Giáo án hình học môn toán học lớp 9 chương IV

TIẾN TRÌNH DẠY – HỌC Hoạt động 1 : Giới thiệu chương IV GV : Lớp 8 đã học các hình trong không gian : hình lăng trụ đứng, hình chóp đều..Lớp 9 chúng ta sẽ học về hình trụ , hình nón , h

Ngày soạn: 20/03/2013

CHƯƠNG IV: HÌNH TRỤ – HÌNH NÓN – HÌNH CẦU

TIẾT 58 : HÌNH TRỤ – DIỆN TÍCH XUNG QUANH VÀ THỂ TÍCH CỦA HÌNH TRỤ

II PHƯƠNG TIỆN

GV Thước , phấn màu , một số vật có dạng hình trụ cốc thuỷ tinh đựng nước, tranh vẽH73,75,74SGK , bảng phụ

HS một số vật có dạng hình trụ cốc đựng nước, thước, chì

III TIẾN TRÌNH DẠY – HỌC

Hoạt động 1 : Giới thiệu chương IV

GV : Lớp 8 đã học các hình trong

không gian : hình lăng trụ đứng,

hình chóp đều Lớp 9 chúng ta sẽ

học về hình trụ , hình nón , hình

cầu công thức tính diện tích xung

quanh, diện tích toàn phần và thể

tích của các hình đó

HS nghe giới thiệu

Hoạt động 2 : Hình trụ

GV giới thiệu hình trụ qua hình

73sgk : quay hcn ABCD quanh

cạnh CD cố định Cách tạo nên 2

đáy , mặt xung quanh, đường

sinh , chiều cao , trục của hình trụ

GV yêu cầu hs đọc thông tin sgk /

107

GV cho hs làm ?1

GV bảng phụ bài 1/110

HS nghe và quan sát

+ EF là đường sinh và là đường cao

+ CD là trục của hình trụ

Hoạt động 3 : Cắt hình trụ bởi một mặt phẳng

? Khi cắt hình trụ bởi một mặt

phẳng // đáy mặt cắt là hình gì ?

? Khi cắt hình trụ bởi một mặt

phẳng // với trục hì mặt cắt là hình

Hoạt động 4 : Diện tích xung quanh của hình trụ

GV đưa H77 giới thiệu diện tích

xung quanh của hình trụ

? Cách tính diện tích xung quanh

của hình trụ ở tiểu học ?

GV quan sát H77 làm ? 3 trên

bảng phụ

GV bổ xung sửa sai

? Qua ?3 hãy nêu công thức tính

diện tích xung quanh của hình

Hoạt động 5 : Thể tích của hình trụ

? Nêu công thức tính thể tích của

hình trụ ? ? áp dụng công thức

tính thể tích của hình trụ có bán

kính đáy là 5cm , chiều cao hình

trụ là 11cm ?

GV yêu cầu hs đọc ví dụ sgk /109

HS trả lời

HS : V = π.r2 h = 3,14.5.5.11 = 863,5 (cm2)

HS đọc VD sgk

V = S h = π.r2 h( r bán kính đáy , h chiều cao )

* Ví dụ : sgk /109

Hoạt động 6: Củng cố - luyện tập

GV đưa bảng ohụ bài 3 yêu cầu

HS đọc đề bài

HS trả lời miệng

Bài 3 /110 sgk

? Để chọn kết quả đúng phải làm

như thế nào ?

GV yêu cầu một hs thực hiện

giải ?

