Thế giới nghệ thuật trong sáng tác của nguyễn ngọc thuần

Nhận thấy những thế giới về trẻ em và người lớn trong sáng tác của Nguyễn Ngọc Thuần tạo dựng mang đến những giá trị đặc sắc, thi vị, nên chúng tôi đã mạnh dạn chọn đề tài Thế giới nghệ

Nguyễn Huỳnh Ngọc Sang

THẾ GIỚI NGHỆ THUẬT TRONG SÁNG TÁC CỦA NGUYỄN NGỌC THUẦN

LUẬN VĂN THẠC SĨ NGÔN NGỮ, VĂN HỌC VÀ VĂN HÓA VIỆT NAM

Nguyễn Huỳnh Ngọc Sang

THẾ GIỚI NGHỆ THUẬT TRONG SÁNG TÁC CỦA NGUYỄN NGỌC THUẦN

Chuyên ngành : Văn học Việt Nam

LUẬN VĂN THẠC SĨ NGÔN NGỮ, VĂN HỌC VÀ VĂN HÓA VIỆT NAM

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:

TS HÀ THANH VÂN

dung trình bày trong luận văn là kết quả nghiên cứu dưới sự hướng dẫn của

TS Hà Thanh Vân Kết quả nêu trong luận văn là trung thực và chưa từng công

bố trên các công trình nghiên cứu khác

Tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm về luận văn của mình, mọi trích dẫn cũng như tư liệu trong luận văn đều được trích dẫn rõ ràng, chính xác và minh bạch

TP Hồ Chí Minh, ngày 24 tháng 04 năm 2022

Tác giả luận văn

Nguyễn Huỳnh Ngọc Sang Lớp Cao học Văn học Việt Nam khóa 30

của Nguyễn Ngọc Thuần”, tôi chân thành biết ơn những người đã giúp đỡ

trong quá trình thực hiện

Đầu tiên, tôi xin gửi lời cảm ơn đến quý thầy cô Ban Giám hiệu, Phòng Sau Đại học, Khoa Ngữ văn trường Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh

đã tạo điều kiện thuận lợi cho các học viên được có cơ hội học tập, nâng cao trình độ nghiên cứu cũng như tiếp cận được với các chuyên đề Văn học Việt Nam mà tôi yêu thích cũng như định hướng nghiên cứu

Tiếp đó, tôi xin dành sự biết ơn sâu sắc cho cô - Tiến sĩ Hà Thanh Vân Cô

là người đã có những định hướng bước đầu cũng như hỗ trợ trực tiếp, nhiệt thành, quý báu với quá trình hình thành luận văn của tôi Trong quá trình thực hiện, cô đã có những góp ý, động viên, hỗ trợ tư liệu nghiên cứu để tôi hoàn thiện nghiên cứu Tôi cũng cảm ơn nhà văn Nguyễn Ngọc Thuần và gia đình

đã hỗ trợ tôi về mặt tư liệu cũng như trả lời phỏng vấn

Cuối cùng, tôi xin gửi lời tri ân đến gia đình, đồng nghiệp, bạn bè đã luôn động viên tinh thần tôi trong suốt quá trình hoàn thành luận văn

TP Hồ Chí Minh, ngày 24 tháng 04 năm 2022

Tác giả luận văn

Nguyễn Huỳnh Ngọc Sang Lớp Cao học Văn học Việt Nam khóa 30

Lời cam đoan

Lời cảm ơn

Mục lục

MỞ ĐẦU 1

Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ THẾ GIỚI NGHỆ THUẬT VÀ HÀNH TRÌNH SÁNG TÁC CỦA NGUYỄN NGỌC THUẦN 8

1.1 Khái niệm về thế giới nghệ thuật 8

1.2 Cuộc đời và sự nghiệp sáng tác của Nguyễn Ngọc Thuần 10

1.2.1 Cuộc đời 10

1.2.2 Sự nghiệp sáng tác 12

1.2.3 Quan niệm nghệ thuật của Nguyễn Ngọc Thuần 14

Tiểu kết Chương 1 19

Chương 2 ĐẶC TRƯNG THẾ GIỚI NGHỆ THUẬT TRONG TÁC PHẨM CỦA NGUYỄN NGỌC THUẦN 20

2.1 Điểm nhìn nghệ thuật hay là cánh cửa nhìn ra thế giới của nhà văn Nguyễn Ngọc Thuần 20

2.1.1 Từ trong nhà nhìn ra thế giới bên ngoài 21

2.1.2 Từ thế giới bên ngoài soi chiếu vào nội tâm, nguồn cội 23

2.2 Các kiểu loại nhân vật trong thế giới nghệ thuật của Nguyễn Ngọc Thuần 26

2.2.1 Kiểu nhân vật người lớn – gắn với tình yêu 26

2.2.2 Kiểu nhân vật trẻ em – gắn với tình thương 36

Tiểu kết Chương 2 48

3.1 Nghệ thuật miêu tả nhân vật 49

3.1.1 Nghệ thuật miêu tả ngoại hình nhân vật 49

3.1.2 Nghệ thuật miêu tả tính cách, tâm lí nhân vật 54

3.1.3 Nghệ thuật miêu tả thiên nhiên 58

3.2 Không gian và thời gian nghệ thuật 62

3.2.1 Không gian nghệ thuật 62

3.2.1 Thời gian nghệ thuật 68

3.3 Ngôn ngữ nhân vật 73

3.3.1 Ngôn ngữ trần thuật 74

3.3.2 Ngôn ngữ đối thoại 75

3.3.3 Ngôn ngữ độc thoại 78

3.4 Giọng điệu nhân vật 81

3.4.1 Giọng điệu triết lý, suy tư đối với người lớn 81

3.4.2 Giọng điệu trong trẻo, hồn nhiên ở trẻ em 82

Tiểu kết Chương 3 86

KẾT LUẬN 87

TÀI LIỆU THAM KHẢO 89 PHỤ LỤC PL1

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Sau 1975, văn học Việt Nam có nhiều chuyển biến mạnh mẽ và độc đáo

Từ giữa những năm 80 của thế kỷ XX trở đi và đặc biệt ở những năm đầu thế

kỷ XXI, dân chủ hóa là xu thế lớn bao trùm xã hội, tinh thần đời sống con người

và dần trở thành xu thế lớn của thời đại Với xu hướng dân chủ hóa, văn học trở thành một phương tiện để biểu hiện những tư tưởng của người nghệ sĩ về con người và xã hội

Quan niệm giai đoạn này được thay đổi nhiều về hiện thực, hiện thực trở nên toàn diện và bao quát hơn, một không gian bao la vô tận được mở ra để nhà văn thỏa sức khám phá, chiếm lĩnh nhiều mặt của hiện thực, đặc biệt là ở những thế giới riêng của con người, đó là những số phận, nhân cách, bi kịch, khát vọng, hạnh phúc, tình cảm, … khác nhau

Nếu thập niên 90 của thế kỷ XX, các tên tuổi chiếm lĩnh văn đàn thường

là những nhà văn đã có bề dày cầm bút sáng tác từ trước năm 1975, nay họ chuyển hướng trong cách viết và nội dung viết, thì sang đầu thế kỷ XXI, xuất hiện một loạt các nhà văn trẻ Những nhà văn trẻ không hướng ngòi bút về những đề tài mang tính “phản tỉnh”, “nhìn lại”, “sám hối”, “khốc liệt” như các nhà văn thế hệ trước bởi lẽ họ trưởng thành trong một thời đại khác, với những hoàn cảnh lịch sử, xã hội khác Họ hướng ngòi bút của bản thân về nhiều chủ

đề mới, mở ra cách nhìn đầy nhiệt tình với thế giới bên ngoài, sự từ ái, nhân hậu với con người xung quanh Có thể kể đến những tác giả như Nguyễn Ngọc

Tư, Nguyễn Ngọc Thuần, Nguyễn Phong Việt, Trần Nhã Thụy, Dương Thụy, Phan Hồn Nhiên, Vũ Đình Giang v.v… Trong số nhiều nhà văn trẻ đó, Nguyễn Ngọc Thuần là một tên tuổi nổi bật

Với tinh thần nhiệt huyết, lòng yêu văn chương và sự nỗ lực tiếp bước thế

hệ cầm bút đi trước, Nguyễn Ngọc Thuần đã đem đến một màu sắc riêng cho nền văn học Việt Nam Với sự quan tâm đặc biệt đến tinh thần, đời sống cá

nhân của mỗi con người, Nguyễn Ngọc Thuần đã mở ra một thế giới văn xuôi của riêng anh một cách đa dạng, sâu sắc, lung linh với nhiều tầng bậc một cách đầy thú vị Các sáng tác của anh đã làm bật lên một sự vận động và đổi mới tư duy Đó là sự thay đổi về thế giới nghệ thuật, cụ thể là về xây dựng nhân vật, giọng điệu, ngôn ngữ so với nhiều nhà văn trước đây Bên cạnh đó, các mảng

đề tài về cuộc sống, thiếu nhi cũng được nhà văn quan tâm đến

Cuộc sống ngày nay muôn màu muôn vẻ, con người ngày càng có nhiều vấn đề trăn trở, suy tư Thế giới riêng của mỗi cá nhân luôn biến động, thay đổi khó nắm bắt Hơn thế nữa, trẻ em và người lớn là những thế giới song hành khó

có thể hiểu rõ nhau, gần gũi nhau trong những nhịp sống xã hội phức tạp như bây giờ Nhận thấy những thế giới về trẻ em và người lớn trong sáng tác của Nguyễn Ngọc Thuần tạo dựng mang đến những giá trị đặc sắc, thi vị, nên chúng

tôi đã mạnh dạn chọn đề tài Thế giới nghệ thuật trong những sáng tác của

Nguyễn Ngọc Thuần với mong muốn tạo ra được cầu nối từ thế giới trẻ thơ đi

đến thế giới của người trưởng thành để tạo ra sự thấu hiểu giữa hai thế hệ đang

có nhiều khoảng cách

2 Lịch sử vấn đề

Đến nay, các đề tài nghiên cứu về Nguyễn Ngọc Thuần đã dần được quan tâm đến nhưng chủ yếu là những đề tài về nhân vật thiếu nhi, các công trình ít nghiên cứu đến nhân vật người lớn

Những công trình nghiên cứu về sáng tác của Nguyễn Ngọc Thuần, cho đến nay thì chưa có công trình nào được in thành sách, ngoài một số bài báo, bài nghiên cứu Tuy nhiên, đã có một số luận văn cao học viết về sáng tác của Nguyễn Ngọc Thuần, chúng tôi xin đề cập đến như sau:

1 Vũ Thị Lý (2017), Thế giới trẻ thơ trong sáng tác của Nguyễn Ngọc

Thuần (Luận văn thạc sĩ), Chuyên ngành Văn học Việt Nam

2 Lê Thị Diệp (2014), Sáng tác cho thiếu nhi của Nguyễn Ngọc Thuần

dưới góc nhìn văn hóa (Luận văn Thạc sĩ), Chuyên ngành Văn học Việt Nam

3 Tạ Thị Liên (2014), Đặc điểm truyện thiếu nhi của Nguyễn Ngọc

Thuần (Luận văn Thạc sĩ), Chuyên ngành Lí luận Văn học

4 Đỗ Thị Vân Anh (2015), Thế giới nhân vật trong truyện thiếu nhi của

Nguyễn Nhật Ánh và Nguyễn Ngọc Thuần (Luận văn Thạc sĩ), Chuyên ngành

Lí luận Văn học

5 Lê Thị Hằng (2012), Đặc sắc nghệ thuật truyện viết cho thiếu nhi của

Nguyễn Ngọc Thuần (Luận văn Thạc sĩ), Chuyên ngành Văn học Việt Nam

Các luận văn trên hầu như đã nghiên cứu và làm sáng tỏ hết tất cả các phương diện như con người, ngôn ngữ, những đặc sắc trong nội dung cũng như đặc sắc trong nghệ thuật trong tác phẩm của Nguyễn Ngọc Thuần Thậm chí, các luận văn còn tiếp cận, soi chiếu thế giới dành cho thiếu nhi của Nguyễn Ngọc Thuần dưới một góc nhìn mới với những không gian đa chiều để nhìn nhận đánh giá, làm rõ các đặc điểm Thế nhưng, các luận văn trên chỉ tập trung chủ yếu nghiên cứu về các sáng tác dành cho thiếu nhi của Nguyễn Ngọc Thuần

và tập trung vào phương diện nhân vật, mà chưa có những khám phá cụ thể về thế giới nghệ thuật trong các sáng tác của anh

Ngoài ra có khá nhiều bài báo viết về tác giả Nguyễn Ngọc Thuần Trong phạm vi đề tài nghiên cứu, khó có thể kể hết tên các bài báo, tuy nhiên có thể

nhắc đến một vài ý kiến tiêu biểu như trong bài viết Nhìn lại 5 năm văn học

nước nhà của nhà thơ Nguyễn Hoàng Sơn in trên báo Tiền Phong (số ra ngày

18/01/2005) có viết : “Riêng Nguyễn Ngọc Thuần thực sự là một hiện tượng ! Chỉ trong vài năm, Nguyễn Ngọc Thuần cho ra mắt 4 cuốn sách, đoạt 4 giải thưởng văn học danh giá, được báo chí đồng thanh biểu dương, được in đi in lại, điều này không phải cây bút nào cũng làm được Nguyễn Ngọc Thuần đã vinh danh cho văn học thiếu nhi, lĩnh vực thường bị bỏ sót trong các công trình văn học sử ! ”

Trong bài viết Văn xuôi và trẻ em, Lê Phương Liên đã nhận định: “Trong

thể loại truyện cho thiếu nhi, thế giới tuổi thơ của Nguyễn Ngọc Thuần đã xuất

hiện như một tia sáng trong xanh, bừng nở trong vườn văn cho trẻ em Việt

Nam” (Lê Phương Liên (2012), Văn xuôi và trẻ em, Website: http://vanvn.net,

(20h’01, ngày 03/01/2022)

Nhà văn Văn Thành Lê nhận xét: Dường như Nguyễn Ngọc Thuần viết rất dễ, chẳng phải bày binh bố trận hay toan tính gì Anh từng chia sẻ: “Với tôi, văn chương đơn giản là viết những gì mình thích, chỉ vậy thôi Tôi thích viết bằng sự trải nghiệm của hiện tại, hay và dở của hiện tại vẫn quyến rũ hơn Tôi chẳng nghĩ điều gì sâu sắc cả Thường thì tôi viết linh tinh cho đến lúc nảy ra một vài gạch đầu dòng tự thấy là thú vị, là viết thành sách Vì thế, tôi thường không bao giờ biết mình sẽ viết câu chuyện gì, chủ đề nào Một cuốn sách hay vẫn có thể xuất hiện lúc bạn… đau lưng”

Có lẽ vậy, nên nếu người đọc muốn tìm cái gì đó vâm váp, lớn lao, có tính luận đề theo lối văn chương thông thường thì tốt nhất nên tránh xa… Nguyễn Ngọc Thuần Văn chương Nguyễn Ngọc Thuần là thứ văn gây cảm giác, chạm vào cảm - giác - người Theo đó, anh viết về những điều khác biệt hơn, cá nhân hơn, không giống với những gì văn học đã có trước đó Bởi anh nghĩ có rồi thì chẳng ai đọc lại nữa, dù anh có viết hay hơn thì cũng là món “ựa lên nhai lại” Người đọc giờ thông minh lắm, họ không phải sinh vật có dạ dày 4 ngăn để sẵn lòng nhai lại.” (Văn Thành Lê https://cand.com.vn/Tu-lieu-van-hoa/Nha-van-Nguyen-Ngoc-Thuan-Ngot-ngao-va-huyen-hoac-cung-qua-tim-sat-i401402/ 6g30’ ngày 03/02/2022)

Tuy đã có một số nghiên cứu về Nguyễn Ngọc Thuần nhưng chúng tôi cho rằng những công trình đi trước vẫn còn có những điều chưa được đề cập, chẳng hạn như về quan niệm nghệ thuật trong sáng tác của Nguyễn Ngọc Thuần, những đặc điểm của thế giới nghệ thuật thể hiện trong những tác phẩm của anh Chính điều đó đã làm động lực cho chúng tôi thực hiện đề tài nghiên

cứu Thế giới nghệ thuật trong những sáng tác của Nguyễn Ngọc Thuần Với đề

tài này, chúng tôi muốn đóng góp thêm một hướng đi mới, một hướng nghiên

cứu về thể loại truyện của Nguyễn Ngọc Thuần và cũng làm phong phú thêm những tài liệu nghiên cứu về sáng tác của tác giả này

3 Đối tượng, phạm vi nghiên cứu, tư liệu nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Đề tài Thế giới nghệ thuật trong những sáng tác của Nguyễn Ngọc Thuần

có đối tượng nghiên cứu tập trung vào các kiểu nhân vật và một số phương diện nghệ thuật khác trong sáng tác của anh, đặc biệt là về thế giới nhân vật trẻ thơ

và người lớn

3.2 Phạm vi nghiên cứu

Phạm vi nghiên cứu của đề tài tập trung vào những yếu tố trong thế giới nghệ thuật được thể hiện qua một số tác phẩm của nhà văn Nguyễn Ngọc Thuần

3.3 Tư liệu nghiên cứu

Ở đề tài này, người nghiên cứu xác định tư liệu nghiên cứu chính là những sáng tác mà Nguyễn Ngọc Thuần viết cho thiếu nhi và cả người lớn, gồm các tác phẩm:

 Vừa nhắm mắt vừa mở cửa sổ

 Một thiên nằm mộng

 Về cô gái này

 Vì tình yêu phù phiếm

4 Mục đích nghiên cứu

Thực hiện đề tài này, chúng tôi có mong muốn nghiên cứu, tìm hiểu một

số sáng tác của Nguyễn Ngọc Thuần viết dành cho cả người lớn và trẻ em Chúng tôi muốn hướng đến việc lý giải các hình tượng, kiểu nhân vật trẻ em, người lớn và các phương thức nghệ thuật xây dựng nhân vật, đồng thời mong muốn cung cấp một cách tiếp cận mới, một hướng nghiên cứu khác trong các sáng tác của anh Qua tìm hiểu và phân tích thế giới nghệ thuật, chúng tôi mong

muốn đem đến cho mọi người những giá trị thẩm mĩ cũng như nội dung và tư tưởng thông qua các sáng tác của tác giả

5 Phương pháp nghiên cứu

Để thực hiện đề tài này chúng tôi sử dụng phối hợp các phương pháp sau đây:

- Phương pháp loại hình: Áp dụng cụ thể vào việc nghiên cứu loại hình nhân vật Nhân vật trẻ em và người lớn trong các sáng tác của Nguyễn Ngọc Thuần là những dạng nhân vật đa dạng Phương pháp loại hình giúp người nghiên cứu khảo sát, phân loại các dạng nhân vật trong tác phẩm của nhà văn

- Phương pháp phân tích tác phẩm theo đặc trưng thể loại: Phạm vi nghiên cứu của luận văn là tiểu thuyết, truyện dài của nhà văn Nguyễn Ngọc Thuần

Do đó, chúng tôi sử dụng phương pháp này nhằm giúp cho sự phân tích tác phẩm bám sát vào những đặc trưng của thể loại tự sự đồng thời quan tâm đến những đặc điểm riêng của thể loại trong việc thể hiện, miêu tả các nhân vật

- Phương pháp so sánh: Sử dụng phương pháp này giúp chúng tôi tìm ra những điểm chung và những điểm riêng của từng tác phẩm Chúng tôi cũng so sánh để thấy được cách thể hiện, xây dựng nhân vật của tác giả có điểm giống

và khác gì Đồng thời, giúp xem xét sự thể hiện nhân vật người lớn và trẻ em

có gì khác biệt, qua đó nhận thấy phong cách riêng của tác giả Chúng tôi cũng

so sánh sáng tác của Nguyễn Ngọc Thuần với một số tác giả khác để mở rộng vấn đề nghiên cứu, nhằm giúp một số luận điểm của luận văn sâu sắc hơn

- Phương pháp thi pháp học: Vận dụng phương pháp này để chúng tôi tìm hiểu về cách thức xây dựng các nhân vật và những thủ pháp nghệ thuật của Nguyễn Ngọc Thuần khi sáng tác, cũng như những ý nghĩa nội dung thể hiện thông qua những thủ pháp nghệ thuật đó

- Phương pháp hệ thống: Chúng tôi sử dụng phương pháp này để đặt các nhân vật của nhà văn Nguyễn Ngọc Thuần trong một cái nhìn có tính chất hệ

thống, xuyên suốt, từ đó đặt vấn đề phải chăng có những kiểu nhân vật mang dấu ấn phong cách riêng của Nguyễn Ngọc Thuần

- Phương pháp liên ngành: Các phương pháp tâm lí học trẻ em, tâm lí học lứa tuổi, cùng với phương pháp giáo dục học… được dùng như phép bổ trợ khi cần thiết trong quá trình nghiên cứu

6 Đóng góp của đề tài

Các công trình nghiên cứu trước đây chủ yếu làm rõ về các đề tài, vấn đề liên quan đến nhân vật thiếu nhi mà chưa có công trình nào tiếp cận, quan tâm đến nhân vật trong các sáng tác dành cho người lớn của Nguyễn Ngọc Thuần Công trình này của chúng tôi đi vào phân tích các loại nhân vật để thấy sự đa dạng trong sáng tác của Nguyễn Ngọc Thuần Từ đó làm nổi bật được những thủ pháp nghệ thuật nhằm khẳng định tài năng của Nguyễn Ngọc Thuần

7 Kết cấu luận văn

Ngoài phần Dẫn nhập và Kết luận, Tài liệu tham khảo, Phụ lục, thì luận văn được chia làm ba chương với nội dung cụ thể như sau:

Chương 1: Những vấn đề chung về thế giới nghệ thuật và hành trình sáng tác của Nguyễn Ngọc Thuần

Chương 2: Đặc trưng thế giới nghệ thuật trong tác phẩm của Nguyễn Ngọc Thuần

Chương 3: Phương thức xây dựng thế giới nghệ thuật trong tác phẩm Nguyễn Ngọc Thuần

Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ THẾ GIỚI NGHỆ THUẬT VÀ HÀNH TRÌNH SÁNG TÁC

CỦA NGUYỄN NGỌC THUẦN

Chương một tập trung vào hai vấn đề chính: Khái niệm về thế giới nghệ thuật và hành trình sáng tạo văn chương của tác giả Nguyễn Ngọc Thuần Khái niệm về thế giới nghệ thuật sẽ cung cấp nền tảng kiến thức cơ bản để người viết luận văn cũng như người đọc hiểu được điểm tựa về mặt lý luận để từ đó triển khai các nội dung của luận văn Điểm qua hành trình sáng tạo văn chương của tác giả Nguyễn Ngọc Thuần, chúng ta sẽ hiểu thêm về những thành công cũng như quan niệm của chính anh về công việc viết văn, từ đó chi phối đến thế giới nghệ thuật được xây dựng trong những tác phẩm của anh như thế nào

1.1 Khái niệm về thế giới nghệ thuật

Khái niệm “thế giới nghệ thuật” trong sáng tác của nhà văn theo Từ điển

thuật ngữ văn học đã đưa ra định nghĩa là “khái niệm chỉ tính chỉnh thể của

sáng tác nghệ thuật (tác phẩm, sáng tác của một tác giả, trào lưu) thịnh hành trong nghiên cứu văn học hiện đại.”1 Tính chỉnh thể là sự tổng hợp hoàn chỉnh, bao quát về nhiều mặt, các yếu tố, thuộc tính và bộ phận tạo thành Đó là sự thống nhất giữa hình thức và nội dung, giữa cái khách quan và cái chủ quan, giữa nghệ thuật và tư tưởng… Tính chỉnh thể có thể hiểu theo nhiều cách, nhiều nghĩa đa dạng Thế nên, để hiểu rõ về một tác phẩm văn học đầy đủ và trọn vẹn nhất là tiếp cận nó trong một chỉnh thể nghệ thuật

Một tác phẩm văn học để tồn tại và để lại dấu ấn, thì nó cần phải có một sinh mệnh, giá trị riêng và mang trong mình tính chỉnh thể như một nội tại duy nhất Tác phẩm văn học có một thế giới riêng biệt, có sự sống riêng, có tổ chức độc lập tương đối và sự sáng tạo nghệ thuật khác biệt hoàn toàn so với thế giới

tự nhiên, thế giới thực tại Ngoài ra, tác phẩm văn học còn là một thế giới tinh

thần, thế giới của trí óc sáng tạo, của sự tưởng tượng chỉ xuất hiện trong tác phẩm Thế giới nghệ thuật trong tác phẩm luôn có cấu trúc, quy luật riêng, thể hiện qua nhiều khía cạnh, phạm vi của con người như tâm lí, hành động, tính cách hay không gian, thời gian… Chính vì thế mà thế giới nghệ thuật bao quát

và rộng hơn so với hình tượng nghệ thuật Nó làm cho các chi tiết, hiện tượng trong tác phẩm mang ý nghĩa đặc thù, không giống với các chi tiết, hiện tượng xảy ra trong thực tại, chẳng hạn như ý nghĩa về cây đa, bến cũ, con đò… trong văn học hoàn toàn mang ý nghĩa khác so với thực tại Ở đây cây đa, bến cũ, con đò… có thể là hình ảnh ẩn dụ của một người yêu chờ đợi người yêu, một người

vợ chờ đợi người chồng Thế giới nghệ thuật còn là một thế giới tinh thần khi người đọc sống trong không gian và thời gian của thế giới ấy, một thế giới đầy chiều sâu và được người đọc tiếp nhận theo cách nhìn của bản thân mình Thế giới nghệ thuật xét trong lí luận văn học cổ điển Trung Quốc có thể hiểu rằng

đó là “cõi ý” có chiều sâu và chiều xa, gợi nên sự liên tưởng vô hạn trong cái hữu hạn của nhân sinh

Trong văn học, chúng ta sẽ luôn phát hiện ra một thế giới với muôn hình muôn vẻ, đó là thế giới cộng đồng, thế giới cá nhân, thế giới muôn màu muôn sắc được tạo thành từ việc hợp nhất cái nhìn và sự cảm nhận từ thế giới xung quanh Mỗi tác giả đều sẽ có một thế giới nghệ thuật riêng cho sáng tác của bản thân, mỗi thể loại văn học cũng mang một màu sắc, tính chất khác nhau Đó là

sự độc đáo của sáng tác nghệ thuật Thế giới nghệ thuật rộng hơn một tác phẩm nghệ thuật Thế giới nghệ thuật có thể bao gồm các tác phẩm nghệ thuật của một nhà văn, có thể chi phố một trào lưu sáng tác hay những yếu tố sáng tạo nghệ thuật của một thời đại Và thế giới nghệ thuật của mỗi nhà văn sẽ mang đậm nét dấu ấn của nhà văn ấy Thế giới nghệ thuật sẽ mang tính chỉnh thể hoàn hảo cao nhất có thể về nguyên tắc, cấu trúc và sự thống nhất

Từ khái niệm và những tính chất của thế giới nghệ thuật, chúng ta có thể

đi đến những khái quát cụ thể về thế giới nghệ thuật trong sáng tác của nhà văn

Nguyễn Ngọc Thuần Vậy những yếu tố gì chi phối thế giới nghệ thuật của nhà văn? Có thể kể đến những yếu tố như: bản thân nền tảng kiến thức văn chương của nhà văn, những quan niệm về cuộc sống cũng như sáng tạo nghệ thuật, tư duy nghệ thuật, sự cảm hứng trong sáng tác tạo thành phong cách viết riêng, sự học tập, ảnh hưởng từ cách viết của những nhà văn khác…

Như vậy đề cập đến thế giới nghệ thuật của nhà văn, chúng ta phải nói đến cả hai yếu tố nội dung và hình thức cùng kết hợp trong một chỉnh thể toàn vẹn Thế giới nghệ thuật của một nhà văn mang luôn mang quan niệm, dấu ấn chủ quan của người sáng tạo Thế giới nghệ thuật của một nhà văn chính là một thế giới hình tượng hiện ra như một chỉnh thể sống động, chứa đựng những quan niệm nhân sinh và thẩm mỹ của nhà văn về con người, về cuộc sống, và được miêu tả, thiết kế bằng vật liệu ngôn từ Nguyễn Đăng Mạnh cho rằng:

“Thế giới nghệ thuật của nhà văn hiểu theo đúng nghĩa của nó là một chỉnh thể,

đã là một chỉnh thể tất phải có cấu trúc nội tại theo những nguyên tắc thống nhất, cũng có nghĩa là quan hệ nội tại giữa các yếu tố phải có tính quy luật” Như vậy, thế giới nghệ thuật là khái niệm chỉ tính chỉnh thể của sáng tác nghệ thuật (có thể là một tác phẩm, một loại hình tác phẩm, những sáng tác của tác giả, những trào lưu) Thế giới nghệ thuật của nhà văn trong tác phẩm là một thế giới riêng được sáng tạo ra theo các nguyên tắc tư tưởng, khác với thế giới thực tại vật chất hay thế giới tâm lí của con người, mặc dù nó phản ánh các thế giới

ấy Thế giới nghệ thuật luôn có không gian riêng, thời gian riêng, có quy luật tâm lí riêng, có quan hệ xã hội riêng, quan niệm đạo đức, thang bậc giá trị riêng,… và chỉ xuất hiện riêng trong tác phẩm của nhà văn đó

1.2 Cuộc đời và sự nghiệp sáng tác của Nguyễn Ngọc Thuần

1.2.1 Cuộc đời

Nguyễn Ngọc Thuần sinh tại một miền quê bình dị thuộc xóm Phò Trì,

xã Tân Thiện, huyện Hàm Tân, tỉnh Bình Thuận vào ngày 28 tháng 05 năm

1972 Anh tốt nghiệp Đại học Mỹ thuật Thành phố Hồ Chí Minh nhưng lại bén duyên với văn chương và có nhiều tác phẩm nổi tiếng ở trong và ngoài nước

Với Nguyễn Ngọc Thuần, đam mê, cảm hứng và những kỷ niệm đẹp của tuổi thơ là chất xúc tác thôi thúc tác giả cho ra đời những tác phẩm hay và độc đáo Hiện thực cuộc sống và những người anh đã gặp gỡ cũng là những nguồn cảm hứng để anh sáng tác nên những tác phẩm dành cho người lớn Ngoài ra, anh còn là một họa sĩ vẽ tranh minh họa, hiện nay đang làm việc tại báo Tuổi trẻ và chính tài năng hội họa đó đã hòa trộn vào các sáng tác của riêng anh, tạo

ra những trang văn đầy chất thơ và nhiều màu sắc

Những tác phẩm của Nguyễn Ngọc Thuần luôn cho người đọc thấy được

sự vất vả, cực nhọc, sự lam lũ, những con người khắc khổ hằn lên da thịt với những trận gió, bão cát, cái nắng chẳng hanh hao mà gay gắt bên cạnh đó là những mùa mưa không dứt Nhưng cũng chính những khó khăn, cực nhọc ấy lại kéo con người ở những vùng quê ấy xích lại gần nhau hơn, họ mạnh mẽ, cứng cỏi và hơn hết họ tràn đầy tình yêu thương, đùm bọc và san sẻ cho nhau những đắng cay tủi hờn Có lẽ chính những điều bình dị đó đã nuôi dưỡng và khơi dậy trong tâm hồn anh những cảm hứng bất tận về văn chương mà người đọc dù là trẻ con hay người lớn cũng phải trải lòng mình mà suy ngẫm mà chiêm nghiệm Nhà văn luôn đau đáu trong lòng về nơi chôn rau, cắt rốn của mình: “Quê tôi là những khoảng trời rộng rãi Nằm đâu cũng có thể ngủ được,

ở đâu cũng có một mùi thơm lúa non, mùi rạ, mùi cây lá được ủ ê trong ngập ngụa không khí ” (Vân Thanh – Nguyên An (2002), Bách khoa thư văn học thiếu nhi Việt Nam, NXB Từ điển bách khoa, Hà Nội) Chính những điều bình

dị của đời sống vật chất ấy đã nuôi dưỡng tâm hồn một người họa sĩ như anh

để rồi khi đã xa quê và lập nghiệp ở nơi thị thành náo nhiệt anh vẫn luôn nhớ

về quê hương với những kỷ niệm êm đềm Anh đã từng bộc bạch khá thẳng thắn rằng: “Thực ra đến bây giờ là sinh viên của trường Đại học Mỹ thuật, sống giữa trung tâm thành phố ồn ào, náo nhiệt, công việc sau này cũng sẽ gắn bó

với môi trường này nhưng thật lòng tôi chỉ muốn về quê Tôi khoái ở quê hơn Đời sống ở đấy giản dị, chân chất, nó hợp với tôi hơn” (Trần Viết Nhi (2011), Triết lý về giá trị con người trong truyện thiếu nhi của Nguyễn Ngọc Thuần, Website: http://www.vanhoc.net, (20h’10, 03/01/2022)

