Nhiệm vụ nghiên cứu: - Nghiên cứu cơ sở lý luận của việc quản lý hoạt động dạy học môn Ngữ văn,Lịch sử ở trường THPT; - Khảo sát thực trạng chất lượng dạy học môn Ngữ văn, Lịch sử và v
Trang 1A/ Đặt vấn đề.
1 Lý do chọn đề tài.
Trong sự nghiệp đổi mới đất nước, Đảng và nhà nước đánh giá cao về vaitrò của giáo dục và đào tạo Nghị quyết Trung ương II khóa VIII có nêu quan
điểm "Giáo dục - đào tạo là quốc sách hàng đầu" và "con người" được coi là mục
tiêu, là động lực quan trọng cho sự nghiệp phát triển của toàn xã hội Vì vậytrong cương lĩnh xây dựng đất nước thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội, Đảng
ta đã khẳng định "Nguồn lực lớn nhất, quý báu nhất của chúng ta là tiềm lực con người Việt Nam, trong đó có tiềm lực trí tuệ ".
Xuất phát từ cương lĩnh này, chúng ta nhận thức được tiềm năng của mỗingười, tập thể lao động và cả cộng đồng dân tộc phải được phát huy mạnh mẽhơn bao giờ hết, để phục vụ tích cực cho sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đạihóa đất nước hiện nay Chất lượng giáo dục phải được nâng cao đáp ứng nhucầu công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước Một trong những giải pháp để nângcao chất lượng giáo dục là phải nâng cao chất lượng công tác quản lý giáo dục.Trong khi giáo dục THPT giữ vai trò quan trọng trong việc tạo dựng mặt bằngdân trí, đáp ứng những yêu cầu kinh tế - xã hội trong xu thế hội nhập toàn cầu.Việc quản lý dạy học là một nhiệm vụ cơ bản hàng đầu, mặt khác là thước đođánh giá năng lực của người quản lý ở nhà trường THPT
Là người trực tiếp giảng dạy môn Ngữ văn đã nhiều năm và làm công tácquản lý hơn 7 năm, đã cố gắng nghiên cứu các biện pháp quản lý để nâng caochất lượng dạy học môn Ngữ văn, Lịch sử đứng ở góc độ của người quản lý,người trực tiếp giảng dạy và dự giờ của giáo viên, bản thân thấy rằng: Đặc thùcủa môn Ngữ văn, Lịch sử đối với học sinh THPT: Có một vị trí quan trọngtrong việc đào tạo, Hình thành và giáo dục nhân cách, đạo đức, lòng yêu nước,yêu CNXH, ý thức trách nhiệm đối với xã hội, gia đình
Đặc điểm của HS trường THPT Như Thanh: Là huyện miền núi, có gần 50%
HS là người dân tộc thiểu số; kỹ năng giao tiếp, kỹ năng diễn đạt, sự nhận thức
Trang 2về các vấn đề xã hội còn hạn chế nhiều so với HS các trường THPT các huyệnmiền xuôi Đặc biệt từ năm học 2006-2007 khi triển khai đồng loạt chương trìnhphân ban giáo dục THPT toàn quốc, một thực tế xảy ra - học sinh phân hoá rõrệt trong việc lựa chọn môn học, không những đối với HS miền xuôi, HS trườngTHPT Như Thanh cũng lựa chọn các môn KHTN là chủ yếu.
Với những lý do trên tôi chọn đã chọn vấn đề nghiên cứu: “Một số giải pháp
quản lý nhằm nâng cao chất lượng dạy học môn Ngữ văn, Lịch sử ở trường THPT Như Thanh”
4 Nhiệm vụ và phương pháp nghiên cứu
4.1 Nhiệm vụ nghiên cứu:
- Nghiên cứu cơ sở lý luận của việc quản lý hoạt động dạy học môn Ngữ văn,Lịch sử ở trường THPT;
- Khảo sát thực trạng chất lượng dạy học môn Ngữ văn, Lịch sử và việc quản lýhoạt động dạy học các bộ môn nói trên ở trường THPT Như Thanh;
- Đề xuất một số giải pháp quản lý nhằm nâng cao chất lượng dạy học mônNgữ văn, Lịch sử ở trường THPT Như Thanh
- Một số ý kiến đề xuất với tổ bộ môn Ngữ văn, Lịch sử và Sở GD- ĐT ThanhHoá
4.2 Phương pháp nghiên cứu:
Trang 3- Nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận: Phân tích- tổng hợp; phân loại và hệthống hóa, cụ thể hóa các tài liệu lý luận có liên quan để xây dựng cơ sở lý luậncho đề tài.
- Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn:
+ Quan sát sư phạm;
+ Điều tra;
+ Tổng kết kinh nghiệm QLGD trong các năm học;
+ Nghiên cứu các sản phẩm hoạt động
5 Phạm vi nghiên cứu.
Đề tài tập trung nghiên cứu các giải pháp quản lý hoạt động dạy học môn Ngữvăn và Lịch sử ở trường THPT Như Thanh
6 Điểm mới trong nghiên cứu.
- Góp phần hệ thống hoá cơ sở lý luận và làm rõ thực trạng quản lý hoạt động
dạy học môn Ngữ văn, Lịch sử
- Đề xuất được một số giải pháp quản lý nhằm nâng cao chất lượng dạy họcmôn Ngữ văn, Lịch sử ở trường THPT Như Thanh
B/ Giải quyết vấn đề.
I Thực trạng của vấn đề nghiên cứu.
1 Thực trạng chung của nhà trường.
- Đội ngũ CBQL đã xác định được nhiệm vụ trọng tâm của công tác giáo dục,việc đổi mới PPDH môn Ngữ văn, Lịch sử; song nhìn nhận chưa sâu sắc, toàndiện về vai trò, nội dung của hai bộ môn này trong việc hình thành nhân cáchcho HS
- Chất lượng đội ngũ GV dạy môn Ngữ văn, Lịch sử: Tuổi đời, tuổi nghề phầnlớn còn trẻ, kinh nghiệm chưa nhiều, trình độ tin học và ứng dụng CNTT vàodạy học của 2 môn này còn chậm; nhưng nhiệt tình giảng dạy, ham học hỏi, kiếnthức chuyên môn tương đối vững vàng, có phẩm chất chính trị, đạo đức lối sốnglành mạnh
Trang 42 Thực trạng của việc dạy- học môn Ngữ văn, Lịch sử.
2.1 Thực trạng của việc học: Một bộ phận HS còn ham học môn Ngữ văn,Lịch sử, thi khối C và thi HSG các cấp Nhưng hầu như HS chưa khai thác triệt
để kiến thức trong SGK, còn thụ động trong phương pháp học, khả năng tự họccòn yếu, chờ kiến thức có sẵn từ phía thầy (cô) cung cấp Điều kiện tiếp cậnthông tin và báo chí còn hạn chế Phần lớn số HS còn lại ngại học hai bộ mônnày, khả năng cảm nhận, diễn đạt, nhận thức các vấn đề trong môn học và cácvấn đề xã hội yếu
2.2 Thực trạng của việc dạy: Qua thực tế làm công tác quản lý tại trườngTHPT Như Thanh, qua các tiết đi dự giờ GV môn Ngữ văn, Lịch sử, bản thânnhận thấy việc đổi mới PPDH, khả năng truyền đạt kiến thức, các thông tin, dẫnchứng có liên quan đến môn học, bài học ở GV hai bộ môn này chưa đồng đều,việc hướng dẫn HS học và tự học ở nhà, phân tích kết quả học tập của học sinhchưa được quan tâm thường xuyên; chất lượng sinh hoạt tổ bộ môn còn nặng vềhành chính sự vụ
Đứng trước những thực trạng đã nêu ở trên, làm thế nào để có những giải phápquản lý duy trì và phát huy được chất lượng dạy học môn Ngữ văn, Lịch sử; đó
là câu hỏi đặt ra cho chính bản thân tôi, CBQL trong nhà trường và giáo viêngiảng dạy hai bộ môn này Là CBQL phụ trách công tác chuyên môn dạy học,tôi có ý tưởng đề xuất các giải pháp quản lý nhằm nâng cao chất lượng dạy họcmôn Ngữ văn, Lịch sử
II Các giải pháp thực hiện.
1 Giải pháp nâng cao nhận thức của các đối tượng có liên quan đến quản lý hoạt động dạy học môn Ngữ văn, Lịch sử.
Làm cho CBQL, GV, HS nhận thức đúng đắn hơn về tầm quan trọng củamôn Ngữ văn, Lịch sử đối với sự phát triển nhân cách của mỗi người, đối với
Trang 5chất lượng giáo dục phổ thông Có định hướng đúng đắn hơn trong quản lý điềuhành; trong dạy và học môn Ngữ văn, Lịch sử.
