Nền báo chí Việt Nam trong thời đại “kỷ nguyên số” đã có bước chuyển mình thức thời và mạnh mẽ. Cùng với mạng lưới internet phủ sóng toàn cầu là mạng lưới thông tin báo chí điện tử sôi động có sức thu hút hàng triệu lượt người truy cập hàng ngày. 1. Lý do chọn đề tài Trong bối cảnh của truyền thông hội tụ đã và đang phát triển mạnh mẽ, tác động đến mọi mặt của đời sống xã hội làm thay đổi thái độ và hành vi nhận thức của công chúng báo chí, đặc biệt là các trang mạng xã hội. Việc xây dựng mô hình tòa soạn hội tụ ở các cơ quan báo chí đang trở thành một vấn đề được đặc biệt quan tâm. Một số cơ quan báo chí trong khi vẫn duy trì tổ chức tòa soạn theo mô hình truyền thống đã thực hiện nhiều loại hình báo chí dẫn đến tình trạng phình to bộ máy và nguồn nhân lực, tình trạng cát cứ thông tin trong hoạt động nghiệp vụ, dẫn đến chồng lấn trong việc thu thập thông tin trong các sự kiện báo chí, cùng trong một tòa soạn nhưng mỗi ấn phẩm đăng một nội dung khác nhau, thiếu thống nhất về nội dung thiếu tính thống nhất trong xử lý thông tin, gây nên tình trạng lãng phí nguồn tư liệu. Trong thời đại công nghệ thông tin bùng nổ làm thay đổi hành vi và thái độ tiếp nhận tin tức của công chúng... Điều này cũng tác động đến cách làm báo của nhiều cơ quan báo chí. Nhiều cơ quan báo chí lớn trên thế giới đã chuyển đổi mô hình tòa soạn truyền thống sang mô hình tòa soạn hội tụ đa loại hình nhằm tạo ra những nội dung tốt nhất cho tất cả các đầu ra và trên tất cả các hạ tầng, nền tảng. Sự ra đời và phát triển mô hình “Toà soạn hội tụ” hiện đại là một tất yếu khách quan trong xu thế hội tụ truyền thông đương đại, khi mà sự phát triển mạnh mẽ của khoa học kỹ thuật cùng công nghệ số đã tạo nên thói quen mới trong cách tiếp nhận thông tin của độc giả khán giả thính giả. Giờ đây, với những chiếc máy tính hoặc điện thoại thông minh, ai ai cũng có thể đọc xem nghe tin tức ở mọi nơi, mọi lúc. Vì vậy, tôi lựa chọn đề tài: “Xu hướng xây dựng những tòa soạn hội tụ về các tòa báo”. Đề tài này là rất cần thiết trong bối cảnh hiện nay, để chúng ta hiểu đúng, đầy đủ về xu hướng xây dựng tòa soạn hội tụ phù hợp với thời đại 4.0 hiện nay. 2. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu Đối tượng nghiên cứu: Đối tượng nghiên cứu là Mô hình “Tòa soạn hội tụ”. Phạm vi nghiên cứu: Xu hướng xây dựng tòa soạn hội tụ về các tòa báo,…Liên hệ trách nhiệm bản thân trong quá trình học tập tại trường và tác nghiệp sau này. 3. Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài Mục tiêu tổng quát của đề tài là nghiên cứu mô hình tòa soạn hội tụ. Để đạt được mục tiêu tổng quát nêu trên, Tiểu luận tập trung giải quyết các nhiệm vụ cụ thể sau đây: Hiểu biết chung về mô hình tòa soạn hội tụ; mô hình tòa soạn hội tụ; mô hình tòa soạn hội tụ ở Việt Nam; tính ưu việt của tòa soạn hội tụ. 4. Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu Các phương pháp cơ bản sử dụng trong Tiểu luận là: thống kê; phân tích, miêu tả; so sánh. Phương pháp thống kê được sử dụng để thu thập tư liệu. Phương pháp phân tích sử dụng để phân tích tư liệu, xếp tư liệu vào những loại cụ thể. 5. Kết cấu của Tiểu luận Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, nội dung của Tiểu luận gồm 04 phần: Phần 1: Lý thuyết chung về mô hình tòa soạn hội tụ. Phần 2: Mô hình tòa soạn hội tụ. Phần 3: Mô hình tòa soạn hội tụ ở Việt Nam. Phần 4: Tính ưu việt của tòa soạn hội tụ.