Nhà văn Nguyễn Ngọc Thuần không chỉ thành công ở mảng đề tài thiếu nhi mà anh còn viết nhiều và khá thành công với những đề tài khác như chiến tranh hay những điều tưởng chừng như quá đỗi tầm thường của cuộc sống cũng được anh đưa vào những trang viết của mình với biết bao điều thú vị mà người đọc khó lòng cưỡng lại được

1.2.2 Sự nghiệp sáng tác

Nguyễn Ngọc Thuần là Hội viên Hội Nhà văn Việt Nam Tuy học về Mỹ thuật và mục đích nghề nghiệp ban đầu của anh không phải là sáng tác văn chương, nhưng anh lại rất thành công ở lĩnh vực ngay khi đạt được liên tiếp ba giải thưởng lớn về văn xuôi Nhiều người biết đến tên tuổi nhà văn Nguyễn Ngọc Thuần ngay từ những tác phẩm đầu tiên bởi vì phong cách viết văn hay

và độc đáo Niềm đam mê văn chương đến với anh một cách khá tình cờ, ban đầu chỉ là những cảm xúc thôi thúc giục anh phải viết về những điều anh cảm nhận, chứng kiến trong đời sống xung quanh Sự thành công trong văn chương của Nguyễn Ngọc Thuần bắt nguồn từ sự cố gắng và tài năng của anh Nhà văn rất chú ý việc trau dồi vốn sống và trau chuốt từ ngữ, lối viết Khi đọc văn của Nguyễn Ngọc Thuần, dễ nhận thấy nhiều câu chữ được anh viết theo kiểu một nhà điêu khắc ngôn ngữ rất tỉ mỉ và có tâm

Là một viên ngọc sáng giá của nền văn xuôi đương đại, Nguyễn Ngọc Thuần đã chứng minh được bản thân qua các giải thưởng anh đạt được và ghi dấu ấn tên tuổi của mình qua các tác phẩm ấy Nguyễn Ngọc Thuần không hổ danh là nhà văn thân quý của trẻ em khi anh bắt đầu xuất hiện trong làng văn trên địa hạt văn học thiếu nhi thì đã ngay lập tức đạt được những giải thưởng cao quý qua các cuộc thi

Giải thưởng Nguyễn Ngọc Thuần đạt được đầu tiên đó là tác phẩm Giăng

giăng tơ nhện trong cuộc thi Văn học tuổi 20 do Nhà xuất bản Trẻ tổ chức năm

2000 và anh đã đạt giải ba Tiếp theo anh đã đạt giải A trong cuộc thi Văn học

thiếu nhi Vì tương lai đất nước lần 2 năm 2002 với tác phẩm Vừa nhắm mắt

vừa mở cửa sổ Năm 2007, cuốn sách này được dịch và xuất bản tại Thụy Điển

do Nhà xuất bản Tranan và Trasten, với bản dịch của Trần Hoài Anh, và ngay lập tức tác phẩm đã nhận được giải thưởng Peter Pan Đây là giải thưởng của

Ủy ban Quốc tế về sách dành cho thiếu nhi tại Thụy Điển (IBBY Sweden) và

do hội chợ sách Quốc tế Gothenburg khởi xướng năm 2000 Sau đó tác phẩm

Một thiên nằm mộng được giải A cuộc Vận động sáng tác văn học thiếu nhi của

Nhà xuất bản Kim Đồng năm 2001-2002; Tác phẩm Nhện ảo được giải A cuộc vận động sáng tác cho thiếu nhi 2003 Tác phẩm Trên đồi cao chăn bầy thiên

sứ được giải B (không có giải A) cuộc thi Sáng tác văn học cho tuổi trẻ do Nhà

xuất bản Thanh niên phối hợp với Nhà xuất bản Văn nghệ TPHCM tổ chức Qua các giải thưởng cũng đủ thấy được sự nghiệp sáng tác văn chương của Nguyễn Ngọc Thuần thành công từ rất sớm và được ghi nhận, đánh giá cao như thế nào

Chỉ trong một thời gian ngắn với chừng ấy những tác phẩm đoạt các giải thưởng danh giá không làm cho Nguyễn Ngọc Thuần vừa lòng với chính mình Anh thử thách mình ở những mảng văn học khác khi viết về đề tài chiến tranh, những chuyện đời thường xảy ra trong cuộc sống… Với sự đam mê và nỗ lực không ngừng, vượt qua những trở ngại trong cuộc sống, Nguyễn Ngọc Thuần

đã liên tục cho ra đời nhiều tác phẩm khác không kém phần nổi bật, chẳng hạn như:

- Cha và con và tàu bay

- Về cô gái này

- Cơ bản là buồn

- Chuyện tào lao (vì kẻ quấy rối và chồng cô ta)

…

Với những cố gắng không ngừng nghỉ của mình, Nguyễn Ngọc Thuần

đã để lại trong lòng người đọc ấn tượng khó phai về văn phong độc đáo, hồn nhiên, giàu cảm xúc Điều đó đã được minh chứng bằng các giải thưởng trong

và ngoài nước dành cho anh Không chỉ vậy, Nguyễn Ngọc Thuần còn được Thủ tướng Chính phủ trao tặng bằng khen “Gương mặt trẻ Việt Nam tiêu biểu năm 2004” Bên cạnh đó là những nhận định về anh do bạn bè, đồng nghiệp là các nhà văn tên tuổi hiện tại như nhà văn Hồ Anh Thái, Nguyễn Thị Minh Thái hay Phan Thị Vàng Anh Khi viết bài cảm nhận về tác phẩm Vừa nhắm mắt vừa mở cửa sổ, Phan Thị Vàng Anh có nói: “Tại sao lại có người Việt Nam viết được theo lối này, viết được như thế này?”; “Với má, Thuần vẫn là một cậu trai mới lớn sống xa má ở thành phố Hồ Chí Minh Nhưng với văn chương, Thuần đang là một vị khách lạ bắt đầu được yêu mến Chỉ mong sao anh sẽ còn giữ mãi cặp mắt nhìn đời xanh non, thắm thiết của mình ” – nhà văn Nguyễn Thị Minh Thái tâm sự; nhà văn Hồ Anh Thái lại nói: “Đọc xong ngẩn ngơ lâu lâu Văn phong đẹp, trong vắt Người đọc soi vào đấy thấy cả những ao ước tuổi thơ mình”

Với sự khởi đầu thuận lợi và những thành công nối tiếp nhau trong sự nghiệp văn chương, thiết tưởng bạn đọc có quyền chờ đợi những tác phẩm hay

và mới mẻ hơn nữa đến từ nhà văn Nguyễn Ngọc Thuần

1.2.3 Quan niệm nghệ thuật của Nguyễn Ngọc Thuần

Nguyễn Ngọc Thuần hướng đề tài sáng tác tới những cái đẹp, cái bình dị trong đời sống hàng ngày Anh không quá đặt nặng vấn đề hình thức nghệ thuật nhưng quan niệm vẫn phải luôn chỉn chu lối viết trong từng tác phẩm Đó chính

là phong cách nghệ thuật, và là một quan niệm nghệ thuật khá riêng biệt của nhà văn Nguyễn Ngọc Thuần mà chúng ta dễ dàng thấy được trong các sáng tác của anh

Tác phẩm nghệ thuật chính là đứa con tinh thần của nhà văn Nhà văn nuôi dưỡng đứa con tinh thần bằng chính những tâm tư và tình cảm của mình Nhà văn như Nguyễn Ngọc Thuần thì có khuynh hướng đưa những gì bình dị thân thương và quen thuộc nhất để nuôi lớn và phát triển đứa con tinh thần của mình, để nó có thể mạnh mẽ lớn lên và tồn tại cùng với thời gian, được công chúng đón nhận

Nguyễn Ngọc Thuần đến với văn chương bằng một cách tình cờ nhưng anh luôn nghiêm túc trong việc xây dựng, sáng tạo các tác phẩm văn chương của mình Nhà văn đặt hết tâm tư tình cảm vào từng dòng chữ, luôn cần mẫn

và nghiêm túc trong việc sáng tác Văn chương đối với anh phải thoát khỏi mọi khuôn khổ sáo mòn, luôn hướng tới cái đẹp, cái cao cả, hướng tới những gì là tình cảm nhân văn, nhân ái của con người Nguyễn Ngọc Thuần là người cần mẫn, nghiêm túc và trong tâm khảm của mình anh luôn tâm niệm rằng: “Văn chương thì phải đẹp và nhân văn Yếu tố con người là quan trọng Tôi là dân

mỹ thuật, nếu viết không đẹp thì thà rằng không viết” (Phan Chính (2011),

Nguyễn Ngọc Thuần với khoảng trời đong đầy hoài niệm, Tạp chí Văn học, số

2, tr.53)

Thế giới văn chương của Nguyễn Ngọc Thuần luôn mang đến cho người đọc những điều thú vị và độc đáo, nhưng không kém phần gần gũi, thân thương Đọc văn của Nguyễn Ngọc Thuần, bạn đọc sẽ hiểu rõ được những giá trị của cuộc sống ngày nay thấm nhuần qua từng trang giấy Cái hay ở những trang văn đó chính là sự thể hiện quan niệm sáng tác khi coi văn chương như một thế giới nuôi dưỡng, vun đắp tâm hồn con người Ở thế giới ấy, nhà văn luôn gửi gắm những tư tưởng, những quan niệm của mình thông qua việc xây dựng những nhân vật độc đáo, ấn tượng và gợi nhiều suy tư

Khi viết văn, Nguyễn Ngọc Thuần luôn hướng tới cái đẹp, cái cao cả -

đó cũng là một chức năng chính của văn học Có lẽ đó là bởi anh luôn khắc sâu lời dạy của mẹ mình và ngay trên những trang văn của mình anh cũng không

quên điều đó: “Mẹ tôi dạy tôi hai điều: Đừng bao giờ cay nghiệt vì chính mình

có cuộc sống khốn khó, hoặc đem cái khốn khó mà dằn hắt người khác; Và một miếng thịt ngon cũng cần có một nhát cắt thật đường nét, huống hồ là văn vẻ” (Trần Viết Nhi (2011), Triết lý về giá trị con người trong truyện thiếu nhi của Nguyễn Ngọc Thuần, Website: http://www.vanhoc.net, (20h’10, 03/01/2022) Chẳng thế mà trong những tác phẩm của anh người đọc luôn thấy được sự tỉ

mỉ, tinh tế đến từng chi tiết, từng đường nét và cảm nhận nó không chỉ là những trang văn nữa mà hơn thế nó như những bức tranh thật đẹp, thật tinh tế và sắc sảo Chính nhà văn cũng từng bộc bạch rằng: “Trong văn chương tôi có cái thú câu mồi nhỏ, tôi thích chi tiết Tôi nghĩ trong đời sống cũng vậy Sau những

gì to lớn trong đời, người ta bao giờ cũng mang theo những gì nho nhỏ bình thường” (Trần Viết Nhi (2011), Triết lý về giá trị con người trong truyện thiếu nhi của Nguyễn Ngọc Thuần, Website: http://www.vanhoc.net, (20h’10, 03/01/2022)

