Nâng cao hiệu quả chi tiêu công trước những thách thức về xử lý chất thải rắn tại thành phố hồ chí minh

Quản lý chất thải rắn là một trong những dịch vụ môi trường đặc biệt ở địa bàn thành phố không chỉ vì chi phí cho hoạt động này rất lớn mà còn vì những tác động của nó với sức khỏe cộng

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP HỒ CHÍ MINH

*******

KHOA TÀI CHÍNH NHÀ NƯỚC

TIỂU LUẬN TÀI CHÍNH CƠNG

ĐỀ

TÀI :

NÂNG CAO HIỆU QUẢ CHI TIÊU CƠNG TRƯỚC NHỮNG THÁCH THỨC VỀ

XỬ LÝ CHẤT THẢI RẮN TẠI THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

Giảng viên hướng dẫn : Đặng Văn Cuờng Sinh viên thực hiện : Nhĩm SV lớp TC5_K33

Thành phố Hồ Chí Minh ngày 05 tháng 11 năm 2009

MỤC LỤC



LỜI MỞ ĐẦU

I Thực trạng môi trường ở TPHCM do chất thải rắn (CTR) gây ra và những thách thức:

1.1 Tình hình diễn biến khối lượng CTR trên địa bàn TPHCM: 1

1.2 Những thách thức 3

II Quản lý chi tiêu công trong vấn đề xử lý rác thải tại TPHCM: 2.1 Nguồn ngân sách và tài chính chi cho công tác xử lý CTR 4

2.2 Thực trạng chi tiêu công trong xử lý CTR 5

2.2.1 Kết quả đạt được 6

2.2.2 Những vấn đề đặt ra 8

III Nâng cao hiệu quả chi tiêu công trong công tác làm “sạch “ môi trường: 3.1 Một số vấn đề trọng tâm trong nâng cao hiệu quả chi tiêu công 10

3.1.1 Xây dựng khuôn khổ pháp lý quản lý chi tiêu ngân sách 10

3.1.2 Cải thiện tính minh bạch trong việc chi tiêu ngân sách cho công

tác xử lý CTR 10

3.1.3 Nâng cao mối liên kết chặt chẽ giữa các bộ phận thực hiện chi tiêu công 11

3.1.4 Tuyên truyền, giáo dục nâng cao ý thức của người dân 11

3.2 Những giải pháp nhằm khắc phục các vướng mắc trong quá trình điều chỉnh chi tiêu công 11

LỜI KẾT

LỜI MỞ ĐẦU

Phát triển kinh tế, phát triển xã hội và bảo vệ môi trường luôn là ba nội dung không thể tách rời trong mọi hoạt động nhằm đảm bảo phát triển bền vững Theo dự báo tốc độ phát triển kinh tế của Việt Nam tiếp tục tăng ở mức cao trong những năm tới Tuy nhiên, tăng trưởng nhanh cũng đồng thời tạo nên những thách thức lớn về môi trường

Chất thải rắn là vấn đề đang nổi cộm ở Việt Nam Mỗi năm khoảng hơn 15 triệu tấn chất thải phát sinh trong cả nước Theo ước tính đến năm

2010, tổng lượng chất thải sinh hoạt phát sinh sẽ tăng 60% Hơn nữa quá trình mở rộng các khu đô thị cùng với phát triển công nghiệp mạnh mẽ sẽ làm tăng đáng kể lượng chất thải nguy hại phát sinh mà nếu không được xử

lý sẽ gây ảnh hưởng nghiêm trọng tới sức khỏe Do đó, quản lý chất thải rắn

là nội dung quan trọng cần được giải quyết một cách có hiệu quả

Thành phố Hồ Chí Minh, trung tâm kinh tế tài chính của cả nước cũng đang phải đối mặt với những thách thức do chất thải rắn gây ra Quản lý chất thải rắn là một trong những dịch vụ môi trường đặc biệt ở địa bàn thành phố không chỉ vì chi phí cho hoạt động này rất lớn mà còn vì những tác động của

nó với sức khỏe cộng đồng và đời sống của người dân Chính quyền thành phố đang nổ lực giải quyết vấn đề này bằng cách phối hợp các biện pháp chính sách, tài chính và các hoạt động nâng cao nhận thức của người dân

Trên thực tế có nhiều giải pháp nâng cao hiệu quả của công tác xử lý chất thải rắn Tuy nhiên,trong phạm vi đề tài này chúng tôi chỉ tập trung phân tích những vấn đề liên quan đến phân bổ nguồn ngân sách của chính quyền thành phố HCM cho công tác xử lý chất thải rắn.Đồng thời đưa ra

những giải pháp nhằm “Nâng cao hiệu quả chi tiêu công trước những

thách thức về xử lý chất thải rắn ở TPHCM”.

