Đảng cộng sản việt nam và con đường đi lên chủ nghĩa xã hội thông tin chuyên đề số 1

Ths Nguyễn Thị Hải YếnThs Nguyễn Thị Kim Oanh CN Nguyễn Thị Lay Dơn Địa chỉ: 36 Xuân Thủy - Cầu Giấy - Hà Nội ĐT: 04.38340041 Ảnh bìa 1: Một góc thành phố Hà Nội, thời kỳ đổi mới tư tưở

Ths Nguyễn Thị Hải Yến

Ths Nguyễn Thị Kim Oanh

CN Nguyễn Thị Lay Dơn

Địa chỉ: 36 Xuân Thủy - Cầu Giấy - Hà Nội

ĐT: 04.38340041

Ảnh bìa 1: Một góc thành phố Hà Nội, thời kỳ đổi mới

tư tưởng Hồ Chí Minh trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở nước ta

• TRƯƠNG NGỌC NAM

Từ một luận điểm của Mác, nhận thức về con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở nước ta

• NHỊ LÊ

Về tính đa dạng của con đường đi lên chủ nghĩa

xã hội: Từ Các Mác tới Chủ tịch Hồ Chí Minh

và thực tiễn ở Việt Nam

• NGUYỄN QUỐC PHẨM

Quan điểm của V.I.Lênin về chủ nghĩa xã hội và

ý nghĩa với Việt Nam hiện nay

• TRẦN ĐÌNH THẢO, NGÔ MINH THUẬN

“Độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội” sợi chỉ đỏ xuyên suốt trong tư tưởng Hồ Chí Minh và đường lối cách mạng của Đảng Cộng sản Việt Nam

51

30

38

44

mô hình kinh tế thị trường định hướng xã

hội chủ nghĩa

• NGÔ HOÀNG ANH

Quan niệm của Đảng Cộng sản Việt Nam

về chủ nghĩa xã hội và con đường đi lên chủ

nghĩa xã hội

• NGUYỄN LINH KHIẾU

Quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam theo

tinh thần đại hội XI của Đảng

• NGUYỄN VĂN HUYÊN

Đặc trưng cơ bản của xã hội xã hội chủ

nghĩa ở Việt Nam theo tinh thần đại hội XI

của Đảng

• NGUYỄN TRƯỜNG CẢNH

Quá trình phát triển nhận thức của Đảng

ta về đặc trưng chủ nghĩa xã hội trong thời

kỳ đổi mới

• NGUYỄN TRỌNG PHÚC

Đại hội XI với nhận thức mới về chủ nghĩa

xã hội

PHẦN III: CHỦ NGHĨA XÃ HỘI VÀ CON ĐƯỜNG

ĐI LÊN CHỦ NGHĨA XÃ HỘI Ở VIỆT NAM HIỆN NAY

• LÊ VĂN TOAN

Chủ nghĩa xã hội: trào lưu và những tranh

luận đương đại

• TRẦN QUỐC TOẢN

Phương pháp luận tiếp cận mục tiêu và con

đường đi lên chủ nghĩa xã hội

• NGUYỄN NGỌC LONG

Một số vấn đề lý luận về chủ nghĩa xã hội

Về ý kiến phủ nhận thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội của Việt Nam

• PHẠM XUÂN HẰNG

Kiên định mục tiêu độc lập dân tộc và chủ nghĩa

xã hội trong giai đoạn hiện nay

• TRẦN ĐỨC CHÂM

Nhận thức và giải quyết mâu thuẫn trong thời

kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở nước ta

chứng kiến những biến đổi vô cùng nhanh chóng, phức tạp và khó lường dưới tác độngcủa quá trình toàn cầu hóa Cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu bắt đầu từ năm 2008chậm được khắc phục, nền kinh tế thế giới chưa được phục hồi thì nhiều dự báo lại chothấy, nguy cơ xuất hiện một cuộc suy thoái mới, thế giới tiếp tục ảm đạm về kinh tế,những bất ổn về an ninh chính trị, nhất là hiện nay khủng hoảng nợ công kéo dài ở Khuvực đồng tiền chung Châu Âu (Eurozone) Trong khi đó, ở một số nước xã hội chủ nghĩanhư Trung Quốc, Việt Nam, nền kinh tế vẫn giữ được tốc độ tăng trưởng khá, an sinh

xã hội được bảo đảm và phong trào cánh tả ở Mỹ Latinh đang lớn mạnh, một số nước

Mỹ Latinh đã lựa chọn phát triển theo con đường xây dựng chủ nghĩa xã hội Như vậy,mặc dù chính quyền của nhiều nước trong hệ thống xã hội chủ nghĩa sụp đổ vào nhữngnăm cuối của thế kỷ XX, song chủ nghĩa xã hội vẫn được nhiều quốc gia lựa chọn và cónhiều sức sống mới, trong khi đó chủ nghĩa tư bản hiện đại mặc dù có những điều chỉnhlớn để thích nghi cũng không thể khắc phục được những mâu thuẫn nội tại cơ bản củanó

Sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội ở các nước đòi hỏi phải có sự kết hợp sáng tạocác nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin với điều kiện lịch sử dân tộc và đặcđiểm thời đại, để xây dựng được lý luận phát triển theo con đường xã hội chủ nghĩa phùhợp với mỗi nước, đồng thời chống chủ nghĩa giáo điều “tả khuynh”, ngăn chặn chủnghĩa cơ hội hữu khuynh

Sẽ không có chủ nghĩa xã hội nếu không có sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản và sẽkhông còn là Đảng Cộng sản nếu đảng đó xa rời mục tiêu của chủ nghĩa xã hội Mốiquan hệ trên đây không chỉ là lý luận mà còn là thực tế cuộc sống trong cải tổ, cải cách,đổi mới Đảng Cộng sản Liên Xô luôn khẳng định: “cải tổ là để có chủ nghĩa xã hộinhiều hơn”, nhưng trong quá trình cải tổ, Liên Xô và các nước xã hội chủ nghĩa Đông

Âu ngày càng xa rời mục tiêu của chủ nghĩa xã hội Đó là một trong những nguyên nhân

cơ bản, trực tiếp dẫn đến thất bại của cải tổ Các nước xã hội chủ nghĩa khác như: TrungQuốc, Việt Nam, Lào, Cuba, đều coi phấn đấu cho thắng lợi của chủ nghĩa xã hội làmục tiêu và cũng là nguyên tắc chính trị hàng đầu Đảng Cộng sản Việt Nam luôn kiênđịnh mục tiêu độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội

nhân dân được cải thiện, vị thế và uy tín trên trường quốc tế của ta được nâng cao, sứcmạnh tổng hợp đã tăng lên rất nhiều, tạo tiền đề để đất nước phát triển Những thànhcông này khẳng định sự vận dụng đúng đắn và sáng tạo chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng

Hồ Chí Minh vào đường lối đổi mới; đồng thời củng cố niềm tin của nhân dân đối với

sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội của Đảng và nhân dân ta Tuy nhiên, chúng ta vẫnđang đứng trước nhiều thách thức lớn, đan xen nhau và diễn biến phức tạp Mô hình màchúng ta đang thực hiện cũng đang còn những hạn chế cả về lý luận và thực tiễn Nhữnghạn chế này tạo ra lực cản đối với sự phát triển của đất nước, thậm chí tạo ra nguy cơ,thách thức đối với chế độ ta

Để giúp cho bạn đọc có thêm tài liệu nghiên cứu về chủ nghĩa xã hội và con đường đilên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam, Ban Giám đốc Học viện Báo chí và Tuyên truyền đãchỉ đạo Trung tâm Thông tin - Tư liệu - Thư viện tuyển chọn các bài viết đã công bố trêncác tạp chí khoa học chuyên ngành của các nhà nghiên cứu, biên soạn và giới thiệu ấn

phẩm Thông tin chuyên đề số 1/2014 với nhan đề: “Đảng Cộng sản Việt Nam và con

đường đi lên chủ nghĩa xã hội”

Kết cấu Thông tin chuyên đề gồm 3 phần:

Phần I: Quan điểm của chủ nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh về chủ nghĩa

xã hội

Phần II: Quan điểm của Đảng về CNXH và con đường đi lên CNXH

Phần III: Chủ nghĩa xã hội và con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam hiện nayMặc dù tập thể cán bộ trong ban biên tập tham gia sưu tầm, tuyển chọn đã hết sức cốgắng, song không tránh khỏi những thiếu sót và hạn chế Ban Biên tập xin trân trọng

giới thiệu cuốn Thông tin chuyên đề số 1/2014 và mong nhận được ý kiến đóng góp

của bạn đọc

Xin trân trọng cảm ơn

BAN BIÊN TẬP

1 Như chúng ta đã biết, chủ nghĩa Mác

- Lê-nin là một hệ thống lý luận khoa học

và cách mạng, được tổng kết, đúc rút từ sự

phân tích toàn bộ lịch sử nhân loại và thực

tiễn xã hội thời kỳ phát triển chủ nghĩa tưbản, kế thừa một cách có hệ thống nhữnggiá trị tư tưởng và thành tựu khoa học quantrọng nhất của loài người Nó cung cấp cho

LênIn, tư tưởng hồ chí mInh về

hội, chủ nghĩa Mác- Lê-nin đã chỉ ra quy

luật vận động của lịch sử nhân loại và con

đường tất yếu tới chủ nghĩa cộng sản - một

hình thái phát triển cao của xã hội loài

người, trong đó con người được tự do hạnh

phúc, có đủ các điều kiện để phát triển và

hoàn thiện một cách toàn diện

Thực tiễn lịch sử của thế kỷ XX và thập

niên đầu của thế kỷ XXI vừa qua là minh

chứng không thể chối cãi cho bản chất

khoa học và sức sống mãnh liệt của chủ

nghĩa Mác-Lê-nin Hàng loạt dân tộc với

hàng tỉ người đã vùng lên đấu tranh tự giải

phóng và lựa chọn con đường xây dựng xã

hội xã hội chủ nghĩa là thể hiện khát vọng

chân chính, nóng bỏng của nhân loại Sự

thành công và những thành tựu to lớn vào

thời kỳ đỉnh cao của mô hình xã hội chủ

nghĩa ở Liên Xô và một số nước ở châu

Âu, châu Á không chỉ là hiện thực hóa lý

tưởng giải phóng con người, xây dựng một

xã hội hài hòa, hạnh phúc, mà còn là một

động lực quyết định mạnh mẽ cho những

biến đổi tích cực ngay cả ở các nước phát

triển theo con đường tư bản chủ nghĩa Ở

thời điểm hiện nay, khi mà mô hình chủ

nghĩa xã hội đã sụp đổ ở Liên Xô và Đông

Âu thì con đường xã hội chủ nghĩa vẫn có

sức hút mạnh mẽ đối với nhiều dân tộc ở

Tây bán cầu và khắp các châu lục khác

Đặc biệt, khi nền kinh tế thế giới lâm vào

Mác-Lê-nin, mà thực chất là trở lại vớinhững nguyên lý căn bản trong quản lýkinh tế - xã hội của học thuyết về chủ nghĩa

xã hội

Từ những năm 20 của thế kỷ XX, chủnghĩa Mác-Lê-nin được truyền bá vàonước ta thông qua lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc

và một số chiến sĩ cách mạng tiền bối thờibấy giờ và ngày càng được phổ biến rộngrãi Hồ Chí Minh đã vận dụng sáng tạo chủnghĩa Mác - Lê-nin vào hoàn cảnh lịch sửđặc thù của Việt Nam Người đi từ chủnghĩa yêu nước đến chủ nghĩa xã hội nhờ

có sự giác ngộ chủ nghĩa Mác - Lê-nin,nắm bắt được tinh thần và xu thế phát triểncủa thời đại, kiên định mục tiêu độc lập dântộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội Người đãnhiều lần khẳng định rằng, chỉ có chủ nghĩa

xã hội và chủ nghĩa cộng sản mới có thểgiải quyết triệt để vấn đề độc lập dân tộc,mới xóa bỏ vĩnh viễn ách áp bức, bóc lột

và nô dịch, mới giải quyết tận gốc vấn đềgiải phóng xã hội, giải phóng con người

Có thể khẳng định rằng, tư tưởng Hồ ChíMinh không chỉ đơn thuần là kết quả của

sự vận dụng sáng tạo chủ nghĩa Mác - nin vào điều kiện cụ thể để giải quyết cácnhiệm vụ của cách mạng Việt Nam, mà còn

Lê-là một bước phát triển mới của chủ nghĩaMác - Lê-nin thích ứng với những vấn đề

do thực tiễn đất nước và thời đại đặt ra, là

nâng cao, nhận thức ngày càng đúng đắn,

đầy đủ và sâu sắc hơn về chủ nghĩa

Mác-Lê-nin và tư tưởng Hồ Chí Minh, về con

đường quá độ lên chủ nghĩa xã hội Sự vận

dụng và phát triển lý luận chủ nghĩa Mác

-Lê-nin, tư tưởng Hồ Chí Minh là nguồn

cảm hứng to lớn, nguyên nhân cơ bản của

thắng lợi vĩ đại trong 2 cuộc kháng chiến,

cũng như những thành tựu to lớn, có ý

nghĩa lịch sử trong gần 25 năm sự nghiệp

đổi mới, xây dựng và phát triển đất nước

Trải qua hơn 80 năm lịch sử của mình,

chủ nghĩa Mác - Lê-nin, tư tưởng Hồ Chí

Minh đã, đang và sẽ là cơ sở lý luận,

phương pháp luận của Đảng Cộng sản Việt

Nam, là cơ sở và nền tảng cho chủ thuyết

phát triển trong thời kỳ quá độ lên chủ

nghĩa xã hội ở Việt Nam Đảng ta khẳng

định chủ nghĩa Mác- Lê-nin và tư tưởng Hồ

Chí Minh là nền tảng tư tưởng của Đảng và

kim chỉ nam cho hành động cách mạng

2 Từ bản chất của học thuyết khoa học

Macxit - Lêninít, cũng như từ kinh nghiệm

lịch sử của phong trào cộng sản và công

nhân quốc tế đã chỉ ra rằng, công cuộc cách

mạng và xây dựng chủ nghĩa xã hội của

một quốc gia muốn giành thắng lợi thì đảng

cộng sản nước đó phải căn cứ vào tình hình

cụ thể thực tiễn lịch sử để vận dụng sáng

tạo chủ nghĩa Mác- Lê-nin để tìm ra con

đường cách mạng riêng của mình Cách

kinh tế mới (NEP) cũng bởi V.I.Lê-nin đủbản lĩnh thừa nhận rằng, nhiều quan niệmtrước đó về chủ nghĩa xã hội đã không cònphù hợp, đòi hỏi phải được thay đổi căn bản

Sự nghiệp đổi mới của nước ta đến nayđạt được những thành tựu hết sức to lớn và

có ý nghĩa lịch sử cũng chính nhờ chúng tanhận thức đúng đắn bản chất khoa học vàcách mạng của chủ nghĩa Mác - Lê-nin, tưtưởng Hồ Chí Minh và vận dụng một cáchsáng tạo trong thực tiễn xây dựng chủnghĩa xã hội ở nước ta Thực tiễn 25 thựchiện chính sách đổi mới vừa qua cho thấy,công cuộc xây dựng, phát triển đất nướcngày càng đi vào chiều sâu thì chúng tacàng phải đối diện với những vấn đề khókhăn, phức tạp mới, lại đặt ra cho đất nướcnhững cơ hội lớn và thách thức mới Tất cảđều đòi hỏi chúng ta phải nhận thức lại chođúng, vận dụng sáng tạo, bổ sung và pháttriển lý luận Mác- Lê-nin, tư tưởng Hồ ChíMinh cho phù hợp với bối cảnh mới củathế giới và các điều kiện cụ thể trong nướchiện nay

