TỔNG QUAN VỀ KẾ TOÁN VÀ KẾ TOÁN QUẢN TRỊ
Vai trò và nội dung của kế toán quản trị
1.2.1 Lịch sử hình thành và phát triển của kế toán tài chính và kế toán quản trò
1.2.1.1 Lịch sử hình thành và phát triển của kế toán tài chính
Từ khi xã hội loài người hình thành, con người đã nỗ lực làm việc và đối mặt với những thử thách của tự nhiên để tồn tại và phát triển Để đánh giá hiệu quả công việc và dự đoán tương lai của các hoạt động, kế toán đã trở thành một công cụ thiết yếu.
Kế toán đã hình thành và phát triển song hành với sự tiến bộ của xã hội Khi nền sản xuất xã hội thay đổi và phát triển, kế toán cũng điều chỉnh và phát triển để đáp ứng nhu cầu thông tin mới phát sinh.
Kế toán đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp thông tin tài chính chính xác, giúp các nhà quản lý hoạch định chiến lược phát triển cho công ty Ngoài ra, nó cũng thu hút sự quan tâm của các nhà đầu tư, ngân hàng và cơ quan nhà nước, phục vụ cho các mục tiêu riêng của họ.
Hạch toán kế toán có vai trò quan trọng trong sản xuất, bắt nguồn từ thời kỳ nguyên thủy khi con người đã sử dụng phương pháp này để ghi chép và theo dõi quá trình sản xuất.
Các bản ghi kế toán xuất hiện từ năm 8500 trước công nguyên ở Trung Á, được viết trên đất sét để ghi lại các hàng hóa như bánh mì, dê và quần áo, gọi là bullae, tương tự như hóa đơn ngày nay Bullae được gửi kèm với hàng hóa để người nhận kiểm tra chất lượng và giá cả Đến năm 850 trước công nguyên, hệ số đếm Hindus - Arabic ra đời và vẫn được sử dụng cho đến nay Tuy nhiên, việc ghi chép chưa được hình thức hóa cho đến thế kỷ 13, chủ yếu từ các giao dịch kinh doanh và ngân hàng tại Florence, Venice và Genoa, nhưng các tài khoản thời kỳ này vẫn chưa phản ánh đúng bản chất của giao dịch và hiếm khi cân đối.
Vào năm 1299, con người lần đầu tiên phát hiện ra hệ thống thông tin tài chính, bao gồm các yếu tố của kế toán kép Đến năm 1494, Luca Pacioli đã mô tả rõ ràng hệ thống kế toán kép trong cuốn sách "Summa" Sau 377 năm, Josial Wedwood đã hoàn thiện hệ thống kế toán giá thành Kể từ đó, hệ thống kế toán ngày càng được cải tiến, đặc biệt là với sự phát triển của hệ thống kế toán giá thành hiện đại do Donaldson Brown, Giám đốc điều hành của General Motors, thực hiện.
Hiện nay, trên toàn cầu đã có tổ chức chuyên trách ban hành các chuẩn mực kế toán quốc tế, bao gồm Tổ chức Ủy ban chuẩn mực kế toán quốc tế (IASCF) và Hội đồng chuẩn mực kế toán quốc tế (IASB).
Hội đồng cố vấn chuẩn mực (SAC), Hội đồng hướng dẫn báo cáo tài chính quốc tế (IFRIC).
IASCF có trách nhiệm giám sát IASB, tổ chức chịu trách nhiệm ban hành các chuẩn mực báo cáo tài chính quốc tế (IFRS) Bên cạnh đó, SAC tư vấn về các vấn đề kỹ thuật và lịch làm việc cho IASB IFRIC, dưới sự quản lý của IASB, có nhiệm vụ phát hành các hướng dẫn liên quan đến báo cáo tài chính quốc tế IASCF bao gồm 19 ủy thác viên, trong đó có 6 từ Bắc Mỹ, 6 từ Châu Âu, 6 từ Châu Á, 4 từ khu vực Châu Á - Thái Bình Dương và 3 từ các khu vực khác, nhằm đảm bảo sự cân bằng về địa lý.
