Xây dựng website nhằm tăng cường năng lực tự học cho học sinh giỏi hóa học lớp 11 Trung học phổ thông

Xây dựng website nhằm tăng cường năng lực tự học cho học sinh giỏi hóa học lớp 11 Trung học phổ thông

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM TP HỒ CHÍ MINH

Nguyễn Thị Tuyết Hoa

LUẬN VĂN THẠC SĨ GIÁO DỤC HỌC

Người hướng dẫn khoa học:

Thành phố Hồ Chí Minh - 2010

LỜI CẢM ƠN

Tôi xin gởi lời cảm ơn trân trọng nhất đến Ban Giám hiệu trường ĐHSP TP HCM, Phòng Sau đại học đã tạo mọi điều kiện thuận lợi để khóa học được hoàn thành tốt đẹp

Cùng với tất cả học viên lớp Cao học Lý luận và phương pháp dạy học Hóa học khóa 18, chân thành cảm ơn quý thầy cô giảng viên đã tận tình giảng dạy, mở rộng và làm sâu sắc kiến thức chuyên môn đến cho chúng tôi

Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến Cô giáo hướng dẫn – PGS.TS Đặng Thị Oanh người đã tận tình giúp đỡ, hướng dẫn tôi trong suốt quá trình thực hiện đề tài

Đồng thời xin gởi lời cám ơn chân thành nhất đến thầy PGS.TS Trịnh Văn Biều, Trưởng khoa Hóa học trường ĐHSP TP HCM đã quan tâm động viên, giúp đỡ tôi vượt qua những khó khăn trong quá trình học tập

Tác giả cũng xin gởi lời cảm ơn đến Ban Giám hiệu - Quý thầy cô trường THPT Đức Hòa, Hậu Nghĩa, cũng như quý thầy cô của nhiều trường PTTH thuộc địa bàn tỉnh Long An đã có nhiều giúp đỡ trong quá trình thực nghiệm sư phạm đề tài Cuối cùng, xin cảm ơn gia đình, bạn bè thân thuộc đã luôn là chỗ dựa tinh thần vững chắc, tạo điều kiện cho tác giả thực hiện tốt luận văn này

Thành phố Hồ Chí Minh – 2010

Nguyễn Thị Tuyết Hoa

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

BGDĐT : Bộ giáo dục đào tạo

CĐ : Cao đẳng

CNH : Công nghiệp hóa

CNTT : Công nghệ thông tin

CNTT&TT : Công nghệ thông tin và truyền thông

CSS : Cascading Style Sheets – Bảng kiểu xếp chồng

HTML : Hypertext Markup Language – Ngôn ngữ liên kết siêu văn bản

ICT : Information and communication technology – Công nghệ thông tin và truyền

thông PPDH : Phương pháp dạy học

MỞ ĐẦU

1/ Lý do chọn đề tài

* Thế kỷ XXI – thế kỉ của thời đại Công nghệ thông tin (CNTT), toàn cầu hóa, kinh tế tri thức – thì vấn đề Giáo dục, văn hóa, con người đặt lên hàng đầu Vì vậy quan niệm mới về chất lượng Giáo dục ở thế kỷ XXI trong phiên họp lần thứ 166 của UNESCO (Paris) ngày 7/4/2003 nêu

rõ nội dung giáo dục là “ Học để biết, học để làm, học để cùng chung sống với nhau, học để tự khẳng định mình”

* Báo cáo chính trị của Đại hội Đảng Cộng Sản Việt Nam lần thứ IX, tháng 4 năm 2001 về

“Chiến lược phát triển giáo dục đào tạo trong thời đại công nghiệp hóa, hiện đại hóa” đã ghi rõ:

- Phát triển giáo dục và đào tạo là một trong những động lực quan trọng thúc đẩy sự nghiệp CNH, HĐH , là điều kiện phát huy nguồn năng lực cuả con người, là yếu tố để phát triển xã hội, tăng trưởng kinh tế nhanh và bền vững

- Phát huy tư duy khoa học và sáng tạo, năng lực tự nghiên cứu của HS và SV, đề cao năng lực tự học, tự hoàn thiện học vấn và tay nghề

* Ngày 30/9/2008 Bộ trưởng Bộ GD– ĐT đã ban hành chỉ thị số 55/2008/CT – BGDĐT về “ Tăng cường giảng dạy, đào tạo và ứng dụng công nghệ thông tin trong ngành Giáo dục giai đoạn

2008 – 2012” Trong đó cần chú trọng đẩy mạnh một cách hợp lý việc triển khai ứng dụng CNTT trong đổi mới phương pháp dạy và học ở từng cấp học, triển khai mạnh mẽ công nghệ học điện tử (e- Learning) để mở rộng khả năng lựa chọn cơ hội học tập cho người học

* Hiện nay đa số các trường THPT hầu hết được trang bị phòng máy, phòng đa năng, nối mạng Internet, và tin học được giảng dạy chính thức Ngoài ra một số trường còn được trang bị thêm những thiết bị hiện đại…Tất cả tạo nên cơ sở hạ tầng CNTT giúp cho GV sử dụng vào quá trình dạy học của mình Giờ đây, với việc phát triển vượt bậc của công nghệ thông tin và truyền thông (CNTT &TT) toàn thể GV một lần nữa lao vào cuộc thử sức tạo website, hoặc blog….để phục vụ cho công tác giảng dạy của mình Bởi lẽ, mạng Internet thực hiện một phạm vi rộng lớn các giải pháp nhằm nâng cao tri thức và hiệu năng của con người, không chỉ là quá trình dạy đơn thuần của GV, mà HS với sự trợ giúp của máy tính có thể tự tiếp thu và xử lý thông tin nhằm nâng cao hiệu quả của sự tự học

* Sự phát triển của CNTT&TT ảnh hưởng không nhỏ đối với tầng lớp trí thức, họ phải học tập suốt đời nếu họ muốn tiếp tục có việc làm Nhà tương lai học Alvin Toffler đã nhận định rất độc đáo rằng “ Trong thế kỷ XXI, sự thất học sẽ không đến với những người không biết đọc, biết viết,

mà là với những ai không biết học, biết quên và biết học lại ” Vì vậy, sự tự học, tự bồi dưỡng

chuyên môn mỗi người là rất cần thiết để bù đắp những lỗ hỏng kiến thức, thích ứng nhanh chóng với yêu cầu cuộc sống đang phát triển Tự học còn là một trong những phẩm chất quan trọng nhất

mà nhà trường hiện đại cần trang bị cho HS Vì nó có ích không chỉ khi các em còn ngồi trên ghế nhà trường mà cả khi đã bước vào cuộc sống

* Ngày nay, nhờ có mạng Internet, kho tàng tri thức của nhân loại đã được lưu trữ, xử lý và trao đổi dễ dàng trên phạm vi toàn cầu Trước đây đối với những em HS khá, giỏi gặp khó khăn lớn nhất trong quá trình tự học của mình là thiếu thông tin, thiếu tài liệu, nhưng giờ đây các em lại phải khổ sở vì quá tải thông tin, dư thừa tài liệu HS một lần nữa phải lúng túng trong việc chọn tài liệu, chọn phương pháp tự học như thế nào để đạt được hiệu quả cao trong học tập

Trên đây là những lý do để tôi chọn đề tài : XÂY DỰNG WEBSITE NHẰM TĂNG CƯỜNG NĂNG LỰC TỰ HỌC CHO HỌC SINH GIỎI HÓA HỌC LỚP 11 TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

2/ Mục đích nghiên cứu

Nghiên cứu việc xây dựng website nhằm bồi dưỡng năng lực tự học cho HSG hóa học THPT

3/ Nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Nghiên cứu cơ sở lý luận và thực tiễn về đổi mới phương pháp dạy học tự học và tăng

cường năng lực tự học cho HS

3.2 Tìm hiểu thực trạng ứng dụng CNTT của GV và HS trong việc dạy và học môn Hoá học 3.4 Xây dựng website chương 8-“ Dẫn xuất halogen – Ancol – Phenol” ; Chương 9-“ Anđehit – Xeton – Axit cacboxylic “

3.5 Nghiên cứu việc sử dụng website nhằm tăng cường năng lực tự học đối với HSG hóa học lớp 11

3.6 Thực nghiệm sư phạm để đánh giá tính khả thi và hiệu quả việc sử dụng website cho HSGH hoá học lớp 11 ở trường THPT

4/ Khách thể và đối tượng nghiên cứu

cho HSG hoá học

5/ Phạm vi nghiên cứu

Quá trình dạy học hóa học lớp 11 nâng cao

“ Chương 8: Dẫn xuất halogen – Ancol – Phenol

Chương 9: Anđehit – Xeton – Axit cacboxylic”