Trang 1TIỂU LUẬN MÔN: BÁO IN TRONG MÔI TRƯỜNG
TRUYỀN THÔNG SỐ
TÊN TIỂU LUẬN:
Xu hướng xây dựng những tòa soạn hội tụ về các tòa báo
Họ và tên: NGÔ THỊ LIÊN.
Lớp: K42B.
Chuyên ngành: Báo in.
Khóa: 2022 – 2024.
Giáo viên hướng dẫn: ThS DƯƠNG QUỐC BÌNH.
Hà Nội, năm 2023
Trang 2MỤC LỤC
I LÝ THUYẾT CHUNG VỀ TÒA SOẠN HỘI TỤ… 5 – 8
1 Khái niệm “Tòa soạn”……… 5
2 Khái niệm “Hội tụ”……… 5
3 Khái niệm “Toà soạn Hội tụ”……… 5 – 8
II MÔ HÌNH TÒA SOẠN HỘI TỤ……… 8 – 12
1 Mô hình trụ sở……… 8 – 9
2 Yếu tố căn cốt……… 9 – 10
3 Tương tác với độc giả……… 10 – 12 III MÔ HÌNH TÒA SOẠN HỘI TỤ Ở VIỆT NAM…… 13 – 14
1 Mô hình cho cơ quan báo in chuyển sang tòa soạn
hội tụ……… 13 – 14
2 Quy trình sản xuất tin, bài hội tụ……… 14
IV TÍNH ƯU VIỆT CỦA TÒA SOẠN HỘI
KẾT LUẬN 17 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO………… 18
LỜI MỞ ĐẦU
Nền báo chí Việt Nam trong thời đại “kỷ nguyên số” đã có bước chuyển mình thức thời và mạnh mẽ Cùng với mạng lưới internet phủ sóng toàn cầu
là mạng lưới thông tin báo chí điện tử sôi động có sức thu hút hàng triệu lượt người truy cập hàng ngày
Trang 31 Lý do chọn đề tài
Trong bối cảnh của truyền thông hội tụ đã và đang phát triển mạnh mẽ, tác động đến mọi mặt của đời sống xã hội làm thay đổi thái độ và hành vi nhận thức của công chúng báo chí, đặc biệt là các trang mạng xã hội Việc xây dựng mô hình tòa soạn hội tụ ở các cơ quan báo chí đang trở thành một vấn đề được đặc biệt quan tâm Một số cơ quan báo chí trong khi vẫn duy trì
tổ chức tòa soạn theo mô hình truyền thống đã thực hiện nhiều loại hình báo chí dẫn đến tình trạng phình to bộ máy và nguồn nhân lực, tình trạng cát cứ thông tin trong hoạt động nghiệp vụ, dẫn đến chồng lấn trong việc thu thập thông tin trong các sự kiện báo chí, cùng trong một tòa soạn nhưng mỗi ấn phẩm đăng một nội dung khác nhau, thiếu thống nhất về nội dung thiếu tính thống nhất trong xử lý thông tin, gây nên tình trạng lãng phí nguồn tư liệu Trong thời đại công nghệ thông tin bùng nổ làm thay đổi hành vi và thái
độ tiếp nhận tin tức của công chúng Điều này cũng tác động đến cách làm báo của nhiều cơ quan báo chí Nhiều cơ quan báo chí lớn trên thế giới đã chuyển đổi mô hình tòa soạn truyền thống sang mô hình tòa soạn hội tụ đa loại hình nhằm tạo ra những nội dung tốt nhất cho tất cả các đầu ra và trên tất
cả các hạ tầng, nền tảng
Sự ra đời và phát triển mô hình “Toà soạn hội tụ” hiện đại là một tất yếu khách quan trong xu thế hội tụ truyền thông đương đại, khi mà sự phát triển mạnh mẽ của khoa học kỹ thuật cùng công nghệ số đã tạo nên thói quen mới trong cách tiếp nhận thông tin của độc giả - khán giả - thính giả Giờ đây, với những chiếc máy tính hoặc điện thoại thông minh, ai ai cũng có thể đọc - xem
- nghe tin tức ở mọi nơi, mọi lúc
Vì vậy, tôi lựa chọn đề tài: “Xu hướng xây dựng những tòa soạn hội tụ
về các tòa báo” Đề tài này là rất cần thiết trong bối cảnh hiện nay, để chúng
ta hiểu đúng, đầy đủ về xu hướng xây dựng tòa soạn hội tụ phù hợp với thời đại 4.0 hiện nay