2 Giải pháp quản lý việc thực hiện nội dung dạy học môn Ngữ văn, Lịch sử.
2.1 Đẩy mạnh quản lý việc thực hiện đổi mới phương pháp, hình thức tổ chức dạy học môn Ngữ văn, Lịch sử
- Hình thành và bồi dưỡng ở mỗi học sinh năng lực tự học, năng lực cảmnhận, tư duy, phương thức học tập suốt đời trong một xã hội học tập Nâng caochất lượng dạy học môn Ngữ văn, Lịch sử
- Đưa việc đổi mới PPDH trở thành nền nếp trong hoạt động dạy học mônNgữ văn, Lịch sử của nhà trường
2.2 Đổi mới công tác kiểm tra chuyên môn.
- Tư vấn và thúc đẩy nghiệp vụ sư phạm của giáo viên
- Đánh giá đúng thực chất năng lực chuyên môn của từng giáo viên Nâng caochất lượng hoạt động dạy học môn Ngữ văn, Lịch sử trong nhà trường
2.3 Đẩy mạnh quản lý việc học và tự học của học sinh.
- CBQL, GV nâng cao năng lực tổ chức, quản lý việc đổi mới hình thức tổ
chức dạy học, phương pháp tổ chức dạy học: trên lớp, ngoài giờ lên lớp
- HS có động cơ học tập đúng đắn, chăm chỉ, có tinh thần vượt khó, trungthực trong kiểm tra, thi cử
2.4 Đổi mới kiểm tra, đánh giá kết quả học tập môn Ngữ văn, Lịch sử của học sinh.
- Tạo chuyển biến trong nhận thức của học sinh về công tác kiểm tra, đánhgiá
- Phát huy được khả năng sáng tạo của học sinh trong việc vận dụng kiến thức
đã học
2.5 Tăng cường huy động, xây dựng, sử dụng có hiệu quả cơ sở vật chất, thiết
bị phục vụ cho hoạt động dạy học môn Ngữ văn, Lịch sử.
Trang 6- CBQL cần tạo điều kiện tốt cho GV thực hiện các yêu cầu của hoạt độnggiảng dạy.
- Huy động các nguồn lực tài chính tăng cường cơ sở vật chất, thiết bị dạyhọc nhằm nâng cao chất lượng hoạt động dạy học các bộ môn nói chung và mônNgữ văn, Lịch sử nói riêng
III Tổ chức thực hiện giải pháp.
1 Giải pháp nâng cao nhận thức của các đối tượng có liên quan đến quản lý
hoạt động dạy học môn Ngữ văn, Lịch sử.
a) Bồi dưỡng nhận thức cho CBQL:
- Tổ chức nghiên cứu các tài liệu về quản lý nhà trường, quản lý hoạt độngdạy học, tìm hiểu đặc thù quản lý môn Ngữ văn, Lịch sử
- Tổ chức cho CBQL trao đổi học hỏi kinh nghiệm lẫn nhau trong quản lýđiều hành
- Tham quan, học tập mô hình quản lý hoạt động dạy học môn Ngữ văn,Lịch sử ở những trường có chất lượng cao
b) Bồi dưỡng nhận thức cho GV:
- Khảo sát nhận thức của GV thông qua trao đổi ngoài giờ dạy, các buổisinh hoạt tổ chuyên môn, qua giờ dạy trên lớp
- Tổ chức bồi dưỡng thường xuyên tại trường xuất phát từ yêu cầu dạy họcmôn Ngữ văn, Lịch sử của GV trong giai đoạn hiện nay phù hợp với nhu cầuthực tiễn
- Tổ chức Hội thảo, hoạt động ngoại khoá về đổi mới phương pháp dạy họcmôn Ngữ văn, Lịch sử
c) Bồi dưỡng nhận thức cho HS:
- Khảo sát nhận thức của HS thông qua các tiết dự giờ, kết quả các bài thi
- Tổ chức các cuộc thi tìm hiểu, hoạt động ngoại khoá, các buổi sinh hoạttập thể về đổi mới việc học, sự nhận thức, cảm thụ các sự kiện diễn ra trong lịch
sử và đời sống hàng ngày thông qua môn Ngữ văn, Lịch sử
Trang 7GV Ngữ văn, Lịch sử và HS trong buổi sinh hoạt ngoại
khoá Tấm gương đạo đức Hồ Chí minh”
Trang 82 Giải pháp quản lý việc thực hiện nội dung dạy học môn Ngữ văn, Lịch sử.
2.1 Đẩy mạnh quản lý việc thực hiện đổi mới phương pháp, hình thức tổ chức dạy học.