6/ Giả thuyết khoa học

Nếu xây dựng được trang web với nội dung tự học phong phú, sinh động sẽ phát huy được tính tích cực, chủ động, sáng tạo cho HS phổ thông đặc biệt HSG, HS chuyên hóa, đồng thời bồi dưỡng cho các em năng lực tự học, tự đọc, tự kiểm tra, tự nghiên cứu - một công cụ có tính chiến lược giúp HS tự học, tự hoàn thiện suốt đời

7/ Phương pháp nghiên cứu và phương tiện nghiên cứu

7.1 Phương pháp nghiên cứu lí luận

• Nghiên cứu cơ sở lý luận về xu hướng đổi mới phương pháp dạy học Hóa học, việc tự học

• Nghiên cứu chương trình hóa học hữu cơ 11

• Nghiên cứu tài liệu hướng dẫn xây dựng Web: phần mềm UMã nguồn mởU, …

• Phân tích, tổng hợp, hệ thống hóa các tài liệu có liên quan đến đề tài như các bài giảng, hệ thống câu hỏi, bài tập trong sách giáo khoa, đề thi tuyển sinh đại học, …

7.2 Phương pháp nghiên cứu thực tiễn

• Điều tra thực trạng công tác dạy học Hóa học ở trường THPT hiện nay, thực trạng sử dụng các phương tiện, thiết bị dạy học, đặc biệt là việc sử dụng ICT trong dạy học Hóa học ở Việt Nam

• Trao đổi, rút kinh nghiệm với các giáo viên và các chuyên gia

+ Quan sát, trò chuyện với HS nhằm đánh giá thực trạng truy cập mạng của HS hiện nay + Trao đổi kinh nghiệm với các nhà giáo dục, các GV về kinh nghiệm học tập,

+ Điều tra thăm dò trước và sau thực nghiệm sư phạm

+ Nghiên cứu kế hoạch học tập của HSG hoá học của các lớp chuyên, chọn

+ Tham khảo các ý kiến đóng góp của Thầy Cô giáo lâu năm, trong đó có chuyên gia tin học

để hoàn thiện kết quả nghiên cứu

• Thực nghiệm sư phạm

− Đánh giá tính khả thi và hiệu quả của trang web, thông qua việc đưa vào sử dụng

− Triển khai việc sử dụng trang web cho HS khối 11

7.3 Phương pháp toán học thống kê

– Xử lý số liệu thực nghiệm sư phạm thu được bằng phần mềm SPSS rút ra kết luận

– Phương tiện nghiên cứu: máy vi tính, tranh ảnh, các phần mềm hóa học hỗ trợ

C hương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI

1.1 Tổng quan vấn đề nghiên cứu

- Sự bùng nổ CNTT tạo làn sóng mới, làm thay đổi cách dạy và học của GV và HS Trên mạng Internet đã xuất hiện rất nhiều website viết về học tập như hocmai.vn, onthi.com, onbai.com Cũng có không ít các website về Hoá Học nhưng HS phổ thông sẽ chưa thực sự thuận lợi khi tìm kiếm kiến thức bộ môn bởi lẽ đa số các trang web trên đều sử dụng ngôn ngữ nước ngoài

- Hiện nay đã có khá nhiều đề tài về thiết kế trang web từ luận văn tốt nghiệp của sinh viên đến luận văn thạc sỹ của học viên cao học như :

1/ Phạm Dương Hoàng Anh (2006), Phối hợp phần mềm Macromedia Dreamweaver MX

hóa học phần Hidrocacbon không no mạch hở dành cho học sinh THPT, luận văn tốt nghiệp chuyên

ngành hoá học, trường ĐHSP TP Hồ Chí Minh

2/ Ngô Thị Phương Bích (2008), Thiết kế website hỗ trợ việc dạy và tự học chương nhóm

oxy lớp 10 THPT, luận văn tốt nghiệp chuyên ngành hoá học, trường ĐHSP TP Hồ Chí Minh

3/ Nguyễn Thị Thanh Hà (2006), Ứng dụng phần mềm Macromedia Flash và Macromedia

Dreamweaver để thiết kế website về lịch sử hóa học 10 góp phần nâng cao chất lượng dạy học, luận

văn tốt nghiệp chuyên ngành hoá học, trường ĐHSP TP Hồ Chí Minh

4/ Lê Thị Thu Hà (2009), Thiết kế website hỗ trợ việc dạy và học môn Hóa học ở trường

THPT, luận văn thạc sỹ PPGDHH, trường ĐHSP TP Hồ Chí Minh

5/ Lê Thị Xuân Hương (2007), Thiết kế website hỗ trợ việc dạy và tự học chương halogen

6/ Nguyễn Thị Liễu (2008), Thiết kế website hỗ trợ việc dạy và tự học phần hóa hữu cơ lớp

7/ Nguyễn Thị Thùy Linh (2008), Xây dựng e-learning chương liên kết hóa học và cấu tạo

phân tử học phần hóa đại cương trường Cao đẳng Giao thông Vận tải 3, luận văn thạc sỹ

PPGDHH, trường ĐHSP TP Hồ Chí Minh

8/ Thái Hoài Minh (2008), Thiết kế website hỗ trợ việc kiểm tra đánh giá môn hóa học lớp

10 THPT ( chương trình nâng cao), luận văn thạc sỹ PPGDHH, trường ĐHSP TP Hồ Chí Minh

9/ Hỉ A Mổi (2005), Thiết kế trang web tự học chương trình Hóa học trung học phổ thông,

luận văn tốt nghiệp chuyên ngành hoá học, trường ĐHSP TP Hồ Chí Minh

10/ Nguyễn Ngọc Anh Thư (2006), Phối hợp phần mềm Macromedia Dreamweaver MX và

Macromedia Flash MX 2004 để tạo trang web hỗ trợ cho học sinh trong việc tự học môn hóa học lớp 11 – Nhóm nitơ chương trình phân ban thí điểm, luận văn tốt nghiệp chuyên ngành hoá học,

trường ĐHSP TP Hồ Chí Minh

– Tất cả các luận văn trên đều hướng đến mục tiêu chung là góp phần nâng cao chất lượng dạy học, làm phong phú nội dung các bài giảng lý thuyết, làm sáng tỏ những khái niệm trừu tượng, khó trong SGK, minh họa tốt các phản ứng bằng thí nghiệm giúp HS củng cố, khắc sâu kiến thức Tuy

nhiên, hầu hết các website hiện nay đều chỉ ngừng lại ở mức độ cung cấp tài liệu lý thuyết, thiếu

hẳn phần bài tập tự rèn luyện, thiếu hẳn thông tin ngược từ những HS có nhu cầu tự học, tự kiểm tra đánh giá sức học của chính bản thân HS

1.2 Định hướng đổi mới phương pháp dạy học

Hiện nay ngành giáo dục của chúng ta đang triển khai vấn đề đổi mới phương pháp dạy học

Từ các vị lãnh đạo Đảng, Nhà nước, lãnh đạo các cấp của ngành giáo dục đến các chuyên gia nghiên cứu giáo dục, các thầy cô giáo đều khẳng định vai trò quan trọng của việc đổi mới PPDH trong việc nâng cao chất lượng nhà trường Sự cố gắng của chúng ta là rất lớn, hoạt động đổi mới rất phong phú và đa dạng Nhưng đổi mới là gì?