2 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
Trang 4- Đối tượng nghiên cứu: Đối tượng nghiên cứu là Mô hình “Tòa soạn hội
tụ”
- Phạm vi nghiên cứu: Xu hướng xây dựng tòa soạn hội tụ về các tòa báo,… Liên hệ trách nhiệm bản thân trong quá trình học tập tại trường và tác nghiệp sau này
3 Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài
Mục tiêu tổng quát của đề tài là nghiên cứu mô hình tòa soạn hội tụ Để đạt
được mục tiêu tổng quát nêu trên, Tiểu luận tập trung giải quyết các nhiệm vụ cụ
thể sau đây: Hiểu biết chung về mô hình tòa soạn hội tụ; mô hình tòa soạn hội
tụ; mô hình tòa soạn hội tụ ở Việt Nam; tính ưu việt của tòa soạn hội tụ
4 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu
Các phương pháp cơ bản sử dụng trong Tiểu luận là: thống kê; phân tích, miêu tả; so sánh
Phương pháp thống kê được sử dụng để thu thập tư liệu Phương pháp phân tích sử dụng để phân tích tư liệu, xếp tư liệu vào những loại cụ thể
5 Kết cấu của Tiểu luận
Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, nội dung của Tiểu luận gồm 04 phần:
Phần 1: Lý thuyết chung về mô hình tòa soạn hội tụ.
Phần 2: Mô hình tòa soạn hội tụ.
Phần 3: Mô hình tòa soạn hội tụ ở Việt Nam
Phần 4: Tính ưu việt của tòa soạn hội tụ.
NỘI DUNG
I LÝ THUYẾT CHUNG VỀ TÒA SOẠN HỘI TỤ
1 Khái niệm “Tòa soạn”
Thông thường, từ tòa soạn áp dụng cho cơ quan báo in, báo điện tử, nhưng xét theo nghĩa “Tòa soạn là nơi sản xuất, biên tập và sửa chữa tin bài
Trang 5của một cơ quan báo chí” thì “tòa soạn” ở đây có thể hiểu chính là nơi làm việc của một cơ quan báo chí (kể cả đài phát thanh, truyền hình) để sản xuất
và tạo ra những sản phẩm báo chí phục vụ công chúng
2 Khái niệm “Hội tụ”
Theo Từ điển tiếng Việt, hội tụ là gặp nhau ở cùng một điểm
Trong tiếng Anh, hội tụ (convergence) là sự kết hợp của hai hoặc nhiều thực thể hiện tượng khác nhau
3 Khái niệm “Tòa soạn hội tụ”
Ngay từ năm 1978, giáo sư công nghệ truyền thông nổi tiếng người Mỹ Nicholas Negroponte đã đưa ra khái niệm hội tụ Điều đó cho thấy, quá trình hội tụ trên thế giới đã diễn ra từ vài thập kỷ nay
Tuy nhiên, đến năm 1983, giáo sư Ithiel de Sola Pool của Học viện Công nghệ Hoa Kỳ (MIT) mới chính thức đưa ra khái niệm truyền thông hội tụ và
dự đoán rằng, với sự phát triển của kỹ thuật số hóa, sẽ khiến các loại hình truyền thông vốn được phân chia rạch ròi, nay hội tụ với nhau
Và, khi thời đại truyền thông số ra đời, “con đường siêu cao tốc” bao quanh trái đất bằng hình ảnh, âm thanh và dữ liệu đã hội tụ với nhau Trong bối cảnh đó, báo chí truyền thông phải tìm cách để thích ứng với môi trường truyền thông mới
Do vậy, việc xây dựng các tòa soạn hội tụ đã và đang trở thành xu thế phát triển của ngành báo chí - truyền thông hiện đại
Trong thực tế, khi một phương tiện truyền thông mới ra đời, người ta thường quan tâm và nhắc nhiều đến sự “tồn tại” của các phương tiện truyền thông truyền thống
Tuy nhiên, với xu thế hội tụ truyền thông mạnh mẽ như hiện nay, các phương tiện truyền thông truyền thống và truyền thông mới lại có xu hướng cùng tích hợp, tương tác và hỗ trợ nhau, bằng những phương thức đa dạng và phức tạp hơn trước