Rõ ràng để đạt được các mục tiêu về quản lý và tiêu hủy chất thải rắn theo phương thức có tính chi phí, hiệu quả cao và an toàn thì đòi hỏi phải có huy động, nổ lực và gắn kết mọi thành phần trong xã hội Trong đó, vai trò của các cơ quan chính phủ trong việc hoạch định kế hoạch chi tiêu công và quản lý hiệu quả nguồn ngân sách là vô cùng quan trọng Do đó, đề tài sẽ tập trung phân tích những vấn đề liên quan đến công tác xử lý chất thải rắn đứng trên giác độ của đơn vị hoạch định chi tiêu công Do hạn chế về thời gian nghiên cứu, nguồn tài liệu và khả năng phân tích nên đề tài chắc chắn sẽ không tránh khỏi nhưng thiếu sót, chúng tôi rất mong nhận được ý kiến đóng góp từ phía thầy giáo hướng dẫn nhằm nâng cao chất lượng và tính khả thi của đề tài trong thực tiễn

DANH SÁCH THÀNH VIÊN THAM GIA VIẾT

TIỂU LUẬN

1 Lê Văn Cường TC5_K33

2 Lưu Thị Thùy Dung TC5_K33

3 Bùi Thị Thanh Hải TC5_K33

4 Nguyễn Thị Lệ Huyên TC5_K33

5 Nguyễn Thị Thiều Hoa TC5_K33

6 Nguyễn Duy Khuynh TC5_K33

7 Huỳnh Tân Sâm TC5_K33

8 Diêm Thị Thùy TC5_K33

9 Nguyễn Thị Hương Thơm TC5_K33

NHẬN XÉT CỦA GIẢNG VIÊN:

ĐIỂM: ……….

I Thực trạng môi trường ở TPHCM do chất thải rắn (CTR) gây ra và những thách thức:

1.1 Tình hình diễn biến khối lượng CTR trên địa bàn TPHCM:

CTR ở đây được hiểu là tất cả các chất thải phát sinh do các hoạt động của con người và động vật tồn tại ở dạng rắn, được thải bỏ khi không còn hữu dụng Thuật ngữ CTR được sử dụng trong tiểu luận này là bao hàm tất

cả các chất rắn hỗn hợp thải ra từ cộng đồng dân cư đô thị cũng như các chất thải rắn đặc thù từ các ngành sản xuất nông nghiệp, công nghiệp, khai khoáng Trong đó tập trung phân tích tác động của CTR sinh hoạt đối với môi trường

Theo số liệu thống kê của Sở Tài Nguyên & Môi Trường, mỗi năm có hơn 15 triệu CTR phát sinh từ nhiều nguồn khác nhau ở Việt Nam, trong đó khoảng hơn 16.000 tấn/năm CTR phát sinh được xem là chất thải nguy hại Chất thải chủ yếu tập trung ở các khu đô thị Tuy tỷ lệ dân thành thị chỉ chiếm khoảng 24% tổng dân số cả nước nhưng lại phát sinh hơn 6 triệu tấn rác thải mỗi năm

Ở địa bàn thành phố Hồ Chí Minh:

Theo số liệu thống kê của Sở Tài nguyên & Môi trường TPHCM, khối lượng CTR sinh hoạt thu gom được trên địa bàn nhìn chung có sự gia tăng nhanh chóng trong khoảng thời gian 1992 – 2008, mặc dù trong một số thời điểm nhất định (các năm 1997, 1998, 2005), lượng CTR sinh hoạt có xu hướng giảm đi, nhưng sau đó lại tiếp tục gia tăng trở lại Trong 1992 – 2007, khối lượng CTR sinh hoạt thu gom được đã tăng gấp 4,6 lần, từ 42.4807 tấn/ năm (năm 1992) lên đến 1.954.236 tấn/năm (năm 2007), tương ứng với khối lượng CTR sinh hoạt bình quân mỗi ngày tăng từ 1.164 tấn/ngày (1992) lên đến 5.354 tấn/ngày (năm 2007) (Xem bảng 1)

Sự tụt giảm khối lượng tuyệt đối CTR sinh hoạt một số năm (1997,

1998, 2005) là do:

- Tình trạng khủng hoảng kinh tế chung ở khu vực Đông Nam Á trong khoảng thời gian 1997 – 1998 làm ảnh hưởng đến mức tiêu dùng của người dân thành phố