Đây là câu hỏi không dễ trả lời Theo Giáo sư tiến sĩ khoa học Thái Duy Tuyên [46] “Đã đến lúc cần hệ thống hóa và phát triển những vấn đề, những hoạt động đổi mới đã triển khai trong nghiên cứu lí luận và trong hoạt động thực tiễn trong thời gian qua để nêu lên một bức tranh tổng quát về nội dung và nhiệm vụ đổi mới phương pháp dạy học, nhằm làm cho việc nhận thức và điều khển quá trình đổi mới diễn ra một cách khoa học và hiệu quả”

Để làm được điều này cần dựa vào các tài liệu khoa học, báo chí, các kết quả điều tra khảo sát thực tiễn Thừa kế các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước, có thể mô tả việc đổi mới phương pháp dạy học diễn ra trên những mặt sau đây :

1.2.1 Đổi mới về phương hướng

Diễn ra theo ba hướng lớn

a) Tiếp cận theo quan điểm tâm lí giáo dục

Bản chất của quan điểm này là tìm mọi cách phát huy năng lực nội sinh của người học, tìm mọi cách phát triển sức mạnh trí tuệ, tâm hồn, ý chí của họ Theo tiếp cận này đổi mới PPDH cần chú ý các hoạt động cụ thể sau nay:

_ Kích thích hứng thú, phát huy tính tích cực, năng động, sáng tạo

_ Tổ chức cho học sinh làm việc độc lập, cá nhân hóa quá trình học tập

_ Hình thành ở các em động cơ học tập lành mạnh, phát huy tính tích cực, tự lực, tự cường, phát huy

ý chí học tập

b) Tiếp cận theo quan điểm điều khiển học

Quan điểm này chủ trương giải phóng người học, tạo điều kiện cho người học được tự do phát triển nhu cầu học tập, phát huy năng lực các nhân, điều khiển mối quan hệ thầy trò bằng nhiều hình thức khác nhau, lấy hạnh phúc và sự phát triển của người học làm nền tảng, trên cơ sở đó góp phần phát triển cộng đồng và xã hội làm mục đích hoạt động của thầy cô giáo Dạy học lấy HS làm trung tâm là tư tưởng rất nhân văn, rất dân chủ mà nhân loại đang hướng tới Tuy nhiên, nếu cho rằng dạy học lấy HS làm trung tâm là toàn bộ nội dung của hoạt động đổi mới PPDH thì đó là một quan điểm phiến diện và sai lầm, nó chỉ là một tư tưởng, một phương hướng đổi mới PPDH, cần phối hợp với các tư tưởng và phương hướng khác Điều quan trọng là trọng tâm chú ý của ngươì thầy cần hướng đến việc điều khiển hoạt động trí tuệ, nhu cầu, động cơ, ý chí của HS trong điều kiện hiện tại Đặt vấn đề như vậy, hoạt động của người dạy sẽ trở nên có phương hướng, phong phú, hiệu quả

c) Tiếp cận theo quan điểm công nghệ

Quan điểm này chủ trương đưa công nghệ mới vào nhà trường, nghĩa là cung cấp cho người thầy những công cụ lao động mới Điều này có ý nghĩa vô cùng quan trọng trong việc nâng cao chất lượng GD và đưa nhà trường vào một giai đoạn phát triển mới Trong tương lai, khi công nghệ hiện đại được sử dụng rộng rãi vào việc GD con người thì cấu trúc của quá trình dạy học sẽ có nhiều thay đổi và năng suất lao động của người thầy sẽ tăng lên rõ rệt Khi nói đến đổi mới PPDH phải nhìn nhận vấn đề một cách rộng rãi và linh hoạt theo ba hướng

Hiện nay, dù các hoạt hoạt động đổi mới PPDH trên thế giới diễn biến phức tạp và đa dạng đến đâu cũng không đi lệch ba phương hướng ấy

- Phát triển năng lực nội sinh của người học

- Đổi mới quan hệ thầy trò

- Đưa công nghệ hiện đại vào nhà trường

1.2.2 Đổi mới về tính chất hoạt động nhận thức của học sinh

Vấn đề then chốt của việc đổi mới PPDH là điều chỉnh mối quan hệ giữa tái hiện và sáng tạo Không còn rèn luyện trí nhớ và khả năng tái hiện nữa mà phải hướng đến việc tăng cường các phương pháp sáng tạo nhằm đổi mới tính chất hoạt động nhận thức của HS trong quá trình dạy học Cần đặt ra cho các em những nhiệm vụ, tìm tòi những mâu thuẫn, những hiện tượng, những vấn đề,

những mối liên hệ mới cần phát hiện Từ đó tăng cường hoạt động phân tích, tổng hợp, so sánh, trừu tượng hóa, khái quát hóa cho học sinh trong quá trình dạy học

1.2.3 Tăng cường hoạt động tự học của học sinh

Trong quá trình học nếu học sinh rơi vào thế bị động, ghi nhớ mà không độc lập suy nghĩ, sáng tạo thì trong tư duy cũng như trong hành động sẽ trở thành xơ cứng Và khi vào đời, đứng trước những vấn đề mới, các em sẽ hết sức bỡ ngỡ, bị động, lúng túng và không đủ bản lĩnh để giải quyết những vấn đề phức tạp trong cuộc sống Vì vậy cần đặc biệt coi trọng hoạt động tự học có tính sáng tạo và cần phối hợp hoạt động tự học sáng tạo và hoạt động tự học tái hiện một cách hợp

lí

1.2.4 Tăng cường thí nghiệm, thực hành, tăng cường rèn luyện kĩ năng vận dụng kiến thức

để giải quyết vấn đề đời sống

Mục đích học tập do UNESCO đề xướng là “Học để biết, học để làm, học để chung sống, học để tự khẳng định mình.”

Việc vững lí thuyết chỉ là để biết, để nhận thức bản chất sự vật, hiện tượng Điều mà chúng ta cần là cải tạo thực tiễn Vì “Mọi lí thuyết chỉ là màu xám, chỉ có cây đời mãi mãi xanh tươi” Kết hợp học với hành là truyền thống lâu đời của nhân dân ta và cũng là một trong những kinh nghiệm quan trọng nhất của loài người trong công tác giáo dục

Tuy nhiện hiện nay nhà trường lại tập trung toàn lực vào việc dạy lí thuyết để phục vụ thi cử Lấy thi cử làm mục đích cho sự học vì nó có liên quan trực tiếp đến công ăn việc làm và nghề nghiệp tương lai của thanh niên Công tác thí nghiệm, thực hành chẳng những không được coi trọng

mà có trường hợp còn bị tự tiện cắt bỏ ngay cả những phần đã được quy định trong chương trình để tập trung giờ cho việc luyện thi làm ảnh hưởng đến chất lượng nhà trường Vì vậy tăng cường thí nghiệm thực hành là một phương hướng quan trọng cần lưu ý khi đổi mới PPDH

1.2.5 T ăng cường sử dụng các phương tiện kĩ thuật mới đặc biệt là công nghệ thông tin

Để nhận thức được các sự vật hiện tượng một cách chính xác, sâu sắc và có độ nhớ lâu bền thì trong quá trình dạy học cần huy động càng nhiều cơ quan cảm giác của HS vào quá trình nhận thức càng tốt

Nhưng trong thực tiễn điều này đã không được vận dụng vì nhiều lí do: thiếu cơ sở vật chất, chất lượng thiết bị kém không sử dụng được, quản lí không chặt chẽ, … Nếu biết sử dụng có hiệu quả các phương tiện kĩ thuật mới thì sẽ ảnh hưởng tốt đến trình độ nhận thức của học sinh Vì vậy

việc sử dụng các phương tiện kĩ thuật trong và ngoài nhà trường đang cần được đẩy mạnh Một trong những phương tiện kĩ thuật mới có tác động mạnh mẽ làm thay đổi quá trình dạy và học là CNTT

- CNTT như là công cụ, phương tiện để người GV thực hiện việc đổi mới PPDH theo hướng dạy học tích cực Với sự trợ giúp của CNTT, sẽ phát huy được tổng hợp các yếu tố có lợi trong quá trình dạy học, nâng cao chất lượng và hiệu quả đào tạo, đáp ứng được những yêu cầu, đòi hỏi của thời đại mới – thời đại thông tin, thời đại của nền kinh tế tri thức

- CNTT tạo môi trường để HS khám phá kiến thức nhằm hỗ trợ cho quá trình học tập Là nguồn thông tin đa dạng, phong phú, sinh động, lượng thông tin truyền đạt cao trong thời gian ngắn, cách truyền đạt thông tin sinh động tạo điều kiện cho người học tiếp thu kiến thức được truyền đạt, gây hứng thú trong học tập

- Ứng dụng CNTT không hề thủ tiêu vai trò của người GV mà trái lại còn phát huy hiệu quả hoạt động của GV trong quá trình dạy học, là công cụ đắc lực hỗ trợ cho GV tổ chức, điều khiển quá trình nhận thức, dẫn dắt HS tiếp cận, tự tìm kiếm tri thức, tự sáng tạo, khai thác kho tài nguyên tri thức của nhân loại GV khi đó tiết kiệm được thời gian “chết” (thời gian vẽ sơ đồ, hình vẽ, kẻ bảng,…) trên lớp Do đó chất lượng bài giảng cao và hiệu quả sử dụng giờ giảng cũng rất cao

