NỘI DUNG VÀ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
1.1.1 Các khái niệm liên quan đến BĐKH
Theo Công ước khung của Liên Hiệp Quốc về Biến đổi khí hậu, biến đổi khí hậu được định nghĩa là những ảnh hưởng có hại từ khí hậu, gây ra những thay đổi trong môi trường vật lý hoặc sinh học Những biến đổi này có thể dẫn đến những tác động tiêu cực đáng kể đến khả năng phục hồi và sinh sản của các hệ sinh thái tự nhiên, cũng như ảnh hưởng đến các hệ thống kinh tế - xã hội và sức khoẻ, phúc lợi của con người.
Biến đổi khí hậu (BĐKH) được định nghĩa là sự thay đổi trạng thái khí hậu so với mức trung bình hoặc dao động trong một khoảng thời gian dài, thường là vài thập kỷ hoặc hơn Nguyên nhân của BĐKH có thể xuất phát từ các quá trình tự nhiên hoặc tác động bên ngoài, cũng như từ hoạt động của con người làm thay đổi thành phần khí quyển và khai thác sử dụng đất.
Theo Ủy ban liên chính phủ về Biến đổi khí hậu, biến đổi khí hậu là sự thay đổi có thể xác định được về trạng thái khí hậu trong một khoảng thời gian dài, thường là một thập kỷ hoặc hơn Biến đổi khí hậu bao gồm mọi sự thay đổi theo thời gian, không phụ thuộc vào việc có liên quan đến sự biến đổi tự nhiên hay không, mà chủ yếu là do các hoạt động của con người.
Biến đổi khí hậu (BĐKH) được định nghĩa theo nhiều cách khác nhau, nhưng tất cả đều nhấn mạnh tính chất nghiêm trọng của vấn đề này Nó gây ra những hậu quả nặng nề từ các thiên tai bất thường, ảnh hưởng sâu sắc đến đời sống con người và gây ra tổn thất lớn về tài sản.
Tai biến thiên nhiên, hay tai biến tự nhiên, là những sự kiện xảy ra tự nhiên có tác động tiêu cực đến con người và môi trường Chúng bao gồm các tai biến liên quan đến quá trình địa động lực nội sinh và ngoại sinh.
Trường Đại học Kinh tế Huế
Tai biến tự nhiên như động đất, núi lửa và sóng thần thường liên quan đến các quá trình địa động lực nội sinh, diễn ra sâu trong lòng đất Những quá trình này có khả năng phát sinh và phát triển các loại tai biến phổ biến trong tự nhiên.
Tai biến thiên nhiên do các quá trình địa động lực ngoại sinh gây ra, bao gồm trượt lở, xói lở, lũ, lũ quét, bão, hạn hán, xâm nhập mặn, cát bay và NBD Năm 2016, những thảm họa thiên nhiên tồi tệ nhất bao gồm đứt gãy 1.300 km ở California, bão mùa đông Jonas ở Mỹ, động đất tại Đài Loan và Italia, cùng với cháy rừng ở California Những tai biến này đã gây thiệt hại nghiêm trọng về tài sản, tính mạng con người và làm suy giảm nền kinh tế của các vùng bị ảnh hưởng.
Tai biến thiên nhiên có thể xảy ra ở nhiều mức độ và phạm vi khác nhau, từ hiện tượng sấm sét tại một vùng nhất định cho đến hạn hán, ngập lụt, động đất ở quy mô quốc gia, hay các vấn đề toàn cầu như hiệu ứng nhà kính, hiện tượng El Nino, La Nina và thủng tầng ozon Mối đe dọa từ những tai biến này sẽ tăng lên theo mức độ và phạm vi ảnh hưởng của chúng.
Hạn hán là tình trạng thiếu nước kéo dài so với mức trung bình, gây ra bởi lượng mưa không đủ hoặc nhiệt độ cao hơn bình thường Hiện tượng này làm giảm độ ẩm trong đất và không khí, ảnh hưởng tiêu cực đến sự phát triển của sinh vật và đời sống con người.
Rét đậm xuất hiện khi nhiệt độtrung bình trong ngày dưới 15°C
Rét hại xuất hiện khi nhiệt độ trung bình trong ngày dưới 13°C
Rét đậm, rét hại được định nghĩa là hiện tượng thời tiết kéo dài từ 3 ngày liên tiếp trở lên, theo tiêu chí thống kê của ngành nông nghiệp.
Rét đậm và rét hại trong nông nghiệp gây thiệt hại nghiêm trọng cho sản xuất Rét đậm ảnh hưởng đến quá trình gieo mạ, trong khi rét hại làm giảm khả năng quang hợp của cây, ảnh hưởng đến sinh trưởng và có thể dẫn đến chết cây lúa khi thời gian rét hại kéo dài.
Trường Đại học Kinh tế Huế
1.1.1.5 Kịch bản biến đổi khí hậu
Kịch bản biến đổi khí hậu (BĐKH) là một giả định dựa trên cơ sở khoa học, phản ánh sự tin cậy về các mối quan hệ tương lai giữa kinh tế - xã hội, tổng thu nhập quốc dân, phát thải khí nhà kính, BĐKH và mức nước biển dâng.