Kiên định và vận dụng sáng tạo bản chấtkhoa học và cách mạng của chủ nghĩa Mác– Lê-nin, tư tưởng Hồ Chí Minh, Đảng ta

đã ngày càng làm sáng tỏ con đường tiếnlên chủ nghĩa xã hội ở nước ta thời kỳ đổimới Đó là con đường phát triển quá độ lênchủ nghĩa xã hội, bỏ qua chế độ tư bản chủ

được dưới chế độ tư bản chủ nghĩa, đặc

biệt về khoa học và công nghệ, để phát

triển nhanh lực lượng sản xuất, xây dựng

nền tảng kinh tế hiện đại

3 Chúng ta đang bước vào thập niên thứ

hai của thế kỷ XXI, loài người tiến bộ đang

chứng kiến những diễn biến hết sức phức

tạp của thế giới Những xu thế phát triển

của thế giới cùng với những biến đổi sâu

sắc đang diễn ra trên tất cả các lĩnh vực,

trong phạm vi từng quốc gia - dân tộc, cũng

như ở tất cả các khu vực và trên toàn cầu

Chủ nghĩa xã hội với những bản chất tốt

đẹp của nó vẫn là lý tưởng mà nhân loại

tiến bộ đang hướng tới, những giá trị nhân

văn cao cả của nó vẫn đầy sức sống và tồn

tại sinh động trong đời sống nhân loại Sau

những biến động lịch sử cuối thế kỷ XX,

các nước tiến theo con đường xã hội chủ

nghĩa còn lại vẫn kiên định mục tiêu, lý

tưởng xã hội chủ nghĩa Một số nước tiến

hành cải cách, đổi mới, giành được những

thành tựu to lớn Phong trào cộng sản và

công nhân quốc tế từng bước được phục

hồi, có sự tập hợp lực lượng dưới nhiều

hình thức mới Phong trào “cánh tả” ở Tây

Âu và Mỹ La-tinh có bước phát triển mới,

đặc biệt là phong trào “chủ nghĩa xã hội thế

kỷ XXI” nổi lên ở nhiều nước Mỹ La-tinh

Trong một thế giới sống động và đầy

thách thức, chúng ta phải xét tới những

lợi cho sự phát triển Để đạt được mục đíchđặt ra mà vẫn giữ vững phương hướngchính trị, không phạm sai lầm về đường lối,đặt ra cho chúng ta yêu cầu cấp bách làkhông những phải nắm vững, kiên định chủnghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh

mà còn phải vận dụng sáng tạo trong điềukiện, tình hình mới

Vận dụng sáng tạo chủ nghĩa Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh đòi hỏi phải nghiên cứu sâu sắc, toàn diện và có

Mác-hệ thống những di sản tư tưởng, lý luận của C.Mác, Ph.Ăng-ghen, V.I.Lê-nin, Hồ Chí Minh; phải đổi mới tư duy để trở về với

chính thực chất hệ thống luận điểm khoahọc đã hình thành trong những điều kiệnlịch sử cụ thể, trong đó cần hết sức chú ýđến những bổ sung, phát triển mà chính cácnhà kinh điển đã phác họa trước nhữngthay đổi của thực tiễn

Vận dụng chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh phải trên cơ sở khách quan, dám nhìn thẳng vào sự thật và chấp nhận thách thức Chúng ta phải cương

quyết phê phán những quan điểm đi ngượclại những gì thuộc về bản chất, nguyên lý

cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lê-nin và chủnghĩa xã hội Đồng thời, phải dựa chắc trên

cơ sở phương pháp luận khoa học của chủnghĩa Mác-Lê-nin và tư tưởng Hồ ChíMinh để đánh giá đúng đắn tính chất, hiệu

Vận dụng chủ nghĩa Mác - Lê-nin và tư

tưởng Hồ Chí Minh phải trên cơ sở thực

tiễn xây dựng đất nước và những điều kiện

cụ thể của thế giới đương đại Điều này đòi

hỏi chúng ta phải kiên định mục tiêu cơ bản

của chủ nghĩa xã hội, đồng thời phải luôn

tìm tòi sáng tạo những giải pháp đặc thù

cho sự phát triển đất nước Trong khi đòi

hỏi phải cảnh giác với nguy cơ chệch

hướng, chúng ta cũng cần phải đặt ra vấn

đề chống chủ nghĩa giáo điều, bảo thủ

-một thứ nguy cơ có thể dẫn tới những hậu

quả tiêu cực đối với sự nghiệp xây dựng và

phát triển đất nước

Vận dụng chủ nghĩa Mác - Lê-nin và tư

tưởng Hồ Chí Minh phải luôn hướng tới

mục tiêu tối thượng, thường xuyên và quan

trọng nhất, đó là con người Trong suốt

hành trình của mình, chủ nghĩa Mác -

Lê-nin và tư tưởng Hồ Chí Minh không bao

giờ xa rời mục tiêu giải phóng con người,

giải phóng xã hội, giải phóng loài người

Đó là tư tưởng khoa học, mang tính nhân

văn cao cả và phù hợp với nguyện vọng

của đông đảo quần chúng nhân dân lao

động trên toàn thế giới Điều đó đòi hỏi

chúng ta phải vận dụng sáng tạo, hình

thành những giải pháp hợp lý, xuất phát từ

điều kiện, hoàn cảnh cụ thể của nước ta để

từng bước thực hiện mục tiêu giải phóng

và phát triển con người toàn diện Cương

chóng thành các chính sách, xây dựngnhững cơ chế xã hội bảo đảm thực hiện cácchính sách về con người, làm cho conngười Việt Nam ngày càng được hưởngcuộc sống tự do hơn, hạnh phúc hơn cùngvới mỗi bước phát triển của đất nước

Từ khi ra đời cho đến nay, nhờ nắmvững và vận dụng sáng tạo bản chất khoahọc và cách mạng của chủ nghĩa Mác - Lê-nin và tư tưởng Hồ Chí Minh mà Đảng ta

đã dẫn dắt cách mạng Việt Nam đi từ thắnglợi này đến thắng lợi khác Thực tiễn côngcuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội ở ViệtNam đã minh chứng hùng hồn: bản chấtkhoa học, cách mạng và nhân văn cao cả lànguồn gốc sức mạnh của chủ nghĩa Mác -Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh Côngcuộc đổi mới và xây dựng chủ nghĩa xã hội

ở Việt Nam đã chứng tỏ sức sống mãnh liệtcủa mình và ngày càng thu được nhữngthành tựu to lớn Kiên định với bản chấtkhoa học và cách mạng của chủ nghĩa Mác

- Lê-nin và tư tưởng Hồ Chí Minh và vậndụng sáng tạo vào thực tiễn cách mạng ViệtNam nhất định Đảng ta sẽ lãnh đạo nhândân ta xây dựng thành công một nước ViệtNam xã hội chủ nghĩa “dân giàu, nướcmạnh, dân chủ, công bằng, văn minh”.r

Nguồn: Tạp chí Cộng sản.- 2011.- Số 820.- Tr.70-74.

Trong Lời tựa của bộ Tư bản, C.

Mác viết: "Tôi coi sự phát triển của

những hình thái kinh tế - xã hội là

một quá trình lịch sử - tự nhiên”(l) Đây là

một trong những luận điểm cơ bản của chủ

nghĩa duy vật lịch sử, về mặt lý luận và

phương pháp luận có liên quan đến việc

xác định mục tiêu và con đường đi lên chủ

nghĩa xã hội ở nước ta Vấn đề này cần

phải tiếp tục làm rõ hơn một số khía cạnh

nhận thức và vận dụng quan điểm đó trong

sự nghiệp đổi mới ở nước ta hiện nay

1 Nghiên cứu lịch sử xã hội, Mác phát

hiện mỗi hình thái kinh tế - xã hội là một

hệ thống các mặt, các mối liên hệ không

ngừng tác động qua lại với nhau, tạo thành

các quy luật khách quan của xã hội Đó là

quy luật về sự phù hợp giữa quan hệ sản

xuất với trình độ của lực lượng sản xuất,

quy luật cơ sở hạ tầng quyết định kiến trúc

thượng tầng, quy luật đấu tranh giai cấp là

động lực của sự phát triển xã hội… Do sự

tác động của các quy luật khách quan đó

mà các hình thái kinh tế - xã hội không

ngừng vận động và thay thế lẫn nhau từ

thấp đến cao, đó là con đường phát triển

phổ biến của nhân loại Tuy nhiên, do quy

luật phát triển không đều và ảnh hưởng qualại giữa các nước; sự tác động bởi nhữngđiều kiện tự nhiên, chính trị, truyền thốngvăn hóa, lịch sử mỗi nước mà lịch sử xã hộiloài người còn bị chi phối và vận động theoquy luật đặc thù Một hình thái kinh tế - xãhội nào đó có thể phát triển “bỏ qua” một

số hình thái kinh tế - xã hội để tiến lên mộthình thái kinh tế - xã hội cao hơn Các nhàsáng lập chủ nghĩa Mác cho rằng, điều kiệntất yếu để một xã hội có thể phát triển theokiểu “bỏ qua” đó là hình thái kinh tế - xãhội bị "bỏ qua" phải lạc hậu về mặt lịch sử;mặt khác, lực lượng tiên phong của dân tộcthực hiện nhiệm vụ lịch sử phải có năng lựccách mạng để thực hiện bước quá độ đặcbiệt đó

Thực tế lịch sử nhân loại đã từng diễn rakiểu phát triển “bỏ qua” đó Như chúng ta

đã biết, vào cuối thời kỳ Cổ đại ở phươngTây, chế độ chiếm hữu nô lệ ở La Mã đãphát triển đến đỉnh cao của nó và bước vàothời kỳ suy tàn, trong khi đó, xã hội củangười Giécmanh (tổ tiên người Đức ngàynay) lại đang ở thời kỳ công xã nguyênthủy Mặc dù về mặt kinh tế xã hội, ngườiGiécmanh còn ở trình độ thấp hơn, nhưng

?TS TRƯƠNG NGỌC NAM Học viện Báo chí và Tuyên truyền

vậy, người Giécmanh đã thực hiện bước

quá độ từ xã hội công xã nguyên thủy “bỏ

qua” chế độ chiếm hữu nô lệ, phát triển lên

hình thái kinh tế - xã hội cao hơn Tình hình

diễn ra tương tự khi người châu Âu di cư sang

châu Mỹ, châu Úc và áp đặt ở đó phương thức

sản xuất tư bản chủ nghĩa cao hơn rất nhiều

so với trình độ của xã hội bản địa

Phát hiện quy luật lịch sử xã hội trong

thời đại đế quốc chủ nghĩa, V.I Lênin chỉ

ra rằng: cách mạng vô sản có thể nổ ra ở

một số khâu yếu nhất trong sợi dây chuyền

của chủ nghĩa đế quốc; một nước tư bản

chủ nghĩa chưa phát triển cao, nhưng với

những điều kiện khách quan chín muồi, sự

trưởng thành của giai cấp cách mạng và sự

giúp đỡ của giai cấp vô sản ở các nước thì

có thể đi lên chủ nghĩa xã hội bỏ qua chế

độ tư bản chủ nghĩa

Với lý luận và thực tiễn lịch sử đã trải

qua, Đảng ta lựa chọn con đường đi lên chủ

nghĩa xã hội là phù hợp với quy luật khách

quan của lịch sử, đó là con đường duy nhất

đúng Nhưng, có người vẫn đặt vấn đề

rằng, điều kiện tiên quyết để nhân loại quá

độ, bỏ qua chế độ tư bản chủ nghĩa là hình

thái kinh tế - xã hội tư bản chủ nghĩa hiện

nay đã “lỗi thời” về mặt lịch sử chưa?

Ngày nay không còn sự hậu thuẫn của các

nước xã hội chủ nghĩa như trước đây, thì

chứng về sự “lỗi thời” về lịch sử của một

xã hội nào đó Quá trình phát triển của một

xã hội càng sản sinh những nhân tố khẳngđịnh nó bao nhiêu, thì đồng thời cũng cànglàm xuất hiện những nhân tố khác biệt, phủđịnh ngay trong lòng nó bấy nhiêu Một xãhội càng phát triển tiến gần đến chóp đỉnh,thì càng có khả năng quá độ sang một xãhội khác về bản chất Xem xét một cáchkhách quan, khoa học về chủ nghĩa tư bảnđương đại, phải khẳng định rằng, mặc dùmâu thuẫn vốn có của nó ngày càng sâu sắc

và không thể giải quyết được, nhưng bảnthân nó “là một cơ thể sống”, cho nên cũngđang trong quá trình vận động để “kéo dài

sự sống” nhờ tranh thủ những thành tựucủa loài người Chủ nghĩa tư bản vì vậycũng đang có những biến đổi sâu sắc trênnhiều lĩnh vực, nhưng nó càng phát triểnbao nhiêu thì trên thực tế cũng đang nảy nởnhân tố tự “vượt bỏ nó” bấy nhiêu

Về kinh tế, quá trình sản xuất và sở hữu

trong các tập đoàn kinh tế, các công tyxuyên quốc gia, các công ty cổ phần Ởcác nước tư bản đang trong xu hướng xãhội hóa, quốc tế hóa lực lượng sản xuất,làm cho mâu thuẫn giữa lực lượng sản xuất

và quan hệ sản xuất ngày càng sâu sắc.Tính chất xã hội hoá về sở hữu đang làmthay đổi quan hệ tổ chức, quản lý và quan

hệ phân phối trong hệ thống sản xuất tư bản

chủ nghĩa Do đó, các nhà tư bản không

còn giữ vai trò thao túng, áp đặt thống trị

trong quan hệ sản xuất như trước nữa

Về chính trị, bản chất của chủ nghĩa tư

bản ở giai đoạn đế quốc chủ nghĩa chưa

thay đổi, nhưng nền dân chủ tư bản cũng

đang có những biến đổi nhất định, các hình

thức dân chủ trực tiếp được sử dụng nhiều

hơn; vai trò của quần chúng nhân dân ảnh

hưởng nhất định đến xu hướng vận động

xã hội; nhân dân lao động cũng giành được

một số quyền tự do, dân chủ nhất định

Đồng thời, do áp dụng khoa học - kỹ thuật,

nhất là công nghệ thông tin để hiện đại hóa

quá trình quản lý xã hội, đã làm cho tính

chất “cai trị” của nhà nước tư bản được che

dấu hết sức tinh vi hơn

Về mặt xã hội, do áp lực đấu tranh của

quần chúng nhân dân, chủ nghĩa tư bản đã

phải điều chỉnh chính sách xã hội như tăng

phúc lợi xã hội và các bảo đảm xã hội,

chính sách tích cực về giáo dục, y tế, phát

triển khoa học, công nghệ…, trên một mức

độ nào đó cải thiện đáng kể đời sống nhân

dân lao động, đó là một thực tế Chủ nghĩa

tư bản tồn tại hàng trăm năm, sự giàu có

của nó ngày nay có được là nhờ bóc lột sức

lao động làm thuê, cho nên, việc điều chỉnh

những chính sách xã hội có lợi cho người

lao động hoàn toàn không phải xuất phát

từ bản chất tự thân của nó, không phải giai

cấp tư sản ngày nay đã “nhân đạo” hơn, đã

“thay đổi bản chất” như người ta tưởng

Những điều chỉnh về chính sách xã hội tíchcực đó xét đến cùng là nhằm duy trì sựthống trị của giai cấp tư sản Mặt khác, nócòn là kết quả đấu tranh giai cấp, để giảm

áp lực xã hội, giai cấp tư sản buộc phảinhượng bộ nhân dân lao động và các lựclượng tiến bộ Tuy nhiên, tất cả những điềuchỉnh “tích cực” về chính sách xã hội ở một

số nước tư bản hiện nay vẫn nằm trongkhuôn khổ bản chất chủ nghĩa tư bản cănbản vẫn là xã hội người bóc lột người, nôdịch và bất công đối với người lao động

