Thực trạng hoạt động nghiệp vụ môi giới tại việt nam tiểu luận môn học ngân hàng đầu tư đạt 9,3 điểm

Khái niệm Nghiệp vụ môi giới là một trong những hoạt động của Ngân hàng Đầu tư, có thể được hiểu đơn giản là nghiệp vụ mà một bên đứng ra làm trung gian, đại diện cho việc mua bán, giao

1

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TPHCM

KHOA NGÂN HÀNG -oOo -

TIỂU LUẬN MÔN HỌC NGÂN HÀNG ĐẦU TƯ

ĐỀ TÀI

THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG NGHIỆP VỤ MÔI GIỚI TẠI VIỆT NAM

Giảng viên phụ trách : TS NGUYỄN THANH PHONG Sinh viên thực hiện : Trần Mỹ Uyên

Khoá - Lớp : K46 – TT001 MSHV : 31201021154

ĐT : 0355277502 E-mail : uyentran.31201021154@st.ueh.edu.vn

TP Hồ Chí Minh, Năm 2022

TP Hồ Chí Minh, ngày tháng năm 2022

Sinh viên viết bài tiểu luận Trần Mỹ Uyên

3

MỤC LỤC

I TỔNG QUAN VỀ “HOẠT ĐỘNG NGHIỆP VỤ MÔI GIỚI” TẠI

VIỆT NAM

1.1 Khái niệm

1.2 Đặc điểm

1.3 Phân loại môi giới

1.4 Chức năng

1.5 Vai trò

II CƠ SỞ PHÁP LÝ CHO “HOẠT ĐỘNG NGHIỆP VỤ MÔI GIỚI”

2.1 Quy định pháp lý đối với nghiệp vụ môi giới chứng khoán

2.1.1 Quy định đối với hoạt động nghiệp vụ môi giới chứng khoán

2.1.2 Quy định về trách nhiệm của Ngân hàng Đầu tư

2.2 Chế tài vi phạm trong hoạt động môi giới chứng khoán

2.2.1 Chế tài hành chính

2.2.2 Chế tài dân sự

2.2.3 Chế tài hình sự

2.3 Xung đột lợi ích trong nghiệp vụ tự doanh và nghiệp vụ môi giới chứng Khoán

III QUY TRÌNH THỰC HIỆN “HOẠT ĐỘNG NGHIỆP VỤ MÔI GIỚI”

IV TRƯỜNG HỢP TIÊU BIỂU VỀ “HOẠT ĐỘNG NGHIỆP VỤ MÔI GIỚI”

V KẾT QUẢ ĐẠT ĐƯỢC

5.1 Thành quả

5.2 Hạn chế

VI GIẢI PHÁP

6.1 Giải pháp mở rộng quy mô hoạt động môi giới

6.2 Giải pháp hỗ trợ khác TÀI LIỆU THAM KH

4

I TỔNG QUAN VỀ “HOẠT ĐỘNG NGHIỆP VỤ MÔI GIỚI” TẠI

VIỆT NAM 1.1 Khái niệm

Nghiệp vụ môi giới là một trong những hoạt động của Ngân hàng Đầu tư, có thể được hiểu đơn giản là nghiệp vụ mà một bên đứng ra làm trung gian, đại diện cho việc mua bán, giao dịch hai bên, tạo điều kiện để giao dịch diễn ra thuận lợi: như các hoạt động tư vấn, thực hiện giao dịch cho khách hàng,… Tuy nhiên sau cùng đều do khách hàng quyết định cũng như chịu trách nhiệm cho kết quả sau cùng

Theo khoản 29 Điều 4 Luật chứng khoán 2019 quy định như sau: “Môi giới chứng khoán là việc làm trung gian thực hiện mua, bán chứng khoán cho khách hàng”

