Bài tập nhóm xã hội học sức khỏe: Tác động bạo lực học đường đối với sức khỏe (Nghiên cứu học sinh Trung học phổ thông) nghiên cứu, đề tài không có mục đích đưa ra lý thuyết mới, mà chủ yếu vận dụng các lý thuyết xã hội học vào nghiên cứu thực tiễn, để tìm hiểu, xác định vai trò của gia đình, nhà trường trong việc giáo dục lối sống đạo đức cho thế hệ trẻ.
Trang 1ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
KHOA XÃ HỘI HỌC
BÀI TẬP NHÓM: MÔN XÃ HỘI HỌC SỨC KHỎE
TÁC ĐỘNG BẠO LỰC HỌC ĐƯỜNG ĐỐI VỚI SỨC KHỎE
(Nghiên cứu học sinh Trung học phổ thông)
GVHD: PGS.TS Hoàng Bá Thịnh
SV : Nhóm 9
Trang 2MỤC LỤC TRANG
Phần I Mở Đầu .3
1 Tính cấp thiết của đề tài 3
2 Câu hỏi nghiên cứu 4
3 Ý nghĩa khoa học và ý nghĩa thực tiễn 4
4 Mục đích nghiên cứu 4
5 Đối tượng, khách thể, phạm vi nghiên cứu 4
6 Phương pháp nghiên cứu 5
7 Giả thuyết 5
8 Khung lý thuyết 6
Phần II Nội dung chính 7
1.Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn của đề tài 7
1.1 Cơ sở lý luận 7
1.2 Tổng quan vấn đề nghiên cứu 8
1.3 Những khái niệm công cụ 9
2 Chương 2: Kết quả nghiên cứu 10
2.1.Thực trạng bạo lực học đường 10
2.2.Tác động của bạo lực học đường đến sức khỏe 13
2.2.1 Tác động của bạo lực học đường đến sức khỏe thể chất 13
2.2.2 Tác động của bạo lực học đường đến sức khỏe tinh thần 14
2.2.3 Tác động của bạo lực học đường đến sức khỏe xã hội 15
2.3 Nguyên nhân của bạo lực học đường………18
Phần III Kết luận và giải pháp………22
Danh mục tài liệu tham khảo………25
Trang 3PHẦN I MỞ ĐẦU
1 Tính cấp thiết của đề tài
Quá trình công nghiệp hóa - hiện đại hóa đất nước, cùng với sự phát triển mạnh mẽ của nền kinh tế thị trường đã làm thay đổi nhanh chóng bộ mặt xã hội và con người Việt Nam Văn hóa lối sống, đạo đức của người Việt cũng không đứng ngoài dòng chảy văn hóa của thời đại Bên cạnh việc tiếp thu những tinh hóa văn hóa nhân loại của thế giới thì văn hóa Việt còn chịu một số ảnh hưởng văn hóa không lành mạnh Điển hình là trong lĩnh vực giáo dục hiện nay của nước nhà, trong những năm gần đây thực trạng bạo lực học đường diễn ra rất nhiều, thu hút sự quan tâm lớn của toàn xã hội và gây bức xúc dư luận
Hiện nay, vấn đề bạo lực học đường đang diễn ra ngày càng phổ biến, nhất là trong giới học sinh: Theo thống kê của Bộ Giáo dục và Đào tạo, từ đầu năm học 2009- 2010 đến nay, cả nước đã xảy ra 1.598 vụ học sinh đánh nhau ở trong và ngoài trường học Các nhà trường đã xử lý kỷ luật khiển trách 881học sinh, cảnh cáo 1.558 học sinh và buộc thôi học có thời hạn (3 ngày, 1 tuần, 1 năm học) tới 735 học sinh Tính bình quân, cứ 11.111 học sinh thì có 1 em bị buộc kỷ luật thôi học c ó thời hạn vì đánh nhau Nhưng điều chúng ta đáng lo ngại ở đây chính là nguyên nhân của những
vụ bạo lực này: chỉ vì lý do thấy không ưa mắt hay chỉ là những mâu thuẫn trong việc học tập trên lớp hay những va chạm nhỏ bên ngoài xã hội