- CNTT làm thay đổi cả nội dung và phương pháp truyền đạt của GV :

+ Minh họa bài giảng một cách trung thực, sống động thông qua hình ảnh, âm thanh

+ Có thể tiến hành các thí nghiệm minh họa trực tiếp, chỉ ra các tài liệu tham khảo cần thiết ngay trong khi giảng

+ Có thể hướng dẫn HS tự học

+ Thông tin được truyền đạt cho học sinh bằng nhiều hình thức

+ Bài giảng được chắt lọc từ các bài mẫu và từ nhiều nguồn tư liệu tổng hợp

- CNTT giúp cho việc đánh giá định tính và định lượng hóa học chính xác, công bằng hơn

1.2.6 T ăng cường mối quan hệ giữa trí tuệ và cảm xúc

Giáo dục không chỉ là khoa học mà còn là nghệ thuật Người GV không chỉ dạy chính xác, rõ ràng, kĩ lưỡng (khoa học) mà còn phải cố gắng dạy sao cho hay, cho hấp dẫn Nghĩa là phấn đấu đạt đến trình độ nghệ thuật của dạy học

Bài học hay là bài học đạt được những mục tiêu khoa học và để lại những ấn tượng sâu sắc,

những cảm xúc mạnh mẽ trong HS Chính cái cảm xúc, sự rung động nội tâm này là điều rất có giá trị, rất quý giá, là cái mà người HS chờ đợi Nó có tác dụng kích thích lòng yêu khoa học, tính tự

giác, tính tích cực học tập, khả năng tìm tòi, sáng tạo ra cái mới, là chất xúc tác để nhận thức biến thành thái độ và niềm tin Vì vậy khi dạy học cần chú ý đến cái đẹp, đến mặt thẩm mĩ, cần phối hợp giữa khoa học và nghệ thuật, giữa trí tuệ và cảm xúc

1.2.7 T ăng cường mối quan hệ giữa tư duy hình thức và tư duy biện chứng

Tư duy logic thường được hình thành trong quá trình học tập còn tư duy biện chứng thì thường được hình thành từ trong cuộc sống Hai loại tư duy này có quan hệ mật thiết với nhau

1.3 Website dựa trên phần mềm mã nguồn mở MOODLE

Hoá học là môn khoa học thực nghiệm, việc ứng dụng CNTT trong dạy học hoá học sẽ tạo một bước chuyển cơ bản trong quá trình đổi mới nội dung chương trình, PPDH và phương thức đào tạo

Đặc biệt việc thiết kế được Website hỗ trợ tự học sẽ đáp ứng được mọi tiêu chí: Học mọi nơi,

học mọi lúc, học mọi thứ và học mềm dẻo, học một cách mở và học suốt đời

1.3 1 Moodle

U

MoodleU là một gói phần mềm để tạo các trang chủ và các khóa học trên nền mạng toàn cầu, được rất nhiều người sử dụng để tạo, quản lý các khóa học trực tuyến Moodle được cung cấp một cách miễn phí như là phần mềm UMã nguồn mởU, trên cơ sở giấy phép của UGNU Public

LicenseU Moodle được viết bằng PHP và sử dụng các kiểu cơ sở dữ liệu SQL Nó có thể chạy trên hệ điều hành Windows hay Mac, và các hệ điều hành kiểu như Linux

1.3.2 Sử dụng phần mềm mã nguồn mở MOODLE thiết kế website

Với mục đích khai thác, sử dụng và phát triển Moodle tác giả sẽ trình bày trước hết cách cài đặt và cấu hình Moodle Trong phần này tôi sẽ trình bày một cách khái quát cách cài đặt Moodle trên nền Windows Các thông tin khi triển khai ứng dụng trên nền UNIX, Mac OS có thể tìm thấy trên website chính thức của Moodle

• Giải nén

• (Tùy chọn) Đổi tên thư mục thành "moodle" để dùng khi cài đặt hệ thống

d) Cài đặt

Mọi cài đặt ban đầu đã được nhà cung cấp dịch vụ thiết lập sẳn

Hình 1.1 Bắt đầu cài đặt Moodle

 Moodle kiểm tra các thiết lập php như:

Hình 1 2 Kiểm tra các thiết lập PHP

 Cấu hình địa chỉ:

• Địa chỉ web: Uhttp://hoahochaunghia.org

• Thư mục moodle;

• Thư mục chứa dữ liệu

 Cấu hình cơ sở dữ liệu

Hình 1.4 Cấu hình cơ sở dữ liệu

Các cấu hình này phải phù hợp với cấu hình trong file config.php (nếu có)

Moodle sẽ phát hiện và cấu hình cho hệ thống qua file config.php, nếu chưa có nó sẽ tiến

hành tạo file và ghi vào thư mục gốc của Moodle trên server hoặc cho phép bạn tải file lên thư mục thích hợp Ngược lại lỗi sẽ được thông báo và ta phải khắc phục lỗi này rồi mới có thể tiếp tục cài đặt

Hình 1.5 Lỗi cấu hình

 Chấp nhận các yêu cầu bản quyền

Hình 1.6 Yêu cầu bản quyền

Đây là điều rất quan trọng đối với cộng đồng mã nguồn mở, phải tôn trọng các quy tắc khai thác và sử dụng phần mềm mã nguồn mở

 Thiết lập và cập nhật cơ sở dữ liệu cho Moodle

Hình 1.7 Thông tin phiên bản hiện hành

Thiết lập các thông số cấu hình

Hình 1.8 Thiết lập thông số cấu hình

 Giao diện

• Ngôn ngữ: Việt Nam (vi_utf8), tiếng Anh (en), Italia (it)…

• Danh sách các ngôn ngữ rút gọn (Langlist): các ngôn ngữ cách nhau bởi dấu phẩy

• Múi giờ

• Quốc gia: Việt Nam, Anh…

Bảo mật

Hệ điều hành

• Kiểm tra (Quiz)

• Tài nguyên (Resource)

• SCORM

• Khảo sát (Survey)

• Wiki

• Hội thảo (Workshop)

Nâng cấp hoàn thiện cơ sở dữ liệu: Tạo các bảng

• mdl_backup_files

• mdl_backup_ids

• Định dạng trang đầu: hiện thị tin tức, danh mục các cua học

• Các thể hiện khác: từ thay cho GV, học viên…

• Chọn lưu các thay đổi

 Cấu hình tài khoản cho người quản trị

Hình 1.10 Cấu hình tài khoản người quản trị

• Tên đăng nhập

• Mật khẩu (để bảo đảm an toàn không dùng mật admin)

• Tên, họ của người quản trị

• Địa chỉ email và các tùy chọn cho email

• Hình ảnh: mặc định kích thước tối đa 2M (có thể thay đổi trong file php.ini chi tiết ta đề cập

ở phần sau)

• Và các thông tin cá nhân khác: Số ICQ, Skype ID, Yahoo ID, MSN ID, điện thoại…

B ạn đã cài đặt xong Moodle trên host

1.4 T ự học

1.4.1 Khái niệm tự học

Theo từ điển Giáo dục học − NXB Từ điển Bách khoa 2001 [20], tự học là “quá trình tự mình

hoạt động lĩnh hội tri thức khoa học và rèn luyện kỹ năng thực hành không có sự hướng dẫn trực tiếp của GV và sự quản lý trực tiếp của cơ sở giáo dục, đào tạo.”

