em xin được trình bày về đề tài số 02. Trong quá trình làm bài có thể có những sai sót, em rất mong các thầy cô có thể bỏ qua cho em và em rất mong nhận được ý kiến đóng góp của thầy cô để em học thêm được nhiều kinh nghiệm và sẽ hoàn thiện tốt hơn về nhận thức của mình đối với môn Luật Ngân hàng. Em xin chân thành cảm ơn.

BÀI THI KẾT THÚC HỌC PHẦN

MÔN: LUẬT NGÂN HÀNG

ĐỀ BÀI SỐ 02

Thực trạng hoạt động điều hành chính sách tiền tệ của NHNN trong thời kì dịch bệnh và một số ý kiến

pháp lý.

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1 NỘI DUNG 1

1

I MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ HOẠT ĐỘNG ĐIỀU HÀNH

CHÍNH SÁCH TIỀN TỆ CỦA NHNN 1

1 Khái niệm hoạt động Chính sách tiền tệ của NHNN 1

2 Mục tiêu hoạt động Chính sách tiền tệ của NHNN 2

II QUY ĐỊNH PHÁP LUẬT HIỆN HÀNH VỀ HOẠT ĐỘNG ĐIỀU

HÀNH CHÍNH SÁCH TIỀN TỆ CỦA NHNN 2

1 Chủ thể hoạt động điều hành Chính sách tiền tệ 2

2 Các công cụ của hoạt động điều hành Chính sách tiền tệ 3 III THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG ĐIỀU HÀNH CHÍNH SÁCH TIỀN

TỆ CỦA NHNN TRONG THỜI KÌ DỊCH BỆNH 4

1 Những thành tựu đã đạt được trong hoạt động điều hành Chính sách tiền tệ của NHNN trong thời kì dịch bệnh 4

2 Những bất cập trong hoạt động điều hành Chính sách tiền tệ của NHNN trong thời kì dịch bệnh 10

IV MỘT SỐ Ý KIẾN PHÁP LÝ NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ

HOẠT ĐỘNG ĐIỀU HÀNH CHÍNH SÁCH TIỀN TỆ CỦA NHNN TRONG THỜI KÌ DỊCH BỆNH 12 KẾT LUẬN 14 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 15

2

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

CSTT Chính sách tiền tệ

NHNN

NHCSXH

Ngân hàng Nhà nước Ngân hàng chính sách xã hội TCTD Tổ chức tín dụng

ĐBSCL Đồng bằng Sông Cửu Long

3

MỞ ĐẦU

Chính sách tiền tệ là một chính sách điều tiết kinh tế của nhà nước trong nền kinh tế thị trường Trước bối cảnh dịch Covid-19, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam đã linh hoạt điều hành chính sách tiền tệ, chỉ đạo hệ thống ngân hàng tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp và người dân, duy trì vốn cho sản xuất, góp phần thực hiện chính sách an sinh xã hội, đảm bảo kiểm soát lạm phát, ổn định kinh tế vĩ mô Nhận thấy được tầm quan trọng đó, bởi vậy, trong bài tiểu luận này em xin được trình bày về đề tài số 02 Trong quá trình làm bài có thể có những sai sót, em rất mong các thầy cô có thể bỏ qua cho em và

em rất mong nhận được ý kiến đóng góp của thầy cô để em học thêm được nhiều kinh nghiệm và sẽ hoàn thiện tốt hơn về nhận thức của mình đối với môn Luật Ngân hàng Em xin chân thành cảm ơn

NỘI DUNG

CHÍNH SÁCH TIỀN TỆ CỦA NHNN

1 Khái niệm hoạt động Chính sách tiền tệ của NHNN.

Khoản 1 Điều 2 Luật NHNN Việt Nam năm 2010 đã quy định: Ngân hàng Nhà nước Việt Nam là cơ quan ngang bộ của Chính phủ, là Ngân hàng trung ương của nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam

Chính sách tiền tệ là chính sách sử dụng các công cụ của hoạt động tín dụng và ngoại hối để ổn định tiền tệ, từ đó ổn định nền kinh tế và thúc đẩy tăng trưởng và phát triển Định nghĩa Chính sách tiền tệ quốc gia được quy định tại Khoản 1 Điều 3 Luật NHNN Việt Nam năm 2010: Chính sách tiền tệ quốc gia là các quyết định về tiền tệ ở tầm quốc gia của cơ quan nhà nước có thẩm quyền, bao gồm quyết định mục tiêu ổn định giá trị đồng tiền biểu hiện bằng chỉ tiêu lạm phát, quyết định sử dụng các công cụ và biện pháp để thực hiện mục tiêu đề ra Chính sách tiền tệ quốc gia là một bộ phận của chính sách kinh tế - tài chính của nhà nước nhằm ổn định giá trị đồng tiền, kiềm chế

1

làm phát, góp phần thúc đẩy kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh và nâng cao đời sống của nhân dân

2 Mục tiêu hoạt động Chính sách tiền tệ của NHNN.

Ngân hàng Nhà nước thực hiện chính sách tiền tệ nhằm hướng đến 03 mục tiêu: ổn định tiền tệ, ổn định sức mua đối ngoại của đồng nội tệ và tăng trưởng kinh tế

 Ổn định tiền tệ đồng nghĩa với việc ổn định sức mua đối nội của đồng tiền Sức mua đối đối nội của đồng tiền là giá trị đồng nội tệ so với giá cả hàng hóa dịch vụ trên thị trường nội địa Sức mua đối nội của đồng tiền và giá

cả hàng hóa dịch vụ khi biến đổi sẽ ngược chiều nhau Nói cách khác, khi sức mua của đồng nội địa tăng đồng nghĩa với giá hàng hóa dịch vụ giảm, ngược lại sức mua đối nội giảm tức là hàng giá hành hóa tăng so với giá trị đồng nội tệ hay đồng nội tệ bị mất giá Cả hai trường hợp nếu vượt quá giới hạn của nó sẽ dẫn đến lạm phát hoặc thiểu phát và tất yếu là ảnh hưởng trực tiếp đến tăng trưởng kinh tế và đời sống xã hội

 Trái lại, sức mua đối ngoại ảnh hưởng đến quan hệ thương mại và thanh toán quốc tế, được thể hiện qua tỷ giá hối đoái Tỷ giá hối đoái liên hệ mật thiết tới hoạt động xuất khẩu và nhập khẩu cũng như cán cân thanh toán quốc tế Ổn định được tỷ giá hối đoái góp phần ổn định sức mua của đồng nội tệ, ổn định hoạt động kinh tế Có thể nói tăng trưởng kinh tế chính là đích đến của toàn bộ chính sách tiền tệ Bởi lẽ, ổn định giá trị tiền cũng chính là góp phần ổn định kinh tế Bước tiếp theo là phải đảm bảo cho hoạt động kinh tế được tăng nhanh về giá trị trên cơ sở tăng tổng sản phẩm quốc dân 1

II QUY ĐỊNH PHÁP LUẬT HIỆN HÀNH VỀ HOẠT ĐỘNG ĐIỀU

HÀNH CHÍNH SÁCH TIỀN TỆ CỦA NHNN.

1 Chủ thể hoạt động điều hành Chính sách tiền tệ.

1 Trường Đại học Luật Thành phố Hồ Chí Minh (2016), Giáo trình Luật Ngân hàng, Nxb Hồng Đức – Hội

luật gia Việt Nam

2

Ngân hàng trung ương có quyền phát hành đồng tiền quốc gia, do đó chính nó phải là chủ thể đảm bảo sức mua ổn định cho đồng tiền quốc gia thông qua việc thực hiện chính sách tiền tệ quốc gia Chính sách tiền tệ quốc gia là những tư tưởng chỉ đạo nhằm đảm bảo cân bằng giữa cung và cầu về tiền tệ để nền kinh tế xã hội của quốc gia ấy phát triển ổn định và bền vững 2