Trang 6Vấn đề đặt ra là, hội tụ truyền thông không có nghĩa là sự cộng dồn một cách máy móc các loại hình báo chí trong cùng một cơ quan, mà thực chất trước xu thế hội tụ, một tòa soạn sẽ phải cấu trúc, sắp xếp lại để trở thành một
“guồng máy” sản xuất tin tức, chế ra nhiều “món ăn” đáp ứng các thị hiếu của công chúng hiện đại
Trong cuốn Mô hình hội tụ truyền thông (Media Convergence Models), Kevin L.McCrudden viết: “Hội tụ truyền thông là sự giao thoa giữa mô hình truyền thông mới và truyền thông truyền thống”
Trong đó, ông đưa ra mô hình truyền thông hội tụ lấy mạng Internet làm hạt nhân và Internet là phương tiện truyền thông mạnh mẽ nhất từng được tạo
ra, bởi vì nó có thể bắt chước tất cả phương tiện truyền thông khác, còn các phương tiện khác không thể bắt chước Internet
Qua đó có thể thấy, các phương tiện truyền thông mới và truyền thống có thể tương tác theo sự phát triển của công nghệ số hóa Điều đó đã khiến báo chí, phát thanh và truyền hình từng bước bị Internet “tấn công” mạnh mẽ, và trong môi trường hội tụ truyền thông đó, công chúng có thể tự do tìm kiếm thông tin một cách nhanh nhất trên các phương tiện truyền thông mà họ ưa thích
Trở lại lịch sử báo chí thế giới, từ lâu nay, hầu hết các tòa soạn trên thế giới đều được xây dựng và vận hành theo mô hình tòa soạn riêng rẽ, phóng viên chủ yếu “phục vụ” cho một loại hình báo chí Điều đó đã khiến các tòa soạn báo không phát huy được sức mạnh tổng thể về nguồn nhân lực cũng như ưu thế vượt trội của công nghệ đa phương tiện
Vì vậy, hiện nay nhiều tờ báo trên thế giới đã tìm cách xây dựng mô hình tòa soạn đa phương tiện, lấy báo điện tử làm trung tâm và khái niệm tòa soạn hội tụ (newsroom convergence) ra đời
Kết quả nghiên cứu của Viện nghiên cứu Giáo dục Truyền thông Medienhaus Vienna (Áo) cho thấy, mô hình tòa soạn hội tụ là từ khóa cho một trong những tiến trình thay đổi của các phương tiện thông tin đại chúng hiện nay
Trang 7Và, mô hình tòa soạn hội tụ đang có xu hướng lan rộng trong các cơ quan truyền thông trên thế giới Điều quan trọng hơn, mô hình tòa soạn hội tụ
đã và đang tạo ra sự thay đổi trong thói quen làm việc thường nhật của các nhà báo
Có thể thấy, tòa soạn hội tụ là một “chiến lược biên tập”, nhằm thúc đẩy công chúng có thể sử dụng bất cứ thiết bị nào để tiếp cận thông tin Tuy nhiên, tòa soạn hội tụ phải phụ thuộc vào các quy định cũng như luật báo chí của từng quốc gia, đặc biệt là nền tảng khoa học và công nghệ, cũng như văn hóa tòa soạn
Do đó, sự ra đời và phát triển tòa soạn hội tụ là một tất yếu khách quan của đời sống truyền thông hiện đại Và sự tích hợp giữa các phương tiện truyền thông mới và cũ trong cùng một tòa soạn là đặc điểm nổi bật nhất của tòa soạn hội tụ
Có người cho rằng, sự tích hợp này giống như như một cuộc “hôn nhân”, bao gồm nhiều chủ thể: báo in, báo mạng, phát thanh, truyền hình và tạp chí Các chủ thể phải điều tiết lẫn nhau, kết hợp linh hoạt với nhau để tạo