Tự học còn là hoạt động học tập độc lập chiếm lĩnh tri thức, kĩ năng, kĩ xảo,… và kinh nghiệm lịch sử xã hội loài người nói chung của chính bản thân người học

Tự học biểu hiện bằng cách tự đọc tài liệu giáo khoa, sách báo, xem truyền hình, nghe báo cáo, tham quan bảo tàng, xem phim, giao tiếp với những người hoạt động ở các lĩnh vực khác nhau…

Người tự học phải biết cách lựa chọn tài liệu, tìm ra những điểm chính trong các tài liệu

đã đọc, biết cách ghi chép những điều cần thiết, tra cứu sách tham khảo, biết làm việc trong

thư viện…

Cốt lõi của học là tự học Người tự học phải qua một quá trình rèn luyện lâu dài mới tìm ra phương pháp tự học hiệu quả phù hợp với mình Do vậy, đòi hỏi người tự học phải có tính độc lập, tự chủ, tự giác và kiên trì cao

1.4 2 Sự cần thiết của việc tự học

Theo xu thế giáo dục hiện đại ngày nay thì người học đứng ở vị trí trung tâm của quá trình dạy học, người dạy chỉ đóng vai trò định hướng, cố vấn cho quá trình ấy mà thôi Vì thế đòi hỏi người học phải là người chủ động, tích cực trong việc học của mình Muốn chủ động, người học bắt buộc phải có công đoạn chuẩn bị kĩ lưỡng nội dung bài mới ở nhà để khi vào lớp người học có đủ điều kiện làm chủ quá trình chiếm lĩnh tri thức của mình

Bên cạnh đó việc nắm vững nội dung bài cũ cũng là một tiền đề quan trọng giúp người học tự tin hơn trong việc nghiên cứu bài mới Muốn làm tốt hai việc đó bắt buộc người học phải có năng lực tự học, bởi lẽ tự học là con đường tự khẳng định mình Những kiến thức do

tự học đem lại là do kết quả bản thân tự tìm tòi khám phá nên bao giờ cũng vững chắc bền lâu

Thời gian tự học không những giúp người học ôn tập lại những gì đã nghe giảng ở trên lớp

mà còn là thời gian người học vận dụng, tìm tòi, suy ngẫm những bài tập, những kiến thức khó theo phong cách riêng của mình Qua đó bồi dưỡng năng lực phân tích, bản lĩnh vững vàng trước những điều không đơn giản Mặt khác, tự học đã khắc phục nghịch lý: học vấn thì vô hạn mà tuổi học đường thì có hạn Đặc biệt trong thời đại bùng nổ thông tin ngày nay, thầy không thể truyền thụ hết

kiến thức trong thời gian lên lớp Vì vậy người học phải có phương pháp tự học tốt để làm giàu kiến thức cho mình, tạo ra tri thức bền vững nhất Người học có thể hướng ra thế giới bằng rất nhiều kênh thông tin như qua báo chí, qua sách vở, qua phim ảnh qua mạng internet và quan trọng hơn là qua khả năng tự học của mình

Kĩ năng tự học đã trở thành một trong những phẩm chất bắt buộc người học sinh phải có không những trong quá trình học tập mà cả trong cuộc sống sau này

1.4.3 Các hình thức của tự học

Theo TS Trịnh Văn Biều [7], có 3 kiểu tự học

phương tiện thông tin khác

kiến thức trong đó Cách học này tạo không ít khó khăn cho người học, đòi hỏi người học phải có khả năng tự học rất cao

trong tuần, được thầy hướng dẫn giảng giải sau đó về nhà tự học

Đối với mỗi người trong suốt cuộc đời chắc sẽ có điều kiện trải qua tất cả các dạng tự học trên

1.4.4 Các yêu cầu của hoạt động tự học

Theo các tác giả Nguyễn Cảnh Toàn [36],[37],Thái Duy Tuyên [47],[48], việc tự học chỉ thực sự đạt kết quả khi người học có thể vạch định cho mình một kế hoạch và phương pháp tự học khoa học Công việc này không phải tiến hành dễ dàng ở tất cả mọi người, vì nội dung tự học phụ thuộc vào từng đối tượng cụ thể.Tuy nhiên, các tác giả cũng đã nêu lên những yêu cầu cần thiết cho hoạt động tự học như sau:

 UYêu cầu 1:UXác định nhu cầu, động cơ để kích thích hứng thú học tập

 UYêu cầu 2:UXác định mục đích và nhiệm vụ tự học

Khi đã có động cơ và hứng thú học tập thì người học phải trả lời câu hỏi: Học để làm gì? (mục đích tự học) và học cái gì (nội dung tự học) Vấn đề này chỉ đặt ra đối với một số ít HS khá,

giỏi khi họ muốn học thêm những điều mà họ quan tâm, yêu thích

 UYêu cầu 3:UXây dựng kế hoạch tự học

Kế hoạch tự học cần xây dựng một cách tỉ mỉ và thiết thực Để tự học có hiệu quả thì người học phải chọn đúng trọng tâm công việc, phải xác định học cái gì là chính, là quan trọng, nhất là nội dung đó có tác động trực tiếp đến mục đích Bởi vì nội dung cần phải học thì nhiều mà thời gian và sức lực thì có hạn, nếu việc học tập dàn trải, phân tán thì kết quả sẽ không như mong đợi nhưng trên thực tế thì ít khi người học chú ý đến điều này

Vì vậy khi xác định mục tiêu tự học, người học nên xuất phát từ những vấn đề mình cần như kiến thức bị hỏng, bị lãng quên hoặc chưa hiểu rõ, những kiến thức mà mình yêu thích cần được đào sâu hay mở rộng

 UYêu cầu 4U: Lập thời gian biểu cho tự học

Sau khi đã xác định trọng tâm rồi thì người học phải sắp xếp công việc cho thật hợp lí về trình tự nội dung cũng như về thời gian để công việc được tiến hành trôi chảy và tiết kiệm về thời gian

Nên lập thời gian biểu cho thời gian dài hay cho từng buổi tự học và sử dụng thời gian tự học sao cho hợp lí Phải bố trí thời gian tự học phù hợp để đầu óc không quá căng thẳng, nên xen giữa tự học với giải trí và nghỉ ngơi

Để bồi dưỡng cho HS năng lực tự học, tự nghiên cứu, cần phải xác định được các năng lực cần thiết phải có trong quá trình dạy học GV cần hướng dẫn và tạo các cơ hội, điều kiện thuận lợi cho HS hoạt động, nhằm phát triển các năng lực đó Theo các tác giả Nguyễn Cảnh Toàn [36],[37],Thái Duy Tuyên [47],[48] năng lực tự học gồm :

 Năng lực nhận biết, tìm tòi và phát hiện vấn đề

Người học tự tìm tòi, quan sát, mô tả, giải thích, phát hiện vấn đề, định hướng, giải quyết vấn

đề, tự tìm ra kiến thức mới (chỉ mới đối với người học) và tạo ra sản phẩm ban đầu hay sản phẩm thô có tính chất cá nhân

Năng lực nhận biết, tìm tòi, phát hiện vấn đề hết sức quan trọng đối với mọi người, đặc biệt HSG Nhờ năng lực này HS vừa tự làm giàu kiến thức của mình, vừa rèn luyện tư duy và thói quen phát hiện, tìm tòi,…

Năng lực này đòi hỏi HS phải nhận biết, hiểu, phân tích, tổng hợp, so sánh sự vật hiện tượng được tiếp xúc; suy xét từ nhiều góc độ, có hệ thống trên cơ sở những lí luận và hiểu biết đã có của mình; phát hiện ra các khó khăn, mâu thuẫn xung đột, các điểm chưa hoàn chỉnh cần giải quyết, bổ sung, các bế tắc, nghịch lí cần phải khai thông, khám phá, làm sáng tỏ,… Để phát hiện đúng vấn đề, đòi hỏi người học phải thâm nhập, hiểu biết khá sâu sắc đối tượng, đồng thời biết liên tưởng, vận dụng những hiểu biết và tri thức khoa học của mình đã có tương ứng Trên cơ sở đó, dường như xuất hiện “linh cảm”, và từ đó mạch suy luận được hình thành Phải sau nhiều lần suy xét thêm trong óc, vấn đề phát hiện được nói lên thành lời, hiện lên rõ ràng, thúc bách việc tìm kiếm con đường và hướng đi để giải quyết

 Năng lực giải quyết vấn đề

Năng lực giải quyết vấn đề bao gồm khả năng trình bày giả thuyết; xác định cách thức giải quyết và lập kế hoạch giải quyết vấn đề; khảo sát các khía cạnh, thu thập và xử lí thông tin; đề xuất các giải pháp, kiến nghị các kết luận Kinh nghiệm thực tế cho thấy nhiều HS thu thập được một khối lượng thông tin phong phú nhưng không biết hệ thống và xử lí như thế nào để tìm ra con đường đến với giả thuyết Điều này đòi hỏi sự hướng dẫn cẩn thận và kiên trì của các GV ngay từ những hoạt động đầu của giải quyết vấn đề