Đặc biệt, có một sự thay đổi trong việc tham gia vào vấn đề bạo lực học đường hiện nay Nếu như trước đây hiện tượng này chỉ diễn ra chủ yếu trong nam giới thì sự thiếu thiện cảm về nữ giới đang dần hình thành trên các diễn đàn, giữa các lớp thế hệ 8X, 9X với nhau Mức độ ảnh hưởng của hành vi bạo lực đến sức khỏe cá nhân, tinh thần, xã hội ngày càng lớn: Bộ Giáo dục - đào tạo cho biết trong năm 2009 có khoảng 9.000 vụ tội phạm do HSSV và thanh thiếu niên gây ra, giảm 9,6% so với năm 2008 nhưng tính chất phạm tội lại ngày càng nghiêm trọng Ngày nay những người tham gia hành vi bạo lực không chỉ bạo lực thể xác mà họ còn dùng nhiều cách: Đánh bạn, quay video clip rồi tung lên mạng… nhưng điều đáng nói c hính là thái độ c ủa những
Trang 4người xung quanh, bạn bè thì chớp lấy cơ hội rút điện thoại ra ghi hình, túm tụm lại
để cổ vũ, thích thú chứng kiến kèm những câu bình phẩm thiếu văn hóa mà không hề can ngăn Thậm chí còn canh chừng thầy cô để các bạn “yên tâm” xử lý lẫn nhau Việc hàng nghìn vụ học sinh đánh nhau mỗi năm và tính chất vụ việc ngày càng nặng tính "côn đồ" đã ảnh hưởng nghiêm trọng tới tâm lý và sức khoẻ, thậm chí cả tính mạng của học sinh
Xuất phát từ thực trạng trên, chúng tôi đã lựa chọn đề tài nghiên cứu: “Tác động của bạo lực học đường đối với sức khỏe” Đề tài c hủ yếu hướng đến mối quan
hệ bạo lực giữa học sinh với học sinh tại các trường trung học phổ thông
2 Câu hỏi nghiên cứu
Tác động của bạo lực học đường đến sức khỏe như thế nào?
3 Ý nghĩa khoa học và ý nghĩa thực tiễn
3.1 Ý nghĩa khoa học
Trong phạm vi nghiên cứu, đề tài không có mục đích đưa ra lý thuyết mới, mà chủ yếu vận dụng các lý thuyết xã hội học vào nghiên cứu thực tiễn, để tìm hiểu, xác định vai trò của gia đình, nhà trường trong việc giáo dục lối sống đạo đức c ho thế hệ trẻ
3.2 Ý nghĩa thực tiễn
Từ việc nghiên cứu thực trạng của bạo lực học đường chỉ ra hậu quả của bạo lực học đường Từ đó thấy rõ được tác động c ủa bạo lực học đường đến sức khỏe Qua đó khẳng định vai trò quan trọng của sức khỏe thể chất và sức khỏe tinh thần Mặt khác cũng thể hiện vai trò giáo dục của tam giác: gia đình- nhà trường- xã hội trong quá trình xã hội hóa cá nhân, đảm bảo cho phát triển lành mạnh
4 Mục đích nghiên cứu
- Tìm hiểu thực trạng của bạo lực học đường trong các trường trung học phổ thông
- Tìm hiểu tác động của bạo lực học đường đến sức khỏe tinh thần, sức khỏe thể chất
và sức khỏe xã hội Từ đó đưa ra một số giải pháp nhằm hạn chế bạo lực học đường
Trang 55.1 Đối tượng nghiên cứu
- Những tác động c ủa bạo lực học đường đến sức khỏe
5.2 Khách thể nghiên cứu
- Học sinh trung học phổ thông
5.3 Phạm vi nghiên cứu
- Thời gian nghiên cứu: tháng 9 - 10/2010
- Tài liệu được sử dụng có thời gian từ 2000 - 2010
6 Phương pháp nghiên cứu
Phân tích tài liệu