Quốc hội quyết định chỉ tiêu lạm phát hằng năm được thể hiện thông qua việc quyết định chỉ số giá tiêu dùng và giám sát việc thực hiện chính sách tiền tệ quốc gia Chính phủ trình Quốc hội quyết định chỉ tiêu lạm phát hằng năm Thủ tướng Chính phủ, Thống đốc Ngân hàng Nhà nước quyết định việc

sử dụng các công cụ và biện pháp điều hành để thực hiện mục tiêu chính sách tiền tệ quốc gia theo quy định của Chính phủ.3

2 Các công cụ của hoạt động điều hành Chính sách tiền tệ.

Theo quy định của pháp luật hiện hành, Ngân hàng Nhà nước có trách nhiệm xây dựng và trình Chính phủ các dự án chính sách tiền tệ, kế hoạch cung ứng tiền bổ sung hàng năm, trên cơ sở quy luật cung cầu lưu thông tiền

tệ, thực hiện đưa thêm tiền vào lưu thông hoặc rút bớt tiền từ lưu thông ra Thống đốc Ngân hàng nhà nước quyết định việc sử dụng các công cụ và biện pháp điều hành để thực hiện mục tiêu chính sách tiền tệ quốc gia theo quy định của Chính phủ Các công cụ để ngân hàng nhà nước thực hiện chính sách tiền tệ quốc gia bao gồm: tái cấp vốn, lãi suất, dự trữ bắt buộc, tỷ giá hối đoái, nghiệp vụ thị trường mở và các công cụ khác đã được pháp luật quy định tại Luật ngân hàng nhà nước năm 2010

của Ngân hàng nhà nước nhằm cung ứng vốn ngắn hạn và phương tiện thanh toán cho các tổ chức tín dụng Ngân hàng nhà nước quy định và thực hiện việc tái cấp vốn cho tổ chức tín dụng theo các hình thức như Cho vay

2 Trần Vũ Hải (2010), Giáo trình Luật ngân hàng Việt Nam, Nxb Giáo dục Việt Nam

3 Điều 3 Luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam năm 2010

3

có bảo đảm bằng cầm cố giấy tờ có giá; Chiết khấu giấy tờ có giá; Các hình thức tái cấp vốn khác

vốn, lãi suất cơ bản và các loại lãi suất khác để điều hành chính sách tiền

tệ, chống cho vay nặng lãi Trong trường hợp thị trường tiền tệ có diễn biến bất thường, Ngân hàng nhà nước quy định cơ chế điều hành lãi suất

áp dụng trong quan hệ giữa các tổ chức tín dụng với nhau và với khách hàng, các quan hệ tín dụng khác

được hình thành trên cơ sở cung cầu ngoại tệ trên thị trường có sự điều tiết của Nhà nước Ngân hàng nhà nước công bố tỷ giá hối đoái, quyết định chế độ tỷ giá, cơ chế điều hành tỷ giá

tín dụng phải gửi tại Ngân hàng nhà nước để thực hiện chính sách tiền tệ quốc gia Ngân hàng nhà nước quy định tỉ lệ dự trữ bắt buộc đối với từng loại hình tổ chức tín dụng và từng loại tiền gửi tại tổ chức tín dụng nhằm thực hiện chính sách tiền tệ quốc gia

là nghiệp vụ Ngân hàng nhà nước thực hiện thông qua việc mua, bán giấy

tờ có giá đối với tổ chức tín dụng để thực hiện chính sách tiền tệ quốc gia.4

III THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG ĐIỀU HÀNH CHÍNH SÁCH TIỀN

TỆ CỦA NHNN TRONG THỜI KÌ DỊCH BỆNH.