1.2 Đặc điểm của nghiệp vụ Môi giới chứng khoán

Nghiệp vụ Môi giới chứng khoán là một trong những nghiệp vụ nổi bật của ngân hàng đầu tư và công ty chứng khoán mà ngân hàng đầu tư hay công ty chứng khoán sẽ đại diện tiến hành giao dịch cho khách hàng qua cơ chế giao dịch tại thị trường thứ cấp như sở giao dịch chứng khoán hay thị trường phi tập trung (OTC) Lưu ý ngân hàng đầu tư hay công ty chứng khoán chỉ nhận trách nhiệm cho các rủi

ro, những sai sót đến từ quá trình thực hiện nghiệp vụ của họ ( như sai sót trong việc nhận lệnh, nhập lệnh,…)

Môi giới chứng khoán đưa ra các khuyến nghị, tư vấn cho khách hàng qua

cơ sở phân tích dữ liệu thông tin, nhận định thị trường,… các tư vấn khuyến nghị chỉ mang tính “bổ trợ”, tham khảo cho nhà đầu tư, việc quyết định vẫn nằm trong tay khách hàng, Các khuyến nghị, tư vấn cho ra quyết định đúng đắn, sinh lời cho khách hàng thì mức phí dịch vụ càng “hậu hĩnh” cho nhà môi giới, tạo uy tín, danh tiếng cho công ty

Ngành nghề Môi giới chứng khoán là nghề có rủi ro thấp, đều hưởng tỷ lệ tiền hoa hồng ở mức nhất định dù giao dịch khách hàng lời hay lỗ Nhưng họ phải đảm bảo sự hiểu biết, am hiểu, kiến thức, tích lũy kinh nghiệm của mình trên thị trường chứng khoán, để hỗ trợ đúng cho khách hàng; tuân thủ pháp luật, đạo đức nghề nghiệp tạo một môi trường lành mạnh, minh bạch, tạo dựng hình ảnh tốt, tin tưởng đến nhà đầu tư

1.3 Phân loại môi giới

Do nhu cầu của khách hàng không ai cũng giống nhau nên có các sản phẩm môi giới khác nhau phù hợp mỗi đối tượng

Phân loại theo cách thức hoạt động:

5

 Môi giới dịch vụ (“Full Service Broker”)

Đây là loại nghiệp vụ môi giới phổ biến gồm cung cấp dịch vụ mua bán chứng khoán, giữ cổ phiếu, nhận và chuyển lại cổ tức cho khách hàng, cho khách hàng vay, vay cổ phiếu, và đặc biệt là môi giới sẽ cung cấp các báo cáo, tài liệu, thông tin, tư vấn từ các chuyên gia đến nhà đầu tư Còn được gọi là “Môi giới đầy đủ”, các dịch vụ môi giới này gần như cung cấp đầu đủ cho khách hàng, rất phù hợp cho nhà đầu tư chưa có nhiều kinh nghiệm, lượng phí hoa hồng cũng sẽ đắt hơn so với các loại môi giới khác

 Môi giới chiết khấu (“Discount Broker”)

Chủ yếu cung cấp dịch vụ mua bán hộ chứng khoán cho khách hàng, phí hoa hồng thấp thì không cung cấp các tư vấn, khuyến nghị, nhận định thị trường Loại môi giới này chỉ phù hợp với nhà đầu tư có nhiều kinh nghiệm, kiến thức thị trường, nắm bắt thông tin kịp thời, tự tin với các quyết định của mình

 Môi giới ủy nhiệm hay môi giới thừa hành (“Commission Broker”) Các công ty chứng khoán thành viên có đặt chỗ tại Sở giao dịch, nơi mà những nhân viên của công ty này ủy nhiệm, họ sẽ tiến hành các lệnh mua-bán cho khách hàng từ công ty một cách trực tiếp trên sàn giao dịch

 Môi giới độc lập hay môi giới 2 đô-la (“Independent Broker”)

Đây là một môi giới làm việc độc lập, họ không phụ thuộc vào một công ty nào, lấy tiền hoa hồng theo dịch vụ, tự thuê một chỗ tại Sở giao dịch

