ppt KINH TẾ CHÍNH TRỊ MÁC LÊ NIN Độc quyền nhà nước trong chủ nghĩa tư bản

ppt môn kinh tế chính trị MÁC LÊ NIN Độc quyền nhà nước trong chủ nghĩa tư bản Tuỳ theo trình độ phát triển mà có thể xuất hiện ở những mức độ khác nhau. Trong nền kinh tế thị trường tư bản chủ nghĩa, độc quyền nhà nước được hình thành trên cơ sở cộng sinh giữa độc quyền tư nhân, độc quyền nhóm và sức mạnh kinh tế của nhà nước, sự chi phối của tầng lớp tư bản đọc quyền (đặc biệt là của tư bản tài chính) đối với bộ máy nhà nước.

Độc quyền nhà nước trong chủ nghĩa tư bản

Môn học: KINH TẾ CHÍNH TRỊ MÁC LÊ NIN

Trường Đại học

Sư phạm Kỹ Thuật TP.HCM

Nhóm thuyết trình: Nhóm 4

Nội dung chính

2 Lý luận của V.I Lênin về các đặc điểm kinh tế của độc quyền nhà nước trong nền kinh tế thị

trường tư bản chủ nghĩa

3 Biểu hiện mới của độc quyền nhà nước trong điều kiện hiện nay

1 Độc quyền nhà nước, nguyên nhân, bản chất, biểu hiện của độc quyền nhà nước

Bản chất của

độc quyền nhà nước

0 1

nước

1.Độc quyền nhà nước, nguyên nhân, bản chất, biểu hiện của độc quyền nhà nước

1.1 Khái niệm về độc quyền nhà nước

- Là kiểu độc quyền mà nhà nước thực hiện nắm giữ vị thế

độc quyền trên cơ sở duy trì sức mạnh của các tổ chức độc quyền ở những lĩnh vực then chốt của nền kinh tế

-> Tạo ra sức mạnh vật chất cho sự ổn định của chế độ

chính trị xã hội ứng với điều kiện phát triển nhất định

trong các thời kỳ lịch sử

1.Độc quyền nhà nước, nguyên nhân, bản chất, biểu hiện của độc quyền nhà nước

1.1 Khái niệm về độc quyền nhà nước

1.Độc quyền nhà nước, nguyên nhân, bản chất, biểu hiện của độc quyền nhà nước

- Độc quyền nhà nước mang tính phổ biến trong nền kinh tế

thị trường Để duy trì sức mạnh của mình, các quốc gia, ở

các mức độ khác nhau luôn nắm giữ những vị thế độc

quyền theo phạm vi nhất định

1.1 Khái niệm về độc quyền nhà nước

1.Độc quyền nhà nước, nguyên nhân, bản chất, biểu hiện của độc quyền nhà nước

- Tuỳ theo trình độ phát triển mà có thể xuất hiện

ở những mức độ khác nhau Trong nền kinh tế thị trường tư bản chủ nghĩa, độc quyền nhà nước

được hình thành trên cơ sở cộng sinh giữa độc quyền tư nhân, độc quyền nhóm và sức mạnh kinh tế của nhà nước, sự chi phối của tầng lớp tư bản đọc quyền (đặc biệt là của tư bản tài chính) đối với bộ máy nhà nước

1.2 Nguyên nhân của độc quyền nhà nước

1.Độc quyền nhà nước, nguyên nhân, bản chất,

biểu hiện của độc quyền nhà nước

→ Điều tiết về sản xuất và phân phối từ một trung tâm.

1.2 Nguyên nhân của độc quyền nhà nước

1.Độc quyền nhà nước, nguyên nhân, bản chất, biểu hiện của độc quyền nhà nước

+ Phân công lao động xã hội → những ngành mà tổ chức độc quyền tư nhân không thể hoặc không muốn kinh doanh → nhà nước phải đứng ra kinh doanh những ngành đó, tạo điều kiện cho tư bản tư nhân kinh doanh ngành nghề khác.

1.2 Nguyên nhân của độc quyền nhà nước

1.Độc quyền nhà nước, nguyên nhân, bản chất, biểu hiện của độc quyền nhà nước

+ Sự thống trị độc quyền → mâu thuẫn giai cấp → nhà nước phải có chính sách xã hội để xoa dịu

1.2 Nguyên nhân của độc quyền nhà nước

1.Độc quyền nhà nước, nguyên nhân, bản chất, biểu hiện của độc quyền nhà nước

+ Quốc tế hóa và bành trướng của tư bản độc quyền

→ vấp phải hàng rào quốc gia và xung đột lợi ích

→ nhà nước điều tiết

1.2 Nguyên nhân của độc quyền nhà nước

1.Độc quyền nhà nước, nguyên nhân, bản chất, biểu hiện của độc quyền nhà nước

+ Thi hành chính sách thực dân

mới và tác động của cách mạng

khoa học công nghệ hiện đại

→ đòi hỏi sự can thiệp của nhà

nước.