IASB gồm 14 thành viên đến từ 9 quốc gia, có nhiệm vụ thiết lập các chuẩn mực kế toán dựa trên trình độ chuyên môn, không theo khu vực bầu cử Các thành viên bao gồm kiểm toán viên, người lập và sử dụng báo cáo tài chính, cùng với các chuyên gia hàn lâm Trong số đó, 7 thành viên có mối liên hệ trực tiếp với các nhà thiết lập chuẩn mực quốc gia Để công bố một chuẩn mực, cần có sự đồng thuận của ít nhất 8 trên 14 thành viên Tất cả thành viên IASB cũng có trách nhiệm kết nối với các nhà thiết lập chuẩn mực quốc gia không thuộc IASB, và nhiều quốc gia cũng tham gia vào Hội đồng cố vấn chuẩn mực.
Hội đồng cố vấn chuẩn mực (SAC) là một tập hợp các cá nhân đến từ nhiều lĩnh vực chức năng và khu vực địa lý khác nhau Mục tiêu của SAC là cung cấp tư vấn cho IASB và thỉnh thoảng cho các ủy thác viên.
Các thành viên của IFRIC được tuyển chọn từ nhiều khu vực địa lý khác nhau, sở hữu trình độ giao dịch cao và đại diện cho các kế toán viên trong các ngành nghề khác nhau, cũng như người sử dụng báo cáo tài chính.
Trên toàn cầu, hệ thống tài chính kế toán đã đạt được sự thống nhất cơ bản, tạo nền tảng cho các quốc gia phát triển các chuẩn mực tài chính kế toán riêng của mình.
Tại Việt Nam, hệ thống tài chính kế toán đã phát triển qua 3 giai đoạn chính:
Trước những năm 1990, nền kinh tế Việt Nam chủ yếu là nền kinh tế bao cấp, với các thành phần kinh tế quốc doanh, tập thể và cá thể đóng vai trò chủ đạo Trong giai đoạn này, không có hoạt động thương mại tự do trên thị trường, dẫn đến việc các kế toán viên chủ yếu tuân thủ các quy định của Bộ Tài chính.
- cơ quan cao nhất chịu trách nhiệm quản lý tài sản xã hội chủ nghĩa.
Từ năm 1991 đến 1994, Việt Nam đã chuyển đổi từ nền kinh tế bao cấp sang nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, dẫn đến sự xuất hiện của nền kinh tế nhiều thành phần Sự thay đổi này đã ảnh hưởng sâu sắc đến bản chất và đặc thù của nghề kế toán, với nhiều thuật ngữ mới như lãi, lỗ, và lợi nhuận ra đời Điều này đã tạo ra thách thức cho các kế toán viên, khi họ phải làm quen với những khái niệm và phương pháp mới trong bối cảnh kinh tế thị trường.
Giai đoạn từ 1995 đến 2006 đánh dấu sự phát triển mạnh mẽ và hoàn thiện của hệ thống tài chính kế toán Việt Nam, đặc biệt là sự hình thành và phát triển lĩnh vực kiểm toán Sự ra đời của Luật Kế toán Việt Nam và các chuẩn mực kế toán tài chính đã tạo nên một hệ thống kế toán liên kết với thế giới, không còn phát triển đơn lẻ Năm 1996, Hội Kế toán Việt Nam (VAA) được thành lập, gia nhập Liên đoàn kế toán quốc tế (IFAC) và Liên đoàn kế toán các nước ASEAN (AFA) Hệ thống kế toán mới, được ban hành theo Quyết định 1141TC/CĐKT từ ngày 01/01/1996, đã được thiết kế để phục vụ cho mọi loại hình doanh nghiệp và đáp ứng yêu cầu quản lý kinh tế thị trường, với cải cách toàn diện trong các nội dung như chứng từ, tài khoản, sổ sách và báo cáo tài chính.
Điều kiện để thực hiện kế toán quản trị tại doanh nghiệp
Việc xây dựng và thực hiện kế toán quản trị trong doanh nghiệp cần tập trung vào tính linh hoạt và hữu ích, đồng thời đảm bảo quyền lựa chọn cho doanh nghiệp Để đạt được mục tiêu này, cần phối hợp đồng bộ các điều kiện cơ bản sau đây.
Nhà nước không nên can thiệp sâu vào nghiệp vụ kế toán quản trị của doanh nghiệp sản xuất kinh doanh thông qua các chính sách hay quy định kế toán Thay vào đó, chỉ cần công bố khái niệm và công nhận kế toán quản trị trong hệ thống kế toán doanh nghiệp Bên cạnh đó, Nhà nước cần tăng cường hỗ trợ đào tạo nhân lực và nghiên cứu phát triển kế toán quản trị, đồng thời tổ chức các ngân hàng thông tin kinh tế tài chính vĩ mô để hỗ trợ tốt hơn cho doanh nghiệp trong việc thực hiện kế toán quản trị.