GV đưa đề bài lên bảng phụ Yêu

cầu hs thảo luận

GV – HS nhận xét bổ xung

HS đọc đề bài

HS giải bài toán

HS đọc đề bài

HS hoạt động nhóm đại diện nhóm trình bày

Bài 4/111sgkChọn E

Bài 5/111sgk

HS điền trên bảng phụ

Hướng dẫn về nhà

- Nắm chắc các khái niệm về hình trụ

- Nắm chắc các công thức tích diên tích xung quanh , diện tích toàn phần của hình trụ -

Làm các bài tập 2; 4; 6; 7; 8; 9 (111-122/sgk )

- Thông qua bài tập HS hiểu kỹ hơn về khái niệm hình trụ

- HS được luyện kỹ năng phân tích đề bài, áp dụng các công thức tính diện tíchxung quanh, diện tích toàn phần và thể tích của hình trụ cùng các c/thức suy luậncủa nó

- Cung cấp cho hs một số kiến thức thực tế về hình trụ

II PHƯƠNG TIỆN

- GV Bảng phụ , thước , phấn màu , máy tính bỏ túi

- HS Thước chì , máy tính bỏ túi

III TIẾN TRÌNH DẠY – HỌC

Hoạt động 1 : Chữa bài tập

GV gọi đồng thời 2 hs lên

bảng

GV bổ xung sửa sai – chốt

kiến thức

GV lưu ý HS khi tính Sxq,

Stp, thể tích đối với một số

hình không gian có dạng

hình trụ cần phải vận dụng

công thức sao cho phù hợp

2 HS lên bảng HS1:

Sxq = 4.0,04.1,2 = 0,192 (m2) Bài 10/112 sgk

a) C = 113 cm

h = 3 cmSxq = ?

Giải Sxq = C h

Hoạt động 2 : Luyện tập

? Bài toán cho biết gì ? y/

cầu gì ?

? Khi nhấn chìm hoàn toàn 1

tượng đá nhỏ vào trong 1 lọ

thuỷ tinh đựng nước ta thấy

nước dâng lên hãy giải thích

?

HS trả lời

HS tượng đá chiếm

1 phần thể tích trong lòng nước vì thế nước dâng lên

HS nêu cách tính

Bài 11/112 sgk

Thể tích tượng đá bằng thể tích cột nước hình trụ có diện tích đáy bằng 12,5 cm2 và chiều cao bằng

8,5 mm = 0,85cm Vậy V = Sđ h = 12,8.0,85 = 10,88 (cm2)

? Thể tích tượng đá tính như

GV nhận xét bổ xung

? Qua bài tập ta vận dụng

kiến thức nào ?

? Muốn tính thể tích phần

còn lại của tấm kim loại ta

làm như thế nào ?

GV yêu cầu hs tính cụ thể

GV sửa sai kết luận lại cách

làm

HS đọc đề bài

HS nêu yêu cầu

HS quan sát hình lựa chọn đáp án

HS nêu kiến thức áp dụng

HS đọc đề bài sgk

HS : tính V cả tấm ;tính V 4 lỗ khoan;

tính hiệu giữa V cả tấm và V 4 lỗ khoan

Vậy V2 = 2V1 ⇒ chọn C

Bài 13/113 sgk Thể tích của tấm kim loại là 5.5.2 = 50 (cm3 )

Thể tích của 41 lỗ khoan d = 8mm

⇒ r = 4mm = 0,4cm

V = π r2 h = π 0,42 2 = 1,005 ( cm3)Thể tích phần còn lại của tấm kim loại 50 - 4.1,005 = 45,95 (cm3)

GV đưa bài tập trên bảng

? Biết bán kính đáy = 5 tính

được đại lượng nào ?

? Để tính chiều cao ta làm

Hướng dẫn về nhà :

Các dạng bài tập tính toán , bài tập thực tế , và các công thức áp dụng

GV khái quát toàn bài Nắm chắc các công thức đẫ học

Làm bài tập 14/113 sgk ; 5;6;7; /123 sbt Đọc trước bài 2

-Ngày soạn: 25/03/2012

TIẾT 60 : HÌNH NÓN – HÌNH NÓN CỤT

DIỆN TÍCH XUNG QUANH VÀ THỂ TÍCH CỦA

HÌNH NÓN – HÌNH NÓN CỤT

I MỤC TIÊU

- HS được giới thiệu và ghi nhớ các khái niệm về hình nón : đáy mặt xung quanh ,

đường sinh , đường cao mặt cắt song song với đáy của hình nón và có khái niệm về hình nón cụt