ra “những đứa con tinh thần” mà công chúng dễ dàng đón nhận trong bất kỳ hình thức nào
Tóm lại, tòa soạn hội tụ được hiểu là một mô hình tòa soạn hiện đại, trong đó có sự hợp nhất giữa các phòng ban chuyên môn trong tòa soạn, các phóng viên, biên tập viên cũng như lãnh đạo cùng làm việc trong một không gian mở trên một mặt phẳng, lấy trung tâm sản xuất và phân phối tin tức đa phương tiện làm hạt nhân - nơi có thể giúp lãnh đạo tòa soạn đưa ra chỉ thị nhanh nhất và thống nhất về nội dung đến từng nhân viên trong tòa soạn
II MÔ HÌNH TÒA SOẠN HỘI TỤ
Tòa soạn hội tụ là xu hướng tất yếu, đang diễn ra mạnh mẽ trong bối cảnh cạnh tranh thông tin khốc liệt trong kỷ nguyên số hiện nay Tòa soạn hội
tụ là mô hình tòa soạn đa loại hình, đa phương tiện, lấy báo điện tử làm trung tâm Tính chất “hội tụ” không chỉ được thể hiện qua môi trường, không gian
Trang 8làm việc trong tòa soạn mà còn thể hiện qua yếu tố “căn cốt” là hội tụ nội dung và công nghệ trong bối cảnh chuyển đổi số; thể hiện qua phương thức tác nghiệp của nhà báo hay sự tương tác mật thiết với công chúng
Tòa soạn hội tụ mang đến những hiệu quả ưu việt như cung cấp được nội dung trên nhiều loại hình, phương tiện, thiết bị tiếp nhận, tạo nên các hiệu ứng tương tác mạnh mẽ nhất, thỏa mãn tối đa nhu cầu của công chúng
1 Mô hình trụ sở
Tòa soạn hội tụ được hiểu là một mô hình tòa soạn hiện đại, trong đó có
sự hợp nhất giữa các phòng ban chuyên môn trong tòa soạn, các phóng viên, biên tập viên cũng như lãnh đạo cùng làm việc trong một không gian mở, lấy trung tâm sản xuất và phân phối tin tức đa phương tiện làm hạt nhân Ở tòa soạn hội tụ, tốt nhất từ lãnh đạo đến nhân viên đều làm việc trên một mặt phẳng và các phóng viên, biên tập viên thuộc các loại hình truyền thông khác nhau như truyền hình, phát thanh, báo in, báo mạng điện tử, cùng hợp nhất địa điểm làm việc trong một văn phòng lớn, thay vì mỗi loại hình bố trí một tòa nhà riêng biệt Bên cạnh đó, bộ phận kỹ thuật đóng vai trò nghiên cứu, phát triển công nghệ và hỗ trợ kỹ thuật cho sản xuất tin bài cũng được bố trí tại đây nhằm đảm bảo sự tích hợp công nghệ ngay khi cần
Không gian làm việc như vậy tạo ra sự gần gũi và khuyến khích các phóng viên, biên tập viên có thể hợp tác với nhau trong công việc Trên thực
tế, có những công việc các phóng viên, biên tập viên gặp nhau trao đổi, đóng góp ý kiến trực tiếp sẽ mang lại hiệu quả cao hơn, thông tin được xử lý chuẩn xác và nhanh hơn (một trong những tiêu chí hàng đầu của báo điện tử), so với việc trao đổi qua các nhóm dược lập ra trên các nền tảng mạng xã hội (như zalo, viber, facebook)
2 Yếu tố “căn cốt”
Ngày nay, một kỷ nguyên mới của báo chí ra đời, kỷ nguyên của công nghệ số, hội tụ công nghệ và hội tụ nội dung Hội tụ nội dung và hội tụ công nghệ được hiểu như là sự tích hợp của các thành phần khác nhau từ khâu lấy