Họ giống với môi giới độc lập, chỉ khác là họ làm việc độc lập, thực hiện các lệnh giao dịch “quá tải” từ công ty chứng khoán thành viên, nhận khoản thù lao nhất định cho mình

1.4 Chức năng của môi giới chứng khoán

 Đưa ra đề xuất thời điểm mua-bán thích hợp để tăng khả năng sinh lời, cắt lỗ kịp thời

1.5 Vai trò của môi giới chứng khoán

1.5.1 Đối với nhà đầu tư

 Giảm chi phí và thời gian giao dịch Nhờ lợi thế chuyên môn hóa của nghiệp vụ và với tư cách là cầu nối, nhà đầu tư khi mua bán chứng khoán không phải gặp mặt nhau để xác định giá cả và tiến hành giao dịch, nhờ đó giảm bớt chi phí và thời gian, tăng số giao dịch mà nhà đầu tư mong muốn, tránh bỏ lỡ cơ hội kiếm lời

 Tư vấn và cung cấp thông tin, khuyến nghị cho nhà đầu tư

7

Nhiều nhà đầu tư có tiền nhàn rỗi và kênh “chứng khoán” có sinh lợi tốt hấp dẫn họ muốn tham gia vào “chứng khoán” nhưng không phải ai cũng biết về chứng khoán, kiến thức nhỏ của họ sẽ không đủ để thương chiến trên thị trường, lúc này các tư vấn từ nhà môi giới rất hữu ích giúp khách hàng đưa ra các quyết định đúng đắn

Giá cổ phiếu dao động, được phán ánh khi các thông tin được đưa ra Người nắm bắt được thông tin sớm nhất, sẽ là người có lợi lớn nhất Các nhà đầu tư nhỏ lẻ thông thường nắm bắt các thông tin chậm hơn, không kịp phản ứng, mất cơ hội đầu tư, hay thua lỗ

Với tính chất đặc thù của nghiệp vụ môi giới chứng khoán giúp thu thập, xử lý thông tin, phân tích báo cáo đưa ra các thông tin, khuyến nghị hỗ trợ khách hàng

1.5.2 Đối với Ngân hàng Đầu tư Không những tăng doanh thu cho công ty, các phản hồi, góp ý từ khách hàng giúp Ngân hàng Đầu tư nắm bắt, cho ra các sản phẩm mới

để đáp ứng nhu cầu ngày càng đa dạng của khách hàng Nếu nghiệp vụ môi giới chứng khoán của một Ngân hàng Đầu tư tốt sẽ thu hút nhiều khách hàng mới, tăng uy tín, đem lại thành công cho công ty

1.5.3 Đối với Thị tường Chứng khoán

 Thu hút vốn nhà rỗi, vai trò trung gian kết nối các nhà đầu tư, góp phần phát triển thị trường chứng khoán nói riêng và nền kinh tế nói chung

 Nắm bắt được nhu cầu, mong muốn khách hàng, các sản phảm dịch phụ ngày đa dạng cho thị trường chứng khoán

 Giúp cơ quan quản lý thị trường tiếp cận các thông tin giao dịch,

cơ sở dữ liệu liên qian, để quản lý thị trường, điều tra các sai phạm, góp phần cho một thị trường ngày “minh bạch”, nhà đầu

tư an tâm đầu tư

II CƠ SỞ PHÁP LÝ CHO “HOẠT ĐỘNG NGHIỆP VỤ MÔI GIỚI”

2.1 Quy định pháp lý đối với nghiệp vụ môi giới chứng khoán

2.1.1 Quy định về điều kiện hoạt động nghiệp vụ môi giới chứng khoán

 Cấp phép hoạt động

Điều kiện cơ bản nhất để Ngân hàng Đầu tư hoạt động nghiệp vụ này là phải được cấp phép hoạt động nghiệp vụ môi giới chứng khoán (tại Điều 74 của Luật Chứng khoán) Và đây cũng là cơ sở cho nghiệp vụ tự doanh chứng khoán, bảo lãnh pháp hành chứng khoán tại Khoản 3 và Khoản 4 Điều 72 của Luật Chứng khoán 2019, và đăng ký hoạt động lưu ký chứng khoán tại Khoản 2 Điều 57 của