- Hệ thống thu gom CTR sinh hoạt của thành phố không đáp ứng đủ nhu cầu thu gom toàn bộ lượng CTR sinh hoạt trên địa bàn

- Một nguyên nhân nữa cũng ảnh hưởng tới sự sụt giảm tỉ lệ thu gom khối lượng CTR là năm 2005 là giai đoạn thành phố cơ cấu lại tổ chức của

bộ máy thu gom (quản lý lại lực lượng thu gom rác dân lập và thực hiện khoán thu gom, vận chuyển CTR đô thị năm 2005) Tỉ lệ CTR không thu gom được ước tính chiếm khoảng 10% khối lượng CTR của năm đó

Lưu ý rằng, các số liệu về CTR sinh hoạt được trích dẫn sử dụng ở trên là tính trên lượng CTR thu gom được (khoảng 90%) Ngoài lượng CTR sinh hoạt thu gom được, còn có một lượng đáng kể CTR được đổ xuống kênh, mương (vùng ven), thậm chí đổ rác cả vào trong các hố ga thoát nước dọc các đường phố, đổ rác nhờ nhà hàng xóm, đổ vào thùng rác công cộng (một số hộ dân ở Quận 4)…

Bảng 1: Tỷ lệ gia tăng chất thải rắn sinh hoạt từ năm 1992 - 2007

Năm

Khối lượng chất thải rắn sinh hoạt phát sinh Tỷ lệ gia tăng

chất thải hàng năm (%)

2001 1.369.358 3.752 16,74

(Nguồn: tổng hợp từ số liệu của Sở tài nguyên & Môi trường)

Theo ước tính, lượng CTR sẽ tăng lên đáng kể trong những năm tới

do tỷ lệ dân thành thị ngày càng tăng, tiêu dùng tăng và sản xuất cũng tăng mạnh cùng với việc phát triển thêm nhiều khu công nghiệp có tiềm năng phát sinh nhiều chất thải nguy hại

1.2 Những thách thức

Môi trường và sự phát triển bền vững hiện nay không chỉ là vấn đề riêng của mỗi quốc gia mà nó đã trở thành mối quan tâm đặc biệt của toàn cầu Môi trường và sự phát triển kinh tế có mối quan hệ ngược chiều Nếu đặt mục tiêu phát triển kinh tế cao, khả năng phải sử dụng nhiều tài nguyên thiên nhiên, khả năng xảy ra ô nhiễm từ các chất thải công nghiệp là rất lớn, ảnh hưởng lớn đến sự phát triển bền vững của môi trường và ngược lại Do

đó, các quốc gia cần phải giải quyết hài hoà mối quan hệ trên Việt Nam cũng không phải là một ngoại lệ Lượng CTR khổng lồ phát sinh hàng năm

và không ngừng tăng ở Việt Nam nói chung và trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh nói riêng đã gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe con người

và làm hủy hoại môi trường Thực trạng đáng buồn là vấn nạn ô nhiễm: ô nhiễm nguồn nước, ô nhiễm không khí, ô nhiễm tiếng ồn, ô nhiễm từ các chất thải độc hại, ô nhiễm từ sự ảnh hưởng của quá trình phát triển xã hội

Hậu quả của ô nhiễm:

o Năng suất đất nông nghiệp bị giảm;

o Gia tăng tình trạng thiếu nước;

o Thời tiết ngày một khắc nghiệt (hạn hán, lũ lụt thường xuyên xảy ra);

o Các hệ sinh thái mất thăng bằng;

o Gia tăng bệnh tật …

Như vậy có thể thấy môi trường có vị trí vô cùng to lớn đối với sự tồn tại và phát triển của loài người, nên vấn đề làm sao để duy trì, bảo vệ phát triển môi trường một cách bền vững là bài toán khó cho bất kì quốc gia nào, đặc biệt là những nước đang phát triển như Việt Nam Từ những phân tích

tổng quát ở trên ta có thể nhận thấy thách thức đặt ra đối với TP.HCM

trong vấn đề xử lý CTR cụ thể như sau:

- Chưa có hệ thống quản lý CTR đồng nhất, nó phải được xem như một phần không thể thiếu trong các chương trình phát triển đô thị, chiến lược phát triển kinh tế;

- Tính bền vững về tài chính và xã hội cho các hoạt động đầu tư quản lý CTR chưa thật sự cao; nên phải xã hội hoá các hoạt động thu gom, phân loại, xử lí CTR;