- Về phía các doanh nghiệp sản xuất kinh doanh, để áp dụng kế toán quản trị cần phải giải quyết những điều kiện sau:
Tổ chức và hoàn thiện quy trình công nghệ sản xuất kinh doanh là bước quan trọng để nâng cao hiệu quả Đồng thời, việc xây dựng và hoàn thiện hệ thống quản lý chất lượng cũng góp phần đảm bảo sản phẩm đạt tiêu chuẩn cao nhất.
Xác lập hệ thống quản lý sản xuất kinh doanh là bước quan trọng để định hướng phát triển, từ đó tạo nền tảng cho việc thiết kế và xây dựng mô hình kế toán quản trị hiệu quả.
Trong bối cảnh hiện nay, việc xác lập và cải tiến nội dung công tác kế toán là rất cần thiết, đặc biệt khi mà hầu hết các doanh nghiệp sản xuất kinh doanh chỉ chú trọng vào kế toán tài chính Cải thiện mối quan hệ giữa bộ phận kế toán và các bộ phận quản lý, sản xuất kinh doanh sẽ góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động và tối ưu hóa quy trình quản lý tài chính trong doanh nghiệp.
Nhanh chóng tuyển dụng và đào tạo lại nhân sự kế toán nhằm đa dạng hóa nghiệp vụ và nâng cao khả năng sử dụng các công cụ xử lý thông tin hiện đại.
Hệ thống xử lý thông tin trong hoạt động sản xuất kinh doanh tự động hóa cần được phát triển và hoàn thiện nhanh chóng Điều này tạo ra cơ sở vật chất kỹ thuật cần thiết để áp dụng kế toán quản trị, giúp tăng cường hiệu quả và tác động tích cực khi có hệ thống thông tin hiện đại.
- Về phía các tổ chức đào tạo:
Chương trình đào tạo kế toán quản trị cần được hoàn thiện để phù hợp với thực tiễn tại Việt Nam, đồng thời tích hợp các xu hướng phát triển kế toán quản trị hiện đại trên thế giới.
Chương trình đào tạo kế toán được phân tích rõ ràng từ cấp bậc thấp đến cao, giúp doanh nghiệp có cái nhìn chính xác về trình độ của người học Điều này hỗ trợ trong việc xây dựng chiến lược nhân sự hiệu quả, đảm bảo rằng nhân viên kế toán có đủ năng lực đáp ứng yêu cầu công việc.
Chúng tôi cam kết thực hiện phương châm đào tạo gắn liền với thực tiễn, nhằm phục vụ cho sự phát triển thực tiễn thông qua việc tổ chức các hội thảo kế toán và liên kết đào tạo theo nhu cầu của các doanh nghiệp sản xuất kinh doanh.
Kế toán là quá trình thu thập, xử lý và phân tích thông tin kinh tế, tài chính, nhằm cung cấp dữ liệu dưới dạng giá trị, hiện vật và thời gian lao động.
Kế toán tài chính là quá trình thu thập, xử lý và phân tích thông tin kinh tế, tài chính, nhằm cung cấp báo cáo tài chính cho những đối tượng có nhu cầu sử dụng thông tin từ đơn vị kế toán.
Kế toán quản trị là quá trình thu thập, xử lý và phân tích thông tin kinh tế, tài chính nhằm hỗ trợ quản lý và ra quyết định trong nội bộ của tổ chức.
Kế toán tài chính đóng vai trò quan trọng trong mọi doanh nghiệp tại Việt Nam Các doanh nghiệp thường nỗ lực hoàn thiện hệ thống kế toán tài chính, nhưng ít ai nhận ra rằng bên cạnh đó, kế toán quản trị cũng là một phần thiết yếu không kém.
Trong chương này, tác giả đã làm rõ sự khác biệt giữa kế toán tài chính và kế toán quản trị, đồng thời trình bày các nội dung của kế toán quản trị Điều này giúp nhận diện tầm quan trọng và khả năng áp dụng kế toán quản trị trong hoạt động của doanh nghiệp.
