Xây dựng cơ chế thị trường có sự quản lý nhà nước trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa

Xây dựng cơ chế thị trường có sự quản lý nhà nước trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Tài liệu cần thiết cho các bạn ôn luyện làm tiểu luận môn kinh tế chính trị cũng như tài liệu tham khảo trong quá trình học

Để thực hiện mục tiêu dân giàu nớc mạnh theo con đờng xã hội chủnghĩa nớc ta đã và đang xây dựng và phát triển nền kinh tế thị trờng định hớngxã hội chủ nghĩa.

Do nớc ta đang thực hiện chuyển đổi nền kinh tế, chuyển từ nền kinh tế

kế hoạch hoá tập trung quan liêu bao cấp sang nền kinh tế thị trờng và còn

đang trong thời kì quá độ lên chủ nghĩa xã hội, còn có sự đan xen đấu tranhgiữa cái cũ và cái mới, vừa có, vừa cha có đầy đủ yếu tố xã hội chủ nghĩa.Mặtkhác, Nhà nớc có vai trò đặc biệt quan trọng trong việc quản lý kinh tế vĩ mô

và thực hiện định hớng xã hội chủ nghĩa.Vì vậy để xây dựng đợc nền kinh tếthị trờng định hớng xã hội chủ nghĩa một trong những vấn đề cốt lõi, quan

trọng và cấp thiết đó là: Xây dựng cơ chế thị tr“Xây dựng cơ chế thị tr ờng có sự quản lí của nhà nớc trong nền kinh tế thị trờng định hớng xã hội chủ nghĩa ở nớc ta hiện nay”

Nội dung

I.- Cơ sở lý luận về việc “xây dựng cơ chế thị ờng có sự quản lý của nhà nớc trong nền kinh tế thị trờng định hớng xã hội chủ nghĩa”.

tr-1.1- Cơ chế thị trờng và sự cần thiết chuyển sang cơ chế thị trờng có sự quản lý của Nhà nớc xã hội chủ nghĩa dới chủ nghĩa xã hội và ở nớc ta 1.1.1- Khái niệm cơ chế thị trờng.

Kinh tế hàng hoá là kiểu tổ chức hoạt động kinh tế tồn tại và phát triểntrong nhiều hình thái kinh tế – xã hội.Kinh tế hàng hoá là loại hình kinh tếtiến bộ, là nấc thang cao hơn kinh tế tự nhiên tự cấp tự túc trong sự phát triểncủa xã hội loài ngời.Kinh tế thị trờng là trình độ phát triển cao của kinh tếhàng hoá, trong đó toàn bộ các yếu tố “Xây dựng cơ chế thị trđầu vào” và “Xây dựng cơ chế thị trđầu ra” của sản xuất đềuthông qua thị trờng

Ngày nay, không ai phủ nhận vị trí, vai trò đặc biệt quan trọng của kinh

tế hàng hoá và kinh tế thị trờng trong quá trình phát triển nền sản xuất xã hội,phát triển lực lợng sản xuất xã hội; không ai phủ nhận sự tồn tại khách quancủa kinh tế hàng hoá, kinh tế thị trờng trong nhiều chế độ khác nhau; không aithơ ngây cho rằng kinh tế hàng hoá, kinh tế thị trờng là sản phẩm riêng có củachủ nghĩa t bản Đảng ta khẳng định:“Xây dựng cơ chế thị trsản xuất hàng hoá không đối lập với chủnghĩa xã hội, mà là thành tựu của văn minh nhân loại, tồn tại khách quan cầnthiết cho công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội và cả khi chủ nghĩa xã hội đã

đợc xây dựng”

Trong nền kinh tế thị trờng có một loạt những quy luật kinh tế vốn cócủa nó nh quy luật giá trị, quy luật cung - cầu, quy luật cạnh tranh…Các quyCác quyluật đó đều biểu hiện sự hoạt động của mình thông qua giá cả thị trờng.Nhờ sựvận động giá cả thị trờng mà diễn ra một sự thích ứng một cách tự phát giữakhối lợng và cơ cấu của sản xuất (tổng cung) với khối lợng và cơ cấu nhu cầucủa xã hội (tổng cầu), tức là sự hoạt động của các quy luật đó đã điều tiết nềnsản xuất