- Đặc biệt chất thải nguy hại phát sinh từ các cơ sở sản xuất công nghiệp, các bệnh viện và hóa chất bảo vệ thực vật tồn lưu vẫn đang là mối nguy hại lớn cho môi trường thành phố; cần giải quyết rốt ráo các vấn đề trên

- Ý thức và hành động người dân về bảo vệ môi trường chưa cao; nên phải tích cực tuyên truyền, giáo dục, giám sát, xử lí nghiêm minh các trường hợp gây nguy hại đến môi trường;

- Tăng cường bảo vệ các nhóm đối tượng dễ bị tổn thương (những người tham gia nhặt rác, phụ nữ và trẻ em nghèo)

II Quản lý chi tiêu công trong vấn đề xử lý rác thải tại TPHCM:

2.1 Nguồn ngân sách và tài chính chi cho công tác xử lý CTR:

Trung bình mỗi ngày TPHCM thải ra khoảng 6.000 tấn rác sinh hoạt Con số này dự báo sẽ còn tăng khoảng 10%/năm theo đà tăng trưởng của thành phố Cùng với sự gia tăng rác thải, chi phí xử lý rác thải cũng tăng nhanh chóng và đang thực sự trở thành gánh nặng cho thành phố Để "dọn dẹp" lượng chất thải trên, mỗi năm thành phố phải chi trên 500 tỷ đồng Dự báo, do lượng rác ngày càng tăng nhanh nên chi phí cũng sẽ tăng khoảng 10% - 12%/năm

Ngân sách chi cho công tác xử lý CTR được huy động từ các nguồn chủ yếu sau:

- Nguồn bổ sung từ ngân sách cấp trên;

- Các khoản tài trợ, hỗ trợ, đóng góp, ủy thác đầu tư của tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước;

- Ngân sách thành phố chi cho công tác bảo vệ môi trường (đã bao gồm các khoản phí và lệ phí phục vụ cho việc cho việc xử lý rác) Theo Quyết định 88/2008/QĐ-UBND ngày 22/12/2008 của UBND Thành phố Hồ Chí Minh, từ ngày 1/5/2009, TPHCM sẽ áp dụng mức phí thu gom rác sinh hoạt mới nhằm bù đắp chi phí của ngân sách thành phố hỗ trợ cho công tác thu gom, vận chuyển và xử lý chất thải rắn sinh hoạt Với mức thu hiện nay, hoạt động thu gom, vận chuyển và xử lý rác sinh hoạt thu không đủ bù chi

Hiện mỗi năm, ngân sách thành phố phải chi từ 850 tỷ đến 1.000 tỷ đồng để

hỗ trợ cho công tác này Do đó, lần này thành phố điều chỉnh mức phí theo hướng tăng cao hơn tại các hộ dân ở nội thành và tính theo khối lượng tại các cơ sở kinh doanh

Mức phí đối với hộ gia đình:

Đối tượng (đồng/tháng) Mức phí

Ngoại thành-vùng

ven

Mặt tiền đường 15.000

Mức phí đối với các đối tượng ngoài hộ gia đình, bao gồm các nhóm

và mức phí như sau:

Đối tượng ngoài hộ dân

Mức phí (bao gồm thu gom, vận chuyển, xử lý bảo vệ môi trường) Nhóm 1:

- Các quán ăn - uống sáng tối trong nhà

và vỉa hè được phép sử dụng

- Cơ sở thương nghiệp nhỏ

- Trường học, thư viện

- Cơ quan hành chính, sự nghiệp

có khối lượng chất thải rắn phát sinh

< 250 kg/tháng.

60.000 đồng/cơ sở/tháng

Nhóm 2:

- Các quán ăn - uống sáng tối trong nhà

và vỉa hè được phép sử dụng

- Cơ sở thương nghiệp nhỏ

110.000 đồng/cơ sở/tháng

- Trường học, thư viện.

- Cơ quan hành chính, sự nghiệp

có khối lượng chất thải rắn phát sinh

>250 kg/tháng ≤ 420 kg/tháng

Nhóm 3:

- Các đối tượng còn lại: các quán ăn

trong nhà cả ngày;

- Nhà hàng, khách sạn, thương nghiệp

lớn;

- Chợ, siêu thị, trung tâm thương mại;

- Rác sinh hoạt từ các cơ sở sản xuất, y

tế, địa điểm vui chơi, công trình xây

dựng…

176.800 đồng/m3/tháng (Hệ số quy đổi 1m3 rác

= 420 kg rác)

2.2 Thực trạng chi tiêu công trong xử lý CTR:

Để đánh giá về thực trạng chi tiêu công trong công tác xử lý chất thải rắn, đề tài sẽ phân tích tình hình chi tiêu công ở một số khu vực cụ thể trên địa bàn TPHCM để có cái nhìn khái quát tình hình chi tiêu công của toàn TPHCM