Cách nhìn nhận về việc xây dựng thế giới trẻ thơ và thế giới dành cho người lớn tạo nên hai lối viết văn mang phong cách hoàn toàn khác nhau của Nguyễn Ngọc Thuần Ở những tác phẩm dành cho người lớn, đó là ngôn ngữ mang đậm dấu ấn đời thường, miêu tả những cung bậc cảm xúc mà con người

sẽ trải qua khi yêu, khi làm việc, khi mưu sinh kiếm sống, khi đối mặt với những khó khăn gian khổ của cuộc đời Một thế giới đa màu sắc với cả những điều nghịch dị Bên cạnh đó, khi xây dựng tác phẩm văn chương dành cho trẻ thơ, nhà văn sẽ mang một lăng kính khác biệt để nhìn nhận vấn đề Nhà văn thường hóa thân vào vai những người bạn nhỏ để từng câu chuyện dành cho trẻ thơ trở nên hấp dẫn, thú vị, nhưng không kém phần hồn nhiên trong trẻo, văn phong phù hợp với những tác phẩm dành cho thiếu nhi

Nguyễn Ngọc Thuần bước vào làng văn và để lại dấu ấn đậm nét với những tác phẩm thiếu nhi đặc sắc mà ở đó độc giả nếu một lần đi lạc sẽ chẳng thể quay về Bởi thế mà chẳng lạ lùng gì khi những sáng tác cho thiếu nhi của

anh không chỉ được các bạn nhỏ đón nhận mà ngay cả người lớn cũng rất say

mê Để làm được điều đó anh luôn tâm niệm “Khi viết cho thiếu nhi thì không thể bằng tâm hồn của một ông già” (Trần Viết Nhi (2011), Triết lý về giá trị con người trong truyện thiếu nhi của Nguyễn Ngọc Thuần, Website: http://www.vanhoc.net, (20h’10, 03/01/2022) Nguyễn Ngọc Thuần luôn đặt mình vào tâm thế của một đứa trẻ để tìm hiểu, khám phá sự vật xung quanh mình, anh luôn nhìn sự vật xung quanh ấy bằng đôi mắt của một đứa trẻ chứ không phải của một người lớn viết cho trẻ Có lẽ bởi thế mà những câu chuyện của anh vừa ngây thơ, ngộ nghĩnh nhưng cũng thật triết lý và sâu sắc

Đến với văn chương của Nguyễn Ngọc Thuần, người đọc luôn được tận hưởng những gì là bình dị, đẹp đẽ nhất, những gì độc đáo và mới lạ nhất Là bởi ý niệm về văn chương của anh vừa gần lại vừa xa, vừa đơn giản nhưng cũng thật độc đáo mà sáng tạo Khi viết văn, ngoài việc lấy cốt lõi là giá trị nhân văn làm cơ sở, làm tiền đề cho các tác phẩm của mình thì anh còn coi trọng cái mới, cái lạ Anh cho rằng: “Một cuốn sách hay phải là một cuốn sách khác biệt trước

đã, sau đó nó sẽ tự khắc trở thành phổ quát Văn học Việt Nam theo tôi nghĩ nó phải khác biệt hơn, cá nhân hơn, nó không thể giống nước này nước nọ để rồi mong nó len ra nước ngoài Không ai thích đọc cái mình đã đọc rồi Phương Tây sẽ không dại gì đọc lại chính họ một lần nữa” (Trần Viết Nhi (2011), Triết

lý về giá trị con người trong truyện thiếu nhi của Nguyễn Ngọc Thuần, Website: http://www.vanhoc.net, (20h’10, 03/01/2022)

Như vậy, chúng ta có thể thấy rằng khi viết Nguyễn Ngọc Thuần luôn đạt cái tâm vào từng trang sách Anh luôn mang những ý niệm sâu sắc đến cho người đọc Sau mỗi câu chuyện, mỗi trang chữ đều là sự lắng đọng về tình cảm con người, mang tính giáo dục, với những bài học đầy giá trị Từ đó chúng ta thấy được sự tỉ mỉ cần mẫn và tâm huyết trong từng trang sáng tác của nhà văn

Và chính vì điều đó mà đọc giả trong và ngoài nước đều dành nhiều thiện cảm cho những tác phẩm văn chương của Nguyễn Ngọc Thuần

Đến với những trang văn của Nguyễn Ngọc Thuần, độc giả hiểu được giá trị thực của đời sống thực tại trong xã hội hiện đại ngày nay, khi mà cơ chế thị trường đang làm lu mờ đi tất cả những giá trị nhân văn của con người, bên cạnh đó họ vẫn được chiêm nghiệm những cái mới, cái lạ mà chắc hẳn họ chỉ thấy khi đọc truyện của anh bởi ngay từ quan niệm sáng tác anh đã coi văn chương là một miền đất mới mà nhà văn sẽ cùng độc giả đi khám phá nó chứ không đơn thuần là chúng ta đi tìm những điều xưa cũ trên con đường mòn Không chỉ hiểu, cảm nhận, người đọc còn trải lòng mình ra để thấu hiểu và sẻ chia Có lẽ chính bởi vì vậy mà văn chương của Nguyễn Ngọc Thuần không chỉ hấp dẫn người đọc là thiếu nhi và ngay cả những độc giả đã lớn tuổi cũng

bị anh cuốn hút bởi những trang văn của anh

Với tâm thế của một người họa sĩ viết văn, Nguyễn Ngọc Thuần đã không chỉ cho người đọc được chiêm nghiệm những câu chuyện hay, ý nghĩa, được trải lòng và làm bạn cùng trẻ mà qua đó người đọc còn thấy được cả một bức tranh làng quê với không gian rộng lớn mênh mông của những cánh đồng trải dài, những khu vườn với trái ngọt hoa thơm Để từ đó ta mới thấy hết được sự

tỉ mỉ, kỹ lưỡng trong từng trang viết của anh Viết cho người lớn đã khó, viết cho thiếu nhi lại càng khó hơn bởi không những câu chuyện phải hay và dí dỏm

mà nó còn phải đẹp và nhân văn, phải lạ nhưng vẫn lôi cuốn được bạn đọc, Nguyễn Ngọc Thuần đã làm được những điều đó để bạn đọc không chỉ ở Việt Nam mà nhiều nơi trên thế giới đều ngưỡng mộ và thán phục

Về quan niệm sáng tác của Nguyễn Ngọc Thuần cùng với một số vấn đề liên quan, người đọc có thể xem thêm bản trả lời phỏng vấn của chính nhà văn

do người viết luận văn thực hiện, nằm ở phần Phụ lục, để giúp làm rõ thêm một

số thông tin và giúp ích cho việc đọc luận văn này

Tiểu kết Chương 1

Trong chương một chúng tôi đã làm rõ khái niệm thế giới nghệ thuật trong tác phẩm văn học Bên cạnh đó chúng tôi còn nêu sơ lược về sự nghiệp sáng tác, những nét độc đáo trong quan niệm sáng tác của nhà văn Nguyễn Ngọc Thuần Đây cũng là yếu tố cơ bản để chúng tôi dựa vào đó đi giải mã thế giới nghệ thuật trong một số sáng tác của anh

Chương 2 ĐẶC TRƯNG THẾ GIỚI NGHỆ THUẬT TRONG TÁC PHẨM CỦA NGUYỄN NGỌC THUẦN

Chương hai được người viết sử dụng để nêu bật một số đặc trưng cơ bản của thế giới nghệ thuật trong sáng tác của Nguyễn Ngọc Thuần, cụ thể là điểm nhìn nghệ thuật và hệ thống nhân vật, từ đó rút ra được những ý nghĩa trong sáng tác của nhà văn

2.1 Điểm nhìn nghệ thuật hay là cánh cửa nhìn ra thế giới của nhà văn Nguyễn Ngọc Thuần

Người ta thường nói về tình cảm như sau: yêu từ cái nhìn đầu tiên, nên

có lẽ đôi mắt là vô cùng quan trọng đối với mỗi con người Đôi mắt là cánh cửa của tâm hồn giúp ta soi chiếu, nhìn nhận những vấn đề của cuộc sống xung quanh Qua cách nhìn nhận của một người về cuộc sống, ít nhiều chúng ta cũng đoán được tính cách, hiểu rõ được quan niệm cuộc sống của họ

Tương tự như đời sống, trong văn học chúng ta có khái niệm “điểm nhìn” Về điểm nhìn nói chung, người ta thường phân chia thành hai loại Đầu tiên, đó là điểm nhìn ngoài đời thật Ví dụ, thầy giao nhìn theo hình bóng học sinh rời khỏi sân trường Nhân viên cửa hàng quan sát đồ vật… đó là những điểm nhìn từ thực tế cuộc sống Thứ hai, đó là điểm nhìn nghệ thuật bao gồm tất cả các loại hình văn chương, kiến trúc, điêu khắc, điện ảnh… Trong luận văn này, người viết chỉ tập trung vào phạm vi là điểm nhìn trong tác phẩm văn học

Điểm nhìn nghệ thuật là những yếu tố, đối tượng nhằm xây dựng những hình tượng hay xây dựng thế giới nghệ thuật Điểm nhìn được nhà văn chủ tâm trình bày, miêu tả phù hợp với những cảm quan của chính nhà văn đó về thế giới, phù hợp với quan niệm về thế giới và nhân sinh của tác giả Điểm nhìn nghệ thuật do đó thể hiện mối quan hệ giữa nhà văn và tác phẩm được sáng tạo Chẳng hạn cùng viết về chủ đề người nông dân trước Cách mạng tháng Tám

năm 1945, nhà văn Ngô Tất Tố trong tác phẩm Tắt đèn đã có điểm nhìn khác với nhà văn Nam Cao trong tác phẩm Chí Phèo, từ đó chi phối đến cách xây

dựng hình tượng nghệ thuật cũng khác nhau

Như vậy điểm nhìn nghệ thuật bao gồm mọi nhận thức, đánh giá, cảm thụ… của nhà văn đối với thế giới và con người Nói rộng ra, ở các phương diện tâm lý, văn hóa, xã hội, lịch sử, nhận thức, mỹ cảm, tư tưởng… trong tác phẩm văn học, đều có thể thấy điểm nhìn nghệ thuật của tác giả chi phối đến chúng như thế nào

2.1.1 Từ trong nhà nhìn ra thế giới bên ngoài

Mỗi tác giả có một cách nhìn khác nhau về cuộc sống, có người thì nhìn cuộc sống với lăng kính tươi đẹp tràn ngập sắc hồng, có người thì nhìn đời qua đôi mắt đấu tranh hay phán xét thì với họ ở đâu cũng chỉ hiện ra sự bất công, ngang trái Đối với nhà văn Nguyễn Ngọc Thuần, điểm nhìn nghệ thuật của anh cũng có phần khác biệt Tác phẩm của anh vừa mang điểm nhìn của một họa sĩ lại vừa mang điểm nhìn của một nhà văn, chính vì thế mà điểm nhìn nghệ thuật của anh khá độc đáo

Điểm nhìn của nhà văn Nguyễn Ngọc Thuần dành cho thế giới trẻ thơ thật đặc biệt Khi đọc từng câu chữ của nhà văn, chúng ta dễ cảm thấy bản thân

đang hiện hữu ở đâu đó trong những câu chuyện anh kể Trong tác phẩm “Một

thiên nằm mộng” ở chương một Ha ha ha con ma, Nguyễn Ngọc Thuần đã cho

thấy được một góc nhìn đậm chất trẻ thơ với sự tò mò hòa cùng một chút sợ sệt của tâm lý lứa tuổi khi nghe những câu chuyện hoang đường, kỳ quái, có phần ghê rợn Đó là niềm tin ngô nghê của tuổi nhỏ khi thuở ấu thơ được nghe kể những câu chuyện cổ tích với những phép thuật kỳ lạ

“Anh Toàn bảo, muốn luyện linh đơn phải hứng chín giọt sương trên nhánh cỏ chân gà mọc trên ngôi mộ phía bên phải vào lúc mười hai giờ đêm Nhưng phải là đêm rằm Và tuyệt đối không được gây tiếng động Sau đó nhỏ chín giọt sương vào cái bình thuỷ tinh đã được chôn dưới đất chín mươi ngày

Sau đó lại phải phơi sương chín mươi đêm Uống vào sẽ thần tiên hiệu nghiệm Mười hai giờ đêm dĩ nhiên không bao giờ em dám ra đó rồi Em đành phải chờ đợi khi lớn lên Em chờ mòn cả người Em không dám ra đó còn vì một lẽ khác Ở đó có mộ ông cả Bảy, một người đàn ông kì lạ đã chết chỉ vì một đêm ngắm sao Anh Toàn nghe người khác nói vậy Và anh đã nói với em như vậy.”