Vậy cơ chế thị trờng là cơ chế tự điều tiết của nền kinh tế thị trờng do

sự tác động của các quy luật vốn có của nó Nói một cách cụ thể hơn, cơ chế thị trờng là hệ thống hữu cơ của sự thích ứng lẫn nhau của các yếu tố giá cả, cung cầu, cạnh tranh – cầu, cạnh tranh … trực tiếp phát huy tác dụng trên thị tr … trực tiếp phát huy tác dụng trên thị tr trực tiếp phát huy tác dụng trên thị tr ờng

để điều tiết nền kinh tế thị trờng.Cơ chế thị trờng là guồng máy vận hành của

nền kinh tế hàng hoá , kinh tế thị trờng; là phơng thức cơ bản để phân phối và

sử dụng các nguồn lực (vốn, tài nguyên, công nghệ, t liệu sản xuất, sức lao

động).Căn cứ vào thị trờng, các doanh nghiêp sẽ quyết định: sản xuất gì, sảnxuất nh thế nào, sản xuất cho ai.ơ chế thị trờng đòi hỏi phát triển sản xuất

hàng hoá; mọi sản phẩm là hàng hoá hoặc có đặc tính hàng hoá; mở rộng thịtrơng về mọi phơng diện; tự do sản xuất, kinh doanh; tự do thơng mại; đa dạnghoá hình thức sở hữu hình thức phân phối Cơ chế thị trờng là một bộ máy tinh

vi để phối hợp một cách không tự giác hoạt động của ngời tiêu dùng với cácnhà sản xuất.Cơ chế thị trờng tự phát sinh và phát triển cùng với sự phát triểncủa kinh tế thị trờng ở đâu có sản xuất và trao đổi ở đó có thị trờng (theoMac, “Xây dựng cơ chế thị trthị trờng nghĩa là lĩnh vực trao đổi”) và do đó có cơ chế thị trờng hoạt

Trong nền kinh tế thị trờng còn tồn tại nhiều thành phần kinh tế với nhữnghình thức sở hữu khác nhau và nhiều chủ thể kinh tế khác nhau Các chủ thểnày độc lập, tách biệt nhau, mặc dù đều nằm trong một hệ thống phân cônglao động xã hội, do đó trong sản xuất, kinh doanh chúng vừa cạnh tranh vừahợp tác với nhau Quan hệ kinh tế giữa các chủ thể chỉ có thể thực hiện bằngcon đờng trao đổi hàng hoá - tiền tệ theo cơ chế thị trờng

Các mối liên hệ kinh tế giữa các doanh nghiệp Nhà nớc cũng đợc thực hiệnthông qua quan hệ hàng hoá - tiền tệ Vì giữa các doanh nghiệp vẫn có sự táchbiệt tơng đối về kinh tế, có quyền tự chủ trong sản xuất, kinh doanh, do đóchúng là những chủ thể khác biệt về lợi ích Mặc dù các doanh nghiệp đều dựatrên sở hữu Nhà nớc, nhng đợc giao quyền sử dụng những t kiệu sản xuất khácnhau, do đó có sự tách biệt giữa quyền sở hữu và quyền sử dụng Giữa chúngvẫn có mối quan hệ vừa cạnh tranh vừa hợp tác Cần phải nói thêm rằng giữacác doanh nghiệp Nhà nớc còn có sự khác biệt nhất định về lợi ích kinh tế, dogiữa chúng còn có sự khác biệt về trình độ kĩ thuật, trình độ quản lý, tính hiệuquả trong sản xuất, kinh doanh

Kinh tế hàng hoá là loại hình kinh tế mà việc sản xuất và lu thông sản phẩmphải hạch toán thu - chi, lỗ - lãi kinh tế thị trờng vận động theo cơ chế thị tr-ờng, đó là cơ chế tự điều tiết nền kinh tế rất linh hoạt, mềm dẻo, uyển chuyển;

nó có tác dụng kích thích mạnh và nhanh sự quan tâm thờng xuyên đến đổimới kĩ thuật, công nghệ quản lý, đến nhu cầu thị hiếu ngời tiêu dùng; nó cótác dụng to lớn trong tuyển chọn các doanh nghiệp và cá nhân quản lý kinhdoanh giỏi Nhng mặt khác, cơ chế thị trờng làm trên thị trờng chứa đựng tính

tự phát, chứa đựng nhiều yếu tố bất ổn, mất cân đối Vì chạy theo lợi nhuận,các nhà sản xuất, kinh doanh có thể gây nhiều hậu quả xấu: môi tr ờng bị huỷhoại, tình trạng cạnh tranh không lành mạnh, phá sản, thất nghiệp, phân hoáxã hội cao, lợi ích công cộng bị coi nhẹ, các vấn đề công bằng xã hội không đ-