Có thể nói, tất cả những biến đổi nói trêntrong các nước tư bản phát triển đang “tíchtụ” những nhân tố tích cực, những nhân tố

“tự phủ định”, có xu hướng “tự vượt bỏ”chủ nghĩa tư bản, nhưng điều đó không thểdẫn đến sự “hội tụ” với chủ nghĩa xã hộinhư người ta nói Chủ nghĩa tư bản pháttriển dù có tạo ra những điều kiện chínmuồi để quá độ lên chủ nghĩa xã hội thì tấtyếu cũng phải trải qua một cuộc cách mạng

xã hội, tất nhiên không loại trừ trong điềukiện 1ịch sử mới, nhiều khả năng diễn ranhững cuộc cách mạng “hòa bình”

Sự ra đời của chủ nghĩa tư bản ngay từđầu đã mang bản chất bóc lột và bất công.Tính chất tàn bạo vô nhân tính của nó thểhiện đặc biệt ở giai đoạn tự do cạnh tranh

Do nhu cầu cao về sự tích tụ và tập trung

tư bản để làm giàu, giai cấp tư sản phảităng cường bóc lột giá trị thặng dư Nhưng,trong khi năng suất lao động còn quá thấpthì việc bóc lột giá trị thặng dư không thỏa

mãn nhu cầu mở rộng sản xuất và làm giàu,

giai cấp tư sản phải bớt xén tiền công của

người lao động Người lao động bị bóc lột

“đến tận xương tuỷ”, bị đẩy vào tình cảnh

bần cùng, đói khổ, dốt nát Trong bối cảnh

đó, nhiều nhà tư tưởng tiến bộ của chính

giai cấp tư sản cũng phải thốt lên: “trong

mỗi lỗ chân lông của nhà tư bản thấm đầy

máu và nước mắt" của người lao động Đó

là một thực tế lịch sử không thể chối cãi,

đến mức một số nhà tư tưởng tư sản cũng

phải lên án thời kỳ "dã man" ấy của chủ

nghĩa tư bản

Ngày nay, chủ nghĩa tư bản vẫn không

ngừng tăng cường sự bóc lột đối với người

lao động, tỷ suất bóc lột giá trị thặng dư

bình quân cao hơn rất nhiều so với trước

Các nước tư bản giàu có vẫn tìm cách để

chi phối các nước nghèo bằng đầu tư trực

tiếp và gián tiếp, quan hệ buôn bán bất bình

đẳng tạo nên một cục diện thế giới đầy

mâu thuẫn: một châu Phi nghèo đói với

hàng trăm triệu người sống dưới mức

nghèo khổ; một châu Mỹ Latinh nợ nần

chồng chất; chưa đầy 20% người giàu trên

thế giới chiếm hữu trên 80% của cải thế

giới, còn trên 80% dân số còn lại sở hữu

chưa đầy 20% của cải xã hội Cho nên,

không phải ngẫu nhiên mà hiện nay nhiều

phong trào chính trị, xã hội trên khắp thế

giới, đặc biệt phong trào cánh tả ở châu Mỹ

Latinh vẫn khát vọng hướng về chủ nghĩa

xã hội - tương lai của loài người, chống lại

chủ nghĩa tư bản Trong thời đại ngày nay

lẽ nào chúng ta lại phải lựa chọn con đườngđầy máu và nước mắt mà chủ nghĩa tư bản

đã trải qua trong lịch sử? Quy luật của lịch

sử cho phép các nước đi sau lựa chọn conđường đi của mình tránh được vết xe lịch

sử của chủ nghĩa tư bản đã qua Cho nên,con đường phát triển của nước ta không thểnào khác ngoài con đường đi lên chủ nghĩa

xã hội

2 Từ luận điểm của Mác, cần nhận thức

một cách khoa học đặc điểm và vận dụngđúng đắn quy luật lịch sử - tự nhiên ở thời

kỳ quá độ Trong tác phẩm Phê phán

Cương lĩnh Gô-ta của Mác và tác phẩm Nhà nước và cách mạng của Lênin, các

ông đã nêu rõ bản chất của thời kỳ quá độ,những nhân tố xã hội cũ và mới đan xentồn tại, thâm nhập vào nhau, đấu tranh vàchuyển hóa cho nhau, các nhân tố xã hộimới đang định hình và khẳng định, còn nonyếu, nhân tố xã hội cũ mặc dù bị đánh bạinhưng chưa bị tiêu diệt hẳn Do đó khuynhhướng vận động của xã hội diễn ra quanh

co, phức tạp, thậm chí cả nhóm bước thụtlùi, cái cũ tạm thời chiến thắng cái mới, đểcuối cùng cái mới chiến thắng hoàn toàncái cũ Thực tế lịch sử thế giới cho thấycuộc cách mạng tư sản diễn ra trong thời kìquá độ từ xã hội phong kiến lên xã hội tưbản ở thời kỳ lịch sử Cận đại là như vậy.Cuộc cách mạng tư sản Anh bắt đầu vàođầu năm 1640, sau nhiều lần diễn đi diễnlại, hơn một thế kỷ sau mới giành thắng lợicuối cùng Tương tự, cuộc cách mạng tư

sản Pháp diễn ra đầu tiên vào năm 1789,

trải qua nhiều lần giành đi đổi lại giữa chế

độ phong kiến và tư bản, mãi đến năm

1871 mới thắng lợi triệt để

Có thể nói, chủ nghĩa xã hội ở Liên Xô

và Đông Âu vấp phải khủng khoảng và đổ

vỡ, xét đến cùng về mặt khách quan còn do

quy luật lịch sử - tự nhiên của thời kỳ quá

độ chi phối Những sai lầm chủ quan của

các đảng cộng sản đã vi phạm nghiêm

trọng quy luật khách quan, giáo điều trong

việc đề ra đường lối chiến lược và trong tổ

chức thực hiện đường lối, làm cho chủ

nghĩa xã hội chưa thể hiện được đầy đủ bản

chất ưu việt của nó Nhưng mặt khác cũng

phải thấy rằng, chủ nghĩa xã hội mặc dù đã

tồn tại hơn 90 năm qua, nhưng vẫn đang

trong trạng thái quá độ, cho nên những diễn

biến phức tạp và kể cả những thất bại tạm

thời cũng phản ánh tính chất phức tạp của

thời kỳ quá độ Hiện nay, trái với mong

muốn của các thế lực thù địch, chủ nghĩa

xã hội trên thế giới đang chứng tỏ, từ

những bài học thành công và thất bại, cũng

như từ khát vọng và sự thức tỉnh của các

dân tộc, có điều kiện và khả năng tạo ra

bước phát triển mới và theo quy luật tiến

hoá, loài người nhất định sẽ tiến tới chủ

nghĩa xã hội

Một vấn đề khác liên quan đến nhận

thức và vận dụng “quy luật lịch sử - tự

nhiên” thời kỳ quá độ là sự "bỏ qua" chế

độ tư bản chủ nghĩa đi lên chủ nghĩa xã hội

Phải nói trước đây chúng ta hiểu và vận

dụng một cách chủ quan, duy ý chí vấn đề

"bỏ qua" Hiện nay, chúng ta nhận thức đilên chủ nghĩa xã hội "bỏ qua" chủ nghĩa tưbản không phải bỏ qua tất cả những gìthuộc về chủ nghĩa tư bản, chỉ bỏ qua chế

độ người bóc lột người, đồng thời phải kếthừa những thành tựu mà nhân loại đạtđược trong chủ nghĩa tư bản Trong bốicảnh toàn cầu hoá kinh tế, những thành tựukinh tế, văn hóa, khoa học, công nghệ trênthế giới có bước phát triển nhảy vọt; xu thếhòa bình, hợp tác cùng phát triển giữa cácnước đang tạo thời cơ và vận hội tranhthủ sức mạnh thời đại để phát triển Nhưvậy, trong thời đại hiện nay, để quá độ lênchủ nghĩa xã hội, về mặt khách quan, điềukiện “tiên quyết” là phải hội nhập toàn cầuhóa thành công

3 Luận điểm của Mác nhấn mạnh xã hội

loài người vận động và phát triển theo quyluật lịch sử - tự nhiên, ở một khía cạnhkhác, Mác nhấn mạnh xã hội vận động theonhững quy luật khách quan giống như quyluật tự nhiên không phụ thuộc vào ý chí và

ý muốn của con người Hoạt động của conngười bị quy luật chế ước, do đó, conngười nhận thức và hành động không thểbất chấp quy luật khách quan, mọi sự canthiệp thô bạo, thái quá, sự tác động mộtcách chủ quan duy ý chí đều phải gánh chịunhững hậu quả tai hại, hoặc chí ít cũngkhông đem lại kết quả như mong muốn Sựkhác biệt căn bản giữa quy luật xã hội vàquy luật tự nhiên ở chỗ, quy luật xã hội

được thực hiện và thể hiện thông qua hoạt

động có ý thức của con người Con người

là nhân tố tạo nên quy luật, không có hoạt

động của con người thì không thể có quy

luật xã hội, nhưng con người chỉ có thể tạo

điều kiện để thúc đẩy quy luật ra đời, tác

động đến khuynh hướng vận động của quy

luật Con người tác động, điều chỉnh

khuynh hướng và mức độ tác động của quy

luật thông qua hoạt động thực tiễn trên quy

mô toàn xã hội, chủ yếu là vai trò của nhà

nước Do đó, một mặt cần phải nhận thức

sự "bướng bỉnh, lạnh lùng của quy luật

thép" để không thể tùy tiện, chủ quan duy

ý chí; nhưng mặt khác lại cần phải phát huy

vai trò của nhân tố chủ quan trong tổ chức,

điều hành các hoạt động kinh tế - xã hội

Do đó, khẳng định mục tiêu chủ nghĩa xã

hội là con đường tất yếu của cách mạng

nước ta, nhưng để thực hiện thắng lợi mục

tiêu lý tưởng đó cần phải đảm bảo điều

kiện “tiên quyết” là vai trò lãnh đạo của

Đảng và sự quản lý và điều hành có hiệu

lực, hiệu quả của Nhà nước Vấn đề có ý

nghĩa then chốt, sống còn hiện nay là phải

ra sức khắc phục những khuyết điểm, yếu

kém trong Đảng và Nhà nước, xây dựng và

Mặt khác, hiện nay, trong phát triển kinh

tế xã hội, cần giải quyết hài hòa mối quan

hệ giữa phát triển kinh tế, chính trị, vănhóa, xã hội với bảo vệ tài nguyên, môitrường sinh thái đảm bảo tăng trưởng kinh

tế đi đôi với công bằng và tiến bộ xã hội.Trong nền kinh tế thị trường định hướng xãhội chủ nghĩa, cần khắc phục quan điểmduy kinh tế, chạy theo lợi nhuận, làm giàubằng mọi cách, ít chú trọng giải quyết cácvấn đề xã hội, dẫn đến phân hóa xã hội sâusắc, khoảng cách giàu nghèo giữa các tầnglớp xã hội, các vùng, miền quá lớn sẽ tạonên sự bất ổn về chính trị, xã hội, hậu quả

sẽ kìm hãm sự phát triển xã hội Cho nên,một mặt phải tôn trọng và phát huy vai tròcủa quy luật thị trường trong điều tiết quátrình sản xuất kinh doanh, quá trình đầu tư,cạnh tranh đảm bảo hiệu quả kinh tế đốivới hoạt động kinh tế vi mô nhưng khôngthể buông lỏng vai trò quản lý, điều tiết vĩ

mô của Nhà nước Quan điểm thả lỏng choquy luật thị trường điều tiết cũng như canthiệp quá mức của Nhà nước, thay cho sựđiều tiết "tự nhiên" của thị trường đều phảitrả giá đắt Chúng ta không thể đồng tìnhvới quan điểm cho rằng trong điều kiệnmột nước nghèo, chậm phát triển, phải tậptrung cho tăng trưởng kinh tế, tăng nhanh

sự giàu có cho xã hội làm mục đích duynhất, còn vấn đề công bằng và tiến bộ xãhội để cho quy luật khách quan tự điều tiết,hoặc đến lúc nào đó có đủ điều kiện mớitập trung giải quyết Mục tiêu phát triển xãhội bền vững hài hòa là định hướng xã hộichủ nghĩa mà Đảng và nhân dân ta đang

phấn đấu, điều đó phải được thực hiện

trong mỗi bước đi, mỗi kế hoạch phát triển

cụ thể

Đánh giá thành tựu 20 năm đổi mới và

rút ra những bài học lớn, Đại hội X của

Đảng đã khẳng định: “phải kiên định mục

tiêu độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội

Đổi mới không phải từ bỏ mục tiêu chủ

nghĩa xã hội mà là làm cho chủ nghĩa xã

hội được nhận thức đúng đắn hơn và được

xây dựng có hiệu quả hơn”(2) Sự kiên

định mục tiêu độc lập dân tộc và chủ nghĩa

xã hội và sự quyết tâm thực hiện sự nghiệpđổi mới của Đảng là hoàn toàn có căn cứkhoa học và cách mạng.r

…………

(1) C Mác và Ph Ăngghen: Toàn tập, t.23, NXB

Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1998, tr.21.

(2) ĐCSVN: Văn kiện Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ X, NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2006, tr.70.

Nguồn: Tạp chí Lý luận chính 2009.- Số 6.- Tr.57 - 61.

trị.-xã hội có sự phát triển hài hòa giữa con

người với tự nhiên; các dân tộc trong cộng

đồng Việt Nam bình đẳng, đoàn kết, tôn

trọng, giúp đỡ lẫn nhau cùng phát triển; có

quan hệ hữu nghị và hợp tác với nhân dân

các nước trên thế giới" Diễn đạt như vậy,

sẽ phân biệt được giữa mục tiêu nội dung,

đặc trưng phổ quát của mô hình CNXH ở

nước ta với những đặc trưng cụ thể Đồng

thời, sắp xếp các đặc trưng cơ bản của

CNXH theo từng lĩnh vực từ chính trị, đến

kinh tế, đến văn hóa và xã hội

Nhận thức của Đảng ta về mô hình

CNXH đã trải qua một quá trình hình thành

và phát triển gắn với thực tiễn đổi mới đất

nước Từ Cương lĩnh năm 1991 đến nay,

Đảng ta đã có nhiều nhận thức mới, làm

sáng tỏ hơn mô hình CNXH Chắc chắn

chúng ta sẽ còn phải tiếp tục đi sâu nghiêncứu lý luận tổng kết thực tiễn để bổ sung,phát triển hơn nữa nhận thức về mô hìnhCNXH ở nước ta trong thời gian tới.r

…………

(1) ĐCSVN, Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời

kỳ quá độ lên CNXH, Nxb Sự thật, HN, 1991, tr.8-9 (2) ĐCSVN, Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ X, Nxb CTQG, HN, 2006, tr.68.

(3) Theo TS Nguyễn An Ninh, Sự phát triển quan điểm của Đảng ta về mô hình CNXH trong Văn kiện Đại hội X, Tạp chí Lý luận Chính trị, tháng 9/2006, tr.22 (4),(5) Theo TS Nguyễn An Ninh, Sđd, tr.67-68 (6) Báo Nhân dân, số ra ngày 29/3/2010, tr.3 (7) Xem TS Nguyễn Viết Thông, Tìm hiểu sự phát triển lý luận trong văn kiện Đại hội X của Đảng, Tạp chí

Tư tưởng – Văn hóa, số 10/2006, tr.10.

