Nghệ thuật xây dựng hình tượng nhân vật rama và sita trong sử thi ramay

Do đó, khi chọn đề tài “Nghệ thuật xây đựng hình tượng nhân vật Rama và Sita trong sử thi Ramayana” cho luận văn tốt nghiệp của mình, người viết mong muốn trên cơ sở kế thừa thành quả ng

TRUGNG DA! BOC SU PHAM

KHOA NGI’ VAN

PLI:4

KHOA LUAN TOT NGHIEP

‘OME tal

NGHỆ THUAT XAY DUNG HINH TUONG

NitAN YAT RAMA YA SITA

TRONG SU THI RAMAYANA

4Z LAOL

Li Cam On

Em xin chan lhanh cam on:

~ oé Nguyén Bich Thiy, @ 4én GnA hedng

dan, gir da trong gud hinh hoan Ghanh

théa đậm

- Phing Ngheén Cau Khia Hoe Da Hei

hung DH See Pham IP Hé Ché tinh,

Ban Cha Nheémihea - lo@ Tan cang guy

2/ñây (2 hong khea dé ding én linh thin

nà đo dê kién dé khéa len

dive hoan lhanh

TIP HE Chi Mink, ney 10 thang 5 ntim 1999

Sinh win Bai thị Liễu ‘Trang

“de j

MUC LUC

TS ==Th~-<

1 Lý đo chọn đề tài 222222 nee 3.20 ogio3i9ca06á6vfossdsviaiaaeal 2

2 Lịch sử vấn đề —eressasasdiiivi0Ab%ss0naexsu009/020/0080 3

3 Phạm vi đề tài, l S S 4

Gh; PRR ah eas wh RA Bit RIN 01010igatbeioaoncoaiiuaketiteeszee 4 5 Cll têc XP YẤN 223222022022 252 2á uì42064144(G2u8 D2 7T2/ 500: LTP 5 Phần II : NOI DUNG 6 Chương mộit : Cỏ sở lý luận về nhân vật sử thi Si 6 1 Nhân vật trone tác phẩm van bOc , cc.cecescccceevecsssneeecesneeneneaes ` 6 1.1 Nhân vật ván học là một hiện tượng nghệ thuật ước lệ 6

1.2 Nhân vật văn học là phương tiện khái quát hiên thực 1

2 Nhân vật trong sử thi C10101 1101 1155151011 21521011 2e AI 8

2.1 Về thuật ngữ sử thi - s2 SSeS Vie eS GMS SRY SURE 8 2.3 Đặc điểm của nhân vắt sử thị, ST Sa c4 1 my BS n5 7 110 ` 3 Vài nét khái quát về hình tượng nhân vậttrong be bộ sử thi Ấn K20 v11 3.1 Hình tượng nhân vat trong sử tì Mahabbharata Ll 3.2 Hình tượng nhãn vật tronae sử thi Ramayana 13

3.3 Hình tượng nhãn vật trong sử thi Krishna-Radba 1

Chương hai : Sử thì Ramayana - quả trình hình thành và phát triển 16

1 Cơ sở xã bội - thời đại phát triển của sử thi Ấn Độ 16

2 Nguồn gốc, tic gia, két cdu sif thi Ramayana ccccccssssesnsererersenresesereneens 17

BS aS BOG G0621 siotcgissosdskxie“cäeiSsoxaseeio 17

aT Đế, casa Misia acess ai Retail asian 17

3, Ramayana - hiện tượng văn học Déng NamA ccccessssssssssessnssseeneenvveseens 19

Chương ba : Hình tong Rama va Sita ccccccesessssscsnsesereeesonnssaesvennrnnnnnnenrnnssarsces 22

Ác Hành tướng me isin cass Bia 22

1.1 Kiểu mẫu anh hùng Kshatrya - 2 22552 2v vest 22

1.2 Vẻ đẹp siêu thoát và vẻ đẹp đời thường 2 22222002222122c.e2 29

SH KD Siig aso ccssnscencacssssecasuss ttacenbecisnecegsss ecu cesathasch ea 40

2.1 Khuôn mâu người phụ nữ Ấn Độ cổ đại - 5225222222222 40 2.2 Khối pha lê đúc bằng tình yêu 55-55 seo đỐ

RUE NU 5 ca: cu eii211400/10265225005520Y06666360)6y99464640044ii224eyei 55

“KHmeœa (ad ở? nghiệp

Phan I: DAN LUAN

1 LY DO CHON DE TAI

Có lẽ ở xứ sở của một số nước, người dân nơi đó chưa bao giờ phải

thức hằng đêm liền để lắng nghe những bản anh hùng ca đã có từ ngàn xưa, chưa bao giờ phải bỏ một phần thu hoạch của mình để trả công cho những người nghệ sĩ Nhưng người dân Ấn Độ đã làm điều ấy không phải vì lòng hiếu kỳ lại càng không phải vì sự khoe khoang mà bởi một lẽ cao thượng hơn rất nhiều : khát vọng được thấy, được nghe, được hiểu những gì cha ông họ đã trải qua, đã sống và tranh đấu

Những bản anh hùng ca của Ấn Độ (Mahabharata, Ramayana, Krishna-Radha ) đã trở thành di sản quý báu, gắn bó với tâm hồn, máu

thịt của mỗi người dân Ấn; là sự kết tinh, phản chiếu rõ rệt những giá trị

đạo đức, văn hóa, tỉnh thần của toàn thể dân tộc Ấn Trong ánh mắt họ, luôn ánh lên niềm tự hào về những tác phẩm văn chương tuyệt bích ấy,

Và bản anh hùng ca Ramayana là một khúc ca đặc sắc, là niềm tự hào

không những của nhân dân Ấn Độ mà của cả nhân loại

Tìm hiểu sử thi Ramayana, chính là đến với những tinh hoa văn hóa của đất nước và con người Ấn Độ cổ đại Những nghỉ lễ giết ngựa tế thần, những ngày mùa bình yên, những cảnh thiên nhiên tươi đẹp, thơ mộng và cả lẽ sống, lý tưởng cao thượng, tình yêu thương, sự đớn hèn tất cả những điều ấy đều gần gũi, giản dị, mang đậm bản sắc văn hóa Ấn

đã được diễn tả, được thể hiện rất sinh động trong sử thi Ramayana Khúc

ca tuyệt vời này sẽ mãi là điều an ủi, che chở, bồi đấp cho những tâm hồn Ấn Độ và nhân loại, là thiên trường ca bất hủ của Ẩn Độ và thế giới Nhà nghiên cứu Mi-sơ-lê (Nhà sử gia và phê bình văn học người Pháp)

đã nhận xét về khúc ca này : “Đó là một tác phẩm chứa chan, hòa điệu thiêng liêng, tạo nên một không khí thái hòa và tình thương vô bờ bến trong một hoàn cảnh xã hội đầy xung đột và mâu thuẫn " (L}

Ì Dẫn theo Nguyễn thữa Hỷ - Twn hiểu văn hóa Ấn Độ - Nxb Văn học - Hà Nội - 1986 - trang 15)

2

“Khóa luận #8¢ nghiép

Giá trị và tầm vóc to lớn của Ramayana ngày càng được khẳng

định trên văn đàn thế giới Vì vậy, khi xu hướng quay về những giá trị

văn hóa phương Đông - tìm về cội nguồn châu Á luôn thôi thúc trong tâm thức nhân loại, thì việc tìm hiểu, nghiên cứu những giá trị văn hóa, tư tưởng, nghệ thuật của sử thi Ramayana là nhu cầu cấp thiết để bắt kịp

cùng sư tiến triển của thời đại Do đó, khi chọn đề tài “Nghệ thuật xây đựng hình tượng nhân vật Rama và Sita trong sử thi Ramayana” cho

luận văn tốt nghiệp của mình, người viết mong muốn trên cơ sở kế thừa

thành quả nghiên cứu của những người đi trước sẽ đóng góp thêm suy nghĩ nhỏ bé của mình vào việc khẳng định những giá trị lớn lao của

Ramayana trên văn đàn Ấn Độ và thế giới Đồng thời luận văn tốt nghiệp

cũng sẽ đóng góp thiết thực cho công việc giảng dạy sau này của người viết ở trường Phổ thông Trong hoàn cảnh thiếu thốn về tư liệu, hạn chế

về kiến thức, người viết chắc chấn sẽ không tránh khỏi những nhược

điểm và thiếu sót nên rất mong được sự chỉ giáo của quý Thầy, Cô

2 LỊCH SỬ VẤN ĐỀ

Sử thi là thời kỳ hoàng kim của văn học Ấn Độ, là bức tranh sinh

động phản ánh đời sống tư tưởng, tình cảm của nhân dân Ấn Độ qua

những xung đột, những cuộc chiến tranh Với những bộ sử thi Mahabharata, Ramayana, Krishna-Radha, sử thi Ấn Độ đã thể hiện rõ

tính chất giáo huấn của cả dân tộc Nó luôn đề cao lý tưởng đạo đức và bổn phận, hướng con người vào điều thiện, chống cái ác, sống theo lẽ Dharma (đạo lý, công bằng, bác ái) Và sử thi Ramayana là một điển

hình tiêu biểu cho tính chất giáo huấn này Người dân Ấn Độ xem Ramayana như bộ kinh Veda thứ năm - -là loại Thánh kinh cứu rỗi linh hồn và răn dạy con người tu luyện

Ramayana đã đi vào lòng nhân dân Ấn Độ một cách sâu sắc và trở

thành nguồn cảm hứng vô tận cho các văn nghệ sĩ ở các thời đại sau Nó vượt biên giới Ấn đến tận Châu Âu, Châu Á, nhất là ảnh hưởng sâu rộng

đối với văn học Đông Nam A

Hiện nay, việc giới thiệu và nghiên cứu sử thi Ramayana ở Việt

Nam còn nhiều hạn chế Các nhà nghiên cứu, các giáo sư Lưu Đức

“hóa huận t2? nghiép

Trung, Dinh Việt Anh, Nguyễn Tấn Đắc đã giới thiệu về giá trị nội dung

và nghệ thuật của sử thi Ramayana Nhưng việc phân tích một số nhân vật như Rama, Sita, Hanuman mang tính chất khái quát, chưa thật cụ thể, chỉ tiết,

Nhà nghiên cứu Nguyễn Thừa Hỷ trong “Tìm hiểu văn hóa Ấn

Độ”, Giáo sư Phan Ngọc với lời giới thiệu bộ sử thi Ramayana (Phạm Thùy Ba dịch), Cao Huy Đỉnh trong “Truyện cổ dân gian Ấn Độ” đã đề

cập đến giá trị ảnh hưởng, và hình tượng nhân vật trong sử thi Ramayana

Nghiên cứu sinh Nguyễn Thị Mai Liên đang hoàn thành công trình nghiên cứu về “Nghệ thuật xây dựng hình tượng nhân vật trong sử thi Ramayana” Luận án đã tìm hiểu, nghiên cứu thi pháp nhân vật sử thi trong các pham trù : đạo đức, lý tưởng hoàn mỹ, phẩm chất của người anh hùng chiến trận, tâm trạng nhân vật Tất cả những đặc điểm của nhân vật đều được đặt trong mối xung đột ánh sáng và bóng tối, tôn giáo và phi tôn giáo Đây là công trình nghiên cứu về Ramayana có hệ thống và đáp ứng được những đòi hỏi thực tiễn của việc nghiên cứu thể loại sử thi

Trên cơ sở lịch sử vấn đề đã hệ thống trên đây cùng với lý luận về

nhân vật ở tầm vĩ mô của các công trình nghiên cứu, người viết sẽ khảo

sát hình tượng nhân vật ở tầm vi mô để góp phần thiết thực cho việc hiểi sâu về sử thi Ấn Độ và việc giảng dạy ở trường Phổ thông

3 PHAM VIDE TAI

Mục đích luận văn là nghiên cứu, tìm hiểu những đặc điểm nổi bật trong việc xây dựng hình tượng hai nhân vật chính Rama và Sita trong sử

thi Ramayana, Văn bản được chúng tôi dùng để khảo sát là : Ramayana -

ba tập, Phạm Thùy Ba dịch từ bản tiếng Anh, Phan Ngọc giới thiệu, Nhà Xuất Bản Văn Học Hà Nội, 1988

4 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

Đọc toàn bộ bản dịch của tác phẩm Ramayana, ba tập, Nhà xuất

bản Văn Học Hà Nội, 1988.

khóa luận 18+ nghiép

Đọc các bài nghiên cứu, phê bình về tác phẩm Ramayana, chú ý

những vấn đề có liên quan trực tiếp đến luận văn

Luận văn sử dụng các phương pháp :

- Phương pháp thống kê nhầm tập hợp những từ, ngữ, câu, đoạn,

những chỉ tiết có liên quan đến hình tượng nhân vật Rama và Sita Đồng

thời kết hợp với phương pháp phân tích để làm sáng tỏ mức độ của vấn

S CẤU TRÚC LUẬN VĂN

Luận văn gồm 3 phần và thư mục tham khảo :

Phần I : Dẫn luận

1.1 ý do chọn đề tài

2 Lịch sử vấn đề

3 Pham vi đề tài

4 Phương pháp nghiên cứu

5 Cấu trúc luận văn Phần II : Nội dung, gồm 3 chương :

Chương 1 : Cơ sở lý luận : Vấn đề lý luận về nhân vật trong sử thi Chương !I : Sử thi Ấn Độ và Ramayana : Thời đại ra đời của sử thi

Ấn Độ và những vấn đề có liên quan đến si¥ thi Ramayana Chương III : Hình tượng Rama và Sita

1 Hình tượng Rama

1.1 Kiểu mẫu anh hùng Kshatrya

1.2 Vé đẹp siêu thoát và vẻ đẹp đời thường

2 Hình tượng Sita

2.1 Khuôn mẫu người phụ nữ Ấn Độ cổ đại

2.2 Khối pha lê đúc bằng tình yêu

Phần II : Kết luận

Thư mục tham khảo

Khóa laận ?ð† nghiệp

Chương I : CƠ SỞ LÝ LUẬN HÌNH TƯỢNG NHÂN VẬT SỬ THỊ

Nhân vật là nơi tập trung những giá trị tư tưởng, nghệ thuật của tác phẩm văn học Nó đóng vai trò quan trọng, là yếu tố cơ bản quyết định

giá trị của tác phẩm Vì vậy, người viết xin đóng góp một vài ý kiến về nhân vật để có cách nhìn nhận, đánh giá, phân tích nhân vật ở các thể

loại văn học, đặc biệt là nhân vật trong sử thi

1 Nhân vật trong tác phẩm văn học

1.1 Nhân vật văn học là một hiên tượng nghệ thuật ước lệ

Đối với việc sáng tạo một tác phẩm văn học, người sáng tác

thường chú ý trước tiên đến việc lựa chọn nhân vật : “Văn học không

thể thiếu nhân vật, bởi vì đó là hình thức cơ bắn để qua đó văn học miêu tả thế giới một cách hình tượng” ( ` )

Nhân vật văn học được thể hiện bằng nhiều hình thức khác

nhau Đó có thể là những con người được miêu tả đầy đặn cả ngoại hình lẫn nội tâm, có tính cách, tiểu sử như thường thấy trong tác phẩm tự sự, kịch Đó có thể là những người thiếu hẳn những nét ấy nhưng lại có tiếng

nói, giọng điệu, cái nhìn như nhân vật trần thuật hoặc chỉ có cảm xúc, nỗi

niềm, ý nghĩ, cảm nhận như nhân vật trữ tình trong thơ trữ tình

Nhân vật văn học là một hiện tượng nghệ thuật ước lệ, có

những dấu hiệu để ta nhận ra Thông thường, đó là một cái tên như : Chí Phèo, Trương Chi, Chị Sứ Thứ đến là các dấu hiệu tiểu sử, nghề nghiệp hoặc đặc điểm như chàng mồ côi, chú lính, thằng ngốc Sâu hơn là các

đặc điểm tính cách : Ông trọc phú học làm quý tộc, người đi tìm hình của nước Các dấu hiệu, đặc điểm ấy thường được đúc kết thành các “công

thức” giới thiệu nhân vật Chẳng hạn, ở truyện “Trương Chi” đó là

“ Ngày xưa, có anh Trương Chỉ, người thì thậm xấu, hát thì thậm hay

Cô Mị Nương ở lầu Tây, con quan Thừa tướng ngày ngày cấm cung” (

' Tyần Đình Sử - Lý luận Văn học - Nxb GD-HN - ì9E7 - Sđd - trang 62,

6

Khóa luận ð? nghiệp

') Toàn bộ quan hệ về sau và kết cục bi kịch của nhân vật đều gắn liền với “công thức” ban đầu đó Các công thức giới thiệu nhân vật thường được chứng thực trong các mối quan hệ, các xung đột của nhân vật, Và cuối cùng, ta có một hình tượng hoàn chỉnh về một nhân vật văn học

1.2 Nhân vật văn học là phương tiện khái quát hiện thực Chức năng của nhân vật là khái quát những quy luật của

cuộc sống con người, thể hiện những hiểu biết, ước ao và kỳ vọng về con

người, Nhà văn sáng tạo nhân vật là để thể hiện những cá nhân xã hội nhất định và quan niệm về cá nhân đó Nói cách khác, nhân vật văn học

là phương tiện khái quát các tính cách số phận con người và các quan niệm về chúng Tính cách được hiểu như là các đặc điểm của nhãn vật, khuynh hướng xã hội và là quy luật hành động của nhân vật, Tính cách

đó được thể hiện trong toàn bộ sự miêu tả nhân vật nhưng trước hết là

trong các “công thức” và dấu hiệu, đặc điểm nhận biết nhân vật Chẳng

hạn nhân vật Rama trong sử thi “Ramayana"” được giới thiệu là một vị anh hùng nên chàng có đầy đủ tính cách của một vị anh hùng : dũng cảm, đạo cao, đức trọng

Tuy nhiên, tính cách nhân vật là một hiện tượng xã hội lịch

sử, xuất hiện trong hiện thực khách quan nên chức năng khái quát của nhân vật cũng mang tính cách lịch sử văn học Trong thời đại cổ xưa, khi nhiệm vụ của xã hội con người là chính phục thiên nhiên, khai thác địa bàn cư trú, tạo dựng dân tộc thì xuất hiện các nhân vật thần thoại như :

Nữ Oa đội đá vá trời, Lạc Long Quân và Âu Cơ đẻ ra trăm trứng Khi xã

hội phân chia giai cấp trên cơ sở chế độ tư hữu, nhân vật văn học lại khái quát các tính cách đối kháng về mặt phẩm chất Đó là các nhân vật cổ

tích với các tính cách người giàu, kẻ nghèo, kẻ ác, người thiện

Nhân vật văn học là hình thức khái quát đời sống hiện thực

Hình thức ấy rất đa dạng để thể hiện các khía cạnh vô cùng phong phú của cuộc sống Vì vậy, chúng ta cần tìm hiểu hết nội dung đời sống, nội dung tư tưởng được thể hiện, phản ánh trong nhân vật để làm phong phú

thêm đi sản văn học nhân loại

! Trần Đình Sử - Lý luận Văn học - Nxb GD-HN - 1987 - Sđd - trang 61

Khóa luận: (8? nghiép

2 NHÂN VAT TRONG SU THI

2.1 Thuật ngữ “ sử th/"

*Sử thi còn gọi là anh hùng ca, là một loại tác phẩm tự sự dài

(thường là thơ) xuất hiện rất sớm trong lịch sử văn học của các dân tộc,

nhằm ngợi ca những sự nghiệp anh hùng có tính toàn dân và có ý nghĩa trọng đại đối với dân tộc trong buổi bình minh của lịch sử” ( ` )

Những tác phẩm sử thi nổi tiếng trong văn học thế giới còn lưu giữ đến nay không nhiều Có thể kể tên những tác phẩm tiêu biểu

như : Iliat và Ôđixê (Hy Lạp), Enêít (La Mã), Mahabharata, Ramayana,

Krishna-Radha (Ấn Độ), Riêm Kê (Campuchia), Xinxay (Lào) Ở Việt Nam, “Trường ca Đam San” cũng mang khá rõ những đặc trưng của thể

loại sử thi ở các nước Đông Nam A

Sử thi là đặc trưng riêng, là tiếng nói riêng của mỗi dân tộc

Sử thi chính là những trang sử hào hùng, phản ánh rõ rệt quá trình hình thành, xây dựng và phát triển của dân tộc đó Vì vậy, sử thi trở thành niềm tự hào, trở thành di sản văn hóa quý báu của mỗi dân tộc, Đặc biệt

ở Ấn Độ, những bộ sử thi ra đời rất sớm và có giá trị vô cùng to lớn đối với nhân đản Ấn Độ và của cả thế giới

2.2 Đặc điểm của nhân vật sử thi

Đặc trưng chủ yếu của sử thi là biểu hiện ý thức cộng đồng của nhân dân và dân tộc đối với quá khứ vẻ vang của mình Do đó, nhân

vật trong sử thi đã mang những nét riêng cơ bản nồi bật,

Các nhân vật chính của sử thi là những anh hùng, tráng sĩ,

đại diện cho sức mạnh thể chất và tỉnh thần, cho ý chí và trí thông minh, lòng dũng cảm của toàn thể nhân dân thời đó Đó là người anh hùng nhân

dân, cái đẹp, cái giàu mạnh của họ là của nhân dân Trong anh hùng ca

[liat và Ôđixê của Hy Lạp, nhân vật chính là những anh hùng hào kiệt :

Asin, Hecto, Uylix

Asin là sự khái quát hóa cao độ những phẩm chất lý tưởng

của người anh hùng, là hiện thân của sức mạnh dân tộc, thời đại :

` Trần Đình Sử - Lê Bá Hán - Tư điển thuật ngữ Văn bọc - Nxb GÌ, 1992 - trang 192

§

“hóa luân ở? nghiệp

**Từ đâu đến chân đêu ngời lên một niêm vinh quang chói lọi vì chàng không đại diện cho bản thân mà là đại điện cho nhân dân,

được miêu tả như là đại điện của nhân dân” (Bêlinxki) ( ` )

Hecto là hóa thân của khí phách hào hùng, của tinh thần hy sinh quên mình cao cả, là trụ cột chủ yếu để duy trì thành Troa Với

chàng, mục đích “chiến đấu vì bộ tộc là điểm hay nhất” ( ° )

Uylix là hiện thân của trí thông minh, là kết tinh cho trí tuệ nhân dân trong đời sống chính trị và sinh hoạt hàng ngày

Mỗi nhân vật anh hùng đều có những đặc điểm, sắc thái riêng không ai giống ai, nhưng họ đều giống nhau ở chỗ là những người anh hùng mang lý tưởng tập thể, thị tộc, bộ lạc Lý tưởng của họ là lý tưởng của con người tràn đầy sức sống và nhiệt tình sôi nổi, khát khao chiến công và lập vinh quang, Người anh hùng sử thi là sản phẩm của

thời đại anh hùng, nên họ được xây dựng có sức mạnh phi thường, họ rất

có ý thức về sức mạnh, về tài năng chiến trận của mình

Đặc điểm của nhân vật sử thi có tầm cỡ dân tộc, nên các

nhân vật đã hành động theo ý nguyện và quyền lợi tập thể, Họ có công

trong các cuộc chiến tranh hay chinh phục thiên nhiên, xây dựng đời sống

sinh hoạt cộng đồng Các nhân vật anh hùng đều có những hành động, lời

nói mang tính chất chuẩn mực nêu gương, thể hiện tỉnh thần, trí tuệ bộ tộc và thời đại lịch sử Đặc biệt, các anh hùng coi trọng danh dự hơn trọng tính mệnh và họ được thử thách, xét xử theo sự nghiệp mà họ bảo vệ Asin (anh hùng ca Iliat - Hy Lạp) là một nhân vật anh hùng rất trọng

danh dự, khi danh dự bị tổn thương, chàng sẵn sàng chống lại Aganơnông Khi người bạn thân thiết của mình bị Hecto giết, chàng đã xông pha ra chiến trường, lập nên chiến công hiển hách Asin đã chiến thắng Hecto, bảo vệ được danh dự của mình và của cả quân Hy Lạp

Hecto vì quyền lợi tập thể, vì quê hương, chàng đã sẵn sàng xông lên

hàng đầu quân sĩ, khích lệ quân Troa hãy chiến đấu hết sức mình, Với chàng, vì quê hương ngã xuống, đó là một vinh dự lớn :

“ÐĐØ1 với người chết vì quê hương, thì chẳng có gì xấu hổ ed”, (3)

' Lưng Duy Trung - Văn học Phương Tây - Nxb GD - Sđá - trang 53

Lượng Duy Trung - Văn học Phương Tây - Nxb GD - Sđ4 - trang 53

“Khóa luận 18? nghiện

Với sử thi Ấn Độ, người anh hùng được xét xử, thử thách theo

sự nghiệp mà họ đã bảo vệ (trong sử thi Mahabharata) Nhân vật Yuhisthira là con của thần Dharma - thần công lý và đạo đức nên trong

suốt tác phẩm, chàng nổi bật hơn các anh hùng khác về đạo cao, đức trọng, được đặt đối diện với thử thách về đạo đức Bhima - con của thần Gió Vayu, chàng là biểu tượng của sức mạnh vô song, được đặt đối diện với thử thách về sức manh Ở sử thi Ramayana, Rama vốn là anh hùng lý tưởng của đẳng cấp vương công quý tộc Kshatrya, nên trong bất cứ hoàn

cảnh chiến đấu nào, chàng cũng quyết tâm bảo vệ lý tưởng anh hùng của đẳng cấp minh Rama đã thể hiện rõ khí phách hùng dũng của một chiến

sĩ Kshatrya : tiêu điệt cái ác, đem lại công lý, hạnh phúc cho xã hội

Sử thi luôn chú ý đến việc phản ánh lịch sử, tính anh hùng

tập thể và chiến công của toàn bộ tộc Đó là lý tưởng cao nhất của thời

đại, là khát vọng của toàn thể nhân dân Cho nên cách miêu tả nhân vật

thường trùng lặp mang tính chất ước lệ sử thi Từ một con người một sự vật nói nhiều mặt, nhiều thứ nhằm gây ấn tượng cho người nghe Các nhân vật được miêu tả với những thuộc tính bất biến, sử dụng những vũ khí đặc biệt, nói những lời quy phạm, khoa trương Bên cạnh đó, các

nhân vật được miêu tả khá tỉ mi đầy đủ từ cách ăn mặc, trang bị, đi đứng đến những trận giao chiến, những chiến công lừng lẫy và đôi khi cả các

nét sinh hoạt đời thường của họ Điều đáng chú ý là cách miêu tả này đều được thể hiện trong vẻ đẹp siêu phàm, kỳ vĩ Bởi vì sử thi ra đời vào thời

điểm nối tiếp thần thoại tức là từ thế giới thần linh chuyển sang thế giới con người Chúng ta thấy rõ đặc điểm này qua cách miêu tả một số nhân

vật anh hùng trong sử thi phương Tây, phương Đông

Có thể nói, sử thi phương Tây đã đem đến cho nhân loại

những công trình văn chương tuyệt vời và có giá trị Trong đó IHiiat và

Ôđixê của Hy Lạp là đỉnh cao chói lọi nhất, Đây là một di sản văn hóa

“được nhân loại nhắc đến như một công trình vĩ đại bằng đá hoa

cương” ( ` ) Chính tác phẩm bất hủ này đã giúp chúng ta hình dung lại một thời đã qua náo nức hào hùng, đem đến cho nhân loại những bức chân dung về người anh hùng thời xưa với cách miêu tả riêng của thể loại

: Lương Duy Trung - Văn học Phương Tay - Nxb GD - Sảd - trang 48

! Dẫn theo Nguyễn thị Mai Liền - Nghệ thuật xây dựng hình tượng nhắn vật trong sử thị Rarnayana

10

Khóa laận #Ø? nghiệp

sử thi, Asin - đó là bức chân dung nổi bật trong hàng trăm chân dung anh

hùng của Iliat Homer đã không tiếc lời khi miêu tả vẻ đẹp, sức mạnh của chàng, Asin “đẹp như vị thần”, sức mạnh vô địch :

“4Sin sử dụng một cây giáo vừa nhọn vừa dài mà ngoài chang ra không người Akêen nào nhấc nổ?” (Khúc ca XVI) ( Ì)

Hình dáng đẹp đẽ, sức vóc như thần, tiếng thét thì âm vang

như “tiếng kèn xung trận” làm cho “đầu gối của hết thấy người Troa đều run rẩy, trái tim tan ra như nước” ( ? ) Khi ASin xung trân thì

“như một vị thân tung mình vào chiến trận, lao tới chém giết quân Troa khiến cho đất đen ngập máu” ( Ỷ )

Cách miêu tả nhân vật trong sử thi phương Tây mang tính chất siêu phàm kỳ vĩ khác thường và trong sử thi Ấn Độ (sử thi phương Đông) cũng có cách miêu tả như thế, Nhân vật Rama trong sử thi Ramayana được miêu tả với vẻ đẹp hoàn mỹ lý tưởng :

Chàng có đôi tay khỏe chắc, đôi mắt sắc hông, đôi môi đỗ thắm, mái tóc như bờm sư tử, đôi tai nghe thấu nhạc của trời

Độ : Mahabharata, Ramayana, Krishna-Radha để từ đó đi sâu tìm hiểu

“Nghệ thuật xây đựng hình tượng nhãn vật Rama va Sita trong sif thi

Ramayana”

3.1 Hình tượng nhân vật trong sử thi “Mahabharata”

*“Mahabharata” được người Ấn Độ coi là “Đại bách khoa

toàn thư” về đời sống chính trị, xã hội và văn hóa của Ấn Độ cổ đại, Tác phẩm đã chứa đựng, phản ánh những sự kiện lịch sử, những tín ngưỡng tôn giáo, những tập quán sinh hoạt của toàn thể dân tộc Ấn Độ Tác

! Lưdag Duy Trung - Văn học phương Tây - Nxb Giáo Dục - 1997 - trang 50

Ÿ Lương Duy Trung - Văn học phương Tây Nxb Giáo Dục - 1997,

? Lương Duy Trung - Văn họ c phương Tấy - trang 50

' Ramayana - (§p 1 - Sdd - trang 44

“hóa laận @? nghi@p

phẩm đã đóng góp lớn lao vào gia tài văn hóa thế giới - một tài sản

chung về văn hóa dân gian của nhân loại

Sự phong phú đa dạng về nội dung tư tưởng của sử thi

Mahabharata được thể hiện thông qua một hệ thống nhân vật đặc sắc, độc đáo Thi pháp nhân vật sử thi Mahabharata khắc họa đậm nét hình ảnh của những anh hùng dũng sĩ thuộc đẳng cấp Kshatrya Mỗi người đều

mang một tính cách, một đời sống tỉnh thần riêng : YuhisThira đức độ sáng suốt, Anjuna dũng cảm kiêu hùng, Bhima xông xáo, sôi nổi, Kacna hùng dũng kiêu căng, Krishna tài trí siêu việt, Mỗi nhân vật đều để lại

một ấn tượng khó quên trong tâm hồn người đọc ›

Các nhân vật trong sử thi Mahabharata luôn được đặt đối diên với nhiều thử thách của các vị thần linh về đạo đức và lòng kiên

nhẫn để từ đó tạo nên thế đối lập làm nổi bật điểm mạnh của từng nhân vật Ở “Cái đầm có ma” (Chương 41 - Miahabharata) sử thi đã đặt các nhân vật chịu đựng sự thử thách của thần Dharma dưới hình dạng của

thần sông hồ Năm anh em Pandava lần lượt bước đến cái đầm huyền bí,

lần lượt được thử thách và bộc lộ tính cách của mỗi người Người anh cả

YuhisThira nhờ có tấm lòng nhân hậu, ngay thẳng, chàng đã trả lời được những câu hỏi của Thần sông hồ và đã thoát chết, cứu được các em mình

Trong năm anh em, chỉ có YuhisThira là vượt qua được sự thử thách của

thần công lý Dharma Điều này chứng tỏ người anh hùng có tài trí sức

mạnh chưa đủ mà còn phải có cả đạo đức thì mọi việc mới đạt kết quả

tốt

Cuối cùng là những Íần thử thách ở cổng trời, nhà trời thần

Dharma lại tiếp tục thử thách con trai mình nhưng YuhisThira đã vượt

qua được Với chàng, trên cõi thiên đường không có chỗ cho lòng hận thù nên chàng đã vượt qua được thử thách và xứng đáng là con của thần

Dharma

“Hình tượng nhân vật YuhisThira đã giúp chúng ta hiểu biết được phần nào về nghệ thuật xây dựng hình tượng nhân vật trong sử thi Mahabharata, Tác giả đã xây dựng thành công mẫu người anh hùng của

đẳng cấp Kshatrya có sự kết hợp thống nhất giữa tài trí, sức mạnh, đạo

đức, \

Mahabharata đã đề cao lý tưởng và đạo đức Dharma thông qua hành động và tính cách của năm anh em Pandava và một số nhân vật

12

Khóa luận (8? aghiép

khác : YuhisThira là kết tỉnh sức mạnh đạo đức, Bhima, Arjuna thể hiện

năng lực vật chất, sức mạnh phi thường, Krishna là biểu tượng trí tuệ hiền mỉnh của con người

Sử thi Mahabharata đã xây dựng một thi pháp nhân vật đặc sắc, độc đáo '*Trừ tác phẩm IHiat ra không có tác phẩm nào mà nghệ thuật miêu tả nhân vật phong phú và chan thyc nhu Mahabharata Nhân vật không đau khổ din vặt như nhân vật của Dantê, không say

mê cực độ như nhân vật của Shakespeare, trái lại các nhân vật đều phản ánh tính cách uy nghiêm trâm lặng của sức mạnh tỉnh thần

chẳng khác gì những hình tượng bất hủ bằng cẩm thạch từ thời xưa để lại mà các nghệ sĩ điêu khắc ngày nay không tài nào mô phỏng được"

(2)

3.2 Hình tượng nhân vật trong sử thi Ramayana Trong kho tàng văn hóa truyền thống của Ấn Độ, Ramayana

là bộ sử thi nổi tiếng và có giá trị bao quát được nhiều vấn đề của nhân

loại Các nhân vật đã thể hiện được những tâm hồn trong sạch nồng cháy yêu thương, che chở, an ủi những nỗi đau khổ của con người

Hệ thống nhân vật trong tác phẩm rất đa dạng và phong phú

từ thế giới thần linh, ma quỷ, con người , tất cả đều được tài năng của Vanmiki xây dựng rất cụ thể, tạo được sức cuốn hút kỳ lạ Đặc biệt các nhân vật chính đều đại điện cho những quan niệm đạo đức đã được chung đúc lại và trở nên định hình : Rama tài ba đức độ, Sita chung thủy vị tha,

Hanuman trung thành dũng mạnh Các nhân vật đã để lại ấn tượng sâu sắc trong lòng người đọc và góp phần cho sự thành công của thể loại sử thị,

Thi pháp nhân vật của sử thi Ramayana đặt nhân vật trong

mối quan hệ Thiện-Ác, chân lý hay phi chân lý, Mối quan hệ này chỉ

phối toàn bộ tính cách của mỗi nhân vật Các nhân vật trong tác phẩm

chia thành hai tuyến đối nghịch nhau, được chạm khắc bằng những đường nét cao cả hay thấp hèn, tốt đẹp hay xấu xa Rama, Sita, Laksmana, Hanuman là những nhân vật dep dé, cao thượng; Kekêi Ravana là

những nhân vật ích kỷ, tham lam, hèn hạ

' Lưu Đức Trung - giáo trình Văn học Án Độ - Nxb GD - 1997 - trang 57

Khóa luận đ1 nghiệp

Xét về mặt xã hội, các nhân vật chính của Ramayana thuộc

đẳng cấp Rshatrya (vương tôn võ sĩ) Họ chiến đấu, chiến thắng vinh quang trên chiến trường, song lại hấp thu sâu sắc sự giáo dục của đẳng cấp Balamôn Vì vậy, nhân vật người anh hùng trong Ramayana còn đội trên đầu lý tưởng Balamôn Đó là bổn phận tôn giáo Dharma Chính sự ảnh hưởng của hai đẳng cấp này nên trong sử thi đã xuất hiện loại nhân

vật đặc biệt : anh hùng đạo sĩ Điều này được thấy rõ qua nhân vật Rama,

Chàng vốn là anh hùng của đẳng cấp Kshatrya nhưng vì bổn phận và danh dự, Rama đã từ bỏ mọi công danh phú quý để vào rừng sâu sống

cuộc sống của những ẩn sĩ ngày ngày tu luyện chịu đựng cuộc đời khổ hạnh )

Đặc điểm nổi bật trong thi pháp nhân vật cia “Ramayana”

là các nhân vật luôn được đặt trong những xung đột đỉnh điểm, những tình

huống đầy kịch tính để từ đó bộc lộ rô tính cách mỗi nhân vat) Trong tác

phẩm, cơn ghen của Rama đã đặt nàng Sita vào sự thử thách vô cùng

khắc nghiệt Sita phải mượn thần lửa Agni để chứng minh lòng chung

thủy đối vđi Rama Chinh sự thử thách này đầ làm sáng ngời hơn tình yêu

chung thủy sắt son của nàng Đồng thời những nhân vật trong Ramyana đều có nguồn gốc xuất thân thần thánh, đều mang cốt cách thần linh nhưng được hình tượng hóa mang đầy đủ tính người rất sinh động và chân thực : biết đau đớn khi hy sinh, biết nhớ thương khi ly biệt, biết căm giận, ghen hờn, hối hận, yêu thương và độ lượng Rama và Sita đều có nguồn gốc từ thần linh : Thần Vishnu (Rama) và vợ Laskmi (Sita) nhưng

họ vẫn có những cái “yếu đuối” của con người : lòng cả tin của Sita khi

quỷ Ravana giả dạng lừa nàng, cơn ghen tuông của Rama và sự hối hận của chàng Điều đặc biệt trong tính cách của các nhân vật thường hay để những tình cảm nhân tính lấn lướt khát vọng sống hào hùng Chẳng hạn

khi mất Sita, Rama buồn chán, không còn khao khát sống và hành động,

chàng chỉ còn là một chàng trai yếu đuối, đau khổ

(Hình tượng nhân vật trong sử thi Ramayana được thể hiện

với đầy đủ cung bậc : anh hùng, dũng cẩm, yếu đuối, lỗi lầm và vẫn còn là vấn đề đang được quan tâm nghiên cứu nhiều hơn )

3.3 Hình tượng nhân vật trong sử thi " Krishna-Radha”

l4

khóa laậa *ð† nghiên

Các dân tộc Ấn Độ để lại cho kho tàng văn học Ấn nhiều bản anh hùng ca có tầm cỡ về độ dài khiến chúng ta kinh ngạc :

Ramayana, Mahabharata, Krishna-Radha Đặc biệt bản anh hùng ca

Krishna-Radh tuy không nổi tiếng bằng Ramayana, Mahabharata nhưng

đã chiếm một vị trí khá quan trọng trong đời sống văn hóa nghệ thuật của

nhân dân Ấn Độ

Nhân vật nổi bật trong bản anh hùng ca Krishna-Radha là Krishna Đây là nhân vật chính, là nhân vật điển hình của cuộc sống đời thường Krishna là chú bé chăn bò, thần mục đồng của nhân dân lao động, về sau được đạo Hindu thần thánh hóa trở thành hiện thân thứ tám của thần Vishnu, Như vậy, chàng là nhân vật nửa người, nửa thần Chàng

là mục đồng, là anh hùng bộ lạc, tính tình hồn nhiên, chất phác, tài trí thông minh đã lập nhiều chiến công trong việc tiêu diệt quỷ dữ Kangra, cứu vớt được nhiều sinh linh trên quê hương Ngoài ra Krishna còn có

nhiều kỳ tích chống thiên nhiên, chống những thế lực tàn bạo trong xã

hội, chống cả thần thánh Balamôn Chàng còn là nghệ sĩ thiên thần đã

sáng tạo ra những điệu múa được phổ biến trong dân gian

Nhân vật Krishna được tác giả dân gian xây dựng rất gần gũi với nhân dân lao động Ấn Hình tượng chàng từ bé đến khi trưởng thành

tuy có những đặc tính thần linh bẩm sinh nhưng vẫn mang đầy đủ tính

chất, phẩm chất của một con người trần thế Khi còn bé, Krishna cũng nghịch ngợm ăn vụng, ăn cắp, bị đánh bị phạt, lớn lên cũng yêu thương, dùng tiếng sáo để “tỏ tình” với các cô gái trong làng Những kỳ tích của chàng đều gấn liền với lợi ích, với những ước mơ, khát vọng của những

dân Hình tượng chàng sẽ sống mãi trong lòng mỗi người, sẽ là nguồn đề

tài bất tận cho các văn nghệ sĩ Ấn

Khóa lận 0A2 nghidp

Tác phẩm văn học không bao giờ là sản phẩm “phi thời đại”, trái

lại, nó là những đớn đau, dần vặt của người sáng tác đối với xã hội mà họ sống, là những trăn trở của họ đối với cuộc sống hiện tại Vì thế, không thể hiểu được sử thi Ấn Độ nếu ta không đặt nó trong hoàn cảnh lịch sử

xã hội, thời đại mà nó ra đời và phát triển

Nếu thần thoại cổ đại Ấn Độ ra đời trên cơ sở xã hội công xã

nguyên thủy thì sử thi Ấn Độ ra đời trên cơ sở xã hội Ấn Độ cổ đại đang

phát triển mạnh mẽ qua chế độ quân chủ phong kiến Ở đó, chế độ huyết

thống trong công xã đã suy tàn, thay vào đó là sự phát triển hưng thịnh của nhà nước nô lệ với hai giai cấp chính là chủ nô và nô lệ Sự phân chia

giai cấp ấy lại gắn với tư tưởng tư hữu (danda) trong xã hội, người ta quan tâm đến của riêng nhiều hơn của chung Do đó, xã hội phong kiến Ấn Độ

ngày càng phân hóa sâu sắc, bất công đau khổ càng nhiều, quan hệ tốt

đẹp cũ trong thời đại dân chủ bộ lạc mất đần Sự bình đẳng bác ái không

còn nữa, xã hội đã hình thành bốn đẳng cấp : Brahman (tăng lữ

Balamôn), Kshatrya (vương công quý tộc võ sĩ), Vaisya (thương nhân,

nông dân, thợ thủ công), Sudra (nô lệ, tôi tớ, người làm thuê, làm mướn)

Sự phân chia đẳng cấp như vậy làm cho sự hòa hợp bác ái không còn

nữa, lẽ Dharma (đạo đức, bổn phận, chánh pháp) bị vi phạm nghiêm

trọng bởi tư tưởng tư hữu Mặt khác, xã hội lại bị chia cắt thành nhiều

vương quốc, các cuộc chiến trận giữa các vương quốc liên tục xảy ra )

Trên cơ sở lịch sử xã hội đó, những bản anh hùng ca của Ấn Độ ra

đời là bức tranh rộng lớn phản ánh được nhiều mặt đời sống xã hội, tư tưởng của nhân dân Ấn Độ cổ đại, ca ngợi những chiến công hiển hách hào hùng của các vị anh hùng và chống lại những mẫu thuẫn bất công

Thời điểm lịch sử xã hội đó cũng chính là nền tầng của sự ra đời sử thi

Ấn Độ nói chung và sử thi Ramayana nói riêng

16

Khéda luận #3? ashiêm

2 Nguôn gốc, tác giả, kết cấu sử thi Ramayana

2.1 Nguồn gốc Theo phỏng đoán của nhiều nhà nghiên cứu văn học Ấn Độ thì Ramayana được truyền miệng từ thế kỷ VI - V trước công nguyên (TCN)

Rađakrixnan - một học giả Ấn Độ cho rằng Ramayana được biên soạn sau tác phẩm Mahabharata, mặc dù nội dung câu chuyện ra đời

ở một thời xa xưa hơn và nó có thể được ghi lại thành văn sau khi Phật ra đời (563 - 483 TCN) nhưng đó chỉ là ước đoán Còn H.D Xankalia - nhà

khảo cổ học Ấn Độ, phát biểu năm 1967 trong một hệ thống bài giảng về tác phẩm Ramayana của mình ở trưỡng Đại học Tổng hợp Burơđa (Ấn

Độ) thì khẳng định rằng tác phẩm Ramayana ra đời vào thế kỷ III TCN

và hoàn chỉnh nó vào thế kỷ IV sau CN Nhừng ý kiến đó đang tiếp tục

nghiên cứu Sự thực, tác phẩm này ra đời trong dân gian, đã được truyền miệng từ đời này qua đời khác trong khoảng thời gian gần nghìn năm, da

có biết bao thi sĩ vô danh ghi chép, gọt giũa, thêm bớt làm cho tác phẩm

này ngày càng trở nên tuyệt tác

2.2 Tác giả

Theo các nhà nghiên cứu, sử thi Ramayana là câu chuyện được lưu truyền rộng rãi trong dân gian từ đời này sang đời me Sau, Vanmiki là một tu sĩ Balamôn có tài văn thơ, có nguồn cảm hứng đặc biệt

và trí nhớ kỳ lạ đã ghi chép những câu chuyện trong dân gian thành văn

vần và sau này qua nhiều thế kỷ với sự gọt giữa của các nghệ nhân dân

gian, văn bản sử thi Ramayana không còn là nguyên bản của ông nữa )

'Vanmiki được người Ấn Độ coi là nhà thơ đầu tiên (Adiccavi) còn Ramayana là bài thơ đầu tiên (Adicavia) Bản thân

Vanmiki được xem là nhân vật nửa truyền thuyết, nửa sự thật Cuộc đời

ông được kể như sau : Ông sống vào khoảng thế kỷ V (TCN), xuất thân

trong gia đình thuộc đẳng cấp Balamôn, bị cha mẹ ruồng bỏ trốn vào rừng sâu làm nghề trộm cướp Trong lúc ông sa vào con đường tội lỗi thì

Khóa luận 2e nghiép

pắp thần Narađa đến khuyên răn nên cải tà quy chánh và bày vẽ cho ông

phép tu hành, Vanmiki vâng lời làm theo Ngày ngày ông ngồi yên lặng

trong rừng sâu tu luyện, ông đã ngồi tọa thiền hằng ngần năm, sau đó có một tổ mối (vanmika) xông lên trùm lấp hết người, do đó ông mới có tên

là Vanmiki - có nghĩa là “người con của tổ mối” Sau một thời gian tu luyện, ông được tôn làm đạo sĩ Vanmiki vốn là người thông minh, có trí nhớ kỳ lạ, ăn nói lưu loát, hễ xuất khẩu là thành thơ Nhờ biệt tài đó mà

Thần Narada đã kể cho Vanrniki nghe về kỳ tích của hoàng tử Rama Sau khi đã nhập tâm câu chuyên, ông đem kể lại cho các môn đệ của ông

nghe bằng những vần thơ tuyệt diệu Từ đó những nghệ nhân hát rong

đem truyện thợ Ramayana của Vanmiki đi kể khấp làng xóm, phố

phường Ấn Độ `

Sử thi Ramayana đã “khoác” cho tác giả một câu chuyện

huyền thoại Phải chăng huyền thoại về cuộc đời tác giả là nhằm mục đích tăng thêm sức hấp dẫn kỳ lạ, giá trị vĩnh hằng của tác phẩm ? Sự ra

đời và tồn tại của một tác phẩm đồ sô như Ramayana chỉ có thần linh, chỉ

có những con người kỳ lạ, tài năng đặc biệt mới sáng tạo được ! Ngày

nay, khi tiếp xúc với tác phẩm, chúng ta ngạc nhiên và nể phục về tài

năng sáng tạo của tác giả, về sự đồ sộ và giá trị to lớn của Ramayana

phải chăng đều xuất phát từ huyền thoại mang yếu tố thần thánh của cuộc đời Vanmiki

2.3 Kết cấu (Toàn bộ Ramayana nguyên bản bằng tiếng Sanskrit - ngôn

ngữ dùng trong văn học cổ, bao gồm bảy cuốn, trong đó cuốn thứ bẩy (cuốn phụ bản) có nhiều khả năng là do đời sau thêm vào Có thể khẳng định đây là một trong những bản sử thi lớn nhất không chỉ trong văn học

Ấn Độ mà còn cả trong văn học thế giới Tuy nó không đồ sộ bằng tác

phẩm Mahabaharata gồm 110,000 Slôka (câu thơ đôi), những Ramayana

cũng có tới 24.000 câu thơ đôi tức 48.000 dòng thơ (mỗi câu 16 vần thơ) được cấu trúc thành 500 đoạn, gần bằng cả hai bản anh hùng ca Hiat và

Ôđixê của Hy Lap cộng lại

18

Khoa Luận tý nghiap

Bố cục tác phẩm Ramayana tương đối gọn và tập trung hơn

bộ sử thi Mahabharata Ngoài một số chuyện thần thoại có liên quan đến

tác phẩm (như các thần thoại về tướng khi Hanuman, thần gió Vayu, thần thoại Siva và sông Hằng, chuyện khuấy biển sữa ) bộ sử thi Ramayana

tập trung vào nội dung phản ánh lịch sử, Nó phản ánh cuộc đấu tranh

giữa các bộ tộc Arya và những bộ tộc phi-Arya cũng như quá trình di cư, xâm nhập của các bộ tộc Arya xuống phía cực Nam Ấn Độ (Sr Lanka) )

Về phần phụ bản của tác phẩm có ý nghĩa thật sâu sắc

Người Ấn Độ cổ đại muốn gửi gắm ước mơ, khát vọng cao đẹp về một xã hội công bằng với những con người hoàn thiện, hoàn mỳ nhất - đó là chàng Rama tài ba đức độ và nàng Sita xinh đẹp, thủy chung Nhân đân

Ấn Độ luôn mơ ước lòng thủy chung của nàng Sita mãi mãi là thước đo giá trị vĩnh hằng của người phụ nữ Ấn Độ, đạo cao đức trọng của chàng Rama là hình ảnh lý tưởng, hoàn mỹ của thần Vishnu Chính vì vậy, phần phụ bản của sử thi Ramayana, nhân dân Ấn Độ đã để nàng Sita trở về lòng đất mẹ - nơi nàng sinh ra, chàng Rama trở lại bản thân nguyên thủy

của thần Vishnu - thần bảo vệ lẽ Dharma của toàn thể vũ trụ Đoạn vĩ

thanh đã làm cho hình ảnh Rama và Sita sáng ngời mãi trong lòng mỗi

người dân Ấn Độ và là hình ảnh ngưỡng mộ, tôn thờ đối với họ

3 Ramayana - hiện tượng văn học Đông Nam Á

Văn học Đông Nam Á đã ảnh hưởng sâu sắc các tác phẩm văn học

có giá trị của Ấn Độ Sự ảnh hưởng này hoàn toàn mang tính chất tự nguyện không mang tính chất áp đặt hay tính đồng hóa Nói một cách

khác, văn mỉnh Ấn Độ đến với Đông Nam Á bằng sự thấu ngấm

Các tác phẩm văn hoa Ấn Độ nhu : Jataka, Ramayana,

Panchatantra đã có ảnh hưởng lớn đốt với văn học Đông Nam Á, đặc biệt

tác phẩm Ramayana đã trở thành hiện tượng văn học Đông Nam Á

- Người Ấn Độ thường nói : “Chừng nào sông chưa cạn, núi chưa mòn thì Ramayana còn làm say mê lòng người và cứu giúp họ ra khỏi

.” tate

A)

;

Khda ludn t1 nghiap

tội lỗi” (`) Điều này chứng tỏ bộ sử thi Ramayana chẳng những có ảnh hưởng sâu rộng ở đất nước Ấn Đô mà còn vượt biên giới đến tận châu

Au, châu Á, đặc biệt các nước Đông Nam Á Nhiều nước ở vùng Đông

Nam Á đã mượn cốt truyện Ramayana để sáng tác nhiều tác phẩm bất hủ

mang màu sắc độc đáo của dân tộc mình như Ramakiên ở Thái Lan,

Ramayana ở Inđônêxia, kịch Rama ở Miến Điện, trường ca Riêm kê ở

Campuchia Ở Lào có trường ca Phalắc Phalam và Xin xay Ở Việt Nam

có Ramayana của dân tộc Chàm, truyện Dạ Thoa Vương trong “Lĩnh

Nam chích quái” Ngoài ra, ở khu đền Pram-ba-nam trên đảo lava

(Inđônêxia) có rất nhiều phù điêu minh họa câu chuyện tình giữa hoàng

tử Rama anh hùng và công chúa Sita xinh đẹp, chung thủy, ở Campuchia,

sử thi Ramayana được khắc họa trên những bức tường đá ở Ängko Vát

Tác phẩm Ramayana đã khơi nguồn cảm hứng nghệ thuật và trở thành những kiểu mẫu sáng tác cho các văn nghệ sĩ ở Đông Nam Á, Chính từ đây diễn ra quá trình di chuyển đề tài, vay mượn cốt truyện, mô

phỏng sắng tác, tạo nên quá trình Lào hóa, Campuchia hóa và đã tạo ra

hàng loạt tác phẩm văn học Lào, Campuchia gốc Ấn

Sự ảnh hưởng sâu sắc tác phẩm Ramayana đối với văn học Đông

Nam Á phải chăng xuất phát từ sự bề thế, đồ sộ, triết lý thâm trầm sâu xa

của Ramayana ? Đọc Ramayana, chúng ta thấy sự hiện hữu cả bóng dáng

của một thời kỳ lịch sử, một chế độ xã hội cổ đại tổng hợp nhiều tư tưởng nhân sinh quan Hay toàn bộ tổng thể những thể loại văn học Ấn Độ mà

nhiều quốc gia Đông Nam Á cần học tập Tuy nhiên, các quốc gia Đông

Nam Á cũng là một trong những quốc gia có nền văn minh lâu đời Do đó

họ cũng tự biết được rằng họ cần lĩnh hội điều gì và cần khẳng định chứng minh cho toàn nhân loại óc sáng tạo, trí thông minh của con người

Đông Nam Á Bởi thế, họ tiếp thu thành tựu của văn học Ấn Độ một cách

chọn lọc “gạn đục khơi trong” Tuy họ có mượn đề tài, cốt truyện trong

Ramayana nhưng quan điểm, cách lý giải, cách kết thúc các số phận

nhân vật hoàn toàn khác với Ramayana

Ì Lưu Đức Trung - giáo trình văn học Ấn Độ - Nxb GD - 1997 - trang 52

20

Khéda luận tđ? nghiệp

Khda lu&n 43? nghi@p

Chương HI : HÌNH TƯỢNG NHÂN VẬT RAMA VÀ SITA

.Ramayana là một tác phẩm văn học vĩ đại, Nếu sit thi Mahabharata

đã nói lên những khát vọng tâm linh cao cả mang tính chất tôn giáo, triết

học thì sử thi Ramayana thể hiện những tâm hồn trong sạch và nồng cháy

yêu thương; chờ che và an ủi những nỗi khổ đau của con người,

Ramayana là tập sách giáo dục tình thần cao thượng Các nhân vật trong

tác phẩm đều là hình tượng của những quan niệm đạo đức nhân sinh đã được chung đúc lại và trở nên định hình, Sử thi Ramayana vượt biên giới đến với nhân loại không phải chỉ ở nội dung phong phú tính triết lý sâu sắc mà còn ở giá trị nghệ thuật nhất là nghệ thuật xây dựng hình tượng hai nhãn vật chính là Rama và Sita

1 Hình tượng Rama

1.1 Kiểu mẫu anh hùng Kshatrya

⁄ Nét nổi bật trong đời sống xã hội của Ấn Độ truyền thống là chế độ đẳng cấp Sự phân biệt đẳng cấp trong xã hội biểu lộ rð nét nhất

là ở thành kiến luật pháp, địa vị xã hội Chính sự phân chia đẳng cấp đã

ảnh hưởng đến nền văn học Ấn Độ đương thời, ảnh hưởng đến việc xây dựng hình tượng nhân vật Tác giả thường chú ý xây dựng nhân vật mang

“hóa 43x tat nghtép

giờ cũng rnang yếu tố thần thoại - có nguồn gốc thần thánh, Nhân vật Rama cũng không nằm ngoài thông lệ đó

Theo truyền thuyết, Rama là hóa thân thứ bảy của thần

Vishnu - thần bảo vệ trật tự xã hội trong ba ngôi tốt linh của thần thoại

Ấn Độ - vị thần này là hiện thân cho sức sống tỏa khắp tràn đầy, được - mọi người gọi bằng một cái tên hết sức trìu mến “Thánh của các Thánh” Thần Vishnu đã giáng thế xuống trần làm người, hóa thân thành hoàng tử

Rama của kinh thành Ayôđhya để cứu nhân loại ra khỏi vùng trầm luân khổ ải Như vậy, Rama là nhân vật xuất thân thần thánh, nguồn gốc ra

đời của chàng là một huyền thoại từ trí tưởng tương của nhân dân nhằm

đề cao người anh hùng, làm cho người anh hùng Rama có nguồn gốc siêu

nhiên khác thường, Trong quan niệm của nhân dân Ấn những người làm /

nên kỳ tích phi thường không thể có nguồn gốc xuất thân bình thường hay

tầm thường Sự ra đời của Rama báo trước vai trò “kính bang tế thế” của nhân vật xuất chúng này,

Xuất thân thần thánh - hiện thân của thần Vishnu, tác giả đã tập trung miêu tả Rama thành một hình tượng độc đáo,khoáng đạt |

với những nét mới mẻ, sắc sảo Chàng hiện lén với tất cả vẻ đẹp oai |

hùng của một võ sĩ Kshatrya :

“Rama có đôi tay khỏe chắc, đói mắt sắc hồng, đôi môi

đỏ thẩm, mái tóc như bờm sự tử Trên thân hình xinh đẹp, chàng cỏ đủ mọi dấu hiệu quý tướng Chàng là một trang ky mã lđo luyện, một tay

điều khiển xe thành thạo, một tay bắn cung bậc thầy và không hề xao nhãng mảy may việc luyện tập võ nghệ cũng như sớm khuya phụng đưỡng cha già " ( Í )

Đó là bức chân dung cụ thể về một anh hùng phi thường xuất chúng, được mô tả tỉ mỉ từ hình đáng, sức vóc, tài năng, tính cách Tất cả đều khoáng đạt, dðng dạc, bệ vệ khác thường vì chàng đại

diện cho sức mạnh cộng đồng chứ không đại diện cho cái tôi bản ngã” Chàng hiện lên với vẻ đẹp tuyệt vời như các vì sao tỉnh tú tỏa sáng bầu

' Ramayana - tập l - Nxb Văn học Hà Nội - 1988 - Sđd - trang 42, 43

Khda ludn *8¢ nghiap

trời Qua những hình ảnh so sánh sinh động, phong phú, tác giả sử thi đã khắc họa nên hình ảnh Rama đẹp toàn thiện, toàn mỹ và có sức thu hút

kỳ lạ Chàng là niềm vui, niềm hãnh diện của vua Đaxaratha và của cả

kinh thành Ayôđhya Vẻ đẹp của Rama là vẻ đẹp lý tưởng của người anh

hùng sử thi

"Hình dáng đẹp đề, sức vóc như thần, tài nãng xuất chúng, là niềm vui sướng của những ai được nom thấy chàng " ( Ÿ )

Rama trở thành hình tượng nghệ thuật có sức gợi cảm

mãnh liệt và có tầm khái quát lớn, để lại ấn tượng lâu bền trong người đọc

Tác giả sử thi đã xây dựng hình tượng Rama - người

anh hùng sử thi theo quan niệm thẩm mỳ của người Ấn Độ cổ đại, quan niệm dựa trên cơ sở thế giới quan thần linh, Do đó, nhân vật Rama là hóa

thân của thần Vishnu đảm nhiệm chức trách của thần Vishnu : bảo vệ sự

tốt lành, bảo vệ Dharma của xã hội, chở che, cứu giúp con người ra khỏi

đau khổ lầm than đem lại công lý và hòa bình cho xã hội Đó là nhiệm

vụ thiêng liêng, cao cả mà người dân Ấn Độ muốn gửi gấm vào hình ảnh anh hùng Rama

Vẻ đẹp ngoại hình của Rama được miêu tả mang tính

ước lệ tương trưng, là vẻ đẹp điển hình tiêu biểu cho các anh hùng : vẻ

đẹp hoàn thiện, hoàn mỹ, siêu phàm kỳ vĩ khó có thực trong đời sống chúng ta Các anh hùng Asin, Hecto (Hiat - Hy Lạp), Đăm San (trường ca Đăm San - Việt Nam) chính là mẫu người anh hùng như thế

1.1.2 Tính cách - sự biểu hiện của lẽ Dharma (Rama là nhân vật lý tưởng, mẫu người của đạo Hinđu

và đẳng cấp vương công quý tộc Kshatrya Bên trong vẻ đẹp hình thể là những phẩm chất cao đẹp sáng ngời Tính cách của chang mang dam tinh thần đạo đức thời đại - là sư biểu hiện của lẽ Dharma Tư tưởng Dharmna (chánh pháp, bổn phận, đạo lý) chính là tư tưởng nòng cốt của dao Hindu

' Ramayana - tập | - Nxb Văn học Hà Nội - 1988 Sdd - trang 43

34

và nó trở thành nền tảng đạo đức mà người dân Ấn Độ muốn thể hiện

trong sử thi Ramayana Đạo đức Dharma đề cao lòng cao thượng, mong

muốn con người sống hòa hợp, bình đẳng, bác ái Tỉnh thần Dharma được biểu lộ rất rõ trong cốt cách của các nhân vật Anh hùng Rama biểu hiện những nét cao đẹp của tư tưởng Dharma - đố là đạo đức toàn thiện của vị minh quân uy dũng trọn nghĩa, vẹn tình, khuôn vàng thước ngọc về mẫu

người anh hùng của đẳng cấp Kshatrya

Tính cách nhân vật thường được nảy sinh trong hoàn cảnh Khi xây dựng tính cách của Rama, tác giả sử thi đã đặt nhân vật

trưđc những xung đột hay những tình huống bất ngờ kịch tính cao để qua

đó nhân vật bộc lộ tính cách tốt đẹp và biết lựa chọn những giá trị vĩnh hằng của cuộc sống Nét nổi bật đầu tiên trong tính cách của Rama được

bộc lộ khi chàng đối điện trước tình huống bất ngờ : việc “phong vương”

đã có sự thay đổi Chính tình huống này đã tôn lên phẩm chất cao đẹp của một anh hùng Kshatrya biết trọng danh dự, thực hiện được bổn phận

của một người con làm tròn chữ hiếu, của một vị vua nhân đức Rama là người được quyền nối ngôi vua, chàng biết điều đó nhưng vì lời hứa, vĩ danh dư của cha, chàng nhường ngôi cho Bharata và vào rừng lưu đày mười bốn năm Đối với Rama, lời hứa của cha là danh dự, danh dự của cha là danh dự của chàng và dòng giống Tuyêt đối phục tầng mệnh lệnh

của cha là bổn phận :

( Bổn phận của người con là vâng lời cha mẹ va anh

không muốn sống mà làm sai bổn phận tốt cao đá" (lời Rama nói với

Sitay(')

Đây chính là tiêu chuẩn đạo đức của đẳng cấp quý tộc

trong xã hôi Ấn Độ đương thời

Từ một hoàng tử đang sống trong cung đình đầy ngọc

ngà châu báu, sống hanh phúc bên người vợ hiền dịu và thay cha trị vì

đất nước trong tương lại Nhưng vì bổn phận và danh dự, Rama đã từ bỏ mọi công danh phú quý để vào rừng sâu từm đến cuộc sống của những ẩn

' Rarmayasz - tập 1 - Sđd - trang 147

Khóa luận tð1 ngniap

si, ngay ngày tu luyện, ăn quả rừng, uống nước suối, chịu đựng cuộc đời

khổ hạnh Hành động của Rama không phải ai củng dễ thực hiện được Rama đã vượt qua được sự thấp hèn, vị kỷ của con người, hành động

xứng đáng với danh tiếng của một anh hùng Thật khâm phục khi nghe

——_———

“Vì lợi ích của mẹ, vì lời hứa của cha, con có thể trao

tặng vương quốc và mọi thứ cho Bharata Con không muốn sống một cuộc sống ích kỷ Con yêu đạo giáo và không có đạo giáo nào lớn hơn là phụng sự cha già và thực hiện mệnh lệnh của cha Con có thể hv sinh đời / con dé cho cha vui long” (* ),

Lời nói đi đôi với hành động, Rama đã vui vẻ đi vào rừng, chàng ra đi không phải vì lợi ích riêng của mình mà vì lợi ích vì danh dự của vua cha - đó là hành động rất cao thượng Rama xem việc mất vương quốc và phải vào rừng sống là điều bình thường, không ai nom

thấy một dấu hiệu buồn nào trên khuôn mặt thanh tú của chàng, Bằng hành động đó, Rama đã làm tròn bổn phận của một người con đối với

cha, thực hiện được trọn chữ hiếu, bảo vệ được danh dự cho mùnh và cả đòng tộc

Tuy nhiên, vốn xuất thân từ đẳng cấp Balamôn nên khi xây dựng tính cách của nhân vật Rama, Vanmiki đã thể hiện dấu ấn lý

tưởng Balamôn khá đậm nét Giáo lý Balamôn kêu gọi con người hành

động tuân theo Dharma (chánh giáo, bổn phận, đạo lý) Người anh hùng Rama đã cam chịu trước bổn phận, chấp nhận sự phi lý (nhường ngôi cho Bharata, lưu đầy mười bốn năm) Nếu đặt Asin hay Hecto trong sử thi

Iiat (Hy Lạp) vào vị trí của Rama thì chấc chấn rằng thứ phi Kekêi

không dễ dàng được tha thứ

Không chỉ là người biết trọng danh dự, làm tròn chữ hiếu, Rama còn là con người tiêu biểu cho tình cảm vợ chồng thủy chung

son sắt, Đối với Rama, Sita là niềm tự hào, là nơi an ủi, tậm sự, thổ lộ

mọi niềm vui của cuộc sống Nhừng ngày ở rừng sâu gian khổ, Rama đã

' Ramayana - tập Ì - Sẻd - trang 127.