ợc đảm bảo, tệ nạn xã hội gia tăng, thậm chí có ngời làm ăn bất hợp pháp,trốn lậu thuế, làm hàng giả Cũng vì mục tiêu lợi nhuận mà các nhà sản xuất,kinh doanh không đầu t vào những nghành có lãi ít Để hạn chế nhng tác dụngxấu đó, đòi hỏi Nhà nớc phải quản lý nền kinh tế hàng hoá, kinh tế thị trờng

và tham gia điều tiết cơ chế thị trờng bằng pháp luật, quy hoạch, kế hoạch

định hớng, bằng các công cụ, chính sách, biện pháp kinh tế…Các quy

Trong điều kiện ngày nay, hầu nh tất cả các nền kinh tế của các nớc trênthế giới đều có sự quản lý của Nhà nớc để sửa chữa một mức độ nào đó

“Xây dựng cơ chế thị trnhững thất bại của thị trờng” Tức là cơ chế vận hành nền kinh tế của tất cảcác nớc đều là cơ chế thị trờng có sự quản lý của Nhà nớc Nhng điều khácbiệt trong cơ chế vận hành nền kinh tế dới chủ nghĩa xã hội là Nhà nớc quản

lý nền kinh tế là Nhà nớc xã hội chủ nghiã, Nhà nớc của dân, do dân và vì dân

đặt dới sự lạnh đạo của Đảng cộng sản Sự quản lý của Nhà nớc xã hội chủnghĩa nhằm sửa chữa “Xây dựng cơ chế thị trnhững thất bại của thị trờng”, thực hiện các mục tiêu xãhội, nhân đạo mà bản thân cơ chế thị trờng không thể làm đợc, bảo đảm chonền kinh tế thị trờng phát triển theo định hớng xã hội chủ nghĩa Vai trò quản

lý của Nhà nớc xã hội chủ nghĩa là hết sức quan trọng Nó bảo đảm cho nềnkinh tế tăng trởng ổn định, đạt hiệu quả cao, đặc biệt là bảo đảm công bằng xãhội Không ai ngoài Nhà nớc có thể giảm bớt đợc sự chênh lệch giữa giàu vànghèo, giữa thành thị và nông thôn, giữa các vùng đất nớc trong điều kiệnkinh tế thị trờng

Nhà nớc quản lý nền kinh tế thị trờng định hớng xã hội chủ nghĩa theonguyên tắc kết hợp kế hoạch với thị trờng Thị trờng là một bộ phận cấu thànhcủa nền kinh tế, nó tồn tại khách quan, tự vận động theo những quy luật vốn

có của nó Còn kế hoạch hoá là hình thức thực hiện của tính kế hoạch, nó làsản phẩm chủ quan của chủ thể quản lý Kế hoạch và cơ chế thị trờng là hai

phơng tiện khác nhau để phát triển và điều tiết nền kinh tế Kế hoạch là sự

điều chỉnh có ý thức của chủ thể quản lý đối với nền kinh tế, còn cơ chế thị tr ờng là sự tự điều tiết của bản thân nền kinh tế

Kế hoạch và thị trờng cần đợc kết hợp với nhau trong cơ chế vận hành nềnkinh tế thị trờng định hớng xã hội chủ nghĩa Kế hoạch có u điểm là tập trung

đợc các nguồn lực cho những mục tiêu phát triển kinh tế – xã hội, bảo đảmcân bằng tổng thể, hắn mục tiêu phát triển kinh tế với phát triển xã hội ngay từ