Nguồn: Tạp chí Khoa học chính 2010.- Số 4.- Tr.19-24.

trị.-MÔ HÌNH CHỦ NGHĨA XÃ HỘI Ở VIỆT NAM -

(Tiếp theo trang 72)

Chủ nghĩa xã hội và thời cuộc hiện nay

Như một tất yếu và một nhu cầu bức

thiết, các nước muốn tiếp tục sự nghiệp xây

dựng chủ nghĩa xã hội không thể không trở

lại với những tư tưởng của C.Mác về chủ

nghĩa xã hội, vì “nếu đi theo bất cứ con

đường nào khác thì …chỉ có đi tới dối trá

và lẫn lộn”, như V.I Lênin cảnh báo

Như hiện nay, hơn bao giờ hết, trước sự

đổ vỡ một bộ phận lớn của chủ nghĩa xã

hội hiện thực thế giới, và trước những lời

thóa mạ, thậm chí kết tội và phủ nhận

C.Mác, chúng ta phải tiếp tục làm gì để

hiểu đúng và phát triển tư tưởng của

Người? Đặc biệt, trước sự xuyên tạc, bôi

nhọ C Mác, trước “những lời phóng thuật

tự do, những cách giải quyết tùy tiện” tư

tưởng C.Mác, chúng ta cần nỗ lực tìm và

hiểu C.Mác đã nói gì và nói như thế nào về

triển vọng đa dạng hóa phương thức, con

đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở nước tahiện nay?

Đi trên con đường C.Mác vạch ra, sauhơn 26 năm, càng tiếp tục đẩy tới côngcuộc đổi mới xây dựng xã hội xã hội chủnghĩa Việt Nam, chúng ta càng thấy conđường đi lên chủ nghĩa xã hội ở nước ta

ngày càng được xác định rõ hơn, càng như

gặp gỡ, hội tụ về với cội nguồn tư tưởng C.

Mác và Chủ tịch Hồ Chí Minh ở một quy mômới, tầm cao mới và với một chiều sâu mới

Tính đa dạng của chủ nghĩa xã hội và

sự phong phú của những con đường xây dựng xã hội xã hội chủ nghĩa: Từ C Mác tới Chủ tịch Hồ Chí Minh

Những con đường C Mác đã tiên liệu…

Trong sự nghiệp hoạt động lý luận khoahọc và thực tiễn cách mạng của mình, C.Mác không bao giờ tự bó mình trongnhững khuôn khổ giáo điều cứng nhắc chật

VỀ TÍNH ĐA DẠNG CỦA CON ĐƯỜNG ĐI LÊN CHỦ NGHĨA XÃ HỘI: TỪ CÁC MÁC TỚI CHỦ TỊCH

HỒ CHÍ MINH VÀ THỰC TIỄN VIỆT NAM

?NHỊ LÊ

Kinh nghiệm lịch sử cách mạng Việt Nam cho thấy, càng ở những thời điểm khó khăn, bất trắc, càng rất mực trung thành trở về với C.Mác, Chủ tịch Hồ Chí Minh, một cách sáng tạo, thành tâm, chúng ta càng tin tưởng, điềm tĩnh và tìm thấy lối ra Trong tình hình hiện nay, trước thời cơ và thách thức mới, điều đó càng trở thành bài học lịch sử vô giá và thiêng liêng.

hẹp, và Người cũng luôn nhắc nhở, yêu cầu

chúng ta về điều đó Chủ nghĩa xã hội khoa

học, mà C.Mác là người đặt nền móng sở

dĩ trở thành khoa học, trước hết vì nó đứng

vững trên miếng đất hiện thực, “là biểu

hiện khái quát của những quan hệ thực tại

của một cuộc đấu tranh giai cấp hiện có,

của một sự vận động lịch sử - đang diễn ra

trước mắt chúng ta”, và “là một phong trào

hiện thực xóa bỏ trạng thái hiện nay”

Một trong những vấn đề có ý nghĩa lý luận

và thực tiễn quan trọng nhất, then chốt nhất

và đồng thời cũng là nan giải nhất của chủ

nghĩa xã hội khoa học như C Mác nhận

định và tự mình tập trung kiến giải chính

là vấn đề chủ nghĩa cộng sản được sinh ra

như thế nào?

Trên cơ sở nghiên cứu chủ nghĩa tư bản

Châu Âu, C Mác thấy “sự vĩ đại và tính tất

yếu nhất thời của bản thân chế độ tư sản”,

đồng thời cũng khám phá ra rằng nó cũng

chứa đựng vô vàn mâu thuẫn, tự thân nó

không thể và không bao giờ đủ sức giải

quyết; và Người dự cảm tới một lúc nào đó

cách mạng xã hội chủ nghĩa sẽ nổ ra, ở tất

cả các nước tư bản chủ nghĩa phát triển, mà

tối thiểu cũng diễn ra đồng thời ở Anh,

Pháp, Mỹ, Đức Vào những năm 60 của thế

kỷ XIX, C Mác hình dung điều đó như

một tương lai rất gần: giai cấp công nhân

Anh phải chuẩn bị tốt về mọi mặt để gánh

vác trọng trách, giai cấp vô sản Pháp sẽ

đóng vai trò là đội quân tiên phong cách

mạng, khi thời cơ đến thì người Pháp pháttín hiệu nổ súng và người Đức giải quyếtchiến đấu… Nói cách khác, C Mác quan

tâm rằng, chủ nghĩa cộng sản được trực

tiếp sinh ra một cách tất yếu từ xã hội tư

bản phát triển cao

C Mác đã lấy chủ nghĩa tư bản pháttriển một cách thuần tuý làm tiền để, làmđiều kiện để khám phá, phát hiện về chủ

nghĩa xã hội Ở một loạt tác phẩm: “Nội

chiến ở Pháp” (năm 1871), “Phê phán Cương lĩnh Gô-ta” (năm 1875)…được

hoàn thành trên cơ sở những kết luận khoa

học chủ yếu của bộ “Tư bản” (năm 1867)

và kinh nghiệm thực tiễn nóng hổi của

Công xã Pa-ri (năm 1871), C Mác đã luận

giải một cách hết sức chặt chẽ và đầy đủgiả định này Đây không phải là một “dựđoán vu vơ” mà là một giả thuyết khoa họcđược rút ra khi Người đặt vấn đề chủ nghĩacộng sản sinh ra như thế nào, biết nguồngốc của nó và định được rõ rệt hướng củanhững biến đổi của nó, như V.I.Lê-nin chỉ

rõ Từ đây, C.Mác đưa ra kết luận về sựdiệt vong không tránh khỏi của chủ nghĩa

tư bản trên cơ sở phát hiện những điều kiệncần thiết để thủ tiêu chủ nghĩa tư bản,khẳng định tính quy luật của việc thay thế

nó bằng chủ nghĩa cộng sản, với hai giaiđoạn chủ yếu là: giai đoạn thấp –“một xãhội cộng sản chủ nghĩa vừa thoát thai từ xãhội tư bản chủ nghĩa, do đó là một xã hội,

về mọi phương diện - kinh tế, đạo đức, tinh

thần - còn mang những dấu vết của xã hội

cũ mà nó đã lọt lòng ra” và giai đoạn cao –

“xã hội cộng sản chủ nghĩa đã phát triển

trên cơ sở của chính nó” Sau này, Ph

Ăng-ghen gọi giai đoạn thấp ấy của chủ nghĩa

cộng sản, theo ý C Mác, là chủ nghĩa xã

hội Rõ ràng, ở đây thực chất tư tưởng của

C Mác cho rằng, chủ nghĩa xã hội chính là

kết quả của sự phát triển chín muồi của chủ

nghĩa tư bản và từ chủ nghĩa tư bản

Nhưng thực tế cho thấy, giả định khoa

học trên của C Mác về việc chủ nghĩa cộng

sản sẽ xây dựng ở các nước tư bản chủ

nghĩa phát triển cao, cho đến nay đã tròn

130 năm kể từ khi C Mác mất, chưa trở

thành hiện thực Phải chăng, trong các giả

định khoa học về tương lai của C Mác có

điểm nhầm lẫn? Và phải chăng, sau này

V.I.Lê-nin đi ngược lại tư tưởng C Mác?

Chính ở điểm này mà những người đang ra

sức công kích, phủ nhận C Mác, đem “đối

lập” V.I.Lê-nin với Người

Thực ra, C Mác không hề có sự “đối

lập” nào với V.I.Lê-nin ở luận điểm này,

như ai đó bôi nhọ Vì bên cạnh giả định

trên, ở một góc độ khác C Mác đồng thời

nêu lên một giả định thứ hai về xã hội cộng

sản ra đời từ khởi điểm một xã hội tiền tư

bản chủ nghĩa - vấn đề mà sau này V.I.Lê-nin

tiếp tục nghiên cứu và thực hiện thành công

Sinh thời, C.Mác dành tâm sức, tập

trung sự chú ý nghiên cứu kết cấu xã hội

và tiến trình lịch sử của các nước lạc hậu

phương Đông Bởi chưa bao giờ quan niệmlịch sử sẽ đi đến bước như một cuộc diễubinh, nên khi nhìn sang phương Đông, C.Mác thấy các xã hội ở đây mang những nétđặc thù và do ảnh hưởng khách quan củachúng, nếu chỉ lấy sự ra đời và kế tiếp lẫnnhau một cách tuần tự của các hình tháikinh tế - xã hội (từ cộng sản nguyên thủyđến chiếm hữu nô lệ, lên phong kiến và tưbản chủ nghĩa) như các nước phương Tây

đã trải qua, để kiến giải, thì chưa đủ Trongnhững thư từ công bố trước năm 1855 và

nhất là với công trình “Sự thống trị của

Anh ở Ấn Độ” (l0-6-1853), C Mác phân

tích hết sức cơ bản, thâu triệt các nét đặcthù của những xã hội phương Đông, đi tớikhái quát và rút ra hai điểm điển hình là:

“Nhà nước chuyên chế phương Đông chuyên chế châu Á” và “chế độ công xãnông thôn”

-Khảo cứu nhà nước chuyên chế phươngĐông, C Mác viết: “Ở châu Á, từ nhữngthời kỳ xa xưa, thường thường chỉ có bangành quản lý: Bộ Tài chính hay là bộcướp bóc nhân dân của chính nước mình,

Bộ Chiến tranh hay là bộ cướp bóc nhândân các nước khác, và sau cùng là Bộ Côngtrình công cộng” Về công xã nông thôn vàtính đặc biệt của nó, C Mác nêu rõ: “…rảirác trên khắp lãnh thổ của đất nước, songtập trung trong những trung tâm nhỏ bénhờ vào mối liên hệ có tính chất gia trưởnggiữa lao động nông nghiệp và lao động thủ

công nghiệp - cả hai tình hình đó, từ những

thời kỳ xa xưa nhất, đã đẻ ra một chế độ xã

hội đặc biệt gọi là chế độ công xã nông

thôn, chế độ này đã đem lại cho mỗi đơn

vị nhỏ bé đó cái tổ chức độc lập của nó” và

“là cơ sở bền vững của chế độ chuyên chế

phương Đông” Trong thư gửi Ph

Ăng-ghen, đề ngày 2-6-1853, C Mác viết: “Nhà

vua là kẻ sở hữu duy nhất tất cả mọi đất đai

trong quốc gia” và “…tình hình không có

chế độ tư hữu về ruộng đất Đó là chiếc

chìa khóa thật sự ngay cả cho thiên giới

phương Đông” Tháng giêng năm 1859,

trong tác phẩm “Góp phần phê phán khoa

học kinh tế - chính trị” của mình, C Mác

chính thức sử dụng khái niệm “phương

thức sản xuất châu Á” với nội hàm rất riêng

biệt của nó Nhưng 9 năm sau, năm 1868,

tiếp xúc với công trình khoa học “Cơ cấu

ma-cơ, nông thôn… của Đức” của G.L.Von

Môrơ (nhà sử học và luật học, 1790

-1872), C Mác thừa nhận: “Những hình

thức sở hữu châu Á hay Ấn Độ là những

hình thức ban đầu ở khắp nơi trên châu

Âu” Vậy là, ở đây có một sự tương đồng

nào đó giữa phương Tây trước kia với

phương Đông hiện thời C Mác, những

năm 70 của thế kỷ XIX

Nhưng chính thời điểm ấy, ở phương

Đông xuất hiện ánh bình minh của cách

mạng, như C.Mác nói, “một cuộc cách

mạng xã hội hết sức vĩ đại”, đến mức “nếu

không có một cuộc cách mạng căn bản

trong các điều kiện xã hội của châu Á thìliệu loài người có thể hoàn thành được sứmệnh của mình không”; trong khi đó ởchâu Âu, tình thế cách mạng của giai cấp

vô sản lại tương đối im ắng Cùng với thờigian, C Mác kiên tâm dõi theo sự biếnđộng với một góc nhìn đột phá, mới mẻ, đầymẫn cảm và phát hiện thấy ở chính nơi đây

đã lấp lánh tương lai của các xã hội này

Và như một tất yếu, vào năm 1881, trên

cơ sở nghiên cứu thấu đáo thực tiễn lịch sử

ở phương Đông, nhất là ở nước Nga công

xã, C Mác tìm thấy giải đáp cho giả địnhcủa mình về khả năng xã hội cộng sản cóthể ra đời từ một xã hội tiền tư bản, thậmchí kém phát triển Phân tích công xã nôngthôn Nga, C Mác viết: “Nó có thể trởthành điểm xuất phát trực tiếp của chế độkinh tế mà xã hội hiện nay hướng tới; nó

có thể đội lốt mà không phải bắt đầu bằng

tự sát Nó có thể đoạt lấy những thành quả

do nền sản xuất tư bản chủ nghĩa làm giàucho nhân loại mà không phải trải qua chế

độ tư bản chủ nghĩa” Thế là, giả định của

C Mác đã rõ ràng Không dừng lại, C Máckiến giải rõ hơn: “Không kể đến tất cảnhững thống khổ đè nặng hiện nay lên

“công xã nông thôn” Nga và chỉ xem xéttới hình thức cấu tạo của nó, thì ngay từđầu ta thấy rõ ràng một trong những tínhchất cơ bản của nó, chế độ sở hữu côngcộng về ruộng đất, tạo nên cơ sở tự nhiêncủa sản xuất tập thể và chiếm hữu tập thể

Hơn nữa, việc người nông dân Nga “quen

thuộc với các quan hệ các-ten sẽ giúp họ

dễ dàng chuyển từ việc canh tác lẻ tẻ sang

nền canh tác tập thể” Và cuối cùng, C.Mác

kết luận: “Để cứu vãn công xã Nga phải có

một cuộc cách mạng Nga”

Một năm sau đó, năm 1882, C Mác quả

quyết: “Nếu cách mạng Nga báo hiệu một

cuộc cách mạng vô sản thì chế độ ruộng

đất công cộng ở Nga hiện nay sẽ có thể là

khởi điểm của một sự tiến triển cộng sản

chủ nghĩa” Và chính Ph Ăng-ghen, vào

tháng Giêng năm 1891, khẳng định thêm

một lần nữa ý tưởng khoa học này của C

Mác: “Người Nga do có các-ten và có chế

độ sở hữu công xã về ruộng đất, nên là một

dân tộc được chủ nghĩa xã hội tuyển lựa!”