1 Những thành tựu đã đạt được trong hoạt động điều hành Chính sách tiền tệ của NHNN trong thời kì dịch bệnh.

Với sự chủ động, linh hoạt, thực hiện chỉ đạo của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, ngành Ngân hàng đã thực hiện tốt các giải pháp điều hành chính sách tiền tệ và hoạt động ngân hàng nhằm kiểm soát lạm phát, ổn định kinh tế

vĩ mô Nhờ đó, mặc dù chịu ảnh hưởng nặng nề của dịch bệnh nhưng điều

4 Võ Đình Toàn (2016), Giáo trình Luật Ngân hàng Việt Nam, Trường Đại học Luật Hà Nội, Nxb Công an

nhân dân

4

hành chính sách tiền tệ và hoạt động ngân hàng vẫn đạt được nhiều kết quả tích cực trên các mặt hoạt động

Thứ nhất, tạo điều kiện để TCTD tiếp tục giảm lãi suất cho vay, hỗ trợ

TCTD đẩy mạnh tín dụng đáp ứng đầy đủ, kịp thời nhu cầu vốn của nền kinh

tế

NHNN đã điều hành các giải pháp tín dụng phù hợp, đảm bảo cung ứng vốn cho nền kinh tế, tập trung vào lĩnh vực sản xuất - kinh doanh, lĩnh vực ưu tiên, tạo điều kiện thuận lợi trong tiếp cận vốn tín dụng, đáp ứng nhu cầu hợp pháp của người dân Với hệ thống các chỉ đạo và giải pháp đồng bộ của NHNN, tín dụng toàn nền kinh tế tăng ngay từ đầu năm và cao hơn so với cùng kỳ năm 2020

Các giải pháp về miễn, giảm phí dịch vụ thanh toán hỗ trợ người dân, doanh nghiệp khắc phục khó khăn do dịch Covid-19; tổ chức các Chương trình kết nối Ngân hàng - Doanh nghiệp tại các địa phương trên cả nước; Triển khai hiệu quả chính sách hỗ trợ cho các đối tượng theo chỉ đạo của Quốc hội, Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ

Ví dụ: NHNN thực hiện tái cấp vốn đối với TCTD sau khi TCTD cho

Tổng công ty Hàng không Việt Nam (VNA) vay; đồng thời tháo gỡ khó khăn trong việc thu mua lúa gạo tại khu vực đồng bằng Sông Cửu long (ĐBSCL)

Hỗ trợ người sử dụng lao động trả lương ngừng việc cho người lao động NHNN cho vay tái cấp vốn với lãi suất 0%/năm, không tài sản bảo đảm đối với NHCSXH để cho vay người sử dụng lao động trả lương ngừng việc cho người lao động, khôi phục sản xuất, kinh doanh Nhờ đó, hàng nghìn lượt người lao động đã được hỗ trợ trả lương trong thời gian ngừng việc từ các chương trình cho vay này.5

Ví dụ: Tháo gỡ khó khăn cho Tổng công ty Hàng không Việt Nam

(Vietnam Airlines - VNA) theo chỉ đạo của Quốc hội, Chính phủ và Thủ

5 Nguyễn Thị Hồng, Điều hành chính sách tiền tệ và hoạt động ngân hàng giúp kiểm soát lạm phát, ổnđịnh

kinh tế vĩ mô, góp phần đưa đất nước vượt qua khó khăn của đại dịch COVID-19, Tạp chí cộng sản.

5

tướng Chính phủ: NHNN đã ban hành các quyết định tái cấp vốn tối đa 4.000

tỷ đồng cho 03 TCTD sau khi các TCTD này cho VNA vay; đến ngày 27/12/2021, NHNN đã giải ngân tái cấp vốn 3.862,6 tỷ đồng đối với 03 TCTD này

Thực hiện các chương trình miễn, giảm phí dịch vụ thanh toán cho người dân, doanh nghiệp với tổng số phí dịch vụ thanh toán mà NHNN và Napas giảm để hỗ trợ nền kinh tế trong năm 2021 khoảng 1.557 tỷ đồng Nhờ