- Xây dựng được kế hoạch hoạt động chuyên môn, trong đó chú trọng đếnviệc đổi mới PPDH môn Ngữ văn, Lịch sử riêng cho từng đối tượng HS cụ thểđồng thời xác định được các mục tiêu cần đạt nhằm tác động tích cực cho GV
và HS, phụ huynh thấy rõ tầm quan trọng, tính tất yếu phải đổi mới PPDH đểphù hợp với đổi mới chương trình GDPT
- Tổ chức cho GV tiếp cận với PPDH mới qua tài liệu, băng hình, các hộinghị chuyên đề tại Sở, dự giờ dạy mẫu của những GV cốt cán rút kinh nghiệm
về đổi mới PPDH
- Hướng hoạt động dạy học đến trọng tâm hình thành và bồi dưỡng phươngpháp học, tự học ở học sinh, từng bước hướng học sinh đến trạng thái làm chủ
Trang 9được hoạt động học tập Điều này bắt đầu từ đổi mới việc xây dựng mục tiêumỗi bài dạy Chuyển mục tiêu phải đạt của người thầy sau mỗi tiết dạy sang mụctiêu mà trong đó học sinh là chủ thể, xác định rõ những cái học sinh biết được,hiểu được, vận dụng được sau khi học.
Đổi mới việc xác định mục tiêu bài dạy tất yếu dẫn đến việc thiết kế bàidạy và các hoạt động dạy học trong giờ lên lớp phải chú trọng đến chủ thể củahoạt động học là học sinh Khi chỉ đạo hoạt động dạy học, người quản lý chỉ đạothay đổi cách soạn giáo án, chuyển trọng tâm từ thiết kế các hoạt động của thầysang thiết kế các hoạt động của trò Tăng cường tổ chức các hoạt động dạy họcmôn Ngữ văn, Lịch sử nhằm gắn liền việc học với tư duy sáng tạo, đặt ra cáccâu hỏi tập trung vào vấn đề cốt lõi để học sinh thực hiện tốt các thao tác tư duy,rèn học sinh phát triển tự học ngay trong từng tiết học, chứ không phải chỉ tựhọc khi không có sự hiện diện của giáo viên
- Nhận diện được đầy đủ các phương thức học tập đa dạng của học sinh để
tổ chức những hình thức dạy học phù hợp với cách học mới của học sinh, giúphọc sinh học tập tích cực, độc lập, sáng tạo Cũng từ sự phong phú của cácphương thức học tập của học sinh nên việc đổi mới PPDH cần được tổ chứcthực hiện trong tiết dạy cũng như các hoạt động ngoài giờ lên lớp, ở mọi lúc,mọi nơi, trong mọi môi trường hoạt động của học sinh
- Kích thích nhu cầu tự học và niềm tin vào khả năng tự học của học sinh.Học sinh không thể tự học tốt nếu các em thiếu niềm vui, thiếu hứng thú học tập,thiếu sự mong muốn tự mình tìm tòi tri thức, thiếu niềm tin vào chính mình Khi
có được động lực tự học, với sự cố vấn, dẫn dắt của GV, học sinh dần hìnhthành khả năng tự kiểm tra, đánh giá, tự điều chỉnh, kỹ năng thảo luận nhóm,tiến đến hình thành và phát triển năng lực tự học, tự giải quyết vấn đề Xây dựngđược năng lực tự học cho học sinh THPT Như Thanh là tạo được nền tảng quantrọng để các em phát triển năng lực tự học, tự nghiên cứu ở bậc đại học, CĐ,THCN và tự học để phát triển năng lực tư duy trong lao động sản xuất
Trang 10- Đa dạng hoá các hình thức tổ chức dạy học Tăng cường học tập cá thể,phối hợp với học tập hợp tác trong nhóm học sinh Tăng cường tổ chức học tậpqua các buổi tham quan thực tế để học sinh tiếp cận thực tế bằng nhiều cách:nghe, nhìn, cảm nhận, thảo luận,
- Đổi mới cách kiểm tra, đánh giá học sinh mà trước hết là đổi mới hìnhthức ra đề thi, coi thi trên lớp và chấm thi định kỳ, học kỳ
- Đổi mới cách đánh giá hoạt động dạy của giáo viên Người GV dạy giỏikhông chỉ là người nâng được số lượng học sinh giỏi, giảm số học sinh yếu màquan trọng hơn là phải tổ chức được cho mỗi học sinh trong lớp đều thực sự làmviệc, tham gia xây dựng bài, có kỹ năng khai thác hiệu quả phương tiện dạy họcđược nhà trường trang bị và nhất là tạo được cho học sinh niềm tin, niềm vui vàphương pháp học tập CBQL phải làm cho GV nhận thức đầy đủ được vấn đềnày và phải luôn hoàn thiện mình trong quá trình học tập, bồi dưỡng chuyênmôn, nghiệp vụ
- Đổi mới phương tiện dạy học Khuyến khích GV sử dụng các phiếu họctập, tăng cường vận dụng CNTT, dạy học đa phương tiện vào phục vụ hoạt độngdạy học môn Ngữ văn, Lịch sử đạt hiệu quả cao
- Phát huy tối đa vai trò của tổ chuyên môn Xây dựng được đội ngũ GV cốtcán làm nòng cốt trong đổi mới phương pháp dạy học để lôi cuốn diện đại tràcùng tham gia
- Tổ chức kiểm tra, tổng kết, đánh giá, rút kinh nghiệm việc đổi mớiphương pháp dạy học môn Ngữ văn, Lịch sử trong nhà trường một cách thườngxuyên, định kỳ Đưa việc thực hiện đổi mới PPDH vào tiêu chuẩn thi đua từngnăm học và nó phải trở thành hoạt động thường xuyên
Trang 11Một cách dạy các tác phẩm văn học theo hình thức sơ đồ hoá
Trang 12Cán bộ Đảng viên và Đoàn viên ưu tú viếng tượng đài liệt sĩ
huyện Như Thanh
2.2 Đổi mới công tác kiểm tra chuyên môn.