Cho đến thời điểm này, trên toàn địa bàn thành phố có 4 bãi rác: Đông Thạnh (huyện Hóc Môn), Gò Cát (quận Bình Tân), Phước Hiệp (huyện Củ Chi) và Đa Phước (huyện Bình Chánh) Trong số này, 2 bãi rác Đông Thạnh

và Gò Cát đã đóng cửa, không tiếp nhận rác nữa Toàn bộ 6.000 tấn rác hiện hữu của thành phố được chia đều cho 2 bãi rác Phước Hiệp và Đa Phước xử

lý

 Bãi rác Phước Hiệp do thành phố đầu tư, hiện đang được Công ty Môi trường đô thị quản lý Nếu tính đúng, tính đủ chi phí xây dựng, vận hành ở bãi rác Phước Hiệp thì giá thành xử lý mỗi tấn rác khoảng 20 USD Trong đó:

+ Chi phí xây dựng khoảng 160.000 đồng – 180.000 đồng/tấn;

+ Chi phí xử lý nước rỉ rác khoảng 90.000 đồng/m³;

+ Chi phí phủ đỉnh khoảng 140.000 đồng/tấn;

+ Chi phí giám sát chất lượng môi trường khoảng 10.000 đồng/tấn; + Chi phí bảo trì khoảng 30.000 đồng/tấn (ước tổng kinh phí là 430.000 đồng/tấn, tương đương 20USD/tấn)

Như vậy, nếu lấy chi phí xử lý rác là khoảng 20 USD/tấn nhân với 3.000 tấn rác/ngày thì chỉ tính riêng ở Phước Hiệp, mỗi ngày thành phố đã phải tốn đến 60.000 USD tiền xử lý rác

 Bãi rác Đa Phước đã được một nhà đầu tư nước ngoài là Công ty

Xử lý CTR Việt Nam xây dựng toàn bộ Ngân sách địa phương phải chi trước cho chủ đầu tư là 9 triệu USD Với chi phí xử lý một tấn rác là 16,4 USD thì mỗi ngày thành phố phải trả cho chủ đầu tư khoảng 48.000 USD

Có thể nhận thấy khoản chi cho công tác xử lý chất thải thực sự là một gánh nặng cho thành phố trong bối cảnh khủng hoảng kinh tế, trong khi thành phố lại rất cần tiền để đầu tư xây dựng nhiều công trình quan trọng khác

2.2.1 Kết quả đạt được :

Thời gian qua UBND Thành Phố đã làm nhiều nỗ lực để nâng cao hiệu quả quản lý chi tiêu công trong xử lý Chất thải rắn.Và đạt được một số kết quả cụ thể như sau:

Về hiệu quả kinh tế -xã hội

Hằng năm, Tp.HCM thải ra khoảng 6 triệu tấn rác thải mỗi năm Trong khi tổng năng lực xử lý của các bãi rác lớn như Gò Cát, Phước Hiệp,

Đa Phước cũng vào khoảng xấp xỉ 5,8 triệu tấn/ năm Do đó có thể nói là TP

đã cơ bản xử lý được CTR hằng năm Điều này đem lại cho bản thân Tp.HCM sự sạch sẽ, cải thiện được bộ mât đô thị, góp phần bảo vệ môi trường, bảo vệ sức khỏe của những công dân đang sinh sống và làm việc trên địa bàn TP

Về mặt đường lối, chính sách:

 Thành Phố đã xây dựng khuôn khổ pháp lý về quản lý chi ngân sách; cải thiện tính minh bạch chi ngân sách; hoàn thiện cơ chế phân

bổ nguồn lực tài chính nhà nước Vấn đề minh bạch trong việc chi ngân sách thực hiện các vấn đề môi trường nói chung và xử lý rác thải nói riêng ngày càng được nâng cao Việc giải trình trước hội đồng nhân dân cũng như trước công dân giúp cho người dân hiểu và nắm bắt rõ hơn về tình hình thực tế cũng như hiệu quả của việc xử

lý rác thải với số tiền công của việc này Tính minh bạch của chi tiêu công cho công việc xử lý rác thải cũng rất quan trọng đối với các nhà đầu tư, nhà tài trợ – những người tất nhiên sẽ không hài lòng khi họ hỗ trợ nguồn lực tài chính nhưng lại không có đầy đủ thông tin tin cậy để đánh giá được số tiền tài trợ được sử dụng vào