đó, TCTD tiếp tục giảm, miễn phí dịch vụ thanh toán cho khách hàng; tăng cường các ứng dụng chuyển đổi số, phát triển thanh toán không dùng tiền mặt, theo đó, bên cạnh các phương thức thanh toán qua POS, ATM, chuyển khoản, Internet, mã QR thì từ năm 2021, NHNN tiếp tục cho phép các ngân hàng mở tài khoản trực tuyến thông qua công nghệ eKYC, triển khai thí điểm dùng tài khoản viễn thông thanh toán hàng hóa, dịch vụ có giá trị nhỏ (Mobile-Money)

Thứ hai, đảm bảo thanh khoản thông suốt trên thị trường tiền tệ, duy

trì lãi suất điều hành ở mức thấp, tạo điều kiện và định hướng để mặt bằng lãi suất cho vay của TCTD giảm.

NHNN mua lượng lớn ngoại tệ bổ sung dự trữ ngoại hối Nhà nước, đưa tiền đồng ra thị trường, qua đó thanh khoản hệ thống TCTD dồi dào, đồng thời, hàng ngày NHNN chào mua giấy tờ có giá trên thị trường mở nhằm phát tín hiệu sẵn sàng hỗ trợ thanh khoản, ổn định thị trường tiền tệ Nhờ đó, lãi suất liên ngân hàng giảm xuống và duy trì ở mức rất thấp, giảm chi phí vốn đầu vào cho TCTD, qua đó tạo điều kiện thuận lợi để TCTD giảm lãi suất cho vay

Ngay khi dịch bệnh bùng phát trong năm 2020, NHNN đã 3 lần giảm lãi suất điều hành với mức giảm 1,5 - 2%/năm, là một trong những ngân hàng trung ương giảm lãi suất điều hành mạnh nhất khu vực Trong năm 2021, NHNN duy trì các mức lãi suất thấp này, kết hợp điều hành thanh khoản dồi dào trên thị trường tiền tệ Kết quả là, đến cuối tháng 11 năm 2021, lãi suất

6

huy động và cho vay VND bình quân của TCTD giảm tương ứng khoảng 0,51%/năm và 0,81%/năm so với cuối năm 2020 sau khi đã giảm khoảng 1%/ năm trong năm 2020 Lãi suất cho vay bình quân đối với các lĩnh vực ưu tiên theo chủ trương của Chính phủ là 4,3%/năm (thấp hơn mức trần quy định là 4,5%/năm) 6

Thứ ba, đảm bảo cung ứng vốn tín dụng đầy đủ và kịp thời cho các nhu

cầu sản xuất, kinh doanh của nền kinh tế, linh hoạt điều chỉnh chỉ tiêu tăng trưởng tín dụng đối với các TCTD, hướng tăng trưởng tín dụng gắn với chất lượng

NHNN chủ động điều hành hợp lý tốc độ tăng trưởng tín dụng phù hợp với mức độ mức hấp thụ của nền kinh tế, tập trung vào các lĩnh vực sản xuất -kinh doanh, tiêu dùng, lĩnh vực ưu tiên, theo chủ trương của Chính phủ, góp phần quan trọng khôi phục hoạt động sản xuất kinh doanh, duy trì tăng trưởng kinh tế sau dịch Theo đó, NHNN điều chỉnh tăng chỉ tiêu tín dụng cho TCTD

có năng lực tài chính, quản trị điều hành, có khả năng mở rộng tín dụng an toàn, lành mạnh, để kịp thời hỗ trợ nền kinh tế Đồng thời, NHNN chỉ đạo TCTD tăng trưởng tín dụng an toàn, hiệu quả, tập trung tín dụng vào các lĩnh vực sản xuất, lĩnh vực ưu tiên; kiểm soát chặt chẽ tín dụng vào các lĩnh vực tiềm ẩn rủi ro; tăng cường quản lý rủi ro đối với tín dụng tiêu dùng; tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp và người dân tiếp cận vốn tín dụng ngân hàng, góp phần hạn chế tín dụng đen