Trang 9tin, khâu sản xuất tin, bài, ảnh, xuất bản trực tuyến hoặc in ấn… Để thực hiện được việc này, cần có một sự “tích hợp” và “hội tụ” cả về nội dung lẫn hình thức xuất bản của một tờ báo Để làm được như vậy, cần có một nền tảng thống nhất giữa các dữ liệu được sử dụng Một trung tâm tích hợp là cần thiết Trung tâm này sẽ bao gồm các hệ thống như hệ thống tích hợp dữ liệu, hệ thống phân tích nội dung, hệ thống xử lý tin bài thông minh và hệ thống quản trị nội dung Khi đó, một phóng viên có thể thực hiện đưa tin tại hiện trường, đồng thời chuyển các dữ liệu (hình ảnh, âm thanh, video clip,…) thu nhận được về trung tâm tích hợp dữ liệu, ở đó dữ liệu sẽ được chia sẻ cho các phòng/ban hay phóng viên khác để thực hiện các bài viết sâu hơn, chi tiết hơn, cụ thể hơn Các bài viết hoặc dữ liệu được tạo ra tiếp tục được lưu trữ tại trung tâm tích hợp dữ liệu để chia sẻ tới các phóng viên (hay đơn vị, phòng/ban) khác
Vai trò của Ban Biên tập và Thư kí tòa soạn lúc này có vai trò đặc biệt quan trọng Các dữ liệu thông tin liên quan đến chỉ đạo, báo cáo của Ban Biên tập, Thư ký Tòa soạn, Phóng viên sẽ được lưu trữ trên hệ thống, đồng thời thông qua hệ thống sẽ quyết định loại hình tin/bài sẽ được xuất bản lên các kênh truyền thông phù hợp
Theo mô hình này, phóng viên sẽ nhận yêu cầu lấy tin tại hiện trường thông qua các phần mềm quản lý hoặc trực tiếp từ các phòng/ban hay ban biên tập và thư ký tòa soạn Các thông tin thu thập được của phóng viên sẽ được chuyển về trung tâm tích hợp dữ liệu để các phòng/ban và các phóng viên khác tái sử dụng Tại hiện trường, phóng viên có thể thực hiện các tin/bài mang tính cập nhật Ban Biên tập và Thư ký tòa soạn có trách nhiệm kiểm soát thông tin trước khi xuất bản đến báo in hoặc báo mạng tùy theo nhu cầu
và khả năng của tòa soạn
Trang 10Mô hình Tòa soạn hội tụ
Các hệ thống quản trị nội dung (CMS) tiện lợi, thông minh cùng với các phần mềm xử lý đồ họa, video…., hiện đại, với sự hỗ trợ trực tiếp của đội ngũ kỹ thuật lành nghề, giỏi công nghệ, giúp các phóng viên, biên tập viên phối hợp cùng nhau tạo ra các sản phẩm “hội tụ” về nội dung, các sản phẩm báo chí sinh động,
có chất lượng, thu hút bạn đọc, như các sản phẩm báo chí dữ liệu, báo chí di động, báo chí đa phương tiện (các bài longform, megastory, e-magazine)
Với mô hình này, lực lượng phóng viên, biên tập viên, kỹ thuật viên tăng cường sự hợp tác với nhau thay vì tác nghiệp có phần riêng rẽ như trước Sự phối hợp trao đổi thông tin giữa các phóng viên, biên tập viên để tạo ra một sản phẩm đa phương tiện cụ thể, có thể được thực hiện qua việc trao đổi trực tiếp tại tòa soạn hoặc qua việc lập các nhóm trao đổi riêng qua các nền tảng mạng xã hội như zalo, viber hay facebook…
Với hệ thống CMS hiện đại này, tin bài không chỉ được sản xuất nhanh chóng, mà còn được kiểm soát chặt chẽ qua các tầng cấp duyệt để bảo đảm sự trung thực, khách quan, chính xác trong thông tin
Sau khi đã xác định đề tài qua các nguồn: Ban Biên tập, Ban Thư ký, trưởng ban chuyên môn, hay do phóng viên tự phát hiện từ sự kiện thời sự, sự phản ánh của độc giả, thì các phóng viên sẽ tiếp cận hiện trường, thực hiện