Ta biết, về sau V I Lê-nin đã vận dụng tư

tưởng lý luận này của C Mác vào việc

nhận thức xã hội Nga để tiến hành cách

mạng xã hội chủ nghĩa ở nước Nga và điều

đó phủ nhận quan điểm cho rằng, V I

Lê-nin đi ngược lại tư tưởng của C Mác Nếu

ở trên, từ chủ nghĩa tư bản lên chủ nghĩa

cộng sản là bước quá độ trực tiếp, thì ở đây

chủ nghĩa cộng sản có thể được nảy nở từ

các nước kém phát triển, mà sau này V.I

Lê-nin gọi là bước quá độ gián tiếp Rõ

ràng, đó là sự tiếp tục tư tưởng của chính

C Mác

Nói tóm lại, với các giả định trên, lần

đầu tiên C Mác thực sự mở ra triển vọng

đi lên chủ nghĩa xã hội đối với tất cả các

nước, dù ở phương Tây tư bản chủ nghĩahay phương Đông lạc hậu, kém phát triển

Ở đây, từ chiều sâu tư tưởng của C Mác cóthể nói, trong thời đại ngày nay, mọi quốcgia, mọi dân tộc đều có thể và cần phải tiếnhành cách mạng xã hội chủ nghĩa theonhững phương thức, con đường, bước đikhông nhất thiết phải luôn luôn giốngnhau; nhưng phải phù hợp với quy luậtkhách quan và điều kiện lịch sử cụ thể Vớimục tiêu chung, cơ bản của chủ nghĩa xãhội dù ở các trình độ khác nhau, mọi quốcgia, dân tộc cuối cùng sẽ đi tới xây dựngchủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa cộng sản,với con đường rất phong phú, đa dạng

Và con đường đi lên chủ nghĩa xã hội trong tầm nhìn Hồ Chí Minh

Kế thừa tư tưởng của C Mác, ngay từnăm 1921, Chủ tịch Hồ Chí Minh nhậnđịnh: Ở Việt Nam, sự tàn bạo của chủ nghĩa

tư bản đã chuẩn bị đất rồi, chủ nghĩa xã hộichỉ còn phải làm cái việc là gieo hạt giốngcủa công cuộc giải phóng nữa thôi; chỉ cóchủ nghĩa cộng sản mới giải phóng đượccác dân tộc bị áp bức và giai cấp công nhântoàn thế giới Và chín năm sau đó, năm

1930, Người lại nêu trong Chánh cương

vắn tắt của Đảng: Làm tư sản dân quyền

cách mạng và thổ địa cách mạng để đi tới

xã hội cộng sản Người lại khẳng định:Muốn cứu nước, giải phóng dân tộc không

có con đường nào khác con đường cáchmạng vô sản Và cách mạng giải phóng dân

tộc phải phát triển thành cách mạng xã hội

chủ nghĩa thì mới giành được thắng lợi

hoàn toàn

Những suy tư về chủ nghĩa xã hội của

Hồ Chí Minh, đồng thời xuất hiện với

những trăn trở về con đường giải phóng

dân tộc ở thời kỳ đầu (1920-1945) Lúc ấy,

chủ nghĩa xã hội chưa trở thành hiện thực

trực tiếp của cách mạng Việt Nam, do vậy

Người chưa có điều kiện để khai phá toàn

diện Và sau này, suốt 15 năm (từ năm

1954 đến 1969), Người luận giải và lãnh

đạo thực hiện thành công những nội dung

chủ yếu của vấn đề này, mặc dù cách mạng

nước ta lúc đó đồng thời làm hai nhiệm vụ

chiến lược

Nhưng đi lên chủ nghĩa xã hội thế nào,

con đường, phương thức và tốc độ ra sao ,

quả là vấn đề còn được ít người bàn tới Kỳ

thực, đây lại là vấn đề hoàn toàn không xa

lạ đối với Hồ Chí Minh Ngay đầu thập

niên thứ hai của thế kỷ XX Chủ tịch Hồ

Chí Minh đã thấy rõ sức mạnh của lý tưởng

xã hội chủ nghĩa trong cuộc gieo mầm cho

sự nghiệp giải phóng dân tộc như đã trình

bày Nhưng con đường sau cuộc giải phóng

là gì? Chế độ cộng sản chủ nghĩa có bén rễ

được ở châu Á nói chung và ở Đông

Dương nói riêng không? Sau khi phân tích

các điều kiện chính trị, kinh tế - xã hội, địa

lý lịch sử Hồ Chí Minh đã hình dung thấy

rõ sự khác nhau giữa các quốc gia, châu lục

trong việc tiếp nhận chủ nghĩa xã hội và đi

tới khẳng định: “Chủ nghĩa cộng sản thâmnhập dễ dàng vào châu Á, dễ dàng hơn là

ở châu Âu”

Trên cơ sở nhận thức lý luận ấy, vàonhững năm 60 của thế kỷ XX, sau cácchuyến đi thăm Liên Xô và các nước xã hộichủ nghĩa anh em, Chủ tịch Hồ Chí Minhcàng có thêm cơ sở thực tiễn và lý luận đểthâu tóm kinh nghiệm, bài học nhằm chínhxác hóa và phát triển nhận thức của mình

về chủ nghĩa xã hội Người đã kiếm tìm và

nỗ lực xác lập một mô hình chủ nghĩa xãhội riêng phù hợp với Việt Nam, không rậpkhuôn, giáo điều và xuất phát từ tổng kếtkinh nghiệm thực tiễn của ta Người nói:

“Ta không thể giống Liên Xô, vì Liên Xô

có phong tục tập quán khác, có lịch sử địa

lý khác ta có thể đi con đường khác đểtiến lên chủ nghĩa xã hội” Trong tình hình

mô hình chủ nghĩa xã hội ở Liên Xô, vàothời điểm bấy giờ, được tuyệt đối hóa,được nhiều nước mô phỏng thì nhận thức

ấy của Chủ tịch Hồ Chí Minh quả thật hết

sức mạnh dạn, độc lập và mới mẻ.

Toàn bộ những tìm tòi, phát kiến ấy củaNgười đã trở thành nền tảng tư tưởng vàphương châm chỉ đạo công cuộc xây dựngchủ nghĩa xã hội ở miền Bắc, đồng thời vớinhiệm vụ đấu tranh giải phóng miền Nam

Đây chính là nét độc đáo, đầy sáng tạo của

tư tưởng Hồ Chí Minh về chủ nghĩa xã hội,

làm thay đổi nhận thức từ lâu nay của

nhiều người vẫn cho rằng: Chỉ có thể xây

dựng chủ nghĩa xã hội trong điều kiện hoà

bình; ở Việt Nam thì trái lại độc lập dân tộc và

chủ nghĩa xã hội gắn chặt với nhau, vừa kháng

chiến, vừa kiến quốc, vừa chiến đấu chống

giặc Mỹ, vừa xây dựng chủ nghĩa xã hội.

Kiên định đi trên con đường C Mác

và Chủ tịch Hồ Chí Minh vạch ra

Thực tiễn xây dựng chủ nghĩa xã hội ở

Việt Nam, nhất là sau gần 26 năm đổi mới,

ngày càng khẳng định ý nghĩa của những

tìm tòi của Đảng ta về chủ nghĩa xã hội

theo tư tưởng của C Mác Một trong

những thành công nổi bật nhất ở đây là

Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo dân tộc

Việt Nam giải quyết các mối quan hệ trong

quá trình “đoạt lấy những thành quả do nền

sản xuất tư bản chủ nghĩa làm giàu cho

nhân loại mà không phải trải qua chế độ tư

bản chủ nghĩa”, “nắm được những thành

tựu của thời đại tư sản, nắm được thị

trường thế giới và các lực lượng sản xuất

hiện đại, và làm cho những cái ấy phải chịu

sự kiểm soát chung ”, như C.Mác chỉ dẫn

Và, chúng ta càng có nhiều cơ hội phát huy

sự năng động của mình trong công cuộc

đưa nước ta “trở thành điểm xuất phát trực

tiếp của chế độ kinh tế mà xã hội hiện nay

đang hưởng tới” Do đó, trong việc “đoạt

lấy thành quả” hay “mượn tiền đề của chủ

nghĩa tư bản” hiện nay để thực hiện sự “rút

ngắn và giảm bớt được những cơn đau đẻ”,

như C Mác nói, việc bỏ qua giai đoạn này

hay giai đoạn khác một cách biện chứng là

hợp quy luật Điều quan trọng là, phải tìm

ra được những giải pháp đúng đắn, thíchhợp để đi lên Sự rập khuôn, máy móc, dunhập mô hình nước ngoài một cách cứngnhắc sẽ dẫn đến thất bại Và, Việt Nam bắttay vào công cuộc xây dựng chủ nghĩa xãhội sau khi giải phóng miền Bắc năm 1954một cách độc lập, sáng tạo, đồng thời vớinhiệm vụ đấu tranh giải phóng miền Nam.Nhìn lại thế kỷ XX, dưới sự lãnh đạocủa Đảng, con đường xã hội chủ nghĩa ViệtNam càng trải dài qua hơn 83 năm thì hìnhhài, vóc dáng và hệ tố chất của nó cànghiện dần lên qua mỗi chặng đường vận

động của lịch sử dân tộc Từ con đường với

tư cách là mục tiêu, lý tưởng tới con đường

là sự vận động hiện thực của đất nước để

vươn tới mục tiêu lý tưởng đó; từ con

đường là hiện thực còn sơ khai, giản lược

tới con đường này càng rõ nét, toàn diện và

hoàn thiện hơn, dẫn tới gần mục tiêu hơn,thông qua hàng loạt bước phủ định biệnchứng: phủ nhận chế độ thuộc địa, nửaphong kiến; phủ nhận chế độ tư bản chủnghĩa trong mỗi bước quá độ lên chủ nghĩa

xã hội; phủ nhận mô hình xây dựng chủnghĩa xã hội kiểu cũ Và cứ như vậy,chúng ta bước đầu xác lập một khái niệmvới nội hàm khá đầy đủ và hệ thống về chủ

nghĩa xã hội: Vừa là mục tiêu lý tưởng, vừa

là sự vận động hiện thực rộng lớn của đất

nước vừa là một chế độ xã hội - chính trị phù hợp với xu thế phát triển của nhân loại.

Dưới sự lãnh đạo của Đảng, đã làm bật

lên và khẳng định mục tiêu bất di bất dịch,

cao cả và thiêng liêng: Độc lập dân tộc gắn

liền với chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa xã

hội gắn liền với độc lập dân tộc Đó là con

đường phát triển xã hội chủ nghĩa có tính

chất rút ngắn biện chứng - hiện thân sinh

động và sâu sắc của tư tưởng Chủ tịch Hồ

Chí Minh sáng tạo theo học thuyết Mác

-Lê-nin ở Việt Nam Đó chính là con đường

xuất phát từ thực tế Việt Nam, thực hiện

bằng phương thức, bước đi đặc thù Việt

Nam, kiến tạo nên xã hội xã hội chủ nghĩa

mang bản sắc Việt Nam Đó cũng chính là

con đường nhỏ trong con đường lớn toàn

nhân loại tất yếu tiến lên chủ nghĩa xã hội;

một bộ phận, một biểu hiện cụ thể của xu

thế phát triển tất yếu của thời đại ngày nay

- thời đại quá độ từ chủ nghĩa tư bản lên

chủ nghĩa xã hội

Điểm hết sức độc đáo, mới mẻ làm nên

bản sắc của con đường xã hội chủ nghĩa

Việt Nam tiếp tục cuộc hành trình trong thế

kỷ XXI là, tiến lên chủ nghĩa xã hội “bỏ

qua chế độ tư bản chủ nghĩa” Đó là con

đường Đảng Cộng sản Việt Nam cầm

quyền, bằng hệ phương thức và bước đi

phù hợp với quá trình lịch sử - tự nhiên tiến

lên chủ nghĩa xã hội thông qua sự rút ngắn

các giai đoạn, bước diễn biến của nền văn

minh loài người (về thời hạn, nấc thang

phát triển…) dựa trên nền tảng sự tăng

trưởng vượt bậc sức sản xuất xã hội Nghĩa

là, chúng ta “bỏ qua” chế độ tư bản chủnghĩa tiến lên chủ nghĩa xã hội theo cáchriêng của mình hợp quy luật phổ biến, từthực tế của đất nước và hợp với xu thế pháttriển của thời đại, không chịu bất cứ mộtsức ép nào từ bên ngoài và nhất là không

ảo tưởng vào một mô hình tiên nghiệm haysẵn có nào

Đảng ta hình dung và quyết định hết sức

rõ, tiến lên chủ nghĩa xã hội bỏ qua chế độ

tư bản chủ nghĩa, với tư cách là một thể chế chính trị, nhưng phải rất tôn trọng quá trình lịch sử - tự nhiên, nhất là quá trình phát triển kinh tế, không thể nóng vội hay chủ quan, duy ý chí đối với quá trình này.

Nói cụ thể, sự phát triển “rút ngắn” ở đây

được hiểu chính là tiến trình đẩy nhanh

tương đối quá trình phát triển xã hội chủ

nghĩa bằng cách thông qua những khâu

trung gian, những hình thức qúa độ, nhất

là tăng trưởng kinh tế một cách phù hợp,trong điều kiện chúng ta tiến lên chủ nghĩa

xã hội với điểm xuất phát thấp Đó là sự

phát triển đứt đoạn trong liên tục, tuần tự kết hợp với nhảy vọt biện chứng Đồng

thời, Đảng ta cũng ý thức rất rõ và hoạch

định chính xác những bước đi cơ bản và

quyết định bảo đảm thành công bước “bỏ qua” một cách biện chứng, nhất là những tính quy luật chung của qúa trình phát triển từ sản xuất nhỏ lên sản xuất lớn xã hội chủ nghĩa Mặt khác, “bỏ qua chế độ tư

bản chủ nghĩa”, Đảng ta cũng ý thức hết

sức minh triết việc phủ định một cách biện

chứng và việc chủ động kế thừa và phát

triển những thành tựu toàn diện, những kết

quả tích cực của chủ nghĩa từ bản, nhất là

qúa trình phát triển lực lượng sản xuất.

Điều này hoàn toàn phù hợp với xu thế

phát triển hiện nay của thế giới

Phát huy những thành công của gần nửa

thế kỷ xây dựng chủ nghĩa xã hội, nhất là

hơn 26 năm đổi mới, Đảng ta càng quyết

tâm đẩy mạnh hơn nữa sự phát triển cả về

quy mô, tính chất và chiều sâu nền kinh tế

thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và

coi đây là mô hình kinh tế tổng quát trong

suốt thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở

Việt Nam gắn chặt với việc bảo đảm các

vấn đề xã hội, trong mỗi bước đi Điều này

hoàn toàn phù hợp với xu thế phát triển

hiện nay của thế giới, khi quy mô và tốc độ

toàn cầu hóa kinh tế đang mở rộng và tăng

tốc không ngừng, khi kinh tế tri thức đang

phát triển mạnh mẽ và tạo nên những xung

lực mới, những cuộc bứt phá, đảo lộn với tốc

độ vô cùng lớn; khi nền văn minh chính trị

và tiến bộ thế giới không ngừng phát triển…

Và, chủ nghĩa xã hội hiện thực mang

bản sắc Việt Nam không ai có thể bác bỏ

được, là sự thể hiện sinh động tư tưởng C

Mác và Chủ tịch Hồ Chí Minh, về sự

phong phú của những con đường đi lên chủ

nghĩa xã hội, trong thời đại ngày nay

Rõ ràng, những luận điểm của C Mác

về một nước Nga lạc hậu có thể “trở thành

điểm xuất phát trực tiếp” đi lên chủ nghĩa

xã hội mà “không phải trải qua chế độ tưbản chủ nghĩa” đã trở thành hiện thực ởViệt Nam, Trung Quốc, Cu-ba ngày nay.Sức sống tư tưởng của C.Mác về triển vọng

đa dạng hóa những phương thức, conđường đi lên chủ nghĩa xã hội là bất diệt.Càng tiếp tục đẩy tới công cuộc đổi mớixây dựng xã hội xã hội chủ nghĩa hiện nay,chúng ta càng thấy con đường đi lên chủnghĩa xã hội ở nước ta được xác định rõhơn, càng như gặp gỡ, hội tụ về với cộinguồn tư tưởng C Mác và Chủ tịch Hồ ChíMinh ở một quy mô mới, tầm cao mới, vàvới một chiều sâu mới Nói như đồng chíHa- ri- san Xing Xơ- dít, Trưởng Đoàn đạibiểu Đảng Cộng sản Ấn Độ (mác-xít) tham

dự Đại hội IX của Đảng ta: “Đảng Cộngsản Việt Nam vẫn tập trung xây dựng chủnghĩa xã hội ở Việt Nam thông qua cảicách… Các đồng chí đã nghiêm túc nỗ lực

áp dụng học thuyết khoa học mác- xít nin- nít vào điều kiện cụ thể của Việt Namdưới tên gọi tư tưởng Hồ Chí Minh”, chủnghĩa xã hội trở thành hiện thực ngày càngsinh động, dân tộc Việt Nam đang tiếp tụcbước đi mạnh mẽ và vững chắc trên conđường xã hội chủ nghĩa, nhịp bước cùngthời đại.r

lê-Nguồn: Tạp chí Cộng sản.-2013.- Số 847.- Tr.23 - 28.