đầu, tạo điều kiện phát triển bền vững Tuy nhiên, trong điều kiện nền kinh tếthị trờng kế hoạch hoá khó bao quát đợc hết tất cả các yêu cầu rất đa dạng vàluôn luôn biến động của đời sống kinh tế; đồng thời sự điều chỉnh của kếhoạch thờng không đơc nhanh, nhạy Trong khi đó sự điều tiết của cơ chế thịtrờng lại nhanh nhạy, nó kích thích tính năng động, sáng tạo của các chủ thểkinh tế, đáp ứng nhanh, nhạy nhu cầu đa dạng của đời sống xã hội Song,khuyết tật cơ bản của cơ chế thị trờng là tính tự phát nên có thể đa đến sự mấtcân đối, gây tổn hại cho nền kinh tế Vì thế cần có sự kết hợp kế hoạch với thịtrờng trong cơ chế vận hành nền kinh tế

Thị trờng là căn cứ để xây dựng và kiểm tra các kế hoạch phát triển kinh tế.Những mục tiêu và biện pháp mà kế hoạch nêu ra muốn thực hiện có hiệu quảphải xuất phát từ yêu cầu của thị trờng Mặt khác, muốn cho thị trờng hoạt

động phù hợp với định hớng xã hội chủ nghĩa thì nó phải đợc hớng dẫn và

điều tiết bởi kế hoạch

Sự kết hợp kế hoạch với thị trờng đợc thực hiện ở cả tầm vi mô lẫn vĩ mô ởtầm vi mô, thị trờng là căn cứ xây dựng kế hoạch sản xuất, kinh doanh Thôngqua sự biến động của quan hệ cung - cầu và giá cả thị trờng, các doanh nghiệplựa chọn đợc phơng án sản xuất: sản xuất ra sản phẩm gì, sản xuất nh thế nào,sản xuất cho ai Cũng nhờ đó mà các doanh nghiệp lựa chọn đợc cơ cấu sảnxuất, cơ cấu đầu t cho mình Thoát ly yêu cầu của thị trờng, các mục tiêu của

kế hoạch sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp sẽ không thực hiện đợc

ở tầm vĩ mô, mặc dù thị trờng không phải là căn cứ duy nhất có tính quyết

định, song kế hoạch Nhà nớc cũng không thể thoát ly khỏi tình hình biến độngcủa thị trờng Thoát ly thị trờng, kế hoạch vĩ mô trở thành duy ý chí Kế hoạchhoá vĩ mô nhằm bảo đảm cân đối lớn, tổng thể của nền kinh tế nh tổng cung– cầu, sản xuất – tiêu dùng, hàng hoá - tiền tệ Kế hoạch hoá vĩ mô có thểtác động đến cung cầu, giá cả để uốn nắn nhữnglệch lạc của sự phát triển do

sự tác động tự phát của thị trờng gây ra, thông qua đó mà hớng hoạt động củathị trờng theo hớng của kế hoạch.

Cho đến nay, nhân loại vẫn cha tìm đợc cơ chế nào hữu hiệu hơn cơ chếthị trờng có sự điều tiết của nhà nớc Về mặt thực tiễn, cơ chế thị trờng vẫn làmột cơ chế hiện thực mang lại hiệu quả cao cho nền kinh tế quốc dân xét vềmặt thúc đẩy và phát triển lực lợng sản xuất

ở việt nam

Chủ nghĩa Mác – Lênin đợc những ngời cộng sản và đông đảo nhândân lao động Việt Nam iếp thu một cách hồ hởi Điều này hết sức dễ hiểu vìdân tộc Việt Nam, qua 100 năm thống trị của thực dân Pháp đã nếm trải quánhiều sự áp bức, bất công Đa số dân Việt Nam lúc đó là nông dân còn chịu sựbóc lột dã man của địa chủ, phong kiến Vì thế khi có luồng t tuởng mới đấutranh cho độc lập tự do, giải phóng ngời lao động khỏi thân phận nô lệ hơngtới một xã hội đại đồng đầy nhân ái, không có áp bức bóc lột đã tạo ra một sứchấp dẫn lớn lao đối với ngời dân Việt Nam

Do nhận thức còn đơn giản về chủ nghĩa xã hội và con đờng đi lên chủnghĩa xã hội, nên chúng ta đã thiết lập thể chế kinh tế kế hoạch và cơ chế vậnhành nền kinh tế quản lý tập trung quan liêu, bao cấp Mô hình kinh tế và cơchế đó có những đặc trng chủ yếu sau đây:

Thứ nhất, Nhà nớc quản lý nền kinh tế bằng mệnh lệnh hành chính là chủ

yếu với hệ thống chỉ tiêu pháp lệnh chi tiết từ trên xuống dới Do đó, hoạt

động của các doanh nghiệp chủ yếu phải dựa vào chỉ tiêu pháp lệnh hoặc làquyết định của cơ quan quản lý nhà nớc cấp trên, từ phơng hớng sản xuất,nguồn vật t, địa chỉ tiêu thụ sản phẩm, đến việc định giá, sắp xếp bộ máy

Thứ hai, các cơ quan hành chính kinh tế can thiệp quá sâu vào hoạt động sản

xuất kinh doanh của các đơn vị kinh tế cơ sở, nhng lại không chịu trách nhiệmgì về vật chất đối với cá quyết định của mình Những thiệt hại do các quyết

định không đúng gây ra thì ngân sách nhà nớc phải gánh chịu

Hậu quả do hai điểm nói trên mang lại là cơ quan quản lý nhà nớc làm thaychức năng quản lý sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp Còn các doanhnghiệp vừa bị trói buộc, vì không có quyền tự chủ, vừa ỷ lại vào cấp trên, vìkhông bị ràng buộc trách nhiệm đối với kết quả sản xuất kinh doanh

Thứ ba, trong cơ chế cũ quan hệ hàng hoá - tiền tệ bị coi thờng, nhà nớc

quản lý nền kinh tế và kế hoạch hoá bằng chế độ cấp phát và giao nộp sản

phẩm, quan hệ hiện vật là chủ yếu, do đó hạch toán kinh tế chỉ là hình thức.Chế độ bao cấp đợc thực hiện dới các hình thức:

Bao cấp qua giá là hình thức phổ biến và nghiêm trọng nhất Nhà nớc địnhgiá tài sản, thiết bị, vật t, hàng hoá thấp hơn giá trị của chúng Với giá thấp

nh vậy, coi nh một phần những thứ đó đợc cho không

Bao cấp qua chế độ tem phiếu (tiền lơng hiện vật) Chế độ cung cấp temphiếu với giá quá thấp đã biến thành một loại tiền lơng hiện vật đã phá vỡnguyên tắc phân phối theo lao động

Bao cấp theo chế độ cấp phát vốn của ngân sách, mà không ràng buộc tráchnhiệm về vật chất đối với ngời đợc cấp vốn đã tạo ra gánh nặng cjo ngân sáchnhà nớc

Thứ t, bộ máy quản lý công kềnh, có nhiều cấp trung gian và kém năng

động, từ đó sinh ra một đội ngũ cán bộ kém năng lực quản lý, nhng phongcách thì cửa quyền, quan liêu Mô hình kinh tế chỉ huy, mà điển hình là nềnkinh tế kế hoạch hoá tập trung, bao cấp…Các quy với những đặc trng nêu trên cónhững u điểm là tập trung đợc nguồn lực vào những mục tiêu chủ yếu, nhng

nó lại thủ tiêu cạnh tranh nên đã kim hãm tiến bộ khoa học – kĩ thuật Môhình kinh tế đó không có tiêu chuẩn khách quan đánh giá hiệu quả hoạt độngkinh tế, bởi lẽ giá cả gần nh không có quan hệ gì với giá trị hàng hoá, cũng

nh là tơng quan cung – cầu, nên mọi sự tính toán đều sai lệch, làm mất đi

động lực của sự phát triển kinh tế, làm triệt tiêu tính năng động sáng tạo củacác đơn vị kinh tế, hình thành cơ chế kìm hãm sự phát triển kinh tế - xã hội.Khi đó chủ yếu phát triển kinh tế theo bề rộng chứ không phải phát triển kinh