- Nắm chắc và biết sử dụng cong thức tính diện tích xung quanh , diện tích toàn phần thể tích của hình nòn và hình nón cụt

II PHƯƠNG TIỆN

- GV một số vật có dạng hình nón ; tranh vẽ H87; 92; mô hình hình nón bảng phụ thước , phấn màu

- HS Thước com pa , một số vật hình nón ; ôn lại công thức tính độ dài cung tròn , diện tích xung quanh và thể tích của hình chóp đều

III TIẾN TRÌNH DẠY – HỌC

Hoạt động 1 : Hình nón

GV Quay tam giác A0C 1 vòng

quanh cạnh góc vuông 0A cố định

được một hình nón

GV thực hiện thao tác

GV cạnh 0C quét lên đáy của hình

nón

? Cạnh AC quét lên hình gì ?

GV giới thiệu AC là đường sinh , A

là đỉnh , 0A là đường cao

GV GV đưa hình 87 lên bảng phụ

? Chỉ rõ các yếu tố của hình nón ?

? Thực hiện ?1

GV yêu cầu hs quan sát các vật hình

nón chỉ rõ các yếu tố

Hoạt động 2 : Diện tích xung quanh của hình nón

GV cắt hình nón bằng theo đường

sinh rồi trải ra

? Hình triển khai mặt xung quanh

của hình nón là hình gì ?

HS chính là độ dài

? Độ dài cung AA’A tính như thế

? Tính diện tích toàn phần của hình

nón tính như thế nào ?

? Công thức tính Sxq hình chóp đều ?

GV từ Sxq của hình chóp đều ⇒ Sxq

của hình nón tương tự : đường sinh

⇒ trung đoạn của hình chóp đều khi

số cạnh đa giác đáy gấp đôi lên mãi

GV cho HS làm VD

? Để tính diện tích xung quanh ta

tính theo công thức nào ?

? Trong công thức đã biết đại lượng

nào , cần tính đại lường nào ?

? Tính độ dài đường sinh tính ntn ?

? Từ đó hãy tính diên tích xung

quanh của hình nón ?

Giải Sgk/115

Hoạt động 3 Thể tích hình nón

GV giới thiệu cách tính thể tích hình

nón bằng thực nghiệm (H90/sgk)

? Yêu cầu HS đo chiều cao cột

nước; chiều cao hình trụ ?

? Qua thí nghiệm ta rút ra kết luận

gì ?

Vtrụ = ?

GV giới thiệu thể tích hình nón

GV yêu cầu HS làm bài tập :

V =

3

1

π r2 h

Hoạt động 4: Hình nón cụt – Diện tích xung quanh và thể tích hình nón cụt

GV dùng hình nón cắt ngang… giới

thiệu hình nón cụt

?Quan sát mô hình cho biết hình nón * Khái niệm: SGK/116

cụt có mấy đáy ? là các hình như

thế nào ?

GVđưa H 92 lên bảng phụ và giới

thiệu bán kính, đường sinh, chiều

cao…

? Qua hình vẽ hãy nêu cách tính Sxq,

V của hình nón cụt ?

GV giới thiệu công thức

HS 2 đáy không bằng nhau

nón, nón cụt ?

? Bài toán cho biết gì ? tìm gì ?

? Nêu cách tính r, l ?

GV bổ xung câu hỏi

tính Sxq, Stp và V của hình nón

2

5 2

Hướng dẫn về nhà:

Nắm vững các khái niệm về hình nón, nón cụt

Nắm chắc cáccông thức tính Sxq, Stp, V của hình nón, nón cụt,

Làm bài tập 16 ;17; 18 ; 19 (117 – SGK)

-Ngày soạn: 27/03/2013

TIẾT 61: LUYỆN TẬP

I MỤC TIÊU

Thông qua bài tập củng cố các khái niệm về hình tròn

HS được rèn luyện kỹ năng phân tích đề bài, áp dụng công thức tính Sxq, Stp, V hình nón cùng các công thức suy diễn của nó

Cung cấp cho HS 1 số kiến thức thực tế về hình nón.