1 Đóng góp to lớn của V.I.Lênin đối với

phong trào cách mạng thế giới là đã bảo vệ,

bổ sung, phát triển sáng tạo học thuyết Mác

trong điều kiện lịch sử mới, biến lý luận

khoa học và cách mạng của chủ nghĩa Mác

- Lênin thành hiện thực sinh động bằng

việc tổ chức, lãnh đạo thành công cuộc

cách mạng xã hội chủ nghĩa đầu tiên trên

thế giới ở nước Nga Xôviết Từ thực tiễn

xây dựng chủ nghĩa xã hội ở nước Nga sau

Cách mạng Tháng Mười vĩ đại, những

quan điểm của V.I.Lênin về chủ nghĩa xã

hội và xây dựng chủ nghĩa xã hội là di sản

tư tưởng vô cùng quý báu làm cơ sở lý luận

và phương pháp luận cho các đảng cộng

sản và công nhân vận dụng, phát triển sáng

tạo vào công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã

hội trong những điều kiện lịch sử mới ở

từng quốc gia, dân tộc

Từ những quan điểm mang tính phương

pháp luận của C.Mác và Ph.Ăngghen về

cách mạng xã hội chủ nghĩa, mà bước thứ

nhất “là giai cấp vô sản biến thành giai cấp

thống trị, là giành lấy dân chủ”(1), sau đó

bằng chính quyền mới tổ chức, quản lý một

cách hiệu quả “để tăng thật nhanh số lượngnhững lực lượng sản xuất”, đạt đến mụcđích cuối cùng là “thay cho xã hội tư sản

cũ, với những giai cấp và đối kháng giaicấp của nó, sẽ xuất hiện một liên hợp, trong

đó sự phát triển tự do của mỗi người là điềukiện cho sự phát triển tự do của tất cả mọingười”(2); qua việc tổng kết thực tiễn cáchmạng thế giới, thực tiễn cách mạng Nga là

do tình hình thực tiễn mới đặt ra, V.I.Lênin

đã tiếp tục khái quát thành hàng loạt quanđiểm về chủ nghĩa xã hội và con đường đilên chủ nghĩa xã hội

Theo V.I.Lênin, chế độ xã hội xã hội chủnghĩa là “một chế độ xã hội cao hơn chủnghĩa tư bản, nghĩa là nâng cao năng suấtlao động và do đó (và nhằm mục đích đó)phải tổ chức lao động theo một trình độ caohơn”(3)

Dự báo về xã hội xã hội chủ nghĩa, một

xã hội ưu việt, tiến bộ, khác hẳn bản chấtcủa xã hội tư bản, V.I.Lênin đã nêu lênhàng loạt quan điểm có giá trị lý luận vàphương pháp luận về con đường, phươngcách quá độ lên chủ nghĩa xã hội từ thực

QUAN ĐIỂM CỦA V.I.LÊNIN VỀ CHỦ NGHĨA XÃ HỘI

VÀ Ý NGHĨA VỚI VIỆT NAM HIỆN NAY

?PGS,TS NGUYỄN QUỐC PHẨM Học viện Chính trị - Hành chính quốc gia Hồ Chí Minh

tiễn của từng quốc gia dân tộc cụ thể Cùng

việc khẳng định tính tất yếu đi lên chủ

nghĩa xã hội của các dân tộc - quốc gia

V.I.Lênin còn chỉ ra tính đặc thù (hay sự

khác nhau) của con đường, cách thức tiến

tới chủ nghĩa xã hội của từng nước: “Tất cả

các dân tộc đều sẽ đi lên chủ nghĩa xã hội,

đó là điều không thể tránh khỏi, nhưng tất

cả các dân tộc đều tiến tới chủ nghĩa xã hội

không phải một cách hoàn toàn giống

nhau; mọi dân tộc sẽ đưa đặc điểm của

mình vào hình thức này hay hình thức khác

của chế độ dân chủ, vào loại này hay loại

khác của chuyên chính vô sản, vào nhịp độ

này hay nhịp độ khác của việc cải tạo xã

hội chủ nghĩa đối với các mặt khác nhau

của đời sống xã hội”(4)

V.I.Lênin luôn luôn gắn lý luận với thực

tiễn, khẳng định thực tiễn cụ thể, sinh động

và kinh nghiệm cách mạng của hàng triệu

con người sẽ chỉ ra con đường, phương

thức tiến lên chủ nghĩa xã hội Người chỉ

rõ: “Chúng ta không kỳ vọng rằng Mác hay

những người theo chủ nghĩa Mác đều hiểu

biết mọi mặt cụ thể của con đường tiến lên

chủ nghĩa xã hội Như thế sẽ là phi lý

Chúng ta chỉ biết phương hướng của con

đường đó và những lực lượng giai cấp nào

dẫn đến con đường đó; còn như về cụ thể

và trên thực tế con đường đó ra sao thì kinh

nghiệm của hàng triệu con người sẽ chỉ rõ,

khi họ bắt tay vào hành động”(5)

Việc vận dụng, phát triển lý luận Mác vềcách mạng không ngừng vào điều kiện cụthể của nước Nga, ở những thập kỷ đầu tiêncủa thế kỷ XX đã khẳng định vai trò to lớncủa V.I.Lênin trong thắng lợi vĩ đại củacuộc cách mạng xã hội chủ nghĩa đầu tiêntrên thế giới - Cách mạng Tháng MườiNga Sau cuộc cách mạng này, một chế độ

xã hội mới - xã hội xã hội chủ nghĩa ưuviệt, vì con người đã được tạo lập ở nướcNga Xôviết Cũng từ thành quả của cuộccách mạng này, một thời đại mới đã được

mở ra: Thời đại quá độ từ chủ nghĩa tư bảnlên chủ nghĩa xã hội

Năm 1920, trong tác phẩm Bệnh ấu trĩ

“tả khuynh” trong phong trào cộng sản,

được V.I.Lênin viết và phát cho tất cả cácđại biểu dự Đại hội II của Quốc tế Cộngsản, Người đã tiếp tục chỉ ra những quanđiểm có giá trị phương pháp luận, địnhhướng cho con đường cách mạng xã hộichủ nghĩa ở các nước khác nhau V.I.Lênin

đã chỉ ra nhiệm vụ hết sức quan trọng củanhững người cộng sản là “phải biết áp dụngnhững nguyên tắc phổ biến và cơ bản của

chủ nghĩa cộng sản vào đặc điểm của

những mối quan hệ giữa các giai cấp và các

đảng, vào đặc điểm của sự phát triển khách

quan hướng tới chủ nghĩa cộng sản, nhữngđặc điểm riêng của mỗi nước, mà chúng taphải biết nghiên cứu, phát hiện và dựđoán”(6)

Lý luận của V.I.Lênin và thực tiễn xây

dựng chủ nghĩa xã hội ở nước Nga và Liên

Xô sau thắng lợi của Cách mạng Tháng

Mười đã thể hiện sự sáng tạo của V.I.Lênin

về vận dụng những nguyên tắc, những giá

trị phổ biến cơ bản của chủ nghĩa xã hội

vào những đặc điểm riêng của mỗi nước

Đó cũng chính là đòi hỏi đối với các đảng

cộng sản và công nhân phải có những đóng

góp sáng tạo vào lý luận về chủ nghĩa xã

hội và con đường đi lên chủ nghĩa xã hội

trong điều kiện cụ thể của từng quốc gia,

dân tộc

2 Từ năm 1991, nhân cơ hội chế độ xã

hội chủ nghĩa ở Liên Xô và Đông Âu sụp

đổ, những thế lực thù địch chống đối chủ

nghĩa xã hội đã tìm mọi thủ đoạn xuyên

tạc, phủ nhận chủ nghĩa Mác - Lênin nói

chung, phủ nhận chủ nghĩa xã hội và con

đường đi lên chủ nghĩa xã hội nói riêng

Luận điệu quen thuộc của những thế lực

này là đã đồng nhất mô hình chủ nghĩa xã

hội hiện thực kiểu xô viết với lý luận Mác

- Lênin về chủ nghĩa xã hội, phủ nhận bản

chất khoa học và cách mạng của toàn bộ

học thuyết Mác - Lênin nói chung, những

quan điểm của V.I.Lê nin về chủ nghĩa xã

hội và con đường đi lên chủ nghĩa xã hội

nói riêng Họ cho rằng chủ nghĩa xã hội sụp

đổ ngay trên quê hương của V.I.Lênin là

bằng chứng cho sự lỗi thời của tư tưởng, lý

luận của V.I.Lênin về chủ nghĩa xã hội (!)

Thực tiễn lịch sử vốn khách quan, sòngphẳng! Mặc cho những kẻ chống đối ra sứcphủ nhận, một số nước vẫn kiên định mụctiêu, lý tưởng xã hội chủ nghĩa (trong đó cóViệt Nam) đã tiến hành cải cách, đổi mới,vận dụng, phát triển sáng tạo những quanđiểm của V.I.Lênin về chủ nghĩa xã hội và

đã giành được những thành tựu to lớn, có

ý nghĩa lịch sử, chứng minh cho sức sốngcủa chủ nghĩa Mác - Lênin về chủ nghĩa xãhội và con đường đi lên chủ nghĩa xã hội.Tổng kết quá trình cách mạng Việt Nam

từ năm 1930 cho đến nay, Cương lĩnh xây

dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội (bổ sung, phát triển năm

2011), đã chỉ ra 5 bài học kinh nghiệm lớn,

trong đó bài học đầu tiên là “Nắm vững

ngọn cờ độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội - ngọn cờ vinh quang mà Chủ tịch Hồ

Chí Minh đã trao lại cho thế hệ hôm nay vàcác thế hệ mai sau Độc lập dân tộc là điềukiện tiên quyết để thực hiện chủ nghĩa xãhội và chủ nghĩa xã hội là cơ sở bảo đảmvững chắc cho độc lập dân tộc Xây dựngchủ nghĩa xã hội và bảo vệ Tổ quốc xã hộichủ nghĩa là hai nhiệm vụ chiến lược cóquan hệ chặt chẽ với nhau”(7)

Kiên định mục tiêu độc lập dân tộc gắnliền với chủ nghĩa xã hội đòi hỏi trước hếtphải kiên định với nền tảng tư tưởng, lýluận của Đảng, đó là chủ nghĩa Mác -Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh (đã được

Đảng Cộng sản Việt Nam khẳng định trong

các văn kiện Đảng) từ năm 1991 đến nay

Điều này có ý nghĩa quyết định sự thành

công của sự nghiệp đổi mới đất nước theo

định hướng xã hội chủ nghĩa

Những sai lầm, khuyết điểm trong tư

duy, nhận thức về chủ nghĩa xã hội và con

đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam

thời kỳ được đổi mới, những thành tựu to

lớn có ý nghĩa lịch sử của công cuộc đổi

mới mà Đảng và nhân dân Việt Nam đã

giành được từ năm 1986 đến nay đã chứng

minh những quan điểm có giá trị phương

pháp luận của V.I.Lênin về việc áp dụng

những nguyên lý phổ biến và cơ bản của

chủ nghĩa xã hội vào đặc điểm riêng của

mỗi nước để bổ sung, phát triển nhận thức,

lý luận về chủ nghĩa xã hội và con đường

đi lên chủ nghĩa xã hội cho phù hợp

Thực tiễn công cuộc đổi mới đất nước

theo định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt

Nam trong những năm qua đã và đang

chứng minh một chân lý: Đổi mới không

phải là từ bỏ hoặc xa rời những nguyên lý

của chủ nghĩa Mác - Lênin nói chung,

những quan điểm của V.I.Lênin về chủ

nghĩa xã hội nói riêng Đổi mới đòi hỏi

trước hết ở nhận thức đúng giá trị của

những quan điểm có ý nghĩa phương pháp

luận của chủ nghĩa Mác - Lênin về chủ

nghĩa xã hội và con đường đi lên chủ nghĩa

xã hội Từ đó, thường xuyên tổng kết thực

tiễn làm phong phú, đa dạng mô hình củachủ nghĩa xã hội và phương thức, conđường quá độ lên chủ nghĩa xã hội cho phùhợp với điều kiện, đặc điểm, những yêucầu, đòi hỏi từ mỗi quốc gia, dân tộc

Sự khủng hoảng của chủ nghĩa xã hộihiện thực trên thế giới trong thời gian qua

là hệ quả của việc áp dụng máy móc, giáo

điều một mô hình chủ nghĩa xã hội không

phù hợp với thực tiễn, nhất quyết không

phải là sự lỗi thời của lý luận Mác - Lênin

về chủ nghĩa xã hội Bản chất khoa học vàcách mạng của chủ nghĩa Mác - Lênin đòihỏi sự vận dụng sáng tạo, phát triển sángtạo những nguyên lý về chủ nghĩa xã hộitrong bối cảnh, điều kiện mới của đời sốngchính trị - xã hội quốc tế cũng như những đặcđiểm, điều kiện của từng quốc gia, dân tộc.Quan điểm lịch sử - cụ thể và phát triển

là những đòi hỏi mang tính nguyên tắc củathế giới quan, phương pháp luận mácxít vềchủ nghĩa xã hội và về con đường đi lênchủ nghĩa xã hội Từ bỏ hoặc xa rời thế giớiquan và phương pháp luận của chủ nghĩaduy vật biện chứng, duy vật lịch sử về chủnghĩa xã hội là từ bỏ hoặc xa rời nền tảng

tư tưởng lý luận của chủ nghĩa xã hội vàxây dựng chủ nghĩa xã hội

Những thành tựu đạt được của Việt Namtrong những năm đổi mới trên các phươngdiện kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội, đốinội, đối ngoại đã chứng minh sức sống của

những nguyên lý của chủ nghĩa Mác

-Lênin về chủ nghĩa xã hội, về sự đa dạng

của con đường, phương thức quá độ lên

chủ nghĩa xã hội, từng bước được vận dụng

và phát triển sáng tạo vào điều kiện cụ thể

của Việt Nam

Thành tựu đạt được trong thực tiễn xây

dựng chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam từ năm

1986 đến nay là kết quả của một quá trình

đổi mới nhận thức, lý luận về chủ nghĩa xã

hội và về con đường đi lên chủ nghĩa xã

hội, đặc biệt là từ khi Đảng Cộng sản Việt

Nam ban hành, thực hiện Cương lĩnh xây

dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ

nghĩa xã hội (năm 1991).

