Phát hiện một số quan niệm có sẵn của học sinh khi học phần cơ học

Em nhận thấy thực trạng từ trưđc đến nay tại các trường phổ thông, sau mỗi kỳ thi học kỳ xong chỉ shore xét trongvVật lý phần lớn học sinh thừơng quên đi nhanh chóng những kiến thức mà

BỘ GIÁO ĐỤC VÀ ĐÀO TẠO _

HƯỚNG ĐẠI HỌC SƯPHAM THÀNH PHÒ HÒ CHÍ MINH

„ ,

PHAT HIEN MOT SO QUAN NIEM

CO SAN CUA HOC SINH

SINH VIEN THUC HIEN :0XÄN 031J3tlÐI2IÀ

NIEN KHOA : 1992 - 1996

Em xin chan thành cảm dn C6 Lé Thi Thanh Tháo

đã tận tình hướng dẫn và giúp đỡ em hoàn thành khóa

luận này

Cám ơn tất cả qui Th4y C9 đã tận tình truyền đạt

kiến thức và chỉ bảo cho em trong những năm học qua,

Cám ơn sự giún đỡ của năm bạn Thụy Yên, Hoàng Dung, Tuấn Huy, Mai Anh, Duy Khang và các Thầy Cô khoa lý trường Bùi Thị Xuân và Hùng vương đã tạo điều kiện cho em tiến hành trắc nghiệm của mình

sv Oran Obj Hau Ha

Luận văn tốt nghiệp Tran The Hiu Wa

L097 N09 DAN

H

Qua việc tìm hiểu học sinh trong đợt thực tập sự pham vừa qua, cùng

với chính bản thân em và các bạn sinh viên khác Em nhận thấy thực trạng

từ trưđc đến nay tại các trường phổ thông, sau mỗi kỳ thi học kỳ xong (chỉ

shore

xét trongvVật lý) phần lớn học sinh thừơng quên đi nhanh chóng những kiến thức mà bấy lâu họ được học, Bằng chứng là đứng trước một vấn dé nào đó học sinh thường hay vận dụng những kiến thức có sẵn từ trước khi học Vật lý của mình để lý giải nó và khi đó các khái niệm, các định nghĩa, các định luật kia ,hây giờ chỉ còn sót lại dưới dạng những từ vựng Vật lý

và các mệnh đề trừu tượng mà thôi Vấn để đặt ra ở đây là chúng ta phải

làm gì và xử lý ra sao với những quan niệm có sẵn của học sinh trong những giờ học Vật lý như thế ? Chúng ta phủ nhận nó ư, hay bằng cách

dạy thêm thật nhiều kiến thức mới để lấp đi những kiến thức cũ kia Có

muôn vạn cách nhưng cách nào hiệu quả và thiết thực đây? Rõ ràng vấn

để dạy học quan tâm đến quan niệm có sẵn của học sinh chiếm một vị trí

rất quan trọng trong công tác giảng dạy nói chung và trong dạy học Vật lý

nol meng,

Nhận thức được vấn để này cộng với sự động viên hướng dẫn nhiệt tình của cô LÊ 'FHỊ THANH THẢO nên em đã chọn để tài “PHÁT HIEN MOT SO QUAN NIEM CO SAN CUA HOC SINH KHI HOC PHAN CG HỌC ” để mong góp một chút sức trong việc phát hiện và đưa

ra một số để nghị về vấn để dạy học quan tâm đến quan niệm có sẵn của

học sinh, Vì thời gian hạn hẹp và hạn chế về trình độ nên tham vọng xem xét hết những khía cạnh khác nhau của Vật lý chưa thể thực hiện được nên

em chỉ xét đến những vấn để thuộc phần cơ học mà thôi

Mặc dù đã cố gắng hết sức nhưng vì đây là lần đầu tiên em nhân để

tài về thực nghiệm thực tế nên không thể trắntenhững sai sót và vụng về,

Em rất mong nhân được sự thông cảm, đóng góp ý kiến tân tình và chỉ bảo của các thay cô và các hạn sinh viên khoa Lý

SV Trần Thi Hữu Hà.

Ludn văn tốt nghiệp Tran Tht Kia Wa

_ ne Set NE EOE ONAN NRE RP SANE ae nt

+

PHẦN I

YAN DE QUAN NIEM

CO SAN CUA HOC SIN

l.uận văn tốt nghiệp Tran Thi ita Ka

PHAN I: VAN DE QUAN NIEM CO SAN

CUA HOC SINH

mK

I Day hoe theo lối cổ truyền

Một bức tranh quen thuộc về quá trình hình thành và phát triển của khoa học Vật lý mà sách vở cho chúng ta thấy là sự lần lượt phát hiện ra các

quy luật của tự nhiên nhờ hoạt động khoa học của các nhà Vật lý Con đường

chung của sự phát hiện này gần như đều xuất phát từ sự quan sát ( cố ý hay ngắu nhiên) hiện tượng Vật lý, từ đó tiến hành thực nghiệm đo đạc, xử lý mà rút ra các định luật tự nhiên Các định luật này vì thế mang tính tuyệt đối và

tổng quát, chính vì vậy việc dạy Vật lý cũng cố gắng lặp lai con đường này,

nhằm mục đích cho học sinh thấy được con đường tìm ra các định luật Vật lý

và nhằm đạt đến hiệu quả thuyết phục cao nhất

Vì vậy người ta quan niệm rằng giảng dạy Vật lý phải bat dau với sự quan sát và các sự kiện, nghĩa là điều kiện tiên quyết cho việc lĩnh hội một kiến thức Vật lý nào đó, Quan điểm như vậy chẳng khác nào cho rằng nhiệm

vụ chủ yếu của Vật lý nói chung và đạy học theo đường lối quy nạp nói riêng

chỉ là việc chứng tỏ sự hiển nhiên của các định luật trong tự nhiên mà thôi

Và khi đó con người chỉ cần quan sát, đo đạc, lấy số liệu và xử lý số liệu, rút

ra kết luận từ các quan sát sự kiện đó dưới dạng các định luật là xong Dạy

học theo lối này (từ cụ thể đến trừu tượng) được gọi là đường lối quy nạp

Dạy học theo lối nàyvÏ luận nhận thức hiện đại đã cho thấy nhiều

nước điểm rất lớn của nó, Nhận thức luận hiện đại không thừa nhận tính

khách quan của sự quan sát và vì thế các công việc nhận thức tiếp theo cũng

không thể hiện mình cho tính khách quan của các định luật Vật lý, mà trái lại

quansát mang nhiều yếu tố chủ quan, Bên cạnh đó quan sát không thể là

điểm khởi đầu của mọi quá trình nhận thức, bởi không có sự quan sắt nào để dân đến một quá trình nhận thức thực sự lại không được chỉ đạo bởi một lý (tuyết nào đó, Quan sát phụ thuộc vào hoàn cảnh xã hội, trình độ nhận thức của từng người, tức là phụ thuộc vào nén ting kiến thức có sẵn của người đó,

[ Đường lỏi quy nạp trong dạy học cổ truyền :

I.uận văn tốt nghiệp Tran “74¿ 1œ 12a

[Day học truyền thống theo lối quy nạp vì thế mang khá nhiều van dé

cần bàn cãi, bởi nó làm học sinh lẫn lộn ghê gớm giữa lý thuyết và thực tại,

lim hoe sinh quan niệm về tính tuyệt đối của các kiến thức Vật lý, làm họ

hiểu sai về con đường nhân thức thực sự trong khoa học, Vì thế làm thui chột

đi sự sáng tạo và độc lập trong nhận thức của học sinh

- Vấn để quan niệm có sẵn của học sinh khi học Vật lý :

Mot cậu học trò đến với giờ học Vật lý không phải với một cái đầu rang khong như trước đây ta từng nghĩ, để rỗi sau mỗi giờ họcrđấi đầu bé nhỏ

kia được dần dẫn lắp đẩy “đủ thứ” từ ngữ Vật lý, mà với môf mđ kiến thức

thực nghiệm đã có sẵn từ trước, Vì trước khi bắt đầu học Vật lý rất lâu để cố

gắng lm hiểu những hiện tượng trong thực tế cuộc sống hàng ngày, họ đã phải vận dụng mọi hiểu biết của mình để lý giải nó Những quan niệm có sẵn

đó tuy rất ngây ngô và mù mờ nhưng lại đứng vững trong đời sống hằng ngày

và luôn luôn thường xuyên được củng cố giá trị, bởi tuy nó có nguồn gốc từ ngoài môi trưững học đường nhưng lại là những ý tưởng đại chúng và chúng được cấu trúc thực sự tạo thành một hệ thống chặt chẽ (đụng đến một ý tưởng

là đụng đến mọi th

Và do đó chúng ta khó mà làm gì được để hòng thay đổi hoàn toàn

những “ý tưởng đạt chúng ” kia đi

Chẳng han nếu hảo với các em học sinh rằng bỉ sắt rơi xuống đất nhanh

hơn bí nhôm (nếu thả từ cùng một độ cao và cùng một lúc) thì chắc chắn học sinh sẽ nhắm mất tin ngay lập tức, bởi điều đó quá ư có lý : vật nặng phải bị

trì xuống một lực lớn hơn là một điều hẳn nhiên rồi, ai cũng có thể tưởng tdng và lý giải được cả Nhưng nếu bảo rằng cả hai đều rơi xuống đất cùng

một lúc thì còn lâu các em mới tin và hiểu được, mặc dù sau khi đã học bài

"Rơi Tự Do”; các em vẫn không sao xóa bỏ được ý tưởng rất "có lý” đó của mình (Điều này đã được trắc nghiệm ở phần sau)

Hay nếu nói với học sinh là: trái đất thân yêu của chúng ta đang “đi”

vòng quanh ông Mặt trời thì chắc chắn học sinh sẽ không sao hiểu nổi cả, rõ ràng ai cũng thấy là ông Mặt trời “đi” vòng quanh trái đất của chúng ta kia

tà - Vì như ta thấy sáng sớm là “ổng” mọc ở hướng Đông và rồi gần xế chiều thì ổng lại từ từ "di chuyển” sang hướng Tây,đến lúc tối thì “ổng” lặn

đi đâu mất, và sáng hôm sau “ổng"” lại có mặt và lại tiếp tục “đi quanh” chúng ta như thế

Luận văn tốt nghiệp Tran Thi Witu Ka

RO ràng trong đầu học sinh luôn có sẵn những định kiến, họ suy nghỉ

vẻ xứ rơi tự nhiên, về sự chuyển đông của các hành tỉnh và logic như Aristotc

Vay,

Nếu ta quên những điều tương tự mà chỉ áp đặt quá trình nhận thức,

không có sự đối mặt với các định kiến có sẵn thì chúng ta chỉ dạy cho học sinh được các từ vựng Vật lý một cách sáo rỗng mà thôi Và các định kiến kia

van tiếp tục tổn tại qua nhiều năm học và mặc dù chúng ta đã cố gắng truyền đạt thêm that nhiều kiến thức mới để học sinh quên đi những kiến thức cũ,

nứng rốt cuộc đứng trước một vấn để khác, trên cơ sở các định kiến của

minh hoe sinh lại quên đi những kiến thức mới rất nhanh và họ lai sử dụng

các từ vựng Vật lý, khi đó kiến thức có sẵn được trang bị các từ vựng Vật lý

cũng sẽ trở thành những kiến thức sai,

Ví dụ 1: Thí nghiệm đối với học sinh lớp 6, 7,

Hỏi: Cái gì xảy ra khi làm thí nghiệm: đem một bình nước có mội nhiệt kế đụn lên bởi một đèn côn

- Theo học sinh: nước sẽ nóng lên và nhiệt kế chỉ 100”

- Nhưng nếu ta đặt vấn để : để hai đèn cồn đốt nóng bình cùng

mỏi lcthì khi nước sôi lên lên nhiệt kế có chỉ đúng 100° không?

Chắc chắn đa số học sinh trả lời rằng :không vì theo các em khi dun

nhiều đèn thì tạo ra công suất lớn, mà công suất lớn thì nhiệt độ sẽ lên cao

lớn 100”,

Ví dụ 2 : Khi học cơ học cổ điển học sinh luôn có các kiến thức có sẵn đối nghịch làm cản trở việc tiếp thu các định luật Newlton

Quan niệm có sẵn của học sinh Cơ học cổ điển

- Trang thái bình thường của một «+> - Định luật ! Newlon : chuyển động vặt là đứng yên Mọi chuyển động đặc biệt theo một đường thẳng với

thưởng xuyên dụng /Tùy thuộc vào hệ quy chiếu

đổi vận tốc mới cần lực tác dụng

I.uận văn tốt nghiệp “lầu Tht Wau Ka

- Chi có tác động tích cực mới có «+ - Định luật 3 Newlton : lực bằng

chết )không thể tác dụng lực tường một lực thì bức tường cũng

đẩy lại ta một lực như thế hoặc hai

người đẩy nhau với cùng một lực

Ví dụ 3: Đẩy cái cập

+ Hỏi làm thế nào cho cặp chuyển động

+ HS: Day

+ Khi ngừng đẩy: cặp ngừng chuyển động

Nhưng nếu chúng ta đẩy cặp bằng một lực lớn hơn thì thấy cặp có thể chuyền động thêm một đoạn sau khi đã ngưng lực tác dụng Học sinh không giải thích được, bởi theo các em một vật đang chuyển động mà ngưng lực tác dụng thì lập tức đừng lại,

Tóm lại: Vấn để đặt ra ở đây là liệu chúng ta phải làm gì và xử lý ra

sao với định kiến có sẵn của học sinh trong việc dạy học Vật lý nói riêng

Khuyng hướng thường bắt gặp nhất hiện nay đó là phủ nhận quan niềm, thái độ đầu tiên này của thầy giáo biểu lộ một điểu thiếu thoải mái gần

với sự chịu đựng Học sinh thì diễn đạt vụng về, mù mờ, các thầy thì cảm thấy

khó nêu lên những giả thuyết từ những cấu trúc kiến thức và từ những hệ

thức nhân quả đang sử dụng có ý nghĩa là khó rút tỉa được những giả thiết về quan niệm qua ngôn từ hoặc qua bài giải của học sinh Đằng khác, những

quan điển - này quá da dang và có nguy cơ dẫn dắt lớp học đi về đủ hướng

cho nên khó lòng xét tới đẩy đủ trong giờ học

Từ khuyng hướng trên cho nên có ngưới xem quan niệm như những trở nai trong công tác dạy học của họ Sở dĩ họ quan tâm đến những quan niệm

có sản củahoc sinh là để đã phá hiệu quả hơn, tiêu hủy dễ dàng hơn và khai

trữ những quan niệm hòng thay thế bằng những kiến thức chỉnh đốn hơn

Nhưng đừng có nghĩ rằng có thể tiêu hủy quan niệm một cách dễ dàng ohu vay, các quan niệm đều rất bến bỉ (không phải là hiếm thấy cùng một quan niệm từ tuổi 13 lên đến tuổi ra Đại học) cho nên khó đổ nhào chỉ vì lập

ngôn của thầy giáo hay thâm chí chỉ vì một kinh nghiệm Một kinh nghiệm

Luận văn tốt nghiệp Tran Thi Wiu Wa

khó điển giải thêm một lần nữa trong mở quan niệm là mot điểu ít khi xảy ra

Chàng có kinh nghiêm nào là kinh nghiệm cốt tủy cả,

Tóm lại, dạy học theo lối quy nạp thường là mọi cách hoặc tránh né hoặc cố ý hủy hỏ các quan niêm có sẵn của học sinh bằng cách tổ chức môi quá trình nhận thức thoáng nhìn có vẻ khách quan và logic để đưa học sinh

đến những kết luận tưởng chừng khó lòng bác hỏ Họ nghĩ rằng kiến thức mới

vì thể có chỗ đứng vững trong đầu học sinh Dạy học theo lối này có tính quan niềm (một cách hình ảnh) rằng đầu óc học sinh như một cái bình rỗng,

việc dạy là làm sao để vào đó những kiến thức đúng, sắp xếp cho nó trật tự

luôn luôn hải quan niệm rằng nó như một cái bình đẩy ắp những kiến thức có

sẵn mà người thầy nếu tổ chức một quá trình nhận thức không đúng sẽ chỉ làm một công việc là để thêm vào cốc nước đã đầy ấp,

Có thể nói việc phát hiện ra những kiến thức có sẵn của học sinh về

một vấn để Vật lý nào đó là tiền để cơ bắn nhất cho việc dạy học Tuy nhiên

khi phát hiện ra rồi thì xin đừng tìm cách phá hủy nó bằng cách áp đặt cho hoe sinh phải bỏ Người dạy phải biết rằng trong con người luôn luôn có sự

chong lai su thay đổi trong cấu trúc suy nghĩ Học sinh cũng vậy Mặc dù biết

rằng các kiến thức cũ đối chọi với kiến thức mới nhưng chúng ta không thể làm gì được mà chỉ có thể làm cho học sinh dân dẫn nhận ra điểu đó mà thôi

Nên cho học sinh thấy sai lầm trước chứ không nên để nó tiếp tục sai lầm rồi

mới chuyển trở lại, Sau đó nên đối chiếu so sánh với kiến thức mới để cho

học sinh thấy rằng nhưng kiến thức cũ là không có cơ sở khoa học Tốt hơn là chúng ta nền củng cấp những kiến thức Vật lý để học sinh tự đối lập và làm

cho họ nhân thức được kiến thức Vật lý là manh hơn và tác động ở phạm vi

lún hơn, Một điều nữa người dạy cần lưu ý rằng việc dạy học quan tâm đến

quan mềm có sẵn của học sinh không nên nôn nóng mà chúng ta nên chuyển mỏi cách từ từ, chắc chấn những quan niệm có sẵn sang những kiến thức Vật

ly

luận văn tốt nghiệp Tran Thi Wiua Wa

Phiféng phap nay doi hoi t6n nhiều thời gian nhưng cần phải làm vì nếu khong học sinh sẽ giữ mãi những quan niệm sai lầm (giúp họ hiểu một hiện tfp còn tốt hơn bất buộc họ học thuộc một công thức) Cách dạy này đòi

li người Thấy phải đi vào từng học sinh vì mỗi người lại có những quan mềm của riêng mình, không ai giống ai cả, và hơn nữa người thầy cần phải

biệt được tại sao học sinh nghĩ và có những khái niệm đó, dẫn dẫn bộc lộ ra

Irong qua trinh hoe tap,

Như vậy mục đích của việc dạy học Vật lý không phải là việc phi nhớ củng thức, định nghĩa, khái niệm mà là làm thế nào để thay thế được các

định kiến của học sinh có sẵn từ trước do kinh nghiệm sống Và sau 5,6 năm

học vật lý thì tới phiên vật lý cổ điển lại cần phải thay bằng một loại kiến

thức tốt hơn, đó là Vật lý tưởng đối Einstein, Vậy trong quá trình học va day Vật lý chúng ta phải thường xuyên thay đổi định kiến trong Vật lý Đó là điều

tât vến xảy ra trong mọi lĩnh vực

Tóm lại, dạy học quan tâm đến quan niệm có sẵn của học sinh không phái là mọt công việc dễ dàng gì Nhưng nếu biết tận dụng nó thì công tác

day học nói chung và việc dạy học Vật lý nói riêng sẽ đi đến thàh công tốt

đẹp và chắc chấn hiệu quả của nó cũng sẽ rất cao,

luận văn tốt nghiệp Tran Thi Wiu Wa

PHÁT HIỆN MỘT SỐ QUAN NIỆM CÓ SAN

CỦA HỌC SINH KHI HOC PHAN CO HỌC

*K

1 Xiục đích

Trac nghiệm nhằm phát hiện một số kiến thức có sẵn của học sinh vẫn

tồn tại bể vững sau khi đã học phần cơ học hai lần (ở lớp 7 và lớp 10)

H Nội dung

Trắc nghiêm gôm một số vấn để Vật lý thuộc phần cơ học ( chất rắn và chất lỏng) mà chúng tôi chủ quan cho rằng ở đó học sinh sẽ bộc lộ các kiến

thức có sẵn, hển vững của mình, đó là những quan niệm có sẵn của học sinh

có từ trưđc khi học Vật lý và theo cảm nhận chủ quan thì nó vẫn tổn tại trong đầu học sinh mặc dù sau khi đã học cơ học nhiều lần (lớp 7 và lớp 10)

I Nội dung của phiếu trắc nghiệm

Ho va Tén > ere eee eeeeee eeeeeeeee se eeeeeeere

Câu 1/ Một chiếc xe hơi đang chay tên đường, ở một thời điểm nào đó

long hop ede lực tác dụng lên vật bằng không thì xe sẽ chuyển động :

a, biển đổi đều, c, thẳng đều

hà dừng lại ngay lập tức d, châm dần

Ẵœ Tất cá các khả nang trên đều không đúng

10

Câu 2/ Trong các vật chuyển động sau ,vật nào là cô lập :

a, Chuyển đông của con lắc đồng hồ

h Chuyển đông của môt xe gắn máy khi đồng hề vận tốc trên xe luôn

chi 20 km/h

c Chuyển động của xe đạp khi người đi xc ngừng đạp trên một đoạn

đường hoàn toàn nhắn,

d Chuyển đông của các cây kim đồng hỗ

œ, Chuyển đông của trái đất quanh mặt trời

( Không có vật nào là cô lập cả

Câu 3/ Trong các chuyển động đưới đây, chuyển động nào nghiệm

đúng định luật | Newton :

a, Chuyển động của các cây kim đồng hồ

b Chuyển động của l xe kéo trên l đường thẳng khi lực kéo bằng với

các lực căn chuyển đông ,

c Chuyển động của con lắc đồng hồ

d Chuyển động của xe đạp trên trên một đường cong hoàn toàn nhấn

khi người đạp xc ngừng đạp

Câu 4/ Một viên bí được ném lên thoe phương thẳng đứng trong khi

đang đi lên, có lực nào sau đây đang tác dụng lên viên bị:

a Trong lực hướng theo phương thẳng đứng xuống dưới

b Lực ném đi kèm vật hướng thẳng đứng từ dưới lên để duy trì chuyển

dong

c Trọng lực hưởng xuống dưới & lực ném hướng lên trên theo phương

thẳng đứng

d,Không phải là các lực trên mà là 6655 3S c<<<c< s2

(Giải thích sự để xuất câu trả lời của mình)

I.uận văn tốt nghiệp Tran Thi Witu Wa

- chi, xếp, gỗ, nhôm được thả trong chân không ở cùng một đô cao & cùng

| mat lúc,

Kha nang nao dudi day em cho la dung :

a, lãi chì rdi xuống trước tiên

h Bí gỗ rở xuống trước tiên

c, hị nhôm rơi xuống trước tiên

d Bi xốp rơi xuống trước tiên

eœ, Cả 4 viên bị rơi gắn như cùng một lúc

Câu 6/ Từ cùng một độ cao ta thả rơi cùng lúc trong chân không một cái lông chìm, một tờ giấy to và một viên bị sắt Khả năng nào sau đây em

cho là đúng :

a, Tờ giây to rơi nhanh nhất,

b Long chim roi nhanh nhất,

c Bì sắt rơi nhanh nhất

d Cả ba rơi chạm đất gắn như cùng một lúc

| Câu 7/ Một xe hơi đang chay thẳng đều trên một đường nằm ngang

|| L thì day dọi sẽ lệch theo chiều nào :

a Cùng chiểu chuyển động (Tức dây dọi sẽ

CHẾ Sub S2, về phía trước)

| b Ngược chiều chuyển động (Tức dây dọi sẽ

bị léch một góc nào đó so với phương thẳng đứng về phía sau)

c Đứng yên (Tức dây dọi vẫn thẳng đứng không bị lệch)

| J Dao đông sang trái, sang phải đối với phương chuyển động

| Câu 8/ Một quả cầu nhỏ treo vào đầu một sợi dây (đầu „„H

| kia của sợi dây được giữ cố định tại O Xem hình vẽ) Quả

| cầu được quay đều quanh một trục thẳng đứng đi qua O vạch

nên một quỹ đạo là vòng tròn Khi tới điểm A day treo bị đứt " \

| và quả cầu bị văng đi Bất đầu từ điểm đứt dây quả cầu bị |

| vang di theo quy dao nao sau day : *¿

I.uận văn tốt nghiệp India Thi Wite Wa

Cầu 9/ Nếu ta ném viên đá, thì lúc viên đá vừa rời khỏi tay ta vẫn tiếp tục “bay” trong không khí một quãng xa nữa rồi mới rơi xuống Chuyển động

ay lado:

a Lue ném cla tay van con tic dụng lên viên đá,

b Lực ném của tay không còn nữa mà là do có một lực nào đó có sẵn

bến trong vật giúp duy trì chuyển đông của vật

c, Do quán tính của viên đá,

d Trọng lượng của viên đá đã giúp nó “bay” được một quãng xa trong không khí

c Vừa có quán tính, vừa do trọng lượng của viên đá

[ Các câu trả lời trên đều sai, Nó "bay” được một quãng xa nữa là do

tot nguyên nhân khác, đó là PCTS RRR RRR RRR ERROR meee eee eee

(Giải thích sự để xuất câu trả lời của mình)

13

Câu 1/ la vật có cùng thể tích và hình dạng giống nhau nhưng làm

bàng ba chất khác nhau : nhôm, sắt, gỗ được thả vào trong nước và bị nước

đấy lên theo phương thẳng đứng một lực theo định luật Acsimet

Trong các khả năng sau, khả năng nào em cho là đúng :

a Sat bi day lên một lực lớn nhất

b Nhôm bị nước đẩy lên một lực lớn nhất

c Gỗ bị nước đẩy lên một lực lđn nhất

đd, Cả 3 vật bị đẩy một lực lớn như nhau

e, Khong trường hợp nào đúng cả

Câu 11/ Một vật bằng vàng hình cầu, sau đó được làm thành một hình trụ có đường kính nhỏ hay dát thành một đĩa mỏng, được tả vào trong nước

Trong các khả năng sau khả năng nào em cho là đúng :

a, Hình cầu bị nước đẩy lên một lực lớn nhất,

bh Hình trụ bị nước đẩy lên một lực lớn nhất

c Hình đĩa mỏng bị nước đẩy lên một lực lớn nhất.(nếu được thả theo

tiết diện của dia)

d Cả ba vật bị nước đẩy lên một lực lớn như nhau

œ, Không trường hợp nào đúng cả

Câu 12/ Cùng một cục đá , thả vào trong lòng các chất lỏng lần lượt là :

nước, rượu, nức biển Trong trường hợp nào lực đẩy của chất lỏng lên vật lớn

hơn :

a Trong nước

hb Trong rượu

c Trong nước biển

d Trong cả ba chất lỏng trên đều tác dụng lên cục đá một lực lớn như

nhau

Câu 13/ Một giọt nước mưa rơi từ một điểm O nào đó trên không trung

xuống đất theo phương thẳng đứng mất hết 8 giây Giả sử cũng giọt nước mưa

đó và lý do nào đó ở điểm O bị phân ra làm 8 giọt nhỏ rồi rớt xuống đất cũng

theo phương thẳng đứng (Coi mọi sức cẩn là có thể bỏ qua) Thời gian rơi

xuống tới đãt của một giọt là ;

a Bằng thời gian rơi của giọt lđn ban đầu (tức 8 giây)

14

l.uận văn tốt nghiệp Than Thi Witu Wa

b Bằng phân nửa thời gian rơi của giọt lớn ban đầu (tức 4 giây)

c, Bằng một phần tám thời gian rơi của giọt lớn ban đầu (tức l giây)

d Bằng tám lần thời gian rơi của giọt lớn ban đầu (tức ! phút 4 giây)

WET

** CHÚ Ý: Không liên tưởng đến một công thức nào cả, cũng không tính toán Các em chỉ đánh dấu vào câu trả lời mình nghĩ là đúng hoặc đưa ra mot cau tra lời khác theo ý của mình mà thôi

3, Giải thích một số điều cần thiết

Các câu hỏi trắc nghiệm này đã được soạn thảo sao cho phù hợp với độ tuổi của học trò được hỏi và với chương trình đã được học qua ở lớp 7, 10

- Ở câu l: Theo dự đoán học sinh sẽ trả lời câu lb Ở câu trả lời này

hoe sinh quan niệm như Aristote rằng mọi vật thể chuyển động đột nhiên

biến mất lực, phải lập tức đừng lại

- Ở câu 2: Câu trả lời theo quan niệm của học sinh là 2c Ở câu trả lời

này học sinh nghĩ rằng một vật đang chuyển động mà ngưng tác dụng của lực

thì vật đó sẽ là vật cô lập (nhưng các em lại quên rằng thực chất vật còn chịu

sự tác dụng của trái đất

- Ở câu 3: Học sinh không hiểu đúng định luật I Newton về điều kiện của môt chuyển động thẳng đều Các em quan niệm lẫn lộn về một chuyển động thẳng đều không có lực tác dụng và một chuyển động đều bất kỳ (cong,

trdn) được duy trì bởi ngoại lực

Đó là câu trả lời 3a,

- Ở câu 4 và câu 9: Ở câu trả lời 4h và 9e, học sinh giải thích rằng viên

bị sau khi được ném lên vẫn “bay” được là do có một lực nào đó nằm sẵn bên trong vật dùng để nuôi dưỡng chuyển động của vật, để khi tác động gây ra

biến mất thì lực đó sẽ lập tức xuất hiện để duy trì chuyển động đi lên của vật

- Ở câu 5 và câu 6: Quan niệm của học sinh thể hiện ở câu trả lời 5a và

fe, Vi hoe sinh cho rằng trong sự rơi tự nhiên vật nặng bị trì xuống bởi một

lực lớn hơn vật nhẹ là điều hiển nhiên rồi và do đó nó sẽ xuống tới đất trước

tiền,

- Ở câu 7: Học sinh thường hay nghĩ rằng nếu xe chạy thẳng tới phía

trước thì đi nhiên dây doi “bat buộc” phải lệch về phía sau, mà các em lại

15

Luận văn tốt nghiệp “uẩx “74 7w 7a

quên rằng điểu đó còn tùy thuộc vào trạng thái chuyển động của xe nữa (câu

Th)

- Ở câu 8: Khả năng học sinh thường dé bj danh lita nhat 1a 6 ciu 8e

hei theo suy nghi tf nhién thi mét vat dang quay đều mà bị đứt dây đột ngột

thì bat bude phai rat xuống ngay tại điểm đứt dây thôi,

- Ở câu 1U: Học sinh thường hay có lập luận đơn giản là : 3 vật hoàn

toàn giếng nhau (về hình dạng, kích thước và khối lượng) nhưng làm bằng ba chất liệu khác nhau, nếu được thả vào trong cùng một chất lỏng thì nếu vật nào nổi lên nhiều nhất tức là vật đó đã bị nước đẩy lên một lực lớn nhất (câu

|0d),

- Ở câu lÌ: Cùng một vật nhưng nếu được dát thành những hình dạng

khác nhau mà được thả vào trong cùng một chất lỏng thì theo lập luận logic của học sinh chắc chắn hình dạng nào có bể mật tiếp xúc lớn thì sẽ bị nước

day lên một lực lớn nhất (câu IIc)

- Ở câu 12: Ở câu này, theo dự đoán sẽ có hai khả năng học sinh chọn nhiều nhất đó là hai câu 12c và 12d Bởi theo cách nghĩ ngây thơ của các em thì đã là chất lỏng thì chúng phải đẩy vật lên cùng một lực như nhau (đó là câu 12d, đây là một quan niệm thật sai lắm) Tuy nhiên nếu em nào đã từng

đi tắm biển rồi thì chắc chắn em đó có thể sẽ “đoán" được ngay rằng ở biển

khó chìm hơn ở nước sông bình thường, tức nước biển sẽ dễ đàng làm cho ta

nội lên hơn nước thường (đó là câu 12c), tuy rằng một số các em đó chọn câu

trả lời đúng nhưng lý giải điều này chưa thật chính xác lắm chẳng qua chỉ vô

tình từ suy đoán của các em mà thôi)

- Ở câu 13: Học sinh thường nghĩ rằng sự rơi trong tự nhiên thì vật nặng

sẽ rơi nhanh hơn vật nhẹ và do đó vật nặng sẽ tốn thời gian ít hơn và ngược

lại vật nhẹ sẽ mất nhiều thời gian hơn (câu 13)

LH Phương pháp

L, Điều tra đối tượng

2, Lap phiếu trắc nghiệm

I.uận văn tốt nghiệp Than Thi Hite Wa

IV, Đối tượng - Thời gian trắc nghiệm

| Đối tượng:

- Học sinh phổ thông trung học lớp 10 và lớp L1 các trường Bùi Thị Xuân và

trường Hùng Vương,

- Một số sinh viên năm IV khoa Lý - ĐẠI HỌC SƯ PHAM TPHCM

Tổng công trắc nghiệm được 244 học sinh và 3l sinh viên

2 Thời gian trắc nghiêm:

- Mỗi lớp làm kiểm tra trắc nghiệm đúng 25 phút cho I3 câu, vậy trung bình mỗi câu học sinh làm trong 2 phút,

3 Đặc điểm từng nhóm đối tượng:

- Thực hiện ở hai lớp 10 và ba lớp 11.Để cho thuận tiên chúng tôi đặt:

* Nhóm [ (lớp LU 1, trường PTTH Bùi Thị Xuân)

34 hoc sinh kha (79, 1%)

5 hoc sinh trung binh (11,6% )

17

Luận văn tốt nghiệp Tadn “24¿ 72w Wa

| hoc sinh yếu (2,3%)

* Nhom IV (Lap 11° 9 trường PTTH Bùi Thị Xuân)

+ Sỉ số lập : 4l + Đặc điểm lớp : trung hình (hệ B) + Học kỳ [ lớp có : ( học sinh giỏi.(Ú %6}

20 học sinh khá (40,51%) L9 học sinh trung bình (46,3%)

10 hoc sinh kha ( 20,4 %)

37 hoc sinh trung binh ( 75,5 % )

2 học sinh yếu ( 4,2 %)

V Cách thức tiến hành

- Tiến hành trắc nghiêm các lớp đồng loạt cùng một lúc ( tiết | sinh hoat chủ nhiệm sáng thứ hai đầu tuần ) và cùng một thời gian ( là 25 phút ) với sự hỗ trợ của các bạn sinh viên khoa Lý và các thầy cô chủ nhiệm trường Bùi Thị

Xuân và trường Hùng Vương trong đợt thực tập sư phạm vừa qua

- Trước khi phát phiếu trắc nghiệm có lưu ý học sinh :

+ Không tính toán , không liên tưởng đến một công thức nào cả, chỉ việc đánh dấu vào câu trả lời mình chọn hoặc để xuất câu trả lời của mình mà

thoi,

+ Tuyệt đối không được trao đổi nhìn bài của nhau , phải thật nghiêm

túc khi làm bài ( điều này đã rất được chú trọng đến vì khi đó kết quả mới

khách quan )

+ Tuyệt đối không được bỏ sót một câu nào , phải làm đủ hết 13 câu

VI Kết quả thu được từ thực nghiệm sư phạm

- Do trong thực tế chỉ có thể tiến hành trắc nghiệm trong đợt thực tập sư phạm

nên đối tượng lựa chọn trắc nghiệm không thể đúng hoàn toàn theo ý định chủ quan han đầu , mà còn tùy thuộc nhiều vào các yếu tố khách quan ( như giáo viên cho giờ lớp nào thì làm đúng lớp đó, không thể tự ý chọn lớp theo ý

18

I.uận văn tốt nghiệp Tran Thi Miu Ka

minh dude .) Tuy nhién giáo viên các lớp cũng đã cố gắng sắp xếp thời

gian cho chúng tôi để có thể tiến hành đồng loạt cùng một lúc

- Kết quả trắc nghiệm chỉ tiết được cho ở bảng I : Tỉ lệ phần trăm học sinh các lép chọn câu trả lời được để suất

- Để dẻ dàng có những nhân xét chính xác chúng tôi lập ra 3 bảng sau :

+ Bảng 2 : Tỉ lệ phần trăm học sinh các lớp chọn câu trả lời theo định

kiến có sẵn

+ Bảng 3 : Tỉ lệ phần trăm học sinh các lớp chọn câu trả lời đúng

+ lắng 4 : Tỉ lê phần trăm học sinh các lớp chọn câu trả lời sai

- Ngoài ra chúng tôi lập thêm bảng 5 để thấy tỉ lệ sinh viên nam IV khoa Lý Đại Học Sự Pham chọn câu trả lời 1Ú, 11, 12 theo quan niệm có sẵn không phải là ít

- Tỉ lệ phần trăm ( % ) tính trên tổng số học sinh có mặt lúc trắc nghiệm ,

|) Cac bang thing ké :

19

Luận văn tốt nghiệp Tran The Wit Ka

BANG 2: TI L& PHAN TRAM HỌC SINH CÁC LỚP CHỌN

CÂU TRA LOL THEO BINH KIEN CO SAN