(Nguyễn Ngọc Thuần, 2012)

Có thể tác giả đang đóng vai là nhân vật “em” trong truyện để kể lại những hồi ức mình từng trải qua về nỗi sợ những con ma, những ông kẹ… mà đâu đó thuở nhỏ chúng ta vẫn hay nghe ba mẹ, người lớn hù dọa Rồi nhà văn còn kể lại niềm tin vào phép lạ xuất hiện với việc luyện linh đơn bất tử Đọc những dòng chữ ấy, chúng ta mỉm cười vì sự ngây thơ của trẻ nhỏ, để thấy được

sự hồn nhiên của các em Từ đó cảm xúc của chúng ta cũng nhẹ nhàng chìm đắm vào thế giới tuổi thơ đã trôi qua nhiều năm và rồi ngỡ ngàng nhận ra làm sao mà nhà văn lại kể hay, nhìn ra hay đến thế khi khơi gợi những hồi ức của bạn đọc về những ngày xưa

Nhắc đến trẻ em ta sẽ nghĩ ngay đến sự hồn nhiên, trong sáng vui tươi Trẻ em là lứa tuổi ham chơi, nghịch ngợm, thích lí sự, thích khám phá, tò mò, hay đặt câu hỏi thắc mắc tại sao và như thế nào Ở độ tuổi của các em dù thể xác có đôi khi phát triển hơn người, thì vẫn chất chứa sự hồn nhiên, thơ ngây

và sự tò mò ham học hỏi về những thứ diễn ra xung quanh Những bạn nhỏ ấy vẫn cứ hồn nhiên và non nớt từ cách nói chuyện cho đến hành động Và một điều đặc biệt mà nhà văn Nguyễn Ngọc Thuần đã vẽ nên trong các tác phẩm của mình đó là đứng từ góc nhìn của những em bé đáng yêu và ngây ngô để thể hiện đúng về việc suy nghĩ và hành động của các em Là một người lớn nhưng Nguyễn Ngọc Thuần lại mang đến cho bạn đọc góc nhìn của trẻ con thật chân thật và chính xác Để tái hiện được những điều thú vị ấy chắc hẳn anh cũng phải quan sát, giao tiếp và trải nghiệm nhiều thì anh mới thấu hiểu tâm lí trẻ nhỏ và cái nhìn sâu sắc như vậy

Từ một khía cạnh khác, tác giả đã cho thấy góc nhìn của đứa trẻ về việc mất mát đi người thân, trước những điều buồn bã và đau đớn đến thế nhưng với cách nhìn của trẻ con, một đối tượng luôn chan chứa sự yêu thương và ngược

lại cũng luôn cần tình yêu thương Trong tác phẩm “Vừa nhắm mắt vừa mở cửa

sổ” cậu bé đã suy nghĩ về việc trên mặt trăng sẽ có đứa bé như con của cô

Hồng: “Tôi chỉ thích mặt trăng có một đứa bé như con cô Hồng chẳng hạn Một đứa bé sẽ làm cô Hồng cười khi từ trạm xá về, chú Hùng sẽ không khóc, mọi người đến thăm sẽ có cái để bồng, để ha hả Người ta sẽ không né câu hỏi: “Em

bé đâu rồi?” Người ta sẽ nói: “Cho tôi ẵm bé Thương một chút coi” Cô Hồng

sẽ có cớ lâu lâu than phiền: “Dạo này con bé quậy phá Em chẳng ngủ gì được” Chú Hùng đi làm về sẽ hỏi: “Con gái của tui ở nhà có hư không?”, hoặc sẽ đùa:

“Cô ở đâu mà cứ đến nhà tui khóc nhè vậy cà!” Với góc nhìn của một đứa trẻ, nỗi đau của việc mất đi một đứa con dường như được vơi bớt đi khi em đưa ra

mơ ước của mình về những gì mà em hiểu và quan sát thấy Một cách nghĩ hồn nhiên, đơn giản nhưng lại xuất phát từ tình yêu thương thật sự đối với những người xung quanh Nhìn vào đây, chúng ta thấy rằng nhà văn đứng dưới góc độ

là một em bé nhận thấy những nỗi đau, sự cô đơn, những điều xảy ra xung quanh người mẹ, người cha mất con và em đã nói lên suy nghĩ, sự đồng cảm của mình Từ đó, chúng ta nhận ra, những đứa trẻ luôn có tình yêu và sự thấu cảm nếu chúng ta biết cách giáo dục trẻ một cách toàn diện Khi có trái tim yêu thương thì các em sẽ trở thành một con người tốt và đó có lẽ là điều mà không chỉ riêng tác giả mong muốn, mà người đọc cũng mong muốn và đồng cảm

Như vậy có thể thấy điểm nhìn nghệ thuật của tác giả Nguyễn Ngọc Thuần về thế giới trẻ thơ là xuất phát từ tình yêu thương

2.1.2 Từ thế giới bên ngoài soi chiếu vào nội tâm, nguồn cội

Khi cuộc đời chúng ta bị vùi dập cả trong tình cảm và công việc, chúng

ta có xu hướng nhớ lại chính ta của mình ngày xưa lúc ta còn nhỏ, còn trẻ thơ

ta có thể làm gì bất kể điều gì và không phải lo âu, cứ an bình ngủ ngon một

giấc, không cần suy nghĩ nhiều, không cần phải hiểu chuyện, cứ hồn nhiên vô

tư mà sống, không cần cố gồng mình diễn, cố gượng ép bản thân với bất kỳ ai,

vì bất cứ điều gì Khi ấy chúng ta thường khao khát quay lại thời thơ bé

Trẻ em cũng là một tấm gương mà người lớn chúng ta cần phải soi chiếu vào và học hỏi Chúng ta luôn cho rằng trẻ em cần phải được nuôi dưỡng bảo bọc vì các em là một mầm non nhưng chúng ta lại quên rằng bản thân chúng ta cũng cần phải học ở các em những điều mà chúng ta đã đánh mất

Với cuộc sống bộn bề công việc người lớn chúng ta thường bị cuốn theo chiều xoáy của dòng đời mà quên mất đi rằng chúng ta cũng cần phải nở một

nụ cười thật tươi không lo toan hay là thử quẳng đi áp lực với bất kỳ điều gì Đôi khi chúng ta quên đi ước mơ của mình, những khát vọng, những khát khao của tuổi trẻ Người lớn chúng ta cũng cần có sự bao dung tha thứ, cũng như những đứa trẻ sẵn sàng bỏ qua hết mọi lỗi lầm của người khác, cứ an nhiên vô

tư mà sống Người lớn chúng ta cũng nên cần có lúc phải có tự do cho bản thân mình thay vì gò bó vào những công việc, những lo toan, hận thù Chúng ta phải học cách yêu thương từ chính những đứa trẻ như trong các sáng tác của nhà văn Nguyễn Ngọc Thuần Đó là thông điệp của nhà văn

Nhân vật Tèo trong tác phẩm Vừa nhắm mắt vừa mở cửa sổ có lời kể về

cảnh cả gia đình tràn đầy tiếng cười và sự vui tươi “những lúc đó, cả nhà tôi đều vui Mỗi người đều tìm thấy một niềm vui riêng thuộc về mình, nhưng tất

cả cũng có những niềm vui chung thuộc về tất cả Niềm vui đó như một sợi dây đàn, chạm vào thì nó ngân lên cả nhà và thế là ta vui” Khi đọc đoạn này, độc giả sẽ liên tưởng về gia đình của mình Họ có thể suy nghĩ rằng gia đình mình

đã có những lúc cùng nhau vui vẻ hạnh phúc như vậy chưa, đã bao lâu rồi mình chưa cùng ba mẹ cười đùa trò chuyện vui vẻ như thế Độc giả có cảm xúc cần suy nghĩ lại về lối sống của bản thân mình và sự gắn kết đối với gia đình của mình

Từ một điểm nhìn khác, những trang văn viết về tình yêu của Nguyễn Ngọc Thuần cũng thấm đậm những triết lý, những cung bậc tình cảm, cảm xúc

mà chúng ta đã trải qua khi yêu Đó là những biểu hiện khi yêu mà ai cũng trải qua như giận, ghen, vị tha hay yêu điên cuồng bất chấp Đôi lúc con người ta lại đánh mất đi chính bản thân mình khi yêu và tình yêu này làm con người ta

trở nên thù hận như lời nói của King Kong trong Vì tình yêu phù phiếm: “Ông

ấy đã rất hận mẹ cháu Bà mẹ kế nói Cái này thì cháu biết Bởi vì bà ấy đi theo người khác”

Có những tác phẩm của Nguyễn Ngọc Thuần tuy nói về trẻ em nhưng đó cũng là những bài học để chúng ta nhìn lại để soi chiếu và nhận thấy bản thân

mình trong đó Trong câu chuyện Chiếc răng khểnh cậu bé lấy làm xấu hổ về

chiếc răng khểnh của mình vì cứ bị bạn bè trêu chọc Cậu bé thấy chiếc răng khểnh của mình là một điều gì đó rất xấu Nhưng với tình yêu thương của mình, người bố đã nói rằng "Bố thấy đẹp lắm! Nó làm nụ cười của con khác với những đứa bạn Đáng lý con phải tự hào vì nó mỗi đứa trẻ có một điều kỳ lạ riêng." Đây là một vấn đề chúng ta cần phải suy ngẫm vì ai trong chúng ta chắc hẳn cũng sẽ có những khiếm khuyết, những điểm khiến chúng ta tự ti về cơ thể của mình Nhưng nếu chỉ tập trung vào những khiếm khuyết đó, chúng ta sẽ chẳng thể nào trở nên tốt đẹp được Lời khuyên của người cha vừa là một sự quan tâm