Trong Cương lĩnh này, lần đầu tiên trong

Văn kiện Đại hội VII của Đảng Cộng sản

Việt Nam đã chỉ rõ 6 đặc trưng cơ bản của

xã hội xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam và 7

phương hướng cơ bản cần thực hiện để quá

độ lên chủ nghĩa xã hội

Trải qua các nhiệm kỳ đại hội tiếp theo,

Đảng Cộng sản Việt Nam đã tiếp tục bổ

sung, hoàn thiện từng bước nhận thức, lý

luận nhằm làm rõ hơn mô hình và phương

thức, con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở

Việt Nam Cương lĩnh xây dựng đất nước

trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội

(bổ sung, phát triển năm 2011) được Đại

hội đại biểu toàn quốc lần thứ XI của Đảng

thông qua đã xác định 8 đặc trưng của xã

hội xã hội chủ nghĩa mà nhân dân Việt

Nam đang xây dựng là: “Dân giàu, nướcmạnh, dân chủ công bằng, văn minh; donhân dân làm chủ; có nền kinh tế phát triểncao dựa trên lực lượng sản xuất hiện đại vàquan hệ sản xuất tiến bộ phù hợp; có nềnvăn hóa tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc,con người có cuộc sống ấm no, tự do, hạnhphúc, có điều kiện phát triển toàn diện; cácdân tộc trong cộng đồng Việt Nam bìnhđẳng, đoàn kết, tôn trọng và giúp nhaucùng phát triển; có Nhà nước pháp quyền

xã hội chủ nghĩa của nhân dân, do nhândân, vì nhân dân, do Đảng Cộng sản lãnhđạo có quan hệ hữu nghị và hợp tác với cácnước trên thế giới”(8)

Để từng bước hiện thực hiện hóa những

đặc trưng vừa nêu, Cương lĩnh (bổ sung,

phát triển năm 2011) đồng thời đã chỉ rõcần quán triệt và thực hiện tốt 8 phươnghướng cơ bản sau:

“Một là, đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện

đại hóa đất nước gắn với phát triển kinh tếtri thức, bảo vệ tài nguyên, môi trường

Hai là, phát triển nền kinh tế thị trường

định hướng xã hội chủ nghĩa

Ba là, xây dựng nền văn hóa tiên tiến,

đậm đà bản sắc dân tộc; xây dựng conngười, nâng cao đời sống nhân dân, thựchiện tiến bộ và công bằng xã hội

Bốn là, bảo đảm vững chắc quốc phòng

và an ninh quốc gia, trật tự, an toàn xã hội

Năm là, thực hiện đường lối đối ngoại

độc lập tự chủ, hòa bình, hữu nghị, hợp tác

và phát triển, chủ động và tích cực hội nhập

quốc tế

Sáu là, xây dựng nền dân chủ xã hội chủ

nghĩa, thực hiện đại đoàn kết toàn dân tộc

tăng cường và mở rộng mặt trận dân tộc

thống nhất

Bảy là, xây dựng Nhà nước pháp quyền

xã hội chủ nghĩa của nhân dân, do nhân

dân, vì nhân dân

Tám là, xây dựng Đảng trong sạch,

vững mạnh”(9)

Từ thực tiễn công cuộc xây dựng chủ

nghĩa xã hội và bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ

nghĩa, trong Cương lĩnh (bổ sung, phát

triển năm 2011), Đảng Cộng sản Việt Nam

đã có những đóng góp mới về lý luận: chỉ

ra 8 mối quan hệ lớn cần nắm vững và giải

quyết tốt trong quá trình thực hiện các

phương hướng cơ bản để quá độ lên chủ

nghĩa xã hội: “Quan hệ giữa đổi mới, ổn

định và phát triển; giữa đổi mới kinh tế và

đổi mới chính trị; giữa kinh tế thị trường

và định hướng xã hội chủ nghĩa; giữa phát

triển lực lượng sản xuất và xây dựng, hoàn

thiện từng bước quan hệ sản xuất xã hội

chủ nghĩa; giữa tăng trưởng kinh tế và phát

triển văn hóa, thực hiện tiến bộ và công

bằng xã hội; giữa xây dựng chủ nghĩa xã

hội và bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa;

giữa độc lập, tự chủ và hội nhập quốc tế;

giữa Đảng lãnh đạo, Nhà nước quản lý,

nhân dân làm chủ”(10)

Giải quyết những mối quan hệ lớn vừanêu cũng chính là giải đáp những vấn đềthực tiễn đặt ra từ phương thức, giải phápquá độ lên chủ nghĩa xã hội trong điều kiệncủa Việt Nam hiện nay

Chỉ dựa trên nền tảng tư tưởng là chủnghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ ChíMinh, lý luận về chủ nghĩa xã hội và conđường đi lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nammới có những nhận thức đúng đắn nhữngvận dụng và phát triển sáng tạo để từngbước hoàn thiện mô hình chủ nghĩa xã hộiViệt Nam.r

Trong di sản tư tưởng đồ sộ mà Hồ

Chí Minh để lại, tư tưởng chính trịđặc sắc và là sợi chỉ đỏ xuyên suốt,

bao trùm là tư tưởng về độc lập dân tộc

gắn liền với CNXH Tư tưởng ấy thể hiện

mục tiêu nhất quán của con đường cách

mạng mà Người đã lựa chọn; đồng thời,

đáp ứng được yêu cầu bức xúc của dân tộc

và khát vọng của quần chúng nhân dân là

giành lấy độc lập, tự do, ấm no và hạnh

phúc, giải phóng khỏi ách thống trị tàn bạo

của chủ nghĩa thực dân, đế quốc và bè lũ

tay sai Ngọn cờ tư tưởng ấy đã đưa dân tộc

ta trải qua một quá trình đấu tranh gian

khổ, hy sinh để đi đến độc lập, tự do, thống

nhất đất nước Đó luôn là nguồn sức mạnh

của dân tộc ta trong sự nghiệp xây dựng

một xã hội Việt Nam mới xã hội chủ nghĩa:

dân giàu, nước mạnh, xã hội dân chủ, công

bằng, văn minh

1 Độc lập dân tộc gắn liền với CNXH

- con đường tất yếu của cách mạng Việt

Nam trong thời đại mới

Năm 1911, sau nhiều trăn trở, suy nghĩ,

người thanh niên Nguyễn Tất Thành đã

quyết định ra đi tìm đường cứu nước Bằngcon đường lao động, vô sản hóa, Người đãlàm đủ mọi nghề, đi qua nhiều miền đấtkhác nhau, tham gia cuộc đấu tranh củacông nhân, thợ thuyền ở ngay sào huyệtcủa chủ nghĩa tư bản Nguyễn Tất Thành

có điều kiện quan sát trực tiếp tình cảnhsống cực khổ của những người lao độngdưới ách áp bức, bóc lột tàn bạo của tư bản

ở chính quốc, cũng như đối với các dân tộcthuộc địa và phụ thuộc Thực tiễn này đãgiúp Người nhận rõ bản chất của chủ nghĩa

tư bản và thực dân, hình thành ở Ngườitình hữu ái giai cấp đối với những ngườicùng khổ Cũng chính thực tiễn này là mộtbằng chứng hùng hồn để xác minh một sựthật mà Nguời đã từng hoài nghi về chủnghĩa tư bản, về những mỹ từ đẹp đẽ “Tự

do - Bình đẳng - Bác ái” do giai cấp tư sảnđưa ra Gần mười năm đầu trên con đườngtìm chân lý tại chính quê hương của chủnghĩa tư bản đã đem lại cho Người nhữngnhận thức mới về bản chất của chủ nghĩa

tư bản, ảnh hưởng sâu sắc đến sự hìnhthành tư tưởng, quan điểm, đường lối đấu

“ĐỘC LẬP DÂN TỘC GẮN LIỀN VỚI CNXH” - SỢI CHỈ ĐỎ XUYÊN SUỐT TRONG TƯ TƯỞNG

HỒ CHÍ MINH VÀ ĐƯỜNG LỐI CÁCH MẠNG

CỦA ĐẢNG CỘNG SẢN VIỆT NAM

PGS,TS TRẦN ĐÌNH THẢO - THS NGÔ MINH THUẬN

Học viện Chính sách và Phát triển

tranh của Người Đó là, ở đâu có chủ nghĩa

tư bản là ở đó có áp bức bóc lột; ở đâu có

chủ nghĩa tư bản là ở đó có những người

lao động nghèo khổ, bần cùng, là bạn bè,

anh em, đồng chí của nhau Họ phải được

tập hợp lại, “đem sức ta mà giải phóng cho

ta”, chủ động đấu tranh chống lại giai cấp

tư sản bóc lột

Bước ngoặt lớn trong sự hình thành và

phát triển tư tưởng Hồ Chí Minh là khi

Người giác ngộ chủ nghĩa Mác - Lênin và

lựa chọn con đường cách mạng vô sản

Bằng một nhãn quan chính trị sáng suốt,

Người sớm nhận thức rằng chỉ có cuộc

cách mạng này mới giải phóng được giai

cấp vô sản, giải phóng các dân tộc bị áp

bức khỏi ách thống trị của đế quốc, thực

dân, mới thực hiện được mục tiêu độc lập,

tự do, hoà bình và hạnh phúc cho các dân

tộc Đến khi được tiếp xúc với Bản luận

cương về vấn đề dân tộc và thuộc địa của

V.I.Lênin (7.1920), Nguyễn Ái Quốc đã

sung sướng nói to lên: “Hỡi đồng bào bị

đọa đày đau khổ! Đây là cái cần thiết cho

chúng ta, đây là con đường giải phóng

chúng ta!”(l) Đi từ lòng yêu nước, thương

dân đến với chủ nghĩa Lênin và cách mạng

tháng Mười Nga, Người đã tìm thấy ở đó

con đường cứu nước và giải phóng nhân

dân lao động: “Muốn cứu nước và giải

phóng dân tộc không có con đường nào

khác con đường cách mạng vô sản”(2) Đó

là sự lựa chọn đúng đắn, thể hiện một tầm

nhìn sáng suốt của Hồ Chí Minh Lựa chọncon đường cách mạng vô sản là sự thốngnhất giữa điều kiện khách quan với nhậnthức và hoạt động chủ quan của Người Đó

là sự gặp gỡ của thời đại và Hồ Chí Minh;đồng thời, cũng là đóng góp to lớn nhất củaNgười với thời đại, đặc biệt là đối với cácnước thuộc địa và phụ thuộc Hồ Chí Minh

đã nhận thức sâu sắc rằng, trước hết phảilàm cuộc cách mạng giải phóng dân tộc,giành lấy độc lập tự do cho dân tộc; sau đó,tiến lên theo con đường cách mạng vô sản

và đi đến mục tiêu cao cả nhất của chủnghĩa cộng sản là giải phóng con người Đó

là con đường tất yếu mà các dân tộc thuộcđịa phải lựa chọn

Xuất phát từ lý luận cách mạng, khoahọc của học thuyết Mác - Lênin, kết hợpvới thực tiễn cách mạng trên thế giới và ởViệt Nam cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX,

Hồ Chí Minh đã tiếp thu, vận dụng chủnghĩa Mác - Lênin vào điều kiện lịch sử cụthể của cách mạng Việt Nam và đi đến

nhận định: Tiến lên CNXH là bước phát

triển tất yếu của cách mạng Việt Nam Tư

tưởng ấy đã được trình bày trong Cươnglĩnh chính trị đầu tiên của Đảng Cộng sảnViệt Nam (2.1930) do Hồ Chí Minh soạnthảo, chủ trương “làm tư sản dân quyềncách mạng và thổ địa cách mạng để đi tới

xã hội cộng sản”(3) Cương lĩnh đã khẳngđịnh, sau khi hoàn thành cách mạng dân tộcdân chủ nhân dân, nước ta sẽ tiến lên

CNXH bỏ qua chế độ tư bản chủ nghĩa Có

thể nói, ngay từ khi mới ra đời, Đảng ta

dưới sự lãnh đạo của Hồ Chí Minh đã xác

định mục tiêu, đường lối giương cao ngọn

cờ độc lập dân tộc và CNXH Mục tiêu đó

đã trở thành sợi chỉ đỏ xuyên suốt lịch sử

cách mạng Việt Nam Quán triệt mục tiêu

độc lập dân tộc gắn liền với CNXH, Đảng

ta đã xây dựng được những chiến lược và

sách lược đúng đắn của cách mạng Việt

Nam, lãnh đạo cách mạng lập được những

kỳ tích vĩ đại, giải phóng dân tộc và thống

nhất đất nước

Trong quá trình sáng lập và lãnh đạo

Đảng Cộng sản Việt Nam, mặc dù phải trải

qua rất nhiều khó khăn và thử thách, nhưng

Người vẫn kiên định mục tiêu và con

đường đã lựa chọn Trước tình hình cách

mạng thế giới có nhiều chuyển biến to lớn,

tại Hội nghị Trung ương lần thứ VIII của

Đảng (5.1941), Hồ Chí Minh khẳng định

mục tiêu của cách mạng Việt Nam là giải

phóng dân tộc nhằm đem lại độc lập cho

dân tộc và tự do, dân chủ cho nhân dân lao

động: “Trong lúc này, nếu không giải quyết

được vấn đề dân tộc giải phóng, không đòi

lại được độc lập, tự do cho toàn thể dân tộc,

thì chẳng những toàn thể quốc gia dân tộc

còn chịu mãi kiếp ngựa trâu, mà quyền lợi

của bộ phận, giai cấp đến vạn năm cũng

không đòi lại được”(4) Chính tư tưởng

định hướng của Hội nghị Trung ương VIII

(5.1941) đã mở đường cho cuộc Tổng khởi

nghĩa tháng Tám năm 1945 đi đến thắnglợi Đến năm 1967, Người tiếp tục khẳngđịnh và tin tưởng rằng, “trong thời đại ngàynay cách mạng giải phóng dân tộc là một

bộ phận khăng khít của cách mạng vô sảnthế giới, cách mạng giải phóng dân tộc phảiphát triển thành cách mạng xã hội chủnghĩa thì mới giành được thắng lợi hoàntoàn”(5)

Có thể nói, tư tưởng độc lập dân tộc của

Hồ Chí Minh có nội dung rất hoàn chỉnh

và sâu sắc Đó là sự thể hiện tập trung nhấtcủa chủ nghĩa yêu nước và ý chí quậtcường của dân tộc Việt Nam; là mục tiêucao cả và nguyện vọng cháy bỏng của dântộc Việt Nam sau 80 năm mất nước Trongnhững thời khắc quan trọng của cáchmạng, Hồ Chí Minh đã có những câu nóibất hủ, nêu cao ý chí đấu tranh bất khuấtcủa nhân dân ta cho độc lập, tự do Tháng7.1945, trước tình thế cách mạng cấp báchlúc đó, Người khẳng định: Dù có phải đốtcháy cả dãy Trường Sơn, chúng ta cũngphải quyết giành cho được độc lập Trong

Lời kêu gọi toàn quốc kháng chiến

(12.1946), Hồ Chí Minh viết: “Chúng tathà hy sinh tất cả chứ nhất định không chịumất nước nhất định không chịu làm nôlệ”(6), “Không có gì quý hơn độc lập tựdo"(7), Độc lập dân tộc phải gắn liền với

thống nhất đất nước Trong “Thư gửi đồng

bào Nam bộ”, Người nhấn mạnh: “Nước ta

là một, dân tộc ta là một Sông có thể cạn,

núi có thể mòn, song chân lý ấy không bao

giờ thay đổi”(8) Hồ Chí Minh cho rằng,

độc lập dân tộc không chỉ đơn thuần là

giành lại chủ quyền quốc gia, mà bước tiếp

theo là chính quyền mới phải thuộc về nhân

dân và do nhân dân làm chủ; cán bộ nhà

nước chỉ là công bộc của nhân dân: “Nếu

chính phủ làm hại dân thì dân có quyền đuổi

chính phủ”(9) Xét đến cùng, độc lập dân

tộc phải gắn liền với tự do, hạnh phúc của

nhân dân, nghĩa là phải gắn với CNXH

Theo quan niệm của Hồ Chí Minh,

CNXH là một chế độ xã hội do nhân dân

lao động làm chủ, mọi quyền lực đều thuộc

về nhân dân, địa vị cao nhất là dân Dân có

quyền, đồng thời có trách nhiệm và nghĩa

vụ của người làm chủ CNXH tạo mọi điều

kiện cho kinh tế phát triển cao bằng cách

xóa bỏ dần bóc lột, trên cơ sở phát triển

khoa học và công nghệ, làm cho nhân dân

thoát khỏi bần cùng, ai cũng có công ăn

việc làm, được sống một cuộc đời ấm no,

hạnh phúc CNXH phấn đấu cho một xã

hội phát triển cao về văn hoá - đạo đức, tạo

ra mối quan hệ xã hội tốt đẹp giữa người

với người, giữa cộng đồng các dân tộc, tạo

điều kiện cho mỗi người phát triển mọi

năng lực sẵn có CNXH là một xã hội dân

chủ, công bằng, ai cũng phải lao động và

có quyền lao động, làm tốt hưởng nhiều,

không làm không hưởng, người già và trẻ

em được chăm sóc, miền núi được giúp đỡ

để tiến kịp miền xuôi

Như vậy, với Hồ Chí Minh, cách mạng

không dừng lại ở việc thực hiện mục tiêuđộc lập dân tộc, mà sau khi giành được độclập phải thực hiện tiếp các mục tiêu giảiphóng giai cấp, giải phóng con người triệt