II PHƯƠNG TIỆN

GV Hình vẽ, thước , com pa , bảng phụ

HS Đồ dùng học tập , ôn và làm bài tập

III TIẾN TRÌNH DẠY – HỌC

Hoạt động 1 : Kiểm tra – chữa bài tập:

GV gọi đồng thời 2 HS

GV đánh giá sửa sai

Chú ý vận dụng các công

thức Sxq, V và các công

thức suy luận của nó sao

cho phù hợp

π rl = π 30 7,5 = 225π (cm2)Diện tích hình vành khăn:

πR2 - πr2 = π ( 17,52- 7,52) = 250π (cm2)Diện tích vải cần để làm mũ ( không kể riềm mép , phần thừa) là:

225π +250 π = 475π (cm2)

Hoạt động 2 : Luyện tập

? Bài toán cho biết gì ?

? Biết diện tích mặt khai

HS đọc đề bài

HS trả lời

HS tìm tỷ số

l r

π = π

triển của hình nón = 14

diện tích hình tròn bán

kính SA = l Hãy tính

diện tích hình đó ?

GV Tính tỷ số r l từ đó

tính góc α

GV nhấn mạnh tính nửa

góc của đỉnh hình nón áp

dụng tỷ số lượng giác và

Sq, Sxq…

GV Bảng phụ ghi đề bài

cùng hình vẽ

? Từ hình vẽ hãy tính Sxq

của hình nón cụt ?

? Tính dung tích của xô

chứa hoá chất cần tính gì

?

? Nêu công thức tính V

hình nón cụt ?

GV yêu cầu HS thảo

luận chọn kết quả đúng

HS suy nghĩ và nêu cách tính

HS nghe hiểu

HS đọc đề bài

HS nêu cách tính

HS cần tính thể tích

HS trả lời

HS hoạt động nhóm - Đại diện nhóm trả lời và giải thích

⇔ 4l = r = 41

l

r

= 0,25Vậy sinα = 0,25 → α ≈ 14028

Bài 28 (120 – sgk) a) Sxq = πl( r1 + r2) = π.36(21+ 9)

= 1080.π (cm2)b) áp dụng định lý Pi ta go vào tam giác vuông

h = 362 −122 ≈ 33,94 (cm) Vậy V =

3

1

.π.33,94(212 + 92 + 21.9)

≈ 2527(cm3) ≈ 25,3 (l)

Bài 24(119 –sgk)Chọn A

Hướng dẫn về nhà

- Dạng bài tập đã chữa,kiến thức áp dụng ? GV khái quát toàn bài

- Nắm chắc các công thức tính Sxq, Stp ,V hình nón , nón cụt

- Làm bài tập 26 ; 27 (119 – sgk)

- HS hiểu được mặt cắt của hình cầu bởi 1 mp luôn là hình tròn

- Nắm được công thức tính diện tích mặt cầu, thấy được ứng dụng thực tế của hình cầu

II PHƯƠNG TIỆN

- GV Mô hình mặt cắt của hình cầu, tranh vẽ h103, 104, 105, 112, bảng phụ, phấn màu,

thước

- HS Vật có dạng hình cầu, thước com pa

III TIẾN TRÌNH DẠY – HỌC

Hoạt động 1: Hình cầu :

? Khi quay 1 hcn quanh 1 cạnh

cố định ta được hình gì ?

? Quay 1 tam giác vuông

quanh 1 cạnh góc vuông cố

định được hình gì ?

? Khi quay nửa hình tròn tâm 0

bán kính R đường kính AB cố

định được hình gì ?