- Lập kế hoạch kiểm tra và công bố kế hoạch kiểm tra ngay từ đầu năm học
để các thành viên của trường biết và cùng phối hợp thực hiện kế hoạch
- Xác định rõ mục đích kiểm tra là nhằm phát hiện và khơi gợi được tiềmnăng sẵn có của GV, phát hiện những khó khăn khách quan tác động đến hoạtđộng dạy học của mỗi GV để tìm cách tháo gỡ, khắc phục, giúp họ thực hiện tốtnhiệm vụ
- Xây dựng chuẩn đánh giá hoạt động dạy học môn Ngữ văn, Lịch sử của
GV dựa trên cơ sở chuẩn đánh giá GV THPT, các nội dung kiểm tra của hoạtđộng sư phạm nhà giáo Phổ biến đến tất cả GV, tạo cho họ một tâm thế thoảimái, sẵn sàng khi được kiểm tra
Trang 13- Phối hợp các hình thức kiểm tra hoạt động dạy của giáo viên, gồm: kiểmtra giờ lên lớp, kiểm tra hồ sơ chuyên môn, kiểm tra kết quả giờ dạy.
- Với mục đích kế hoạch hoá hoạt động dạy học môn ngữ văn, Lịch sử, bảnthâẩntiển khai đến các bộ phận có liên quan tập trung kiểm tra việc lập kế hoạch,quá trình thực hiện kế hoạch, kết quả thực hiện kế hoạch dạy học các môn nóitrên của mỗi giáo viên và của tổ chuyên môn
- Thường xuyên kiểm tra hoạt động của tổ chuyên môn Ngữ văn, Lịch sửtrong việc tác động giáo viên dạy tốt, thực hiện đổi mới phương pháp dạy học,thực hiện bồi dưỡng và tự bồi dưỡng, xây dựng tình đoàn kết gắn bó trongchuyên môn và trong mọi sinh hoạt tập thể
- Kết hợp đánh giá với tư vấn nhằm giúp giáo viên tự phân tích, tự đánhgiá được năng lực sư phạm của mình để rút ra được những bài học kinh nghiệmlàm cơ sở cho việc nâng cao chất lượng dạy học môn Ngữ văn, Lịch sử
- Kiểm tra với thái độ xây dựng; trân trọng những điều giáo viên đã thựchiện tốt và chân tình chỉ ra những điều giáo viên cần khắc phục trong hoạt độngdạy học, tạo nên sự hợp tác chuyên môn trong tập thể nhằm đưa chất lượng hoạtđộng dạy học môn Ngữ văn, Lịch sử ngày càng đạt hiệu quả cao
- Đổi mới phương pháp kiểm tra theo hướng xây dựng mối quan hệ haichiều giữa người kiểm tra và người được kiểm tra nhưng phải tuân thủ quy chếthanh tra, kiểm tra theo quy định của Bộ GD & ĐT, hướng dẫn của Sở GD&ĐTThanh Hoá
2.3 Đẩy mạnh quản lý việc học và tự học của học sinh.
- CBQL, GV thông qua các buổi chào cờ đầu tuần, sinh hoạt tập thể, hoạtđộng giảng dạy trên lớp giáo dục cho HS phương pháp tiếp thu lĩnh hội kiến thức,phương pháp học tập tích cực, chủ động sáng tạo theo tinh thần đổi mới chươngtrình Xây dựng lớp tự quản Thông qua tần số phát biểu xây dựng bài, điểm cácbài kiểm tra của môn Văn, Sử để kịp thời động viên uốn nắn HS