 Các dịch vụ được cung cấp khi được cấp phép thực hiện nghiệp vụ môi giới chứng khoán

Tại Khoản 1 Điều 86 của Luật Chứng khoán 2019 quy định dịch vụ được cấp phép thực hiện nghiệp vụ môi giới gồm:

 Điểm a: “Nhận ủy thác quản lý tài khoản giao dịch chứng khoán của nhà đầu tư cá nhân; thực hiện phân phối hoặc làm đại lý phân phối chứng khoán; quản lý tài khoản giao dịch chứng khoán; cung ứng dịch vụ quản lý danh sách người sở hữu chứng khoán cho các doanh nghiệp khác;”

 Điểm b: “Cung cấp dịch vụ giao dịch chứng khoán trực tuyến; cung cấp hoặc phối hợp với các tổ chức tín dụng cung cấp dịch vụ cho khách hàng vay tiền mua chứng khoán hoặc cung cấp dịch vụ cho vay chứng khoán; cung cấp hoặc phối hợp với các tổ chức tín dụng cung cấp dịch vụ ứng trước tiền bán chứng khoán; lưu ký chứng khoán; bù trừ và thanh toán chứng khoán; các dịch vụ trên thị trường chứng khoán phái sinh.”

2.1.2 Quy định về trách nhiệm của Ngân hàng Đầu tư

 Trách nhiêm khi thực hiện nghiệp vụ môi giới chứng khoán

Tại Điều 13 (Thông tư 121/2020/TT-BTC) quy định về trách nhiệm của công

ty chứng khoán, ngân hàng đầu tư khi thực hiện nghiệp vụ môi giới chứng khoán: các vị trí mà công ty chứng khoán phải bố trí khi hành nghề môi giới, phòng chống “rửa tiền”; quản lý lưu giữ thông tin tài khoản khách hàng; tại khoản 4 Điều này quy định các khoản mà công ty không được làm để lôi kéo khách hàng, tiết lộ thông tin, xâm phạm quyền và lợi ích khách hàng

 Trách nhiệm của Ngân hàng Đầu tư đối với khách hàng

9

Tại Điều 14 (Thông tư 121/2020/TT-BTC) quy định của công ty chứng khoán đối với khách hàng khi thực hiện nghiệp vụ môi giới về nghĩa vụ cập nhật thông tin, ký kết hợp đồng, theo dõi tiền- chứng khoán, công bố biểu phí, lập bộ phận chuyên trách về liên lạc thông tin với khách hàng, các thắc mắc, khiếu nại Tại Điều 15 (Thông tư 121/2020/TT-BTC) “quy định về mở tài khoản giao dịch chứng khoán: thủ tục mở tài khoản giao dịch cho khách hàng; nghĩa vụ giải thích hợp đồng; hợp đồng không được các điều khoản để trốn tránh nghĩa vụ pháp lý, phạm vi bồi thường, thoản thuận không công bằng, bất lợi cho khách hàng; quy định khách hàng phải kê khai đầy đủ thông tin, chính xác trên hợp đồng”

Điều 17 (Thông tư 121/2020/TT-BTC) quy định về quản lý tiền của khách hàng: tách bạch trong các khoản tiền, xây dựng hệ thống; ”

Điều 18 (Thông tư 121/2020/TT-BTC) quy định về quản lý chứng khoán của khách hàng: tách biệt chứng khoán của khách hàng;…

 Một số quy định khác

Tại Điều 16 (Thông tư 121/2020/TT-BTC) quy định về nhận lệnh và thực hiện lệch giao dịch: hình thức nhận lệnh, quy định giao dịch chứng khoán trực tuyến (Điều 201 Nghị định quy định chi tiết về một số điều của Luật Chứng khoán); nội dung công ty phải tuân thủ trong nhận lệnh trực tuyến, điện thoại, fax,…;