ấm áp từ gia đình bởi đó là tổ ấm, là mái nhà luôn luôn chờ đón và bảo bọc chúng ta Mỗi khi chúng ta mệt mỏi nhất chán nản và tuyệt vọng nhất thì gia đình sẽ luôn dang rộng vòng tay với chúng ta Nhưng bên cạnh đó lời của người cha cũng giống như một lời khuyên cụ thể rằng chúng ta không nên tập trung quá nhiều, để ý quá mức vào những điểm khiếm khuyết của bản thân mà hãy biến nó thành một điểm đặc biệt nhất mà chỉ riêng chúng ta có Nếu chúng ta cảm thấy bản thân mình đẹp nhất, tốt nhất với phiên bản của chính mình thì không một ai được phép chê cười bản thân chúng ta

Qua các tác phẩm của Nguyễn Ngọc Thuần chúng ta dường như nhận ra điểm nhìn của chính anh, đó là điểm nhìn luôn ấm tình người, tình đời

2.2 Các kiểu loại nhân vật trong thế giới nghệ thuật của Nguyễn Ngọc Thuần 2.2.1 Kiểu nhân vật người lớn – gắn với tình yêu

Nhà văn luôn luôn sáng tạo để gửi gắm quan niệm và thông điệp thông qua các nhân vật mà mình xây dựng, luôn thể hiện được đặc điểm cá nhân của nhân vật đó trong xã hội và cuộc sống Nhân vật được nhà văn hình thành từ nhiều yếu tố cá nhân bao gồm ý chí, lí tưởng, khát vọng, cảm xúc, tính cách, hành động xảy ra trong đời sống Chính vì thế, nhân vật còn là phương tiện để truyền tải các tư tưởng, quan niệm sống, khái quát số phận, tính cách con người Qua các nhân vật ta sẽ thấy được hiện thực của thời đại ấy cũng như ý nghĩa

mà tác giả gửi gắm vào nhân vật

Nhà văn xây dựng nhân vật để thể hiện tư tưởng, bộc lộ tình cảm cảm xúc của bản thân mình, để dẫn dắt bạn đọc đi vào thế giới tâm tư riêng biệt với

đủ mọi trạng thái vui, buồn, đau khổ, hạnh phúc, căm phẫn, hay yêu thương Nguyễn Ngọc Thuần đã đưa người đọc vào một thế giới của các nhân vật trưởng thành gắn liền với các cung bậc cảm xúc của tình yêu

Khi yêu con người sẽ trải qua đủ các trạng thái trong tình yêu như nồng nàn, xung đột, thành thật, thay đổi, phán xét, hạnh phúc, tình dục, ngoại tình hay tin tưởng và thấu hiểu… Nguyễn Ngọc Thuần đã xây dựng các nhân vật người lớn như là một cách để gửi gắm vào đó những tư tưởng, diễn tả những hành trình cảm xúc của con người

Có lẽ, mỗi người trên cuộc đời này đều ít nhất một lần trải qua một lần rung động và biết yêu Tình yêu mang đến một sự hấp dẫn diệu kì, cuốn hút một cách đặc biệt Tình yêu như một chất xúc tác giúp con người trở nên mạnh

mẽ, kiên cường, vươn lên trong cuộc sống, vượt qua mọi gian khổ, khó khăn Khi yêu con người trở nên hoàn toàn khác biệt, có thêm nhiều cảm xúc và tình cảm mới lạ

Tình yêu của con người mang đến một sức mạnh kì lạ, một sự thu hút, một sự kết nối vô hình gắn kết con người với nhau Khi yêu con người sẽ thổn thức, xao xuyến và nhớ nhung, tim đập liên hồi và dồn dập vì rung động và hồi hộp Bên cạnh đó, không phải lúc nào con người cũng yêu lại và được hạnh phúc, vui vẻ Tình yêu đẹp là khi trải qua nhiều cung bậc cảm xúc nhưng đôi lứa vẫn ở bên cạnh nhau, cùng nhau vượt mọi khó khăn, gian khổ

Thật khó để đưa ra khái niệm, định nghĩa rõ ràng về tình yêu Đối với người Việt Nam chúng ta có thể hiểu tình yêu theo nhiều nghĩa thông qua các khía cạnh khác nhau Tình yêu có thể hiểu một cách nôm na rằng đó là khi ta

có cảm xúc trên mức thích thú và xuất hiện mong muốn được ở bên cạnh, gắn kết với một cá thể khác Tình yêu cũng có muôn kiểu muôn hình và nhiều kiểu loại có thể kể đến như:

- Tình yêu đôi lứa

- Tình yêu gia đình

- Tình yêu thiên nhiên

- Tình yêu dành cho con người

…

Qua đây, ta có thể thấy rằng tình yêu đóng vai trò rất quan trọng trong đời sống con người, và khi có sự hòa quyện về mặt cảm xúc và lí trí thì tình yêu lại trở nên khác biệt, mới lạ Chưa một ai có thể đưa ra một sự khẳng định chắc chắn về những điều liên quan đến tình yêu, có lẽ vì tình yêu là xuất phát từ cảm xúc và con tim, đôi khi lại pha trộn cùng với lí trí Mà mỗi cá thể lại mang một con tim và lí trí khác nhau Về điều này nhà thơ Xuân Diệu cũng đã từng viết:

“Đố ai định nghĩa được tình yêu

Có khó gì đâu một buổi chiều

Nó chiếm hồn ta bằng nắng nhạt

Bằng mây nhè nhẹ gió hiu hiu”

Tuy rằng khó có một khái niệm hoàn chỉnh nào nói về tình yêu nhưng chúng ta vẫn có thể hiểu và nhận ra rằng tình yêu là thứ tình cảm mà con người dành cho nhau, hướng con người đến những điều tốt đẹp Và tình yêu đẹp là tình yêu mang đến cho con người niềm vui và cảm xúc hạnh phúc giúp con người vượt qua mọi giai đoạn khó khăn và gian khổ trong cuộc sống Trong tác

phẩm “Về cô gái này” Nguyễn Ngọc Thuần đã đem đến một định nghĩa độc

đáo về tình yêu qua góc nhìn của nhân vật nữ:

“Tôi và J sống bằng cảm xúc, bằng ý tưởng mới, bằng những cái gì rất non tơ, mỏng manh trong công việc sáng tạo cũng như trong cuộc sống Những cái gì độc đáo luôn cho chúng tôi tình yêu Chúng tôi có thể ngồi bên nhau im lặng hàng giờ và cùng suy ngẫm mọi thứ mà vẫn thấy đầy đủ Hoặc chúng tôi

có thể giúp nhau mọi thứ mà vẫn không cần nói ra lời nào Và chúng tôi gọi

nó là tình yêu.”

(Nguyễn Ngọc Thuần, 2015)

Tình yêu có nhiều biểu hiện để nhận biết một con người đang yêu Trong

Tình yêu và phù phiếm nhân vật King Kong là một chàng trai si tình và ở nhân

vật này Nguyễn Ngọc Thuần đã cho chúng ta cảm giác rằng mình đã bắt gặp nhân vật đâu đó trong cuộc sống hay chính bản thân đã trải qua các cung bậc cảm xúc ấy khi yêu King Kong là một dạng người khi yêu chúng ta thường thấy Đầu tiên, đó là sự say mê mùi hương, đây là một nhân tố quan trọng góp phần tạo nên sự say đắm trong tình yêu Mùi hương có vai trò liên kết đến cảm xúc thông qua khứu giác Mùi hương đặc biệt thì sẽ làm chúng ta nhớ mãi Khi chúng ta đang đắm say yêu một ai đó thì chỉ cần hương thơm thoang thoảng của người mình yêu cũng làm chúng ta nhận ra ngay, mang lại cho chúng ta cảm giác vui vẻ, hưng phấn Nguyễn Ngọc Thuần đã cho thấy được sự quan trọng của mùi hương khi yêu qua việc chàng trai nghiện mùi hương của người mình yêu như anh chàng King Kong đã chìm vào với mùi hương quyến rũ:

“Có thể hương vị của nàng còn lại, không thể bay được dù nàng đa ra đi

…

Tôi có thể ôm cái sô pha ngủ như ôm nàng

Thậm chí trong mơ, tôi còn nghĩ, sô pha chính là nàng

Tâm hồn tôi không phản kháng

Tôi thấy sô pha như thâm nhập vào đời sống tôi.”

(Nguyễn Ngọc Thuần, 2015)

Mùi hương sẽ gây nên sự mê đắm nếu nó đem lại cho bạn một cảm giác thư giãn, thoải mái và êm dịu Và khi yêu nhau, mùi hương có lẽ là một điều đáng nhớ của các cặp đôi, là một phần hình thành nên tình cảm khi yêu

Với tình yêu, có lẽ ta sẽ chẳng tìm ra một lí do nào để giải thích được tại sao ta lại yêu một người Tình yêu là một tình cảm khó hiểu mà khi trưởng thành chúng ta đều sẽ trải qua Có rất nhiều loại tình yêu như tình yêu dại khờ, tình yêu kiên nhẫn, tình yêu chiếm hữu… nhưng dù sao đi nữa tình yêu cũng là một biểu hiện bình thường của con người và là cảm xúc tự nhiên Nhà văn Nguyễn Ngọc Thuần cũng đã cho nhân vật của mình được nói lên suy nghĩ về tình yêu Đó là thứ tình yêu vô vụ lợi, cuồng si đến mức tuyệt đối

“Tôi yêu toàn bộ con người nàng Tôi yêu cái cách nàng thức dậy, cách nàng ngồi, cách nàng pha trà sáng, cách nàng chải tóc Từ con người nàng văng ra cái gì, tôi yêu cái đó Đó là một thứ tình yêu ngu si.”

(Nguyễn Ngọc Thuần, 2015)

Không cần định nghĩa quá rõ ràng, không cần giải thích cao siêu, chỉ cần trái tim rung động, chỉ cần vui vẻ hạnh phúc thì có ngu si ta vẫn yêu “Chẳng hạn như chỗ tôi làm việc Họ liên tục nói xấu nàng, hoặc những câu hỏi đại loại

nó vẫn chưa bỏ mày à? Và sau đó thầm thì, thằng ngu” Lực hút của tình yêu đôi khi sẽ khiến ta bất chấp, bỏ ngoài tai những lời nói gièm pha, trong mắt kẻ đang yêu thì người mình yêu là hoàn hảo nhất, đẹp nhất:

“Hình như, tôi bắt đầu thôi miên bọn chúng khi bước vào đây, cái chỗ làm đầu lâu xương cá Tôi thôi miên chúng mỗi ngày Tôi không chịu đựng

được âm thanh của chúng nó Cũng là đàn bà như nàng, nhưng bọn này thì thật kinh Tôi liên tục giơ ngón tay vô hình về phía trước, ếm xì bùa, chúng mày chết đi Chết đi.”