Phân tích tài liệu là một trong những phương pháp thu thập thông tin c ủa xã hội học, dựa trên các thông tin có sẵn trong các tài liệu để rút ra những thông tin c ần thiết nhằm đáp ứng những mục tiêu nghiên cứu của một đề tài nhất định Đây là phương pháp được sử dụng c hủ yếu trong nghiên cứu này
Đề tài tham khảo một số tài liệu từ báo cáo thực tập, từ internet, tạp chí Xã hội học, báo c ó liên quan, c ó c ái nhìn tổng thể, toàn diện về vấn đề nghiên cứu
7 Giả thuyết
- Hiện nay, bạo lực học đường chủ yếu diễn trong mối quan hệ giữa học sinh với học sinh ở các trường trung học phổ thông Học sinh có hành vi bạo lực dưới nhiều hình thức khác nhau
- Bạo lực học đường tác động đến cả sức khỏe tinh thần, sức khỏe thể chất và sức khỏe xã hội, trong đó sức khỏe tinh thần chịu ảnh hưởng sâu sắc hơn cả
Trang 6Gia đình
Nhà trường
Xã hội
Bạo lực học đường
Sức khỏe
Sức khỏe tinh thần
Sức khỏe thể chất
Kết luận
và giải pháp
Sức khỏe
xã hội
Trang 7PHẦN II NỘI DUNG CHÍNH Chương I Cơ sở lý luận và thực tiễn của đề tài 1.1 Cơ sở lý luận
1.1.1 Phương pháp luận
Trong quá trình nghiên cứu, đề tài đã vận dụng chủ nghĩa duy vật biện chứng
để xem xét, đánh giá các sự kiện xã hội trong mối quan hệ biện chứng ở một hoàn cảnh cụ thể dựa trên việc kế thừa quan điểm chủ nghĩa Mác Đồng thời, chủ nghĩa duy vật lịch sử cũng được vận dụng với tư cách là phương pháp luận khoa học về nhận thức và giải thích các hiện tượng xã hội Từ đó c húng ta sẽ nhìn nhận được một cách khách quan các mặt của đời sống xã hội
Theo Mead, kết quả của quá trình xã hội hóa là một nhân cách gồm hai thành phần: cái Tôi chủ động (“I”) và cái Tôi bị động (“Me”) Quá trình hình thành nhân cách gồm 3 giai đoạn: Giai đoạn mô phỏng (bắt chước); Giai đoạn trò c hơi; Giai đoạn trò chơi tập thể
- Giai đoạn mô phỏng: Trong giai đoạn này trẻ em bắt chước, sao chụp những hành vi của những người xung quanh nhưng chưa hiểu về ý nghĩa của các hành vi đó
- Giai đoạn trò chơi: Trong giai đoạn này trẻ em hiểu hành vi như là sự thực hiện những vai trò nhất định và quá trình chơi trò c hơi c húng tái hiện lại những vai này Sự chuyển từ vai này sang vai khác phát triển ở trẻ em khả năng truyền đạt ý nghĩ và hành động mà chúng học được ở những người xung quanh Đây là bước quan trọng tiếp theo trong quá trình hình thành “cái tôi”
Trang 8- Giai đoạn trò chơi tập thể: Trong giai đoạn này trẻ em học c ách nhận thức sự mong đợi không chỉ của một người mà là của cả nhóm Trẻ em đánh giá hành vi c ủa mình theo chuẩn mực được thiết lập bởi những người khác Sự tuân theo luật chơi c huẩn bị cho trẻ em tới sự nắm vững nhưng quy tắc hành vi trong xã hội được thể hiện trong những luật lệ và chuẩn mực Trong giai đoạn này có tình cảm của sự đồng nhất xã hội