Công tác cơ cấu lại hệ thống các TCTD gắn với xử lý nợ xấu dược triển khai quyết liệt, hiệu quả Theo đó, trước tình hình phức tạp của dịch

Covid-19, NHNN đã chỉ đạo các TCTD đánh giá thực trạng nợ xấu để xây dựng kế hoạch xử lý nợ xấu bảo đảm phù hợp với diễn biến dịch bệnh; đồng thời tiếp tục tích cực nâng cao chất lượng tài sản, kiểm soát chất lượng tín dụng, hạn chế phát sinh nợ xấu mới

6 https://tapchinganhang.gov.vn/dieu-hanh-chinh-sach-tien-te-se-chia-kho-khan-vuot-qua-thach-thuc-nhung-khong-chu-quan-voi-rui-ro-la.htm

7

Tín dụng đối với lĩnh vực rủi ro được kiểm soát chặt chẽ Các TCTD đã triển khai nhiều chương trình cho vay với lãi suất ưu đãi Do cầu tín dụng suy yếu bởi tác động tiêu cực của đại dịch Covid-19 nên tín dụng tăng thấp hơn các năm trước Đến 21/12/2020, tín dụng tăng 10,14% so với cuối năm 2019, tăng 11,62% so cùng kỳ 2019 Cơ cấu tín dụng chuyển dịch tích cực, tập trung cho các lĩnh vực sản xuất kinh doanh; 4/5 lĩnh vực ưu tiên có mức tăng trưởng tín dụng cao hơn mức tăng cùng kỳ năm 2020, hỗ trợ tích cực quá trình tái cơ cấu ngành nông nghiệp, phát triển thủy sản, công nghiệp hỗ trợ, doanh nghiệp nhỏ và vừa, doanh nghiệp xuất khẩu, doanh nghiệp ứng dụng công nghệ cao Tăng trưởng tín dụng các lĩnh vực tiềm ẩn rủi ro như bất động sản, chứng khoán trong tầm kiểm soát của NHNN

Thứ tư, ổn định thị trường ngoại tệ

NHNN điều hành, công bố tỷ giá trung tâm linh hoạt hàng ngày phù hợp diễn biến thị trường, cân đối kinh tế vĩ mô, tiền tệ và mục tiêu CSTT Tỷ giá USD/VND diễn biến phù hợp với điều kiện thị trường và biến động của USD trên thị trường thế giới Trong khi xu hướng rút vốn khỏi các nước mới nổi và đang phát triển khiến đồng tiền của nhiều nước trong khu vực mất giá khá lớn so với USD (Baht Thái giảm 9,7%, Ringgit Malaysia giảm 2,5%,

Đô-la Singapore giảm 1%) thì tỷ giá USD/VND tiếp tục được duy trì ổn định Đến cuối tháng 12/2021, tỷ giá trung tâm USD/VND chỉ tăng 0,06% so với cuối năm 2020 Thanh khoản ngoại tệ trên thị trường thông suốt, các nhu cầu ngoại tệ hợp pháp của người dân, doanh nghiệp đều được đáp ứng đầy đủ, kịp thời 7

Thứ năm, triển khai nhiều giải pháp tháo gỡ khó khăn, hỗ trợ khách

hàng bị ảnh hưởng bởi dịch Covid-19

Trong bối cảnh dịch covid 19 diễn biến phức tạp, cả nước thực hiện giãn cách tăng cường, trên cơ sở bám sát các chủ trương, chính sách của

7 Nguyễn Thị Hồng (2021), Điều hành chính sách tiền tệ và hoạt động ngân hàng giúp kiểm soát lạm phát,

ổnđịnh kinh tế vĩ mô, góp phần đưa đất nước vượt qua khó khăn của đại dịch COVID-19, Tạp chí cộng sản.

8