tế theo chiều sâu

Chính từ những thất bại đó, Đảng ta đã nhận ra, phát triển kinh tế hànghoá, kinh tế thị trờng có vai trò rất quan trọng Đối với nớc ta, muốn chuyển từnền kinh tế còn kém phát triển lên sản xuất lón xã hội chủ nghĩa thì không còncon đờng nào khác là phải phát triển kinh tế hàng hoá Phát triển kinh tế hànghoá gắn với nền kinh tế mở là tất yếu, nhng trong quá trình đó, bên cạnh việctiếp thu tinh hoa văn hoá thế giới, thì cũng có nguy cơ du nhập những yếu tốvăn hóa xa lạ với truyền thống, đặc điểm dân tộc Muốn giữ đợc nền kinh tếhàng hoá mang bản sắc văn hoá Việt Nam phải thực hiện có hiệu quả sự quản

lý vĩ mô của nhà nớc, dới sự lãnh đạo của Đảng, không chấp nhận lối sốngthực dụng với sự chi phối của đồng tiền, không chấp nhận việc thơng mại hoá

mọi hoạt động đời sống xã hội, mà đề cao những chuẩn mực văn hoá và đạo

đức, đồng thời đấu tranh xoá bỏ những tập tục và lối sống cổ hủ, lạc hậu Kếthợp sự chọn lọc tinh hoa của văn minh nhân loại với sự giữ gìn những yếu tốtinh tuý của văn hoá dân tộc, xây dựng những nhân tố văn hoá xã hội chủnghĩa

Thời kì mới đợc đánh dấu bằng Đại hội lần thứ VII của Đảng Cộng sảnViệt Nam vào tháng 6 năm 1991 Việt Nam đã vợt qua đợc giai đoạn “Xây dựng cơ chế thị trlột xác”

đầu tiên và trên cơ sở các biện pháp cải cách mang tính chất “Xây dựng cơ chế thị trsốc” trong thờikì 1989-1990 Nhờ kết quả tích cực của các biện pháp cải cách đó, cũng nhnhững áp lực cải cách vẫn tiếp tục tăng lên, Đảng Cộng sản Việt Nam, đề ra đ-

ờng lối xây dựng nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần, vận động theo cơ“Xây dựng cơ chế thị tr

chế thị trờng có sự quản lý của nhà nớc ”

1.2- Quan niệm của Đảng về cơ chế thị trờng có sự quản lý của Nhà nớc trong nền kinh tế thị trờng định hớng xã hội chủ nghĩa.

1.2.1- Mô hình cơ chế thị trờng trong nền kinh tế định hớng xã hội chủ nghĩa

Kinh tế hàng hoá, kinh tế thị trờng định hớng xã hội chủ nghĩa là một

kiểu tổ chức nền kinh tế trong quá trình đi lên chủ nghĩa xã hội từ một nớcnông nghiệp lạc hậu, kinh tế còn kém phát triển.Kinh tế hàng hoá, kinh tế thịtrờng là một nền kinh tế nhiều thành phần, trong đó kinh tế Nhà nớc và kinh tếhợp tác phải trở thành nền tảng và kinh tế Nhà nớc giữ vai trò chủ đạo; cácthành phần kinh tế đều vận động theo định hớng chung và theo khung khổpháp luật của Nhà nớc xã hội chủ nghĩa.Đó thực chất là là kiểu tổ chức kinh tếvừa dựa trên những nguyên tắc và quy luật của kinh tế hàng hoá, vừa dựa trênnhững nguyên tắc và bản chất của chủ nghĩa xã hội.Nền kinh tế hàng hoá,kinh tế thị trờng định hớng xã hội chủ nghĩa là mô hình kinh tế “Xây dựng cơ chế thị trmở” cả vớibên trong và với bên ngoài Tồn tại trong nhiều hình thái kinh tế - xã hội, hoạt

động của cơ chế thị trờng không chỉ chịu sự tác động của các quy luật kinh tếhàng hoá nói chung, mà còn chịu sự chi phối của các quy luật kinh tế đặc thùcủa các phơng thức sản xuất chủ đạo Do vậy, bản chất của mô hình “Xây dựng cơ chế thị trcỏ chếthị trờng có sự quản lý của Nhà nớc” trong nền kinh tế thị trờng định hớng xãhội chủ nghĩa là :

Thứ nhất, Về chế độ sở hữu Cơ chế thị trờng trong nền kinh tế hàng

hoá theo định hớng xã hội chủ nghĩa hoạt động trong môi trờng của sự đadạng các quan hệ sở hữu, trong đó chế độ công hữu giữ vai trò kà nền tảng củanền của nền kinh tế quốc dân , với vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nớc Tính