Tại Điều 19 (Thông tư 121/2020/TT-BTC) “quy định về ủy thác quản lý tài khoản giao dịch chứng khan của nhà đầu tư cá nhân: quy định các nguyên tắc, phạm vi, trách nhiệm, hợp đồng, quyền và nghĩa vụ, của công ty nhận ủy thác” Tại Điều 20 (Thông tư 121/2020/TT-BTC) “quy định về giao dịch chứng khoán trực tuyến”

Tại Điều 21 (Thông tư 121/2020/TT-BTC) “quy định về đăng ký, lưu ký, bù trừ chứng khoán.”

Nhìn “chung các quy định pháp luật về môi giới chứng khoán tập trung bảo

vệ quyền và lợi ích của nhà đầu tư, giúp nhà đầu tư yên tâm tham gia thị trường.” 2.2 Chế tài vi phạm trong hoạt động môi giới chứng khoán

2.2.1 Chế tài hành chính

Theo Nghị định số 156/2020/NĐ-CP của Chính phủ quy định về xử phạt hành chính trong lĩnh vực chứng khoán và thị trường chứng khoán, từ hoạt động môi giới chứng khoán đối với công ty chứng khoán chủ yếu là phạt tiền Ngoài ra: đình chỉ hoạt động môi giới, tước quyền sử dụng chứng chỉ hành nghề chứng khoán đối với người môi giới và biện pháp khắc phục hậu quả như: buộc hoàn trả chứng khoán, tiền của khách hàng tại Điều 26 của nghị định Các sai phạm

10

về việc ban hành, quy trình nghiệp vụ, quản trị rủi ro, đạo đức nghề nghiệp; vi phạm về thông tin giao dịch; tiết lộ dữ liệu khách hàng;…

2.2.2 Chế tài dân sự

Tại Điều 360 Bộ luật Dân sự năm 2015 quy định: “Trường hợp có thiệt hại

do vi phạm nghĩa vụ gây ra thì bên có nghĩa vụ phải bồi thường toàn bộ thiệt hại, trừ trường hợp có thỏa thuận khác hoặc luật có quy định khác”

Nghĩa là khi công ty chứng khoán mà vi phạm nghĩa vụ gây ra thiệt hại cho bên khách hàng thì phải bồi thường toàn bộ thiệt hại

Nhưng thực tế, vấn đề bồi thường thiệt hại do lỗi của công ty chứng khoán trong rất khó xác định Để bảo vệ quyền lợi của mình, các nhà đầu tư cần đọc kỹ các quy định trong hợp đồng đã ký với các công ty chứng khoán khi đăng ký mở tài khoản giao dịch chứng khoán, đặc biệt là vấn đề bồi thường thiệt hại do công

ty chứng khoán hoặc nhân viên của công ty chứng khoán gây ra.”

Vì thế, hoạt động tự doanh và môi giới phải tách bạch nhau là nền tảng cho việc kiểm soát xung đột lợi ích Khung pháp lý hiện hành của ta đều có quy định đề cập đến vấn đề này Luật Chứng khoán năm 2019 (Điều 89) và Thông tư 121/2020/TT-BTC (Điều 4, 13, 22) đã có những quy định liên quan đến việc ưu tiên khách hàng cũng như sự tách bạch trong các hoạt động kinh doanh của CTCK

Trong tháng 5 vừa qua, Sàn HOSE và HNX được chỉ đạo công bố số liệu tự doanh của các công ty chứng khoán để phục vụ cho tính minh bạch thông tin, và

12

Đây là quy trình diễn ra giao dịch chứng khoán tổng quát và tùy theo Ngân hàng Đầu tư hay Công ty Chứng khoán khác nhau sẽ có điều kiện để phù hợp cho công ty

