Xây dựng kế hoach và công cụ kiểm tra, đánh giá theo hướng phát triển phẩm chất, năng lực học sinh trong dạy học hóa học thông qua chủ đề sulfuric acid và muối sulfate, chương trình gdpt 2018

XÂY DỰNG KẾ HOẠCH VÀ CÔNG CỤ KIỂM TRA, ĐÁNH GIÁTHEO HƯỚNG PHÁT TRIỂN PHẨM CHẤT, NĂNG LỰC HỌC SINH TRONG DẠY HỌC HÓA HỌC THÔNG QUA CHỦ DỀ SULFURIC ACID VÀ MUỐI SULFATE CHƯƠNG TRÌNH GDPT 2

THEO HƯỚNG PHÁT TRIỂN PHẨM CHẤT, NĂNG LỰC HỌC SINH

LĨNH VỰC: PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC HÓA HỌC

iii

MỤC LỤC

PHẦN I: ĐẶT VẤN ĐỀ 1

1.Lý do chọn đề tài 1

2 Mục đích nghiên cứu 2

3 Đối tượng và khách thể nghiên cứu 2

3.1 Đối tượng nghiên cứu 2

3.2 Khách thể nghiên cứu 2

4 Phương pháp nghiên cứu 2

4.1 Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận 2

4.2 Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn 2

4.3 Phương pháp xử lý thống kê toán học kết quả thực nghiệm 2

5 Thời gian nghiên cứu và thực nghiệm 3

6 Những đóng góp của đề tài 3

PHẦN II NỘI DUNG NGHIÊN CỨU 3

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI 3

1.1 Phẩm chất, năng lực của học sinh THPT 3

1.1.1 Khái niệm về phẩm chất, năng lực 3

1.1.2 Phẩm chất, năng lực cần phát triển cho học sinh trung học phổ thông 4

1.1.3 Các yêu cầu cần đạt về phẩm chất và năng lực trong dạy học môn Hóa học 5

1.2 Kiểm tra, đánh giá học sinh THPT 5

1.2.1 Hình thức đánh giá học sinh THPT 5

1.2.2 Phương pháp đánh giá theo hướng phát triển phẩm chất, năng lực học sinh 6

1.2.3 Lập kế hoạch kiểm tra, đánh giá trong dạy học chủ đề/bài học môn Hóa học theo hướng phát triển phẩm chất, năng lực học sinh 7

1.3 Thực trạng việc dạy học và việc xây dựng kế hoạch, công cụ kiểm tra đánh giá môn Hóa học ở trường THPT 11

1.3.1 Mục đích điều tra 11

1.3.2 Phương pháp và đối tượng điều tra 11

1.3.3 Tiến trình điều tra 12

1.3.4 Kết quả điều tra 12

CHƯƠNG 2 XÂY DỰNG KẾ HOẠCH VÀ CÔNG CỤ KIỂM TRA, ĐÁNH GIÁTHEO HƯỚNG PHÁT TRIỂN PHẨM CHẤT, NĂNG LỰC HỌC SINH TRONG DẠY HỌC HÓA HỌC THÔNG QUA CHỦ DỀ SULFURIC ACID VÀ MUỐI SULFATE CHƯƠNG TRÌNH GDPT 2018 15