→ Tạo thành một thiết chế và thể chế thống nhất

1.3 Bản chất của độc quyền nhà nước

Là nấc thang phát triển mới của chủ nghĩa tư bản độc

quyền (chủ nghĩa để quốc), có sự thống nhất của

những quan hệ kinh tế - chính trị gắn bó chặt chẽ với

nhau: tăng sức mạnh của các tổ chức độc quyền, tăng

vai trò can thiệp của nhà nước vào kinh tế, kết hợp sức mạnh của độc quyền tư nhân với sức mạnh của nhà

nước trong một cơ chế thống nhất và làm cho bộ máy

nhà nước ngày càng phụ thuộc vào các tổ chức độc

quyền.

1.3 Bản chất của độc quyền nhà nước

“Bọn đầu sỏ tài chính dùng một mạng lưới dày đặc những quan

hệ lệ thuộc để bao trùm hết thảy các thiết chế kinh tế và chính trị, đó là biểu hiện rõ rệt nhất của sự độc quyền ấy” Trong cơ cấu của độc quyền nhà nước trong chủ nghĩa tư bản, nhà nước

đã trở thành một tập thể tư bản khổng lồ Nhà nước cũng là chủ

sở hữu của những doanh nghiệp, cũng tiến hành kinh doanh, bóc lột lao động làm thuê như một nhà tư bản thông thường Nhưng điểm khác biệt là ở chỗ: ngoài chức năng là một nhà tư bản thông thường, nhà nước còn có chức năng chính trị và các công

cụ trấn áp xã hội như quân đội, cảnh sát, nhà tù,

“Bọn đầu sỏ tài chính dùng một mạng lưới dày đặc những quan hệ lệ thuộc để bao trùm hết thảy các thiết chế kinh tế và chính trị,

đó là biểu hiện rõ rệt nhất của sự độc quyền ấy”

1.3 Bản chất của độc quyền nhà nước

Như vậy, chủ nghĩa tư bản độc

quyền nhà nước là một quan

Độc quyền nhà nước trong chủ nghĩa tư bản là hình thức vận động mới của quan hệ sản xuất tư bản chủ nghĩa Quan hệ sản xuất tư bản chủ nghĩa hiện nay vẫn còn những sự phù hợp nhất định với trình độ phát triển cao của lực lượng sản xuất, làm cho chủ nghĩa tư bản vẫn thích nghi với điều kiện lịch sử mới và do đó vẫn tiếp tục phát triển

.

2.1 Sự kết hợp về nhân sự giữa các tổ chức độc quyền & nhà nước

2.3 Độc quyền nhà nước trở thành công cụ

để nhà nước điều tiết nền kinh tế 2.2 Sự hình thành, phát triển sở hữu nhà nước

2 Lý luận của V.I Lênin về các đặc điểm kinh tế của độc quyền nhà nước

trong nền kinh tế thị trường tư bản chủ nghĩa

2 Lý luận của V.I Lênin về các đặc điểm kinh tế của độc quyền nhà nước

trong nền kinh tế thị trường tư bản chủ nghĩa

Nếu như trong giai đoạn chủ nghĩa tư bản độc quyền đã diễn ra sự thâm nhập lẫn nhau về nhân

sự giữa ngân hàng và các xí nghiệp công nghiệp thì đến giai đoạn chủ nghĩa tư bản độc quyền nhà nước, lại diễn ra sự thâm nhập về nhân sự giữa

các tổ chức độc quyền và nhà nước tư sản

2.1 Sự kết hợp về nhân sự giữa các tổ chức độc quyền và nhà nước

2 Lý luận của V.I Lênin về các đặc điểm kinh tế của độc quyền nhà nước

trong nền kinh tế thị trường tư bản chủ nghĩa

Quá trình thâm nhập của các tổ chức độc quyền vào nhà nước tư sản được thực hiện thông qua các đảng phái, các hội chủ xí

nghiệp dưới nhiều tên gọi khác nhau: Hội công nghiệp toàn nước Mỹ, Tổng liên đoàn công nghiệp Italya, Liên đoàn các nhà kinh

tế Nhật Bản

2.1 Sự kết hợp về nhân sự giữa các tổ chức độc quyền và nhà nước

2 Lý luận của V.I Lênin về các đặc điểm kinh tế của độc quyền nhà nước

trong nền kinh tế thị trường tư bản chủ nghĩa

2.1 Sự kết hợp về nhân sự giữa các tổ chức độc quyền và nhà nước

+ Các Hội chủ này hoạt động thông qua các đảng phái của giai cấp tư sản, cung cấp kinh phí, quyết định về mặt nhân sự

và đường lối chính trị, kinh tế của các đảng, tham gia vào việc thành lập bộ máy nhà nước Vai trò của các hội lớn đến mức mà dư luận thế giới đã gọi chúng là “những chính phủ đằng sau chính phủ”, “một quyền lực thực tế đằng sau quyền lực”.