Kịch bản biến đổi khí hậu (BĐKH) cung cấp cái nhìn tổng quát về khí hậu tương lai, dựa trên các mối quan hệ khí hậu, nhằm nghiên cứu hậu quả của BĐKH do con người gây ra Những kịch bản này thường được sử dụng làm đầu vào cho các mô hình đánh giá tác động Các kết quả của Ủy ban Liên Chính phủ về BĐKH (IPCC) đã được trình bày trong các báo cáo từ lần thứ nhất năm 1992 đến lần thứ 4 năm 2007.
Kịch bản BĐKH cung cấp cái nhìn tổng quan về sự phát triển của khí hậu trong thế kỷ 21, cho phép dự đoán các thay đổi về nhiệt độ và lượng mưa dựa trên các giả định về khí thải và hiệu ứng nhà kính Các nhà nghiên cứu liên tục cập nhật và phát triển kịch bản này hàng năm để mang đến thông tin mới nhất về BĐKH, từ đó đề xuất các giải pháp và phương án ứng phó hiệu quả hơn với biến đổi khí hậu.
Hiện nay, nhiều quốc gia và khu vực đã xây dựng kịch bản biến đổi khí hậu cho thế kỷ 21 Tại Việt Nam, Bộ Tài nguyên và Môi trường đã chủ trì xây dựng các kịch bản BĐKH, trong đó nổi bật là kịch bản BĐKH và nước biển dâng Kịch bản này cung cấp thông tin cập nhật về xu thế biến đổi trong quá khứ và dự báo cho thế kỷ 21, được công bố lần đầu vào năm 2009 dựa trên các nghiên cứu trong và ngoài nước, nhưng chỉ giới hạn cho 7 vùng khí hậu ven biển Đây là cơ sở quan trọng cho việc xây dựng chiến lược, quy hoạch và kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội.
ĐỀ XUẤT CÁC GIẢI PHÁP GIẢM THIỂU TÁC ĐỘNG CỦA BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU ĐẾN SẢN XUẤT NÔNG NGHIỆP TRÊN ĐỊA BÀN PHƯỜNG THỦY DƯƠNG, THỊ XÃ HƯƠNG THỦY, TỈNH THỪA THIÊN HUẾ
THIÊN HUẾ 3.1 Nhóm giải pháp chung
3.1.1 Giáo dục và tuyên truyền; nâng cao năng lực thích ứng BĐKH
Đào tạo đội ngũ kỹ thuật có chuyên môn cao nhằm nâng cao nhận thức và hiểu biết của người dân về canh tác và sản xuất hợp lý, phù hợp với biến đổi khí hậu Đồng thời, cần bổ sung lực lượng cán bộ quản lý chuyên trách về môi trường và ứng phó với biến đổi khí hậu tại địa phương.
Mở lớp tập huấn cho cán bộ địa phương và người dân về kỹ năng phòng chống thiên tai và dịch bệnh, cũng như kỹ năng theo dõi thông tin dự báo thời tiết Điều này nhằm giúp họ thích ứng kịp thời cho sản xuất nông nghiệp, từ đó hạn chế thiệt hại do thiên tai gây ra.
Việc phổ biến khoa học kỹ thuật trong sản xuất nông nghiệp thông qua chuyển giao công nghệ và xây dựng mô hình chuẩn là rất cần thiết Điều này giúp nông dân nâng cao hiệu quả sản xuất và nhanh chóng thích ứng với tình hình biến đổi khí hậu ngày càng gia tăng.
Để nâng cao nhận thức cộng đồng về biến đổi khí hậu (BĐKH), cần xây dựng kế hoạch và cơ chế chính sách phù hợp nhằm tuyên truyền rộng rãi Chính quyền địa phương nên khuyến khích người dân sản xuất sạch và sử dụng nhiên liệu sạch, đồng thời phát hiện và tuyên dương các cá nhân, tổ chức có giải pháp nông nghiệp thích ứng với BĐKH Việc giáo dục cộng đồng có thể được thực hiện qua các phương tiện thông tin đại chúng như poster, băng rôn, áp phích, và chương trình tuyên truyền trên đài truyền hình, đài phát thanh địa phương, báo chí Sự tham gia và đóng góp ý kiến của cộng đồng thông qua các cuộc đối thoại về BĐKH cũng rất quan trọng.
Tăng cường huy động vốn từ ngân hàng chính sách, các chương trình khuyến nông, khuyến ngư và nhà đầu tư là rất cần thiết Đồng thời, cần thiết lập các chính sách hỗ trợ cho người dân để thúc đẩy phát triển kinh tế.