Quy trình môi giới chứng khoán gồm các bước cơ bản sau

 Mở tài khoản cho khách hàng

Đầu tiên để giao dịch chứng khoán cần phải có tài khoản chứng khoán tại Ngân hàng Đầu tư hay Công ty Chứng khoán Khách hàng đăng ký tài khoản chứng khoán cần có căn cước công dân, đối với khách hàng là tổ chức có quy định riêng

Hiện tại, nhiều công ty cho phép khách hàng mở tài khoản trực tuyến, cung cấp thông tin qua ứng dụng để mở tài khoản dễ dàng

 Nhận lệnh của khách hàng

Lệnh giao dịch của khách hàng bao gồm:

 Loại lệnh mua hay bán

 Số lượng mua-bán chứng khoán

 Thực hiện lệnh

Công ty sẽ kiểm tra các thông tin trên lệnh, kiểm tra thị trường thực hiện, kiểm tra số tiền ký quỹ Sau đó công ty chuyển lệnh đến Sở Giao dịch để thực hiện

 Xác nhận kết quả thực hiện lệnh

Sau khi lênh được thực hiện, công ty sẽ gửi đến cho khách hàng xác nhận các lệnh đã được thực hiện

 Thanh toán bù trừ giao dịch

Việc thanh toán bù trừ chứng khoán được thực hiện dựa trên cơ sở tài khoản của các công ty chứng khoán tại các ngân hàng Việc bù trừ kết quả giao dijchh chứng khoán sẽ được kết thức bằng việc in ra các chứng từ thanh toán Các chứng

từ này được gửi cho các công ty chứng khoán là cơ sở để thực hiện thanh toán

và giao nhận giữa các công ty chứng khoán

 Thanh toán và nhận chứng khoán

13

Đến ngày thanh toán, công ty sẽ thanh toán tiền cho khách hàng thông qua

hệ thống ngân hàng chỉ định thanh toán và giao chứng khoán thông qua hình thức chuyển khoản tại trung tâm lưu ký chứng khoán Sau khi hoàn tất các thủ tục giao dịch tại Sở giao dịch, công ty sẽ thanh toán tiền cho khách hàng thông qua hệ thống tài khoản giao dịch của khách hàng mở tại công ty

IV TRƯỜNG HỢP TIÊU BIỂU VỀ “HOẠT ĐỘNG NGHIỆP VỤ MÔI GIỚI

CHỨNG KHOÁN”

Với sự phát triển của Thị trường Chứng khoán Việt Nam ngày mạnh mẽ, doanh thu nghiệp vụ môi giới chứng khoán của các công ty cũng ngày “thăng hoa”

Theo công bố của Sở Giao dịch Chứng khoán TP Hồ Chí Minh (HOSE) về thị phần giá trị giao dịch môi giới cả năm 2021 của 10 công ty chứng khoán lớn nhất tại HOSE (với cổ phiếu, chứng chỉ qu chứng quyền có đảm bảo) Thị phần đứng đầu năm 2021 là Công ty cổ phần Chứng khoán VPS (VPS) với 17,12%, vươn lên từ top 3 năm 2020 Thị phần đứng thứ hai là công ty chứng khoán SSI (SSI) với 10,28%, thị phần đứng thứ ba là công ty chứng khoán VNDIRECT (VNDS) với 7,67% Và các thứ hạng còn lại thuộc về Công ty chứng khoán Thành phố Hồ Chí Minh (HSC), Công ty Chứng khoán Bản Việt (VCSC), Công

ty Chứng khoán Kỹ Thương (TCBS), Công ty Chứng khoán Mirae Asset (Việt Nam), Công ty Chứng khoán MB (MBS), Công ty Chứng khoán FPT (FPTS), Công ty Chứng khoán KIS Việt Nam (KIS) lần lượt là 5,66%; 5,28%; 4,74%; 4,43%; 4,37%; 3,39%; 2,80%.(Hình 4.1A)

0 0.02 0.04 0.06 0.08 0.1 0.12 0.14 0.16 0.18

VPS SSI VNDS HCS TCBS MAS MBS VCSC FPTS KIS