GV đưa h103 giới thiệu hình

cầu yêu cầu HS chỉ tâm, bán

* Quay nửa hình tròn tâm 0 bán kính R đường kính AB cố định 1 vòng ta được 1 hình cầu tâm 0 bán kính R

Hoạt động 2 : Cắt hình cầu bởi 1 mặt phẳng.

GV đưa mô hình hình cầu bị

cắt

? Khi cắt hình cầu bởi 1 mp thì

mặt cắt là hình gì ?

GV yêu cầu HS làm ? 1sgk

(Kẻ sẵn trên bảng phụ )

? Qua ?1 có nhận xét gì ?

GV giới thiệu nhận xét sgk

GV đưa hình vẽ 105 giới thiệu:

Trái đất được xem như là hình

cầu xích đạo là đường tròn lớn

GV đưa tiếp h112 hướng dẫn

HS nội dung cơ bản của bài

đọc thêm …

- Vĩ tuyến xích đạo bán cầu

Bắc, bán cầu Nam

- Vòng kinh tuyến, kinh tuyến

HS đọc nhận xét sgk

HS đọc bài đọc thêm

HS nghe trình bày

* Nhận xét : sgk/122

kinh tuyến gốc, bán cầu Đông

bán cầu Tây

- Cách xác định toạ độ địa lý…

Hoạt động 3: Diện tích mặt cầu.

? Nhắc lại công thức tính S

mặt cầu ở lớp dưới ?

GV giới thiệu công thức tính

diện tích hình cầu

GV yêu cầu HS thực hiện VD

? Tính S mặt cầu đường kính

Hoạt động 4: Củng cố – luyện tập

GV đưa bảng phụ ghi đề bài

31sgk

GV yêu cầu HS thảo luận làm

dòng 1 (diện tích mặt cầu )

? Bài toán cho biết gì ? tìm gì

GV yêu cầu HS thực hiện tính

HS đọc đề bài

HS thảo luận nhóm điền vào bảng

HS đọc đề bài

Hướng dẫn về nhà :

Nắm vững các khái niệm về hình cầu , công thức tính diện tích mặt cầu

BTVN 33, 32 (124 – 125 sgk).Đọc và tìm hiểu trước phần thể tích hình cầu

Ngày soạn: 01/04/2013

TIẾT 63 : HÌNH CẦU – DIỆN TÍCH MẶT CẦU VÀ THỂ TÍCH HÌNH CẦU

I MỤC TIÊU

- Củng cố các khái niệm hình cầu, công thức tính diện tích mặt cầu

- Hiểu cách hình thành công thức tính thể tích hình cầu Nắm vững công thức và biết áp dụng vào làm bài tập

- Thấy được ứng dụng thực tế của hình cầu

II PHƯƠNG TIỆN

- GV Thiết bị thực hành H106 sgk, bảng phụ , thước, com pa

- HS Thước com pa bảng nhóm

III TIẾN TRÌNH DẠY – HỌC

Hoạt động của GV Hoạt động của HS Ghi bảng

Hoạt động 1: Thể tích hình cầu.

GV giới thiệu dụng cụ thực

hành (h106)

GV hướng dẫn HS tiến

hành như sgk

? Có nhận xét gì về độ cao

của cột nước còn lại trong

bình so với chiều cao của

bình ?

? Thể tích của hình cầu so

với thể tích hình trụ như thế

? Trong ví dụ muốn tính

xem cần bao nhiêu lít

nướcđổ vào liễn nuôi cá ta

làm như thế nào ?

? Lượng nước đổ vào liễn

bằng bao nhiêu thể tích

hình cầu ?