Trường Đại học Kinh tế Huế hỗ trợ vay vốn nhằm đa dạng hóa hoạt động sản xuất nông nghiệp và đầu tư công nghệ, tạo điều kiện cho người dân phát triển các mô hình sản xuất mới Họ cũng cung cấp vốn hỗ trợ khi cần thiết để người dân đầu tư vào giống mới và thiết bị ứng phó với thiên tai Bên cạnh đó, trường còn đầu tư vào các dịch vụ chế biến và lò sấy nông sản, đặc biệt trong mùa mưa bão, nhằm nâng cao hiệu quả kinh tế cho nông sản.
3.2 Nhóm giải pháp cụ thể
3.2.1 Đối với trồng trọt a Phát tri ển hệ thống thủy lợi phục vụ nông nghiệp thích ứng với điều kiện BĐKH
Để cải thiện tình hình tưới tiêu, cần tăng cường đào, nạo vét, và bê tông hóa các kênh mương Đồng thời, củng cố hệ thống đê điều, đặc biệt ở những khu vực thường xuyên thiếu nước và chịu ảnh hưởng của hạn hán.
Tiếp tục đầu tư vào hệ thống thủy lợi nhằm hoàn thiện cơ sở hạ tầng ở các vùng trồng trọt chưa đồng bộ, đáp ứng nhu cầu tưới nước và tiêu úng cho những khu vực ngập úng ở vùng trũng.
Đầu tư vào hệ thống tưới tiêu và công nghệ phù hợp cho các vùng cây trồng có hiệu quả kinh tế cao là rất cần thiết Quản lý chặt chẽ và tiết kiệm nước tưới, cùng với việc hoàn thiện hệ thống tưới tiêu để giảm thiểu thất thoát và rò rỉ nước thông qua bê tông hóa và kiên cố hóa kênh mương, là ưu tiên hàng đầu trong chiến lược quản lý nguồn nước phục vụ sản xuất nông nghiệp Bên cạnh đó, việc xây dựng và phát triển kỹ thuật canh tác tiên tiến, phù hợp với biến đổi khí hậu cũng đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả sản xuất nông nghiệp.
Xây dựng mô hình ứng dụng tiến bộ trong phòng trừ sâu bệnh và canh tác cây trồng theo hướng hữu cơ, sinh học là cần thiết Việc nhân rộng các mô hình sản xuất sạch và sử dụng chế phẩm sinh học trong nông nghiệp cần sự tham gia tích cực của nông dân thông qua các câu lạc bộ nghề nông tại địa phương.
Áp dụng các kỹ thuật mới để đối phó với hiện tượng thời tiết cực đoan như hạn hán, rét và lũ lụt là rất quan trọng Việc sử dụng giống cây trồng có tính chống chịu cao sẽ giúp tăng cường khả năng thích ứng của nông nghiệp trước những biến đổi khí hậu.
Trường Đại học Kinh tế Huế
Nghiên cứu và phát triển các giống cây mới với thời gian sinh trưởng ngắn, khả năng kháng bệnh cao, và sức chịu đựng tốt trước úng, hạn hán và rét, nhằm nâng cao năng suất ổn định và thích ứng hiệu quả với biến đổi khí hậu.
Để ứng phó với biến đổi khí hậu, cần phổ biến cho người dân sử dụng các giống cây trồng chống chịu và giống bản địa hiệu quả, cùng với các kỹ thuật chăm sóc phù hợp Hiện nay, nhiều hộ nông dân vẫn sử dụng giống lúa truyền thống như IR1 820, dẫn đến năng suất thấp và khả năng chống chọi với thiên tai kém Do đó, nghiên cứu và thử nghiệm các giống cây trồng mới có khả năng thích ứng tốt với điều kiện canh tác và chống chịu dịch bệnh là rất cần thiết, bao gồm cả giống ngắn và dài ngày để giảm thiểu thiệt hại do thiên tai.
Chuyển đổi cơ cấu cây trồng là cần thiết để thích ứng với tình hình cụ thể và hiện tượng thời tiết cực đoan Việc chuyển từ độc canh sang luân canh, xen canh không chỉ cải thiện độ phì của đất mà còn phòng tránh dịch bệnh và nâng cao hiệu quả kinh tế Hiện nay, cây lương thực chủ yếu là lúa với 2 vụ trong năm, nhưng biến đổi khí hậu đã khiến một số diện tích đất không còn phù hợp cho việc trồng lúa do hạn hán Do đó, chính quyền và người dân cần chuyển đổi diện tích trồng lúa kém hiệu quả sang trồng rau màu để đạt được hiệu quả kinh tế cao hơn.
Thay đổi lịch thời vụ là một biện pháp quan trọng để thích ứng với biến đổi khí hậu, đặc biệt là hạn hán, rét và lũ lụt Các ban ngành nông nghiệp địa phương cần xây dựng lịch thời vụ sản xuất dựa trên điều kiện khí hậu, thời tiết, cơ cấu cây trồng và vật nuôi hàng năm, cùng với kiến thức bản địa về dự đoán thời tiết Điều này giúp điều chỉnh lịch thời vụ nhằm giảm thiểu tác động của các hiện tượng thời tiết cực đoan.