định hớng xã hội chủ nghĩa đòi hỏi trong khi phát triển kinh tế hàng hoá nhiềuthầnh phần phải củng cố và phát triển kinh tế nhà nớc và kinh tế hợp tác thànhnền tảng của nền kinh tế có khả năng điều tiết, hớng dẫn sự phát triển của kinh

tế hàng hoá và xã hội chủ nghĩa Kinh tế nhà nớc phải đợc củng cố và pháttriểnở các vị trí then chốt của nền kinh tế, ở lĩnh vực an ninh quốc phòng, ởcác lĩnh vực dịch vụ xã hội cần thiết…Các quy mà các thành phần kinh tế khác không

có điều kiện hoặc không muốn đầu t vì không có lãi hoặc ít lãi

Thứ hai, Về tính chất giai cấp của nhà nớc và mục đích quản lý của nhà

nớc Trong cơ chế thị trờng có sự quản lý của nhà nớc theo định hớng xã hộichủ nghĩa, sự can thiệp của nhà nớc xã hội chủ nghĩa vào nền kinh tế nhằmbảo vệ quyền lợi chính đáng của toàn thể nhân dân lao động, thực hiện mụctiêu dân giàu, nớc mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh

Thứ ba, Về cơ chế vận hành Cơ chế vận hành nền kinh tế hàng hoá,

kinh tế thị trờng định hớng xã hội chủ nghĩa là cơ chế thị trờng có sự quản lýcủa nhà nớc dới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam Cơ chế đó đảmbảo tính hớng dẫn, điều khiển nền kinh tế nhiều thành phần hớng tới đích xãhội chủ nghĩa theo phơng châm nhà nớc điều tiết vĩ mô, thị trờng hớng dẫn

doanh nghiệp Cơ chế đó thể hiện ở các mặt cơ bản: Một là, nhà nớc xã hội

chủ nghĩa là nhân tố đóng vai trò “Xây dựng cơ chế thị trnhân vật trung tâm” và điều tiết nền kinh tế

vĩ mô Hai là, cơ chế thị trờng là nhân tố trung tâm của nền kinh tế, đóng vai

trò “Xây dựng cơ chế thị trtrung gian” giữa nhà nớc với doanh nghiệp

Thứ t, về mối quan hệ giữa tăng trởng, phát triển kinh tế với công bằng

xã hội Trong nền kinh tế hàng hoá định hớng xã hội chủ nghĩa, nhà nớc chủ

động giải quyết ngay từ đầu mối quan hệ giữa tăng trởng kinh tế với côngbằng xã hội Vấn đề công bằng xã hội không chỉ là phơng tiện để phát triểnnền kinh tế hàng hoá mà còn là mục tiêu của chế độ xã hội mới Sự thànhcông của nền kinh tế hàng hoá theo định hớng xã hội chủ nghĩa không chỉbiểu hiện ở tốc độ tăng trởng cao mà còn ở mức sống thực tế của mọi tầng lớpdân c đều đợc nâng lên, y tế, giáo dục đều phát triển, khoảng cách giàu nghèo

đợc thu hẹp, đạo đức, truyền thống, bản sắc dân tộc đợc giữ vững, môi trờngsinh thái đợc bảo vệ.

Thứ năm, Về phân phối thu nhập Phải kết hợp hài hoà ba vấn đề sau

đây: Một là, kết hợp vấn đề lợi nhuận với vấn đề xã hội để vừa đảm bảo cho

các chủ thể của kinh tế thị trờngcó đợc lợi nhuận cao, vừa tạo đợcđiều kiện

chính trị-xã hội bình thòng cho sự phát triển nền kinh tế Hai là, kết hợp chặt

chẽ những nguyên tắc phân phối của chủ nghĩa xã hội và nguyên tắc của kinh

tế hàng hoá nh phân phối theo lao động, theo vốn, theo tài năng…Các quy Trong đó

phân phối theo lao động la chính Ba là, điều tiết phân phối thu nhập, một mặt,

đòi hỏi nhà nớc phải có chính sách sao cho giảm bớt khoảng cách chênh lệchgiữa lớp ngời giàu và ngời nghèo…Các quy; mặt khác phải có chính sách, biện phápbảo vệ thu nhập chính đáng của ngời giàu, ngời nghèo và của toàn xã hội

đạt đơc lợi nhuận tối đa

* Tín hiệu của cơ chế thị trờng là giá cả thị trờng.