GV giới thiệu công thức

tính thể tích hình công theo

đường kính :

V =

6

.2

HS bằng 32

HS nghe hiểu

* Công thức 3

.3

4.3

- Lượng nước cần có :

2,26

.3

2.6

1.3

2 πd = π

= 3,71(dm3) = 3,71 (l)

kính hình cầu sử dụng công

thức trên để tính

Hoạt động 2 : Củng cố – luyện tập

GV yêu HS làm bài tập 31

với 3 dòng còn lại : tính V

hình cầu

(GV kẻ sẵn trên bảng phụ)

? Để chọn kết quả đúng ta

thức suy luận của nó

GV đưa đề bài trên bảng

phụ

GV phát phiếu học tập

GV yêu cầu HS nhận xét

trên phiếu học tập và trên

bảng

GV đưa đề bài trên bảng

phụ

GV chốt lại các công thức

của nội dung bài học

HS thựchiện điền vào bảng

HS đọc đề bài

HS thảo luận trả lời vàgiải thích

HS đọc yêu cầu của bài

1HS lên bảng làm

HS khác còn lại làm vào phiếu học tập

b) Công thức tính diệntích mặt cầu (0;R), S =…

c) Công thức tính thể tích hình cầu (0;R), V= …

Hướng dẫn về nhà:

- Nắm vững công thức tính S , V hình cầu ,mặt cầu theo bán kính và đường kính

- BTVN 35; 36; 37 (126/sgk) 30; 32 (129-130/sbt)

- Thấy được công thức trên được ứng dụng trong thực tế.

II PHƯƠNG TIỆN

- GV : Thước, com pa, máy tính bỏ túi, bảng phụ

- HS : Đồ dùng học tập

III TIẾN TRÌNH DẠY – HỌC

Hoạt động 1: Kiểm tra – Chữa bài tập.

GV đưa bài tập trên bảng

Gv bổ xung sửa sai và

Giải

S = 4π R2 hay S = πd2 = π 42 = 16π (cm2) ≈ 50,24(cm2)

Hoạt động 2: Luyện tập

? Bài toán cho biết gì ?

tìm gì ?

? Muốn tính thể tích bồn

nước ta tính như thế nào ?

GV phân tích bài toán và

yêu cầu HS trình bày cách

tính

GV nhấn mạnh tính V cả

hình xem hình đó tạo bởi

những hình nào

GV đưa đề bài và hình vẽ

trên bảng phụ

GV yêu cầu HS thảo luận

? Bài toán yêu cầu gì ?

HS hoạt động nhóm trình bày và giải thích

HS đọc đề bài

HS trả lời

HS a = 2R

Bài tập 35( 126 – sgk)H.cầu d = 1,8m suy ra R = 0,9m

H trụ R = 0,9m ; h = 3,62 m Tính V bồn nước =?

GiảiThể tích 2 bán cầu bằng thể tích hình cầu Vcầu =

a) Gọi bán kính h cầu R ⇒ cạnh hình lập phương: a = 2R

STP của hình lập phương là:

6a2 = 6.(2R)2 = 24R2Smặt cầu là : 4πR2

→ tỷ số :

ππ

6

.4

.24

2

2

=

R R

phương là bao nhiêu ?

⇒ Slập phương =

π

ππ

.7.66

Hướng dẫn về nhà ::

? Các dạng bài tập đã chữa , kiến thức vận dụng cho từng dạng bài?

GV khái quát toàn bài yêu cầu HS ghi nhớ các công thức

Làm bài tập 36(126 – sgk ) 34( 130 – sbt)

Ôn tập toàn bộ chương IV làm các câu hỏi ôn tập chương

I MỤC TIÊU

- Hệ thông hoá các khái niệm về hình trụ, hình nón, hình cầu (đáy, chiều cao, đường sinh…)

- Hệ thống hoá các công thức tính diện tích, thể tích… theo bảng

- Rèn luyện kỹ năng áp dụng công thức vào việc giải toán

II PHƯƠNG TIỆN

- GV bảng phụ, thước, com pa, máy tính bỏ túi

- HS ôn tập chương IV , đồ dùng học tập

III TIẾN TRÌNH DẠY – HỌC

Hoạt động 1 : Hệ thống hoá kiến thức chương IV