Vận dụng lý thuyết trên vào đề tài nhằm chỉ rõ ra hành vi bạo lực học đường của học sinh xuất phát điểm từ quá trình xã hội hóa cá nhân, trong đó gia đình, nhà trường có ảnh hưởng sâu sắc đến định hướng hành vi c ho mỗi cá nhân Từ đó tìm ra nguyên nhân dẫn đến hành vi bạo lực c ủa trẻ và đưa ra những giải pháp phù hợp hạn chế tình trạng đó
1.2 Tổng quan vấn đề nghiên cứu
Giáo dục là một trong những nhân tố quan trọng, là tiêu chí để đánh giá sự phát triển của mỗi quốc gia Xác định được vai trò quan trọng của giáo dục đối với sự phát triển kinh tế- xã hội, Đảng và Nhà nước ta luôn c oi “giáo dục là quốc sách” nhằm đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài cho đất nước Chính vì vậy, có rất nhiều đề tài nghiên cứu khoa học về giáo dục nhằm đưa ra những chính sách, định hướng để phát triển giáo dục quốc gia Tuy nhiên, một thực trạng đáng báo động hiện nay trong giáo dục nước nhà là bạo lực học đường diễn ra khá phổ biến trong những năm gần đây với tính chất ngày càng phức tạp Thế nhưng, cho đến nay chưa có một công trình nghiên cứu khoa học cụ thể nào về bạo lực học đường Nói về vấn đề này thì mới c hỉ dừng lại
ở những bài viết qua báo, tạp chí, in ternet như: “Cơn sóng ngầm đang dấy lên thành
http://www.laodong.com.vn/Home/Con-song-ngam-dang-day-len-thanh-bao/20101/171492.laodong (ngày 7/11/2010); hay có một số nghiên cứu nhỏ
như: cuộc khảo sát do khoa Xã hội học, trường Đại học Khoa học xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia Hà Nội) thực hiện vào năm 2008 tại 2 trường THPT thuộc quận Đống Đa ( Hà Nội) về tình trạng bạo lực nữ sinh
Trang 9Như vậy, có thể thấy các đề tài nghiên cứu khoa học về bạo lực học đường còn
ở mức độ khiêm tốn Trước thực trạng của bạo lực học đường, chúng tôi đã mạnh dạn
lựa chọn đề tài: “Tác động của bạo lực học đường đến sức khỏe” (xét trong mối
quan hệ học sinh với học sinh tại c ác trường trung học phổ thông) Nét mới trong đề tài này là làm rõ được những tác động của bạo lực học đường đối với sức khỏe; từ đó chỉ ra một số căn bệnh mà học sinh mắc phải do bạo lực học đường gây ra như: bệnh trầm cảm, tự kỷ, hoảng loạn về tinh thần hay học sinh tự tử
1.3 Những k hái niệm công cụ
1.3.1 Bạo lực
Theo từ điển xã hội học của G.Endruweit và G.Trommsdoff (Đức): Bạo lực là
các hành vi có khuynh hướng hủy diệt như một hương tiện tối hậu để thực thi quyền lực trong khuôn khổ quan hệ trên - dưới một chiều dựa trên ưu thế bên ngoài, không
có sự thừa nhận của người yếu thế
Như vậy, bạo lực là hành vi sử dụng sức mạnh (cơ bắp hay vũ khí) để đạt được
sự cưỡng bức hay áp đặt trong quan hệ giữa người với người
1.3.2 Bạo lực học đường
Bạo lực học đường là hệ thống xâu chuỗi lời nói, hành vi mang tính miệt thị, đe dọa, khủng bố người khác (thường xảy ra giữa trò với trò, giữa thầy với trò và ngược lại), để lại thương tích trên cơ thể, thậm chí dẫn đến tử vong, đặc biệt là gây tổn thương đến tư tưởng, tình cảm, tạo cú sốc về tâm sinh lý cho những đối tượng trực tiếp tham gia vào quá trình giáo dục trong nhà trường, cũng như những ai quan tâm