để Với tinh thần đó, Người chủ trương vậnđộng toàn Đảng, toàn dân tiếp tục tiến hànhcách mạng xã hội chủ nghĩa để tiến tới độclập, tự chủ hoàn toàn Người nói: “Yêu Tổquốc, yêu nhân dân phải gắn với yêuCNXH, vì có tiến lên CNXH thì nhân dânmình mỗi ngày một no ấm thêm, Tổ quốcmỗi ngày một giàu mạnh thêm”(l0) Nóicách khác, giải phóng dân tộc là một vòngkhâu tất yếu của cách mạng vô sản ở ViệtNam, là bước tất yếu để thực hiện CNXH

và chủ nghĩa cộng sản Chính hiện thựckhách quan đã quy định con đường cáchmạng Việt Nam phải đi theo con đườngcách mạng vô sản thế giới; tức độc lập dântộc phải gắn liền với CNXH

2 Độc lập dân tộc gắn liền với CNXH

là đặc trưng xuyên suốt của cách mạng Việt Nam trong thời đại mới

Trước hết, Hồ Chí Minh nhận định độc

lập dân tộc là mục tiêu trực tiếp và trên hết,

là cơ sở và tiền đề để tiến lên CNXH.Người chỉ ra rằng, độc lập dân tộc là cơ sở

để thực hiện quyền tự quyết dân tộc Trongnền độc lập dân tộc ấy, mọi người phảiđược hưởng quyền tự do và mưu cầu hạnhphúc Người đã viết trên Báo Cứu quốc (số

69, ngày 17.l0.1945) rằng, “nếu nước độclập mà dân không được hưởng hạnh phúc

tự do, thì độc lập ấy cũng chẳng có nghĩa

lý gì”(11); tức độc lập dân tộc phải là nền

độc lập thực sự nhằm đem lại quyền tự

quyết cho dân tộc, đem lại ruộng đất cho

nhân dân lao động; đem lại nhà máy, xí

nghiệp cho công nhân; tài nguyên khoáng

sản cho quốc gia dân tộc Những luận giải

cô đọng, hàm súc của Hồ Chí Minh cho

thấy, độc lập dân tộc là tiền đề, là điều kiện

dân tộc Đó cũng là thước đo dân chủ và tự

do của phát triển xã hội, một xã hội văn

minh, hiện đại mà lịch sử tìm thấy sự biểu

hiện tốt nhất ở CNXH Năm 1960, trong

bài “Con đường dẫn tôi đến với chủ nghĩa

Lênin”, Người viết: “Chỉ có CNXH, chủ

nghĩa cộng sản mới giải phóng được các

dân tộc bị áp bức và những người lao động

trên thế giới khỏi ách nô lệ”(12) Trong Di

chúc (1969), Hồ Chí Minh tiếp tục thể hiện

sự tin tưởng tuyệt đối vào thành công của

cách mạng, đất nước sẽ thống nhất và tiến

lên CNXH: Dù khó khăn gian khổ đến mấy,

nhân dân ta nhất định sẽ hoàn toàn thắng

lợi Đế quốc Mỹ nhất định phải cút khỏi

nước ta Tổ quốc ta nhất định sẽ thống

nhất Đồng bào Nam Bắc nhất định sẽ sum

họp một nhà CNXH cũng chính là cách

thức tổ chức xã hội tốt nhất để làm cho Tổ

quốc, quốc gia - dân tộc trường tồn, con

người cá nhân và cộng đồng xã hội được

phát triển tự do, toàn diện, mọi khả năngsáng tạo, được thụ hưởng hạnh phúc vậtchất, tinh thần trong một môi trường lànhmạnh, tốt đẹp

Như vậy, tư tưởng về độc lập dân tộccủa Hồ Chí Minh vừa phản ánh đúng quyluật khách quan của sự nghiệp giải phóngdân tộc, vừa phản ánh mối quan hệ khăngkhít giữa mục tiêu giải phóng giai cấp vàgiải phóng con người

Thứ hai, CNXH là con đường củng cố

vững chắc độc lập dân tộc, giải phóng dântộc một cách hoàn toàn và triệt để

Trong hành trình đi tìm con đường cứunước và giải phóng dân tộc, Hồ Chí Minh

đã trực tiếp khảo sát nhiều mô hình cáchmạng trên thế giới và rút ra kết luận: “Cáchmạng tháng Mười đã mở đường giải phóngcho các dân tộc và cả loài người, mở đầumột thời đại mới trong lịch sử, thời đại quá

độ từ chủ nghĩa tư bản lên CNXH trên toànthế giới”(13) CNXH là thành quả tất yếutrong công cuộc đấu tranh cách mạng giankhổ, lâu dài của quần chúng nhân dân laođộng Bởi vậy, Người quan niệm CNXHphải là một xã hội tốt đẹp và văn minh, tứckhông còn tình trạng người bóc lột người,giai cấp này đi bóc lột giai cấp khác Người

viết: “Nói một cách tóm tắt, mộc mạc,

CNXH trước hết nhằm làm cho nhân dân lao động thoát nạn bần cùng, làm cho mọi người có công ăn việc làm, được ấm no và sống một đời hạnh phúc”(14) Để có được

một xã hội tốt đẹp như vậy, Người đã xác

nhân dân lao động làm chủ; Nhà nước là

của dân, do dân và vì dân Chế độ tư hữu

sẽ bị thay thế bằng chế độ công hữu về tư

liệu sản xuất, mọi người đều có khả năng

làm giàu bằng chính sức lao động của

mình Xã hội phải được xây dựng trên

nguyên tắc công bằng hợp lý, không còn

tình trạng người bóc lột người Đó phải là

một xã hội có sự phát triển về đời sống văn

minh và quan hệ xã hội lành mạnh, đoàn kết

giữa các dân tộc trong nước và trên thế giới

Như vậy, Hồ Chí Minh đã gắn độc lập

dân tộc với CNXH, mong muốn xóa bỏ

mọi áp bức, bất công trong xã hội nhằm

đem lại tự do, hạnh phúc thực sự cho nhân

dân lao động Theo Người, công cuộc xây

dựng CNXH là nhiệm vụ rất to lớn và vẻ

vang, nhưng cũng rất khó khăn, gian khổ,

lâu dài - đó là một cuộc chiến đấu khổng

lồ của toàn Đảng, toàn dân Việt Nam Nhân

dân ta chưa có kinh nghiệm xây dựng cơ

sở vật chất và nền tảng chính trị của

CNXH, vừa phải làm vừa phải học hỏi Vì

vậy, có thể có vấp váp và những thiếu sót

không tránh khỏi Hơn nữa, các thế lực

phản động trong và ngoài nước luôn tìm

cách chống phá thành quả cách mạng của

Đảng và nhân dân ta Để hiện thực hóa

thành công các mục tiêu trên, Hồ Chí Minh

đã kêu gọi và động viên toàn thể cán bộ,đảng viên và nhân dân cần phải kiên trì,bền bỉ, đoàn kết và không ngừng phấn đấucho mục tiêu độc lập dân tộc và CNXH

3 Đảng Cộng sản Việt Nam luôn kiên định mục tiêu độc lập dân tộc gắn liền với CNXH

Thực hiện lời di chúc và mong muốncủa Chủ tịch Hồ Chí Minh về xây dựngmột nước Việt Nam hòa bình, thống nhất,độc lập và góp phần xứng đáng vào cáchmạng thế giới, Đại hội đại biểu toàn quốclần thứ IV (1976) của Đảng Cộng sản ViệtNam đã nêu lên một nhận định mang tính

tổng kết: Trong quá trình lãnh đạo cách

mạng, khi cả nước làm một nhiệm vụ chiến lược, Đảng ta từ khi ra đời đến nay vẫn luôn luôn giương cao ngọn cờ độc lập dân tộc và CNXH Đó là đường lối, là sức

mạnh, là nguồn gốc mọi thắng lợi của cáchmạng Việt Nam Đại hội V (1982) củaĐảng đã xác định rõ trong giai đoạn mới,cách mạng nước ta có hai nhiệm vụ chiến

lược: Xây dựng thành công CNXH và bảo

vệ vững chắc Tổ quốc xã hội chủ nghĩa.

Hai nhiệm vụ chiến lược đó có quan hệ mậtthiết và tác động lẫn nhau; trong đó, nhiệm

vụ xây dựng CNXH được đặt lên hàng đầunhưng không bao giờ được lơi lỏng nhiệm

vụ củng cố quốc phòng, bảo vệ Tổ quốc.Tiếp tục tinh thần đổi mới mà Đại hội VIđem lại, đến Đại hội VII (1991), mặc dùtình hình thực tiễn trên thế giới và trongnước có nhiều biến động, nhưng Đảng vẫn

kiên định con đường đưa đất nước lên

CNXH Đảng ta đã chủ động tiến hành

tổng kết tình hình thực tiễn ở Việt Nam và

trên thế giới, đồng thời đưa ra 6 bài học

kinh nghiệm quan trọng, trong đó có bài

học kinh nghiệm quan trọng hàng đầu là:

Giữ vững mục tiêu độc lập dân tộc và

CNXH trong quá trình đổi mới, nắm vững

hai nhiệm vụ chiến lược xây dựng và bảo

vệ Tổ quốc, kiên trì chủ nghĩa Mác - Lênin

và tư tưởng Hồ Chí Minh Từ đó, Đại hội

VII đưa ra các đặc trưng cơ bản mang tính

bản chất của CNXH ở Việt Nam, khẳng

định những thành quả to lớn mà nhân dân

ta đạt được Một trong những thành tựu to

lớn về lý luận của Đại hội VII là Đảng đã

phát huy trí tuệ tập thể để đưa ra Cương

lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá

độ lên CNXH (Cương lĩnh năm 1991),

khẳng định quyết tâm của Đảng và nhân

dân ta kiên định con đường độc lập dân tộc

và CNXH

Tại Đại hội VIII (1996), Đảng ta đã có

sự tổng kết, đánh giá khách quan về những

thành tựu và hạn chế qua 10 năm đổi mới,

khẳng định con đường đi lên CNXH ở nước

ta ngày càng được xác định rõ hơn Tiếp

đến Đại hội IX (2001), trên cơ sở tổng kết

bài học kinh nghiệm 15 năm đổi mới, Đảng

tiếp tục khẳng định: Đảng và nhân dân ta

quyết tâm xây dựng đất nước Việt Nam

theo con đường xã hội chủ nghĩa trên nền

tảng chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ

Chí Minh Đại hội đã làm rõ con đường đi

lên của Đảng và dân tộc ta “… là sự pháttriển quá độ lên CNXH bỏ qua chế độ tưbản chủ nghĩa, tức bỏ qua việc xác lập vịtrí thống trị của quan hệ sản xuất và kiếntrúc thượng tầng tư bản chủ nghĩa, nhưngtiếp thu, kế thừa những thành tựu mà nhânloại đã đạt được dưới chế độ tư bản chủnghĩa, đặc biệt về khoa học và công nghệ,

để phát triển nhanh lực lượng sản xuất, xâydựng nền kinh tế hiện đại”(15) Đây chính

là bước phát triển về chất trong nhận thứccủa Đảng đối với con đường đi lên CNXH

ở Việt Nam, qua đó làm rõ vấn đề bỏ quachủ nghĩa tư bản để đi lên CNXH tronggiai đoạn đổi mới hiện nay Tiếp đến Đạihội X, Đảng tiếp tục khẳng định con đường

đi lên CNXH ở nước ta là hoàn toàn phùhợp với quy luật khách quan và tình hìnhthực tiễn của cách mạng Việt Nam tronggiai đoạn mới; đồng thời, Đảng tiến hànhtổng kết và rút ra 5 bài học kinh nghiệm cógiá trị, soi sáng con đường đi lên CNXH ởnước ta

Tại Đại hội XI (2011), giữ vững và pháthuy những thành quả đạt được qua hơn 25năm đổi mới, Đảng tiếp tục khẳng định

nhất quán “trước, sau như một” về con đường đi lên CNXH ở Việt Nam: “Trong

bất kỳ điều kiện và tình huống nào, phải kiên trì thực hiện đường lối và mục tiêu đổi mới, kiên định và vận dụng sáng tạo, phát triển chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, kiên định mục tiêu độc lập dân tộc và CNXH”(16) Đại hội đã thông qua

Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời

kỳ quá độ lên CNXH (bổ sung và phát triển

năm 2011) Những thành tựu to lớn của

nhân dân ta trong 25 năm qua đã chứng tỏ

sự đúng đắn và ý nghĩa quan trọng của

Cương lĩnh năm 1991 Tuy nhiên, tình hình

thế giới và trong nước đã có nhiều biến đổi

to lớn và sâu sắc từ khi Cương lĩnh năm

1991 ra đời; có nhiều vấn đề mới về lý luận

nảy sinh, nhiều vấn đề liên quan đến

Cương lĩnh đã có sự nhận thức mới Từ

thực tiễn phong phú của cách mạng Việt

Nam, Đảng ta đã rút ra những bài học kinh

nghiệm lớn, trong đó bài học “nắm vững

ngọn cờ độc lập dân độc và CNXH”(17) là

nền tảng Quan niệm về độc lập dân tộc và

CNXH có sự gắn bó thống nhất và quan hệ

biện chứng với nhau Đó là hai giai đoạn

kế tiếp nhau của một quá trình cách mạng,

nhưng không phải tách rời nhau, mà giai

đoạn trước là sự chuẩn bị điều kiện cho giai

đoạn sau, và giai đoạn sau là sự kế tục và

hoàn thiện các mục tiêu của giai đoạn trước

“Độc lập dân tộc là điều kiện tiên quyết để

thực hiện CNXH và CNXH là cơ sở bảo

đảm vững chắc cho độc lập dân tộc”(18)

Tóm lại “độc lập dân tộc gắn liền với

CNXH” là sợi chỉ đỏ xuyên suốt trong di

sản tư tưởng Hồ Chí Minh và trong đường

lối chiến lược cách mạng của Đảng Cộng

sản Việt Nam Quan điểm trên của Chủ tịch

Hồ Chí Minh và của Đảng Cộng sản Việt

Nam từng bước được khẳng định và thực

hiện qua các chặng đường phát triển của

dân tộc Quán triệt tư tưởng độc lập dân tộcgắn liền với CNXH, chúng ta càng phảinhận thức thật sâu sắc và đầy đủ hơn về sựgắn bó chặt chẽ giữa hai nhiệm vụ chiếnlược là xây dựng CNXH và bảo vệ Tổ quốc

xã hội chủ nghĩa Đảng ta khẳng định,trong khi đặt lên hàng đầu nhiệm vụ xâydựng đất nước, nhân dân ta luôn nâng caocảnh giác, củng cố quốc phòng, bảo vệ anninh chính trị, trật tự an toàn xã hội, bảo vệ

2011, tr.21, 65, 65.

Nguồn: Tạp chí Lý luận chính trị & Truyền thông.- 2012.- Số 8.- Tr.3 - 8.