Để dạy cho HS cách học, thì điều quan trọng nhất đó là cần dạy cho HS kĩ thuật giải quyết vấn đề Với kĩ thuật này, HS có thể áp dụng vào rất nhiều trường hợp trong học tập cũng như trong cuộc sống để lĩnh hội các tri thức cần thiết cho mình Nên xem kĩ thuật giải quyết vấn đề vừa là công cụ nhận thức, nhưng đồng thời là mục tiêu của việc dạy học cho HS phương pháp tự học

pháp…) từ quá trình giải quyết vấn đề

Đây là một năng lực quan trọng cần cho người học đạt đến những kết luận đúng của quá trình giải quyết vấn đề, hay nói cách khác, các tri thức cần lĩnh hội sau khi giải quyết vấn đề sẽ có được một khi chính bản thân HS có năng lực này

Năng lực này bao gồm các khả năng khẳng định hay bác bỏ giả thuyết, hình thành kết quả và

đề xuất vấn đề mới, hoặc áp dụng (nếu cần thiết) Trên thực tế có rất nhiều trường hợp được đề cập đến trong lúc giải quyết vấn đề, nên HS có thể đi chệch ra khỏi vấn đề chính đang giải quyết hoặc lạc với mục tiêu đề ra ban đầu Vì vậy hướng dẫn cho HS kĩ thuật xác định kết luận đúng không kém phần quan trọng so với các kĩ thuật phát hiện và giải quyết vấn đề Các quyết định phải được dựa trên logic của quá trình giải quyết vấn đề và nhắm đúng mục tiêu

pháp…) từ quá trình giải quyết vấn đề

Đây là một năng lực quan trọng cần cho người học đạt đến những kết luận đúng của quá trình giải quyết vấn đề, hay nói cách khác, các tri thức cần lĩnh hội sau khi giải quyết vấn đề sẽ có được một khi chính bản thân HS có năng lực này

Năng lực này bao gồm các khả năng khẳng định hay bác bỏ giả thuyết, hình thành kết quả và

đề xuất vấn đề mới, hoặc áp dụng (nếu cần thiết) Trên thực tế có rất nhiều trường hợp được đề cập đến trong lúc giải quyết vấn đề, nên HS có thể đi chệch ra khỏi vấn đề chính đang giải quyết hoặc lạc với mục tiêu đề ra ban đầu Vì vậy hướng dẫn cho HS kĩ thuật xác định kết luận đúng không kém phần quan trọng so với các kĩ thuật phát hiện và giải quyết vấn đề Các quyết định phải được dựa trên logic của quá trình giải quyết vấn đề và nhắm đúng mục tiêu

Kết quả cuối cùng của việc học tập phải được thể hiện ở chính ngay trong thực tiễn cuộc sống, hoặc là HS vận dụng kiến thức đã học để nhận thức, cải tạo thực tiễn, hoặc trên cơ sở kiến thức và phương pháp đã có, nghiên cứu, khám phá, thu nhận thêm kiến thức mới Cả hai đều đòi hỏi người học phải có năng lực vận dụng kiến thức

Việc vận dụng kiến thức vào thực tiễn, đặc biệt trong các trường hợp mới, lại làm xuất hiện các vấn đề đòi hỏi phải giải quyết Như vậy kĩ năng giải quyết vấn đề lại có cơ hội để rèn luyện và kết quả của việc giải quyết vấn đề giúp cho người học thâm nhập sâu hơn vào thực tiễn Từ đó hứng thú học tập, niềm say mê và khao khát được tìm tòi, khám phá, áp dụng kiến thức và kinh nghiệm tăng lên, các động cơ học tập đúng đắn càng được bồi dưỡng vững chắc

Hoạt động nào cũng cần phải được kiểm tra và đánh giá Hoạt động tự học cũng thế Kiểm tra

và đánh giá để thấy được việc tự học của bản thân có đạt được kết quả như mong đợi hay không Chỉ có như vậy, người học mới dám suy nghĩ, dám chịu trách nhiệm và luôn luôn tìm tòi sáng tạo, tìm ra cái mới, cái hợp lí, cái có hiệu quả hơn

Mặt khác, kết quả tất yếu của việc rèn luyện các kĩ năng phát hiện và giải quyết vấn đề, kết luận và áp dụng kết quả của qui trình giải quyết vấn đề đòi hỏi HS phải luôn đánh giá và tự đánh giá HS phải biết được mặt mạnh, hạn chế của mình, cái đúng sai trong việc mình làm mới có thể tiếp tục vững bước tiếp trên con đường học tập chủ động của mình Không có khả năng đánh giá,

HS khó có thể tự tin trong phát hiện, giải quyết vấn đề và áp dụng kiến thức đã học

Căn cứ vào kế hoạch tự học đã được vạch ra trước đó để kiểm tra, đánh giá tiến độ thực hiện công việc và mức độ hoàn thành để từ đó bản thân có những biện pháp tự điều chỉnh sao cho phù hợp

− Kiểm tra việc thực hiện nhiệm vụ của bản thân do GV giao cho

− Kiểm tra và đánh giá việc thực hiện những yêu cầu, nội dung trong SGK và trong việc giải các BT

− So sánh việc làm của mình với sự chỉ dẫn của sách, với lời giảng của GV

Bảy năng lực trên vừa đan xen nhưng vừa tiếp nối nhau, tạo nên năng lực tự học ở HS Các năng lực trên cũng chính là năng lực của người nghiên cứu khoa học Vì vậy, rèn luyện được các năng lực đó, chính là HS đặt mình vào vị trí của người nghiên cứu khoa học, hay nói cách khác, đó

là sự rèn luyện năng lực tự học, tự nghiên cứu Cũng chính việc học như vậy, đòi hỏi việc dạy học không phải là truyền thụ kiến thức làm sẵn cho HS mà người GV phải đặt mình vào vị trí người

hướng dẫn HS nghiên cứu

1.5 Thực trạng tình hình tự học của các em học sinh giỏi ở các trường THPT hiện nay

Để có cơ sở thực tiễn của đề tài chúng tôi tiến hành quan sát sư phạm, tham khảo giáo án, dự giờ, trao đổi ý kiến với các GV, dùng phiếu thăm dò ý kiến của GV, phiếu điều tra HS ở một số

trường THPT của tỉnh Long An nhằm thu thập số liệu cụ thể về thực trạng tình hình tự học của HSG, ở trường THPT hiện nay.

Bảng 1.1 Kết quả điều tra thực trạng học tập của học sinh

88

8

20,0 73,3 6,7 Trong giờ học

Hoá học, các em

thường làm gì

- Nghe giảng, ghi chép, tích cực tham gia xây dựng bài

- Nghe giảng, ghi chép, không tham gia xây dựng bài

- Tự khám phá kiến thức dưới sự hướng dẫn của GV

100

4

16

83,3 3,3 13,3 Khi GV đặt câu

hỏi em thường

làm việc gì sau

đây

- Độc lập suy nghĩ trả lời

- Tự nghiên cứu tài liệu để trả lời

- Thảo luận nhóm để trả lời

14

44

62

11,7 36,7 51,6

- Đặt câu hỏi, học sinh tư duy trả lời

- Cho học sinh tự khám phá kiến thức dưới sự hỗ trợ của

môn Hoá học - Không 34 28,3 Tìm kiếm tài liệu

14

1

87,0 11,7 1,2 Qua bảng 1.1, chúng tôi nhận thấy phần lớn các em đều yêu thích môn Hoá học, về hoạt động trong giờ học Hoá học đa số các em đều thích các hoạt động do bản thân tự làm, tự nghiên cứu Điều này chứng tỏ rằng các em đều mong muốn bản thân được chủ động trong việc khám phá kiến thức và tìm kiếm kiến thức mới

1.5.2 Thực trạng ứng dụng CNTT trong việc sử dụng tư liệu dạy học điện tử trong dạy học hóa học ở trường THPT

Việc ứng dụng CNTT&TT trong dạy học như là một công cụ hỗ trợ đắc lực thúc đẩy quá trình đổi mới PPDH hóa học, góp phần nâng cao hiệu quả của GD - ĐT là xu hướng tất yếu của nhân loại Đặc biệt trong những năm gần đây, ở Việt Nam xu hướng này ngày càng được sự quan tâm sâu sắc của Đảng, Nhà nước và Bộ GD - ĐT

Bộ GD - ĐT đã quyết định lấy chủ đề năm học 2008−2009 là "Năm học ứng dụng CNTT" Chỉ thị số 47/2008/CT-BGDĐT của Bộ GD & ĐT về năm học 2008-2009 cũng nêu rõ: "Đẩy mạnh một cách hợp lí việc triển khai ứng dụng CNTT trong đổi mới phương pháp dạy và học ở từng cấp học" Vậy, thực tế qua 1 năm thực hiện quyết định của Bộ, ngành giáo dục phổ thông đã đạt được gì?