đến sự nghiệp giáo dục (Theo tạp chí Ban tuyên giáo)
Trong đề tài này, khái niệm bạo lực học đường thể hiện ở hành vi bạo lực xảy
ra giữa học sinh với học sinh
1.3.3 Sức khỏe
Sức khỏe là trạng thái thoải mái toàn diện về thể chất, tinh thần và xã hội và
không phải chỉ bao gồm có tình trạng không có bệnh hay thương tật
(Theo Tổ chức Y tế thế giới)
Trang 10Chương 2 Kết quả nghiên cứu về tác động của bạo lực học đường
đến sức k hỏe 2.1 Thực trạng của bạo lực học đường
Bạo lực học đường không phải là một hiện tượng mới xuất hiện mà đã “song hành” cùng giáo dục từ khi nó ra đời nhưng được chú ý nhiều trong thời gian gần đây Bạo lực học đường thể hiện ở 2 mối quan hệ chủ yếu: 1- Quan hệ giáo viên với học sinh; 2- Quan hệ giữa học sinh với học sinh Tuy nhiên, đề tài này nghiên cứu bạo lực học đường theo mối quan hệ thứ hai
Theo thống kê từ các Sở Giáo dục và Đào tạo, đưa ra tại hội thảo Quốc gia về phòng chống bạo lực, xâm hại trẻ em, được tổ chức tại Hà Nội ngày 24/09/2010, từ đầu năm học đến nay, xảy ra hơn 1.500 vụ đánh nhau trong và ngoài trường học, trong đó 7 vụ dẫn đến chết người Cũng theo báo cáo của Sở Giáo dục và Đào tạo, từ đầu năm học đến nay, c ác trường tiến hành khiển trách 881 học sinh, cảnh cáo 1.558 học sinh, buộc thôi học có thời hạn (ba ngày, 1 tuần, 1 năm học) 735 học sinh (http://tintuc.loitraitim.com/hoc-hanh/9/139253/Hon-1-500-vu-hoc-sinh-danh-nhau.htm)
Thống kê từ 38 Sở Giáo dục và đào tạo gửi về Bộ, từ năm 2003 đến nay có tới hơn
8000 vụ học sinh tham gia đánh nhau và bị xử lý kỷ luật ( Theo ông Phùng Khắc Bình, Vụ trưởng – Vụ công tác học sinh, sinh viên của Bộ Giáo dục và Đào tạo)
Trang 11Tại Cần Thơ, Trong năm học 2009- 2010 ở Cần Thơ có 252 trường hợp học sinh đánh nhau trong đó nguyên nhân chủ yếu là những xích mích nhỏ giữa các em Các nhà trường đã xử lý phê bình 195 em, khiển trách 28 em, cảnh cáo 5 em, đuổi học có thời hạn 8 em
- Hành vi bạo lực:
Bạo lực học đường là một dạng hành vi lệch chuẩn của học sinh (Theo ThS Nguyễn
Văn Lượt, khoa tâm lý, Trường Đại học Khoa học xã hội và Nhân v ăn) Có 2 loại: loại
thụ động và loại chủ động
Hành vi thụ động là những hành vi của học sinh bị sai lệch do các em nhận thức không đầy đủ hoặc nhận thức sai c huẩn mực, nội quy, quy tắc c ủa trường lớp hay bị bạn bè rủ rê Ví dụ, trẻ mẫu giáo có thể đánh bạn để dành lại đồ chơi c ủa mình vì em chưa được dạy hoặc được dạy rồi nhưng chưa nhận thức được rằng đánh bạn là xấu Loại hành vi này không đáng lo ngại vì có thể giáo dục, cung cấp thông tin để học sinh hiểu đúng, từ đó các em sẽ có hành vi đúng đắn