Giá cả thị trờng là sự biểu hiện bằng tiền của giá trị thị trờng của hàng hoá.

Giá cả thị trờng có những chức năng chủ yếu sau đây:

-Chức năng thông tin: Những thông tin về giá cả thị trờng cho ngời sản xuất

biết đợc tình hình sản xuất trong các nghành, biết đợc tơng quan cung -cầu,biết đợc sự khan hiếm đối với các loại hàng hoá Nhờ đó ma những đơn vịkinh tế có liên quan ra đợc những quyết định thích hợp Nh vậy những thôngtin về giá cả điều chỉnh hớng sản xuất và quy mô sản xuất, từ đó điều chỉnh cơcấu sản xuất sản phẩm phù hợp với nhu cầu của xã hội

-Chức năng phân phối các nguồn lực kinh tế Sự biến động của giá cả sẽ dẫn

tới sự biến động của cung- cầu, sản xuất và tiêu dùng và dẫn đến sự biên đổitrong phân bố các nguồn lực kinh tế Những ngời sản xuất sẽ chuyển vốn từ

nơi giá cả thấp đến nơi giá cả hàng hoá cao, do đó lợi nhuận cao, tức là nguồnlực sẽ đợc chuyển đến nơi mà chúng đợc sử dụng với hiệu quả cao nhất, cân

đối giữa tổng cung và tổng cầu

-Chức năng thúc đẩy tiến bộ kĩ thuật Để có thể cạnh tranh đợc về giá cả,

buộc những ngời sản xuất phải giảm chi phí đến mức tối thiểu bằng cách ápdụng kĩ thuật và công nghệ tiên tiến Do đó thúc đẩy sự tiến bộ của kĩ thuật,công nghệ và sự phát triển của lực lợng sản xuất Ngoài ra giá cả còn thựchiện chức năng phân phối lại

Trớc đổi mới, ở nớc ta thực hiện cơ chế hai giá: giá cả theo kế hoạch (giá baocấp) và giá cả trên thị trờng tự do Giá cả theo kế hoạch thấp hơn rất nhiều sovới giá cả trên thị trờng tự do Nói chung giá cả đó gần nh không có quan hệgì với giá trị hàng hoá, cũng nh không tơng quan đến cung cầu, nên mọi sựtính toán hiệu quả đều sai lệch Bao cấp qua giá là nguyên nhân dẫn đến sựthâm hụt lớn cua ngân sách, do đó dẫn đến lạm phát

Việc chuyển sang cơ chế một giá - giá cả thị trờng đối với tất cả các loạihàng hoá, chỉ trừ một số rất ít hàng hoá do Nhà nớc định giá là bớc chuyển có

ý nghĩa quyết định từ cơ chế kế hoạch hoá tập trung, bao cấp sang cơ chế thịtrờng ở nớc ta

* Giá cả thị trờng phụ thuộc vào các nhân tố dới đây:

Thứ nhất, Giá trị thị trờng.

Giá trị thị trờng là kết quả của sự san bằng các giá rị cá biệt của hàng hoátrong cùng một nghành thông qua cạnh tranh Cạnh tranh trong nội bộ nghànhdẫn tới hình thành một giá trị xã hội trung bình Tuỳ thuộc vào trình độ pháttriển của sức sản xuất của mỗi nghành mà giá trị thị trờng có thể ứng với mộttrong ba trờng hợp sau đây:

- Trờng hợp 1, giá trị thị trờng của hàng hoá do giá trị của đại bộ phận hànghoá đợc sản xuất ra trong điều kiện trung bình quyết định Đây là trờng hợpphổ biến nhất

- Trờng hợp 2, giá trị thị trờng của hàng hoá do giá trị của đại bộ phận hànghoá đợc sản xuất ra trong điều kiện xấu quyết định

- Trờng hợp 3, giá trị thị trờng của hàng hoá do giá trị của đại bộ phận hànghoá đợc sản xuất ra trong điều kiện tốt quyết định

Thứ hai, Giá trị (hay sức mua) của tiền.