(Nguyễn Ngọc Thuần, 2015)

Tình yêu cũng không thể thiếu sự ghen tuông, đó là một biểu hiện khi yêu mà ai cũng có Đặc biệt, ghen còn được xem là một gia vị trong tình yêu Nhà văn không bỏ sót bất kể gia vị nào trong kiểu nhân vật gắn với tình yêu để chuyện tình cảm trở nên thi vị vì anh hiểu rằng ghen giống như một gia vị cần thiết để món ăn tình yêu trở nên hoàn chỉnh Ghen tuông một cách nghệ thuật, vừa đủ sẽ giúp cho tình yêu thêm gia vị hạnh phúc, mặn nồng Nhưng ghen tuông mù quáng sẽ khiến tình yêu trở thành bi kịch Trong các tác phẩm của mình Nguyễn Ngọc Thuần đã cho thấy điều ấy qua nhiều kiểu ghen khác nhau

như qua phát ngôn quyết liệt coi tình yêu không dung chứa kẻ thù trong “Vì

tình yêu phù phiếm” như “Chúng ta không thể yêu kẻ thù ngay cả cái mùi hôi của hắn Và cũng vô cùng ngu ngốc khi nói rằng, tha thứ cho kẻ thù là cách tốt nhất làm sống động tâm hồn ta Vâng, tôi là thế.” Hay ghen tức kiểu thông qua

lời nói mang tính chất đố kị hay đe dọa: “Một thằng như thế mà đã từng là

người tình của nàng ư”, “Không, lần này thì anh không để em đi đâu Thậm chí anh có thể giết những thằng sẽ đi với em.”

Tình yêu của người lớn đôi khi rất khó hiểu, vì đôi lúc họ lại thật trẻ con khi yêu Thậm chí khi yêu người đàn ông trưởng thành lại vẫn có thể hành xử như là một đứa trẻ to xác Đàn ông không phải lúc nào cũng mạnh mẽ, cứng rắn Đôi khi, người đàn ông vẫn cần sự yêu thương, quan tâm chiều chuộng từ

cô gái mình yêu Họ có thể chững chạc, là sếp ở công ty, kiên định, mạnh mẽ nhưng khi ở gần người mình yêu đôi lúc lại nhút nhát, chỉ lắng nghe và hành động theo lời của đối phương:

“Hương vị của nàng thổi tung đầu óc tôi

Anh cần phải ôm sau lưng em Nàng hướng dẫn

Vâng, tôi ôm

Hãy ôm chặt hơn

Anh cứ như một đứa trẻ ấy nhỉ

Tôi im lặng Theo như em được biết thì, những người đàn ông như trẻ con thường rất cộc tính

Thì đã sao

Thì trẻ con

ừ, thì trẻ con.”

(Nguyễn Ngọc Thuần, 2015)

Thật sự không có gì quá đáng ngại khi đàn ông trở thành những đứa trẻ

to xác khi yêu, miễn là gặp đúng người, đúng đối tượng Chỉ cần đơn giản là

được yêu thương, vui vẻ chẳng quan tâm đến thời gian, “Bọn chúng tôi cười

rúc tích đến 2 giờ sáng, đến 2 giờ chiều Nàng nói, thôi đủ rồi, nhưng lại rúc rích đến 2 giờ đêm” (Nguyễn Ngọc Thuần, 2018)

Biểu hiện của tình yêu còn là nỗi nhớ Không ai yêu mà lại không nhớ đến hình ảnh và bóng dáng của người mình yêu Nhớ mang nhiều dạng thức khác nhau như nỗi nhớ cồn cào da diết, nỗi nhớ hoài niệm, nỗi nhớ về sự vui

vẻ hạnh phúc Thậm chí, người ta từng cho rằng nỗi nhớ tình yêu là một căn bệnh không có thuốc chữa Suy cho cùng nỗi nhớ là một trong những biểu hiện đặc trưng cho tình yêu Có lẽ khi yêu thì chúng ta sẽ luôn khắc ghi hình bóng

đối phương như chàng trai trong truyện “Vì tình yêu phù phiếm”, “Tôi chạy bộ trở lại và thi thoảng nhớ đến nàng” Trong tác phẩm “Về cô gái này” cô gái nhớ

giọng dịu dàng ấm áp của chàng trai thông qua một cuộc gọi nhầm của một gã đàn ông tử tế “Trong máy, giọng người đàn ông thật trầm, thật dịu dàng khiến tôi nhớ ra, lâu rồi chưa được nghe cái thứ dịu dàng ấy” Nỗi nhớ là một chất xúc tác diệu kì, làm cho tình yêu trở nên mãnh liệt hơn bao giờ hết, đó là nỗi nhớ về người yêu, nhớ về kỉ niệm, nhớ về mùi hương và nhớ về giọng nói…

Và nỗi nhớ đôi khi chỉ là chút dư vị cuối cùng của tình yêu nếu ta không biết cách nắm giữ và làm chủ hạnh phúc của mình, lúc ấy ta chỉ còn lại nỗi nhớ

buồn tủi, đau lòng “Điện thoại chỉ còn gợi nhắc cho tôi những kỉ niệm bị bỏ

rơi Nhưng chắc gì lúc đó tôi có thể nhớ nữa.” (Nguyễn Ngọc Thuần, 2015)

Ở thế giới tình yêu của người lớn, nhà văn Nguyễn Ngọc Thuần còn cho chúng ta thấy một góc nhìn ngược của tình yêu Những cảm xúc buồn và tiêu cực là chủ đề mà chúng ta hay bắt gặp trong sáng tác của Nguyễn Ngọc Thuần Tình yêu không phải lúc nào cũng màu hồng và mang đến cảm giác dễ chịu, hạnh phúc, ấm áp Bởi lẽ, tình yêu phải trải qua nhiều giai đoạn và nhiều cung bậc cảm xúc thăng trầm Có lúc chúng ta sẽ trải qua cảm giác đau khổ, tuyệt vọng như đang chìm vào một thế giới u tối, xám xịt do những mặt trái của tình yêu mang lại Mà sự tiêu cực của tình yêu có thể bắt đầu từ sự mù quáng, bất chấp Vì quá yêu, vì những cảm xúc nhất thời mà không làm chủ được bản thân

và lí trí, vì sợ cô đơn mà chạy theo tình yêu, bất chấp để được yêu

Tình yêu không phải là lý do để bào chữa cho việc con người bị “bạo hành” về tinh thần Yêu để hạnh phúc chứ không phải để cảm xúc, bản thân bị

chi phối bởi người khác Chàng King Kong trong “Vì tình yêu phù phiếm” dù

hiểu rõ vấn đề nhưng vẫn cố chấp, mặc kệ lí trí mà yêu chiều cảm xúc của bản thân một cách tiêu cực: “Có cái gì đó sai về logic khi tôi chuẩn bị cái ngày ra

đi của nàng ngay cả khi cuộc tình còn chưa bắt đầu Thực ra, có thể gọi là một cuộc tình không nhỉ? Một người đàn bà ghé lại, ở lại với bạn trong một lúc

buồn bã nào đó rồi ra đi Cô ấy không gọi đó là tình yêu.” Ai trải qua cảm xúc

yêu mà không được đón nhận, đáp lại sẽ hiểu rõ lí do vì sao nhân vật King Kong lại có thể đơn phương yêu và đánh mất đi bản thân, đi ngược lại với

những gì mình đã đặt ra trước đó:

“Anh tặng em à, nàng lật lật cuốn King Kong hờ hững Rồi cười lên như điên

Anh đúng là…

Tôi sẽ không bao giờ cho phép bất cứ ai cười vào King Kong

Không dừng lại ở mức độ miêu tả tình yêu cháy bỏng, bất chấp, nhà văn Nguyễn Ngọc Thuần còn nói đến thứ tình yêu điên dại mà chúng ta thỉnh thoảng vẫn thấy trong cuộc sống của những cá thể xung quanh chúng ta

Lúc mới yêu chúng ta thường sẽ chìm đắm trong sự ngọt ngào, hạnh phúc

và vui vẻ, tận hưởng khoảng thời gian say đắm và luôn tin tưởng vào tình yêu Nhưng đến một ngày tình yêu bắt đầu trở nên sóng gió, xuất hiện những cảm xúc tiêu cực làm con người trở nên yếu đuối Lí trí và cảm xúc bị chi phối khiến con người mất đi kiểm soát, không thể làm chủ được bản thân

Đầu tiên là sự mù quáng trong tình yêu Yêu và khao khát được yêu làm cho con người mất đi bản chất vốn có Chúng ta khi yêu ai cũng mãnh liệt, hết mình nhưng khi tình yêu đi vào trạng thái chán nản, nhạt nhòa, hay bế tắc thì chúng ta lại không dám thẳng thắn đối mặt Nhiều người chọn cách im lặng để trốn tránh Họ ngại sự đối mặt, họ thiếu dũng khí và can đảm để nói ra lời chia tay Tại sao con người mạnh mẽ khi bày tỏ tình cảm nhưng lại trốn tránh khi

hết yêu? Phải chăng khi hết yêu, hết cảm xúc đó chính là lúc con người tỉnh táo

để nhận ra bản thân và nhận thấy được tình yêu của mình đang đi sai hướng và

đó là sự ngột ngạt, gượng ép bản thân, nhưng không đủ can đảm từ bỏ Nhân

vật trong tác phẩm Về cô gái này đang đấu tranh với chính tư tưởng của mình

dù nhận ra rằng người mình yêu đã không còn yêu mình nữa, nhưng cô vẫn cố chấp, yêu đến điên dại, bất chấp lí trí và mù quáng trong vô vọng:

“Vào một ngày đẹp trời anh đã trốn tôi đi Thậm chí anh không dám để lại một lá thư từ biệt Anh sợ mình phải đối diện với những lý do, lý do gì anh không tìm thấy Anh không thể nói, sự to lớn của em đã giết chết tình yêu của anh Anh không thể nói, sự nhỏ dần của bản thân anh mỗi khi bên em, đã huỷ hoại tình yêu của anh Anh là đồ hèn, J Anh không dám đối mặt với nó Tôi vẫn còn chờ đợi lá đơn ly hôn của anh đó J Tôi muốn nhìn thấy ánh mắt của anh trước lương tâm dằn vặt của anh

Anh chẳng bao giờ cho tôi điều đó Vậy mà sao đến giờ phút này tôi vẫn thương anh hả J?

Tôi đã trở thành một con điên lúc nào vậy?

Trưởng thành, đó có phải là một trách nhiệm của tôi?”

(Nguyễn Ngọc Thuần, 2015)

Khi nói về tình yêu nhà văn Nguyễn Ngọc Thuần đã đưa người đọc trải qua những cảm xúc, những hành động mà con người khi yêu sẽ dấn thân vào

Đó là chuyện hôn nhân, ngoại tình và tình dục

Bên cạnh cảm xúc khi yêu thì tình dục là một thứ không thể thiếu giúp cho tình cảm trở nên dung hòa hơn giúp con người cảm thấy hòa hợp hơn “Anh

có thể ôm em được chứ? Tất nhiên là được Thậm chí anh có thể làm tình với

em lần cuối” (Nguyễn Ngọc Thuần, 2012) Tình dục giống như một chất xúc tác để con người cảm thấy gắn kết với nhau hơn trong mối quan hệ tình cảm và

đó cũng là một phần không thể thiếu khi yêu, nhưng đôi khi chúng ta nghĩ đến

nó nhiều thì mối quan hệ sẽ trở nên tiêu cực và mất đi ý nghĩa tốt đẹp Vì thế

mà nhà văn cũng đã đề cập đến vấn đề diệt dục Nguyễn Ngọc Thuần xem cách