Hành vi chủ động là những hành vi mà cá nhân mặc dù biết rõ những quy tắc chuẩn mực đạo đức của nhà trường, xã hội nhưng vẫn cố ý làm khác Ví dụ, học sinh biết rằng đánh bạn là xấu, không được phép nhưng vẫn cứ đánh Đối với loại bạo lực học đường này, việc khắc phục gặp nhiều khó khăn, đòi hỏi sự kiên trì, nhẫn lại c ủa cha
mẹ, thầy cô, nhà trường và xã hội
Như vậy, trong hai loại hành vi trên, hành vi bạo lực của học sinh trung học phổ thông chủ yếu là hành vi chủ động
- Nạn nhân của bạo lực học đường: Học sinh cả nam và nữ
- Phương tiện bạo lực:
Không sử dụng phương tiện nào, trực tiếp bằng tay chân
Sử dụng phương tiện như: Với học sinh nam, phương tiện bạo lực thường được
sử dụng như: dao, gậy gộc, kiếm, chai… Còn với học sinh nữ thường sử dụng dép guốc, điện thoại ghi hình…
Trang 12Cùng là hành vi bạo lực, nhưng có thể nói mức độ bạo lực c ủa học sinh ở các lứa tuổi là khác nhau Các em học sinh lớp 6, 7 trong quan hệ giao tiếp, ứng xử với bạn,
có thể tạo nhóm lớn, không chơi và “cô lập” một bạn học sinh nào đó trong lớp vì một
lý do “trẻ con” nào đó; các em có thể đánh nhau ngay mà không có sự tính toán, sắp đặt, không cần biết mình mạnh hay yếu hơn bạn khi c ó những va chạm, gây hấn với nhau Còn đối với học sinh ở lứa tuổi lớn hơn, các em đã bắt đầu dùng “sức mạnh” của mình, có thể ức hiếp, bắt nạt học sinh lớp dưới; với nhiều lý do, các em có thể gây hấn, đánh nhau không chỉ là giữa một học sinh với một học sinh mà còn đánh nhau giữa nhóm học sinh này với nhóm học sinh khác hoặc nhiều em đánh một em và thường khi đánh nhau, các em đều có sự tính toán, sắp đặt; nếu nhà trường không phát hiện và can thiệp kịp thời, học sinh yếu hơn sẽ tiếp tục nhờ bạn bè trong trường trong lớp thậm chí nhờ sự hỗ trợ của người thân trong gia đình để đánh “trả thù”
Một vài vụ việc gây dư luận ầm ĩ trong thời gian gần đây:
Ở Hà Nội, học sinh trả thù nhau bằng hung khí tại trường THPT Đại Mỗ (Từ Liêm) Câu chuyện được bắt đầu từ mâu thuẫn nhỏ c ủa học sinh hai lớp 12A6 và lớp 12A5, chuyện bé ngày càng xé ra to khi học sinh lớp 12A5 tập hợp khoảng chục người bạn mang dao và mã tấu "phục kích" nhằm trả thù nam sinh lớp 12A6 với nhiều đòn c hí mạng khiến nạn nhân tử vong ngay tại c hỗ do vết thương quá nặng
Tại miền Trung, nhiều vụ tụ tập đánh nhau hội đồng, dùng mã tấu, kiếm chém nhau cũng diễn ra với mật độ đáng báo động Vụ một nam sinh tại Đà Nẵng bị đâm chết ngay cổng trường học còn đang nóng hổi thì lại thêm vụ 10 học sinh nữ trường PTTH Nguyễn Huệ, Kỳ Anh, Hà Tĩnh đã hùa nhau làm nhục em học sinh lớp 11K12 cùng trường Sau trận đòn tập thể, em không chỉ bị chấn thương thân thể mà còn khủng hoảng về tinh thần
Trong một cuộc khảo sát trên 1.000 học sinh, sinh viên cho thấy kết quả như sau: 95% các em nhận thức chưa đúng về kỹ năng sống, 77,7% c hưa bao giờ được đào tạo, tập huấn về vấn đề này, 76,4% rất cần tập huấn, và hầu hết các em lúng túng