+ Thông qua các Hội chủ, một

mặt các đại biểu của các tổ chức

độc quyền tham gia vào bộ máy

nhà nước với những cương vị

khác nhau

+ Thành lập các ban tư vấn cho chính phủ

Sự thâm nhập lẫn nhau này (còn gọi là sự kết hợp) đã tạo ra những biểu hiện mới trong mối quan hệ giữa các

tổ chức độc quyền và cơ quan nhà nước từ trung ương đến địa phương.

2 Lý luận của V.I Lênin về các đặc điểm kinh tế của độc quyền nhà nước trong nền kinh tế thị trường tư bản chủ nghĩa

2.1 Sự kết hợp về nhân sự giữa các tổ chức độc quyền và nhà nước

Là sở hữu tập thể của giai cấp tư sản độc quyền

có nhiệm vụ ủng hộ và phục vụ lợi ích của tư bản độc quyền nhằm duy trì sự tồn tại của chủ nghĩa

tư bản

Sở hữu nhà nước không chỉ bao gồm những

động sản và bất động sản cần cho hoạt động của

bộ máy nhà nước, mà gồm cả những xí nghiệp

nhà nước trong công nghiệp và trong các lĩnh vực kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội, trong dó ngân

sách nhà nước là bộ phận quan trọng nhất

2.2 Sự hình thành, phát triển sở hữu nhà nước

Sở hữu nhà nước được hình thành

dưới nhiều hình thức khác nhau:

2.2 Sự hình thành, phát triển sở hữu nhà nước

Xây dựng xí nghiệp nhà nước bằng vốn của ngân sách

Sở hữu nhà nước được

hình thành dưới nhiều hình

thức khác nhau:

2.2 Sự hình thành, phát triển sở hữu nhà nước

Nhà nước mua cổ phần của các xí nghiệp tư nhân

Sở hữu nhà nước được hình

thành dưới nhiều hình thức khác

nhau:

2.2 Sự hình thành, phát triển sở hữu nhà nước

Mở rộng xí nghiệp nhà nước bằng vốn tích luỹ của các xí nghiệp tư nhân

2.2 Sự hình thành, phát triển sở hữu nhà nước

Sở hữu nhà nước thực hiện các chức

năng cơ bản sau:

1 Mở rộng sản xuất tư bản chủ nghĩa, bảo đảm địa bàn rộng lớn cho sự phát triển của độc quyền

2 Tạo điều kiện thuận lợi nhất cho việc

di chuyển tư bản của các tổ chức độc quyền đầu tư vào các ngành sản xuất kinh doanh khác nhau, chuyển từ

những ngành ít lãi sang những ngành kinh doanh có hiệu quả hơn một cách

dễ dàng, thuận lợi

3 Làm chỗ dựa về kinh tế cho nhà nước để nhà nước điều tiết một số quá trình kinh tế phục vụ lợi ích của tầng

lớp tư bản độc quyền

cho quá trình tái sản

xuất được diễn ra bình

thường

2.2 Sự hình thành, phát triển sở hữu nhà nước

Các hợp đồng ký kết với nhà nước giúp cho các tổ chức độc quyền tư nhân vừa tiêu thụ được hàng hóa vừa đảm bảo lợi

nhuận ổn định, vừa khắc phục được tình trạng

thiếu nhiên liệu, nguyên liệu chiến lược

Các hợp đồng này đảm bảo cho các độc quyền tư nhân kiếm được một khối lượng lợi nhuận lớn và ổn định,

2.3 Độc quyền nhà nước trở thành công cụ để nhà nước điều tiết nền kinh tế

Một trong những hình thức biểu hiện quan trọng của chủ nghĩa tư bản độc quyền nhà nước là sự

tham gia của nhà nước tư sản vào việc điều tiết quá trình kinh tế

2.3 Độc quyền nhà nước trở thành công cụ để nhà nước điều tiết nền kinh tế

Để điều tiết nền kinh tế, Nhà nước tư sản sử dụng nhiều

công cụ, trong đó có công cụ độc quyền nhà nước Hệ

thống điều tiết của Nhà nước tư sản hình thành một

tổng thể những thiết chế và thể chế kinh tế của Nhà

nước

Nó bao gồm

+ Một bộ máy quản lý gắn với hệ thống chính sách

+ Một công cụ có khả năng điều tiết sự vận động của

toàn bộ nền kinh tế quốc dân toàn, toàn bộ quá trình tái

sản xuất xã hội