Theo Thông tấn xã Việt Nam [50], việc ứng dụng CNTT vào giảng dạy đã được nhiều trường học trong cả nước phát triển để nâng cao chất lượng bài giảng Đến cuối năm 2008, đã có 20% giáo viên trung học, 30% trường THPT, 25% trường THCS ứng dụng CNTT Trong đó, từ 2-5% số bài giảng có sử dụng phần mềm dạy học và có ứng dụng CNTT Ngoài ra, còn có nhiều phần mềm hỗ trợ khác đã được sử dụng rộng rãi trong các trường

Hiện nay, ứng dụng CNTT trong giảng dạy, không chỉ phát triển mạnh ở các thành phố lớn,

mà còn phát triển ở nhiều tỉnh miền núi Các trường phổ thông đều trang bị phòng máy, phòng đa

năng, nối mạng Internet, một số trường còn trang bị thêm thiết bị ghi âm, chụp hình, quay phim (sound recorder, camera, camcorder), máy quét hình (scanner), và một số thiết bị khác, tạo cơ sở hạ tầng CNTT cho GV sử dụng vào quá trình dạy học của mình

Hóa học là một môn khoa học vừa lý thuyết vừa thực nghiệm, có rất nhiều điều kiện và thuận lợi trong việc triển khai nghiên cứu và ứng dụng CNTT trong dạy học như: Thiết kế các phần mềm

mô phỏng, các video thí nghiệm, các thí nghiệm ảo

Trong những năm gần đây, các trường học đang dần dần có sự bổ sung, xây dựng những cơ

sở vật chất cần thiết phục vụ cho việc ứng dụng CNTT vào giảng dạy Đội ngũ GV cũng được tiếp cận, đào tạo bài bản về tin học

Việc ứng dụng CNTT trong dạy học Hoá học của GV đã và đang rất phát triển, giáo án được thiết kế và giảng dạy trên máy tính trở nên sinh động, lôi cuốn hơn, thời gian được tiết kiệm nhiều

hơn so với cách dạy theo phương pháp truyền thống Các hình ảnh, thí nghiệm ảo, mô phỏng cùng với âm thanh sống động thu hút được sự chú ý và tạo hứng thú nơi HS Thông qua sự hỗ trợ của các

phương tiện dạy học, GV có điều kiện làm cho HS hoạt động nhiều hơn trong giờ học Những khả

năng mới mẻ và ưu việt này của CNTT đã nhanh chóng làm thay đổi cách làm việc, tư duy trong dạy và học của đội ngũ GV và HS

Tuy nhiên, phần lớn còn mang tính tự phát và chủ yếu được thực hiện trong các giờ thao giảng, dự giờ, thi GV giỏi do các trường phổ thông chưa được trang bị đầy đủ các thiết bị phần cứng

như máy tính, máy chiếu đa năng Bên cạnh đó GV gặp rất nhiều khó khăn trong việc tìm kiếm, xây dựng, lựa chọn các phần mềm, tư liệu hỗ trợ dạy học cũng như phương pháp khai thác, sử dụng các nguồn tư liệu đó như thế nào để đạt hiệu quả Mặt khác, kiến thức cơ bản về CNTT ở một số GV vẫn còn hạn chế, chưa đủ vượt ngưỡng để có thể đam mê và sáng tạo, thậm chí còn né tránh Công tác đào tạo, bồi dưỡng, tự bồi dưỡng đội ngũ GV chỉ mới dừng lại ở việc xoá mù tin học nên GV

chưa đủ kiến thức, mất nhiều thời gian và công sức để sử dụng CNTT trong lớp học một cách có hiệu quả

1.5.3 Về vấn đề tự học qua mạng Internet của HSG ở các trường THPT

a) Về thời gian và sử dụng thời gian tự học

Báng 1.2 Bảng thống kê thời gian tự học

Thời gian tự học Số lượng Tỷ lệ %

Bảng 1.3 Bảng thống kê nội dung tự học

Qua kết quả điều tra, ta thấy phần đông HS ở các lớp giỏi đều có khả năng tự học do các

em đều là những HSG có những năng lực và phẩm chất đặc biệt, các em có thể tự hoàn thành các công việc được giao một cách có hiệu quả Nhưng thực tế các em mất nhiều thời gian cho việc tự học, điều này có thể do lượng kiến thức quá nhiều, tốn thời gian đọc, tìm kiếm tư liệu, gặp cái gì cũng đọc, Điều đó cho thấy việc tự học của HSG hiện tại đang lúng túng, chưa tìm hướng đi đúng, không có cách học; chủ yếu đọc lại bài trên lớp (65,00%) hoặc mất nhiều thời gian cho việc học kiến thức mới nhưng chưa hiệu quả Vì vậy HS cần sự hỗ trợ của GV trong việc hướng dẫn cụ thể về nội dung, phương pháp học tập cho HS trực tiếp hay gián tiếp qua Mạng Internet để việc tự học đạt hiệu quả hơn

b) Về điều kiện cần thiết và các khó khăn trong việc tự học qua mạng Internet

Bảng 1.4 Bảng thống kê thực trạng tự học qua mạng Internet

Qua các số liệu điều tra cho thấy HSG ở các trường THPT hiện nay đang khó khăn trong việc

tự học qua Mạng như thiếu tài liệu để học tập, tham khảo hợp lý trên mạng (66,67%), chưa tiếp cận với việc tự học thông qua mạng (75,00%) Theo chúng tôi tài liệu học tập, tham khảo hiện nay

Nội dung tự học Số lượng Tỷ lệ % Học lại bài trên lớp 78 65,00

Tự chuẩn bị bài lên lớp theo hướng dẫn 24 20,00

Học tất cả các vấn đề có liên quan đến bài học 24 20,00

Tự tìm tài liệu, truy cập mạng internet 34 28,33

Điều kiện tự học Số lượng Tỷ lệ %

Chưa có tài liệu học tập, tham khảo hợp lí trên mạng 80 66,67

Chưa tiếp cận với việc tự học thông qua mạng 90 75,00

Chưa có phương pháp để kiểm tra đánh giá hiệu quả

của việc tự học

24 20,00

không thiếu có rất nhiều loại sách, tài liệu tham khảo đang lưu hành trên thị trường, cùng với sự phổ

biến rộng rãi của mạng Internet đã tạo ra cho các em một nguồn cung cấp tài liệu khổng lồ Nhưng cũng chính "biển" tài liệu to lớn như vậy lại gây khó khăn rất nhiều cho các em trong việc phải tìm, lựa chọn, phân loại sách để đọc, để nghiên cứu Bên cạnh đó là vấn đề các em cần tự học - tự đọc như thế nào để với các tài liệu đã có trở nên bổ ích, là bạn đồng hành với các em trong học tập Đó chính là vấn đề của đa số HS trong học tập, tự học hiện nay mà GV cần quan tâm

c) Về sử dụng Internet cho học tập

Bảng 1.5 Bảng thống kê thực trạng sử dụng Internet cho học tập

Thực tế số liệu này cho thấy HS THPT nói chung và HSG nói riêng, hiện nay có khả năng sử dụng tốt các ứng dụng của CNTT cho nhiều mục đích Trong học tập, nếu được giao việc, yêu cầu thực hiện thì HS mới học tập tích cực Như vậy chúng ta cần khai thác lĩnh vực này bằng tài liệu tự học điện tử để HS sử dụng phương tiện điện tử, thu thập thông tin cho học tập Từ đó, HS có được nguồn tư liệu phong phú, sinh động phối hợp với tài liệu tự học hướng dẫn sẽ tự tổ chức việc học bài, nắm kiến thức tốt hơn

Bảng 1.6 Bảng thống kê thực trạng sử dụng Internet của GV

Các số liệu điều tra cho thấy, với sự bùng nổ thông tin và phát triển quá nhanh của khoa học, công nghệ hiện đại thì việc khai thác nguồn tài liệu thông qua mạng internet của GV và HS còn hạn chế Việc trao đổi của GV với HS qua mạng Internet rất ít Còn rất nhiều GV chưa dành thời gian

Sử dụng mạng Internet cho học tập Số lượng Tỷ lệ %

Khi nghiên cứu bài mới, làm bài tập 68 56,67

Thường xuyên sử dụng như là giải trí 36 30,00

Chưa sử dụng nhiều hoặc chỉ sử dụng khi cần thiết 16 13,33

Sử dụng mạng Internet của GV Số lượng Tỷ lệ %

GV biết cơ bản về Tin học, nhưng không tiếp

cận với mạng Internet

50 62,5

GV truy cập mạng Internet thường xuyên 28 35,00

GV có trang web riêng cho mình 2 2,5

cho việc xây dựng trang web riêng, có lẽ một trong những lý do chủ yếu là trình độ Tin học của GV chưa cao

Tóm tắt chương 1

Tác giả trình bày nội dung chương 1 gồm 5 mục chính như sau:

1 Tổng quan về vấn đề nghiên cứu

Công nghệ thông tin làm thay đổi cách dạy và học của GV và HS Hiện nay xuất hiện rất nhiều website viết về học tập Nghiên cứu các công trình đã viết từ năm 2005 đến năm 2009 gồm 6 khóa luận tốt nghiệp Đại học Sư phạm và 4 luận văn thạc sĩ Giáo dục học về lĩnh vực thiết kế web, tác giả đã rút ra được những điểm mạnh và điểm còn hạn chế của các website trên

2 Định hướng đổi mới phương pháp dạy học

Tác giả đề cập đến các định hướng đổi mới PPDH, cho rằng hoạt động đổi mới PPDH diễn biến phức tạp và đa dạng đến đâu đi nữa cũng không đi lệch ba phương hướng: phát triển năng lực nội sinh của người học, đổi mới quan hệ thầy trò, đưa công nghệ hiện đại vào nhà trường Trong đó, ứng dụng CNTT để đa dạng hóa phương tiện dạy học là hướng đi được quan tâm Công nghệ thông tin giữ vai trò then chốt trong hướng đi này và đang được các trường phổ thông thể hiện ở nhiều mức độ khác nhau, thiết kế website là một trong những mục tiêu cần phải đạt đến

Mặt khác, tác giả phân tích khái niệm về hoạt động nhận thức của HS, về tăng cường hoạt động tự học của HS, tăng cường thí nghiệm, thực hành, tăng cường rèn luyện kĩ năng vận dụng kiến thức để giải quyết vấn đề đời sống, nhất là tăng cường sử dụng các phương tiện kĩ thuật mới đặc biệt là công nghệ thông tin vào dạy học

3 Website dựa trên phần mềm mã nguồn mở UMoodle

Tác giả trình bày khái niệm về UMoodleU và cách 3sử dụng phần mềm mã nguồn mở 3MoodleU

5 Thực trạng tình hình tự học của các em HSG ở các trường THPT hiện nay

Tác giả đã nêu ra thực trạng về tình hình tự học của HSG và việc ứng dụng CNTT trong dạy

học ở trường phổ thông hiện nay

Ch ương 2: XÂY DỰNG WEBSITE NHẰM TĂNG CƯỜNG NĂNG LỰC TỰ HỌC CHO HỌC SINH GIỎI HÓA HỌC LỚP 11TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

2.1 Các biện pháp tăng cường năng lực tự học

Qua lý thuyết chủ đạo đã nêu ở chương 1, người thầy vẫn giữ vai trò quan trọng không thể thiếu, nhưng không phải là duy nhất Vì thế, trong suốt quá trình dạy – học chúng ta các thầy cô giáo, những người trực tiếp hướng dẫn và trang bị những kỹ năng cần thiết để các em có thể tự học tập suốt đời, cần có những biện pháp cụ thể, tương tác qua lại giữa thầy và trò Ở đây tác giả xin đề xuất 2 nhóm biện pháp đã thực hiện trong suốt quá trình nghiên cứu luận văn

a) Nhóm biện pháp đối với GV

Biện pháp 1 : Người GV phải thể hiện vai trò người thầy

Phải đầu tư, suy nghĩ, tìm tòi, tổng hợp, chọn lọc, xây dựng kế hoạch chương trình, nội dung dạy cốt lõi, hay, chi tiết và nhất là cần phải có năng lực truyền đạt tốt

Biện pháp 2: Người GV phải thể hiện vai trò người đạo diễn

− GV phải biết tổ chức, sắp xếp một cách nghệ thuật các kiến thức đã chọn sao cho hợp lý, làm bật trọng tâm qua hệ thống câu hỏi và BT hay

− Nghệ thuật của người GV thể hiện qua hệ thống câu hỏi và BT, một hệ thống câu hỏi và

BT tốt phải được xây dựng dựa vào các yêu cầu:

điểm học trong năm

hướng cá thể hóa việc học)

gặp phải Dự kiến những chỗ “bí” của HS để sau đó chỉ dẫn giải quyết rõ vấn đề

− Thiết kế các hoạt động học tập tạo điều kiện, môi trường cho người học cạnh tranh nhau và cùng giải quyết vấn đề đã đặt ra hay thể hiện những hiểu biết và sáng tạo của mình sau khi học Đừng quên giới thiệu tài liệu tham khảo, địa điểm ,… để HS tìm kiếm, khám phá, lĩnh hội nhiều kiến thức mới

Biện pháp 3: Người GV phải thể hiện vai trò người nghệ sĩ

− Muốn HS tập trung vào hệ thống câu hỏi, BT mà thầy đã thiết kế, người GV phải biết khơi dậy ở các em lòng yêu thích bộ môn, sự đam mê, hứng thú tìm tòi, khám phá sáng tạo trong học tập bằng cách:

+ Gợi mở vấn đề ra nhiều hướng, có liên quan đến nội dung bài cho nhiều đối tượng, yêu cầu

HS (nhóm HS) trình bày chính kiến Vấn đề nào đúng (sai) tại sao? Những vấn đề khác có ý nghĩa gì? Góp phần vào việc hiểu biết, nâng cao kiến thức nào? Vấn đề nào không cần thiết

+ Tính hấp dẫn, lôi cuốn HS bằng bộ câu hỏi phân cấp, bài tập hay, các bài tập tiếp cận thi

ĐH

Những yêu cầu này giống việc thiết kế ma trận đề

− Giới thiệu, kể những mẫu chuyện, những tấm gương tự học, tự sáng tạo và thành công trong cuộc sống, từ đó hình thành cho các em thái độ trân trọng, ngưỡng mộ nhân tài và khát khao trở thành nhân tài

Biện pháp 4: Người GV phải thể hiện vai trò người quản lý

Phải biết nhìn người giao việc – từ đơn giản đến phức tạp, từ nhỏ đến lớn sao cho phù hợp năng lực HS, phù hợp từng cấp học Sau khi giao việc mà không kiểm tra đánh giá, khen chê kịp thời thì khó khích lệ, động viên tinh thần học hỏi của HS Khâu này khá quan trọng, người thầy không nên bỏ qua Tuy nhiên để thuyết phục HS và tăng cường năng lực tự học ở các em, người GV không thể nhận xét, đánh giá chung chung qua loa mà phải có những bài giải cụ thể để HS có cơ hội

so sánh, rút kinh nghiệm Từ đó, HS tự điều chỉnh sự phán đoán của mình, học được nhiều cách giải hay , đầu óc nhạy bén, linh hoạt hơn và hơn thế HS cảm thấy có bước tiến dài trong học tập

Những việc làm nói trên tưởng chừng dễ, nhưng thiếu chữ tâm thì khó thành

Bên cạnh vai trò người thầy, thì người học cũng không kém phần quan trọng Bởi lẽ, thầy có bày vẽ cho lắm mà trò không có ý thức vận động để chủ động tiếp nhận kiến thức thì quá trình dạy

và học không đạt kết quả cao

b) Nhóm biện pháp đối với HS

Biện pháp 5: Xác định rõ mục đích học tập, động cơ hứng thú học tập

HS thường không dám tự mình đưa ra những ý kiến, thái độ về vấn đề mình đang học- thiếu

tự tin trong học tập và công việc – Vì cho rằng mình không có khả năng tự học (không thông

minh), phải nhờ thầy cô chỉ dẫn mới làm được nhưng lúc đó không được hướng dẫn ngay họ chán nản, từ bỏ Mặt khác, người học lười biếng, ngại học, không thích tư thế nghiêm chỉnh trên bàn học, không muốn hỏi bạn bè, thầy cô sợ mất mặt,…Vì thế đã cản trở hoạt động tự học của HS HS khi đã xác định đúng mục đích, nhiệm vụ học tập của mình : Cần nắm nội dung gì? Học để làm gì? Thì