2.1 Xác định yêu cấu cần đạt 15

2.2 Phân tích yêu cầu cần đạt 15

2.3 Xác định mục tiêu dạy học về phẩm chất, năng lực chung và năng lực đặc thù 19

2.4 Lập bảng kế hoạch kiểm tra, đánh giá 20

2.5 Thiết kế và sử dụng công cụ đánh giá theo kế hoạch đã lập 22

CHƯƠNG 3 THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM 46

3.1 Mục đích của thực nghiệm sư phạm 46

3.2.Nhiệm vụ của thực nghiệm sư phạm 46

3.3 Đối tượng và địa bàn thực nghiệm 47

3.4 Kết quả bài kiểm tra của HS 47

PHẦN III KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 53

1.Kết luận 53

2 Kiến nghị 53

TÀI LIỆU THAM KHẢO 55 PHỤ LỤC a

v

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

GDPT Giáo dục phổ thông THPT Trung học phổ thông

HS Học sinh

GV Giáo viên

NL Năng lực KTĐG Kiểm tra đánh giá

ĐG Đánh giá KHDH Kế hoạch dạy học SGK Sách giáo khoa

YCCĐ Yêu cầu cần đạt

PP Phương pháp PPĐG Phương pháp đánh giá

TB Trung bình

PHẦN I: ĐẶT VẤN ĐỀ 1.Lý do chọn đề tài

Giáo dục và đào tạo có sứ mệnh nâng cao dân trí, phát triển nguồn nhân lực, bồi dưỡng nhân tài, góp phần quan trọng trong việc xây dựng đất nước, xây dựng nền văn hóa và con người Việt Nam; phát triển nhanh nguồn nhân lực, nhất là nguồn nhân lực chất lượng cao, tập trung vào việc đổi mới căn bản và toàn diện nền giáo dục quốc dân; gắn kết chặt chẽ phát triển nguồn nhân lực với phát triển

và ứng dụng khoa học, công nghệ Nghị quyết Hội nghị Trung ương 8 khóa XI (Nghị quyết số 29-NQ/TW ngày 4/11/2013) về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo đã đưa ra quan điểm chỉ đạo: “Phát triển giáo dục và đào tạo là nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài Chuyển mạnh quá trình giáo dục từ chủ yếu là trang bị kiến thức sang phát triển toàn diện NL và phẩm chất người học”.Phát triển phẩm chất và NL người học trong giáo dục phổ thông

là định hướng nổi trội mà nhiều nước tiên tiến đã và đang thực hiện từ đầu thế kỉ XXI đến nay Ở các nước đều chú ý hình thành, phát triển những NL cần thiết cho việc học suốt đời, gắn với cuộc sống hằng ngày; trong đó chú trọng các NL chung như: NL hợp tác, NL giao tiếp, NL giải quyết vấn đề, NL tự học Trong chương trình giáo dục phổ thông 2018, Hoá học là môn học thuộc nhóm môn khoa học tự nhiên ở cấp trung học phổ thông, được học sinh lựa chọn theo định hướng nghề nghiệp, sở thích và năng lực của bản thân Môn Hoá học giúp học sinh có được những tri thức cốt lõi về hoá học và ứng dụng những tri thức này vào cuộc sống, đồng thời có mối quan hệ với nhiều lĩnh vực giáo dục khác Cùng với Toán học, Vật lí, Sinh học, Tin học và Công nghệ, môn Hoá học góp phần thúc đẩy giáo dục STEM, một trong những xu hướng giáo dục đang được coi trọng ở nhiều quốc gia trên thế giới Các phương pháp giáo dục của môn Hoá học góp phần phát huy tính tích cực, chủ động và sáng tạo của học sinh, nhằm hình thành năng lực hoá học

và góp phần hình thành, phát triển các phẩm chất chủ yếu và năng lực chung được quy định trong Chương trình tổng thể

Nhằm đáp ứng mục tiêu và nội dung chương trình giáo dục bộ môn Hóa học cấp

THPT mới trên cơ sở kế thừa những nội dung chương trình bộ môn Hóa học cấp THPT hiện hành, tôi đã chọn đề tài: “Xây dựng kế hoach và công cụ kiểm tra, đánh giá theo hướng phát triển phẩm chất, năng lực học sinh trong dạy học hóa học thông qua chủ đề sulfuric acid và muối sulfate, chương trình GDPT 2018” làm đề tài nghiên cứu sáng kiến kinh nghiệm với hy vọng giúp cho HS có thể hoàn thiện bản thân mình hơn nữa và nâng cao chất lượng dạy học ở trường THPT

2 Mục đích nghiên cứu

Xây dựng được kế hoạch và công cụ kiểm tra đánh giá phù hợp trong dạy học hóa học thông qua chủ đề Sulfuric acid và muối sulfate từ đó giúp phát triển phẩm chất, năng lực cho học sinh

3 Đối tượng và khách thể nghiên cứu

- Phẩm chất, năng lực của học sinh THPT

- Quy trình xây dựng kế hoạch và công cụ kiểm tra đánh giá

- Quy trình kiểm tra đánh giá học sinh

3.2 Khách thể nghiên cứu

Quá trình dạy học Hóa học ở các trường THPT thuộc địa bàn nghiên cứu

4 Phương pháp nghiên cứu

4.1 Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận

Nghiên cứu, phân tích, tổng hợp các tài liệu liên quan đến đề tài: cơ sở lý luận

về phẩm chất, năng lực chung, năng lực đặc thù môn Hóa học, dạy học chủ đề, kiểm tra đánh giá của học sinh THPT

Nghiên cứu các tài liệu liên quan đến nội dung chương trình và kiến thức chủ

đề Sulfuric acid và muối sulfate , môn Hóa học, chương trình GDPT 2018

4.2 Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn

Sử dụng phương pháp điều tra, thu thập thông tin: Phát phiếu thăm dò cho HS

đề sulfuric acid và muối sulfate, chương trình GDPT 2018

Phương pháp hỏi ý kiến chuyên gia: Hỏi ý kiến các giảng viên khoa sư phạm

và giáo viên hóa học ở trường THPT về các vấn đề liên quan đến đề tài

4.3 Phương pháp xử lý thống kê toán học kết quả thực nghiệm

Dùng phương pháp toán học thống kê để xử lí các số liệu điều tra và các kết quả thực nghiệm sư phạm để rút ra những kết luận cần thiết và khẳng định tính đúng đắn của giả thuyết đề tài

5 Thời gian nghiên cứu và thực nghiệm

Đề tài được nghiên cứu từ học kỳ 2, năm học 2020 - 2021 và tiến hành thực nghiệm sư phạm rộng rãi tại các trường THPT trên địa bàn từ năm học 2021 –

2022 Quá trình hoàn thiện xử lý số liệu và hoàn thành đề tài vào kỳ 2 năm học

1.1 Phẩm chất, năng lực của học sinh THPT

Phẩm chất và năng lực là hai thành phần cơ bản trong cấu trúc nhân cách nói chung và là yếu tố nền tảng tạo nên nhân cách của con người Dạy học phát triển phẩm chất, năng lực là sự “tích lũy” dần dần các yếu tố của phẩm chất, năng lực người học để chuyển hóa và góp phần hình thành, phát triển nhân cách Giáo dục phổ thông nước ta đang thực hiện bước chuyển từ chương trình giáo dục tiếp cận nội dung sang tiếp cận phẩm chất, năng lực người học, từ chỗ quan tâm tới việc

HS học được gì đến chỗ quan tâm tới việc HS làm được gì qua việc học Có thể thấy, dạy học phát triển phẩm chất, năng lực có vai trò quan trọng trong việc nâng cao chất lượng đào tạo trong giáo dục phổ thông nói riêng và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực cho quốc gia nói chung

1.1.1 Khái niệm về phẩm chất, năng lực

Phẩm chất là những tính tốt thể hiện ở thái độ, hành vi ứng xử của con người; cùng với năng lực tạo nên nhân cách con người

Năng lực là thuộc tính cá nhân được hình thành, phát triển nhờ vào các tố chất

và quá trình học tập, rèn luyện, cho phép con người huy động tổng hợp các kinh nghiệm, kĩ năng và các thuộc tính cá nhân khác như hứng thú, niềm tin, ý chí, thực hiện đạt kết quả các hoạt động trong những điều kiện cụ thể Chương trình GDPT 2018 đã xác định mục tiêu hình thành và phát triển cho HS các NL cốt lõi gồm các NL chung và các NL đặc thù

1.1.2 Phẩm chất, năng lực cần phát triển cho học sinh trung học phổ thông

Trong chương trình giáo dục phổ thông tổng thể 2018 đã đề ra đối với HS phổ thông cần phát triển một số phẩm chất, năng lực chung, năng lực đặc thù:

Phẩm chất chủ yếu của học sinh:

Theo chương trình GDPT 2018 các năng lực chung của HS THPT đó là: Năng lực tự học; năng lực giao tiếp và hợp tác; năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo

Năng lực đặc thù môn học là những năng lực được hình thành và phát triển trên cơ sở các năng lực chung theo hướng chuyên sâu, riêng biệt trong các loại hình hoạt động, công việc hoặc tình huống, môi trường đặc thù, cần thiết cho những hoạt động chuyên biệt, đáp ứng yêu cầu hạn hẹp hơn của các lĩnh vực học tập như ngôn ngữ, toán học, khoa học tự nhiên, khoa học xã hội và nhân văn, công nghệ, nghệ thuật, đạo đức- giáo dục công dân, giáo dục thể chất

Do đặc thù môn học “Hóa học là một môn khoa học vừa lý thuyết vừa thực nghiệm” nên có những năng lực đặc thù sau: Năng lực nhận thức hóa học; năng lực tìm hiểu thế giới tự nhiên dưới góc độ hóa học; năng lực vận dụng kiến thức,

kỹ năng đã học

1.1.3 Các yêu cầu cần đạt về phẩm chất và năng lực trong dạy học môn Hóa học

1.2 Kiểm tra, đánh giá học sinh THPT

1.2.1 Hình thức đánh giá học sinh THPT

Theo từ điển Giáo dục, Kiểm tra là một bộ phân của quá trình họat động dạy - học nhằm nắm được thông tin về trạng thái và kết qủa học tập của học sinh, về những nguyên nhân cơ bản của thực trạng đó để tìm ra các bịên pháp khắc phục những lỗ hổng, đồng thời để củng cố và tiếp tục nâng cao hiệu quả của họat động dạy – học

Theo thông tư 26/2020/TT-BGDĐT có hai hình thức là đánh giá thường xuyên (đánh giá quá trình) và đánh giá định kì (đánh giá tổng kết) là hai hình thức cơ bản được vận dụng trong các nhà trường phổ thông ở Việt Nam hiện nay

1.2.1.1 Kiểm tra, đánh giá thường xuyên

Kiểm tra, đánh giá thường xuyên được thực hiện trong quá trình dạy học và giáo dục, nhằm kiểm tra, đánh giá quá trình và kết quả thực hiện các nhiệm vụ học tập, rèn luyện của học sinh theo chương trình môn học, hoạt động giáo dục

trong Chương trình giáo dục phổ thông do Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành;

Kiểm tra, đánh giá thường xuyên được thực hiện theo hình thức trực tiếp hoặc trực tuyến thông qua: hỏi - đáp, viết, thuyết trình, thực hành, thí nghiệm, sản phẩm học tập;

1.2.1.2 Kiểm tra, đánh giá định kì

Kiểm tra, đánh giá định kì được thực hiện sau mỗi giai đoạn giáo dục nhằm đánh giá kết quả học tập, rèn luyện và mức độ hoàn thành nhiệm vụ học tập của học sinh theo chương trình môn học, hoạt động giáo dục quy định trong Chương trình giáo dục phổ thông do Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo ban hành

Đặc trưng của quan điểm đánh giá (đánh giá là học tập, đánh giá vì học tập, đánh giá kết quả học tập) được thể hiện và gắn kết chặt chẽ với mục đích đánh giá trong từng hình thức Mối quan hệ đó được thể hiện ở sơ đồ sau:

1.2.2 Phương pháp đánh giá theo hướng phát triển phẩm chất, năng lực học sinh

THPT

Đánh giá theo hướng phát triển phẩm chất, năng lực HS phù hợp với thực tiễn giáo dục Việt Nam hiện nay là đánh giá quá trình (đánh giá thường xuyên) và đánh giá kết quả (đánh giá định kì) Giáo viên sẽ lựa chọn các phương pháp kiểm tra, đánh giá phù hợp với mục đích, thời điểm và yêu cầu của từng hình thức đánh

Biểu đồ 1.5 Ý kiến của HS đối với các công cụ kiểm tra, đánh giá các thầy cô đang sử dụng

Nhận xét: Qua kết quả khảo sát học sinh ta thấy đa số các em HS quan tâm

và yêu thich môn Hóa học, với công cụ kiểm tra, đánh giá mà thầy cô sử dụng trong quá trình dạy học Bên cạnh đó vẫn còn một bộ phận học sinh còn chưa thích môn Hóa học và chưa hài lòng bới các công cụ kiểm tra, đánh giá mà thầy

cô đang sử dụng

Từ kết các quả khảo GV và HS chúng tôi nhận thấy việc xây dựng kế hoạch

và công cụ kiểm tra đánh giá có vai trò quan trọng, khâu then chốt của quá trình dạy học, góp phần hoàn thành mục tiêu của chương trình GDPT 2018

CHƯƠNG 2 XÂY DỰNG KẾ HOẠCH VÀ CÔNG CỤ KIỂM TRA, ĐÁNH GIÁTHEO HƯỚNG PHÁT TRIỂN PHẨM CHẤT, NĂNG LỰC HỌC SINH TRONG DẠY HỌC HÓA HỌC THÔNG QUA CHỦ DỀ SULFURIC ACID

VÀ MUỐI SULFATE CHƯƠNG TRÌNH GDPT 2018

2.1 Xác định yêu cấu cần đạt

-Trình bày được tính chất vật lí, cách bảo quản, sử dụng và nguyên tắc xử lí

sơ bộ khi bỏng acid

-Trình bày được cấu tạo H2SO4; tính chất vật lí, tính chất hoá học cơ bản, ứng dụng của sulfuric acid loãng, sulfuric acid đặc và những lưu ý khi sử dụng sulfuric acid

-Trình bày được ứng dụng của một số muối sulfate quan trọng: barium sulfate (bari sunfat), ammonium sulfate (amoni sunfat), calcium sulfate (canxi sunfat), magnesium sulfate (magie sunfat) và nhận biết được ion SO42  trong dung dịch bằng ion Ba2+

-Thực hiện được một số thí nghiệm chứng minh tính oxi hoá mạnh và tính háo nước của sulfuric acid đặc (với đồng, da, than, giấy, đường, gạo, )

-Vận dụng được kiến thức về năng lượng phản ứng, chuyển dịch cân bằng, vấn đề bảo vệ môi trường để giải thích các giai đoạn trong quá trình sản xuất sulfuric acid theo phương pháp tiếp xúc

2.2 Phân tích yêu cầu cần đạt

TT Yêu cầu cần đạt Góp phần phát triển

Mức độ biểu hiện

Hoạt động Nội dung thành phần của

NL hóa học

phẩm chất, NL chung

1 Thực hiện

được – Thực hiện được một số

thí nghiệm chứng minh tính oxi hoá mạnh và tính háo nước của sulfuric acid đặc (với đồng, da, than, giấy,

- Tìm hiểu thế giới tự nhiên dưới góc độ hoá học

- NL giao tiếp và hợp tác

NL giải quyết vấn

đề và sáng tạo - Trung thực (ghi kết quả thí

1 Thực hiện được thí nghiệm

ở mức hạn chế theo sự hướng dẫn của GV, chưa tích cực, chủ động

2 Thực

đường, gạo, ), tíhí nghiêm nhận biết in sulfate

nghiệm)

-Trách nhiệm (giữ gìn bảo vệ môi trường qua việc xử

lí các hóa chất sau khi làm thí nghiệm)

hiện tốt được thí nghiệm theo sự hướng dẫn của GV,

có tích cực, chủ động

3 Chủ động đề xuất và thực hiện được thành công thí nghiệm, thể hiện sự sáng tạo

2 Giải thích

được - Acid của Tính

H2SO 4 loãng

- Tính oxi hóa của H2SO4 đặc dựa vào số oxi hóa

- Tính háo nước của sulfuric acid đặc

Nhận thức hoá học 1 được Nêu

nhưng chưa giải thích được

2 Giải thích được nhưng chưa đầy

đủ, mạch lạc

3 Giải thích được đầy đủ, rõ ràng, mạch lạc

3 Nêu được – Tính chất

vật lí, cách bảo quản,

sử dụng và nguyên tắc

xử lí sơ bộ khi bỏng acid

– Cấu tạo H2SO4; tính

Nhận thức hoá học

được nhưng chưa rõ ràng, đầy

đủ

được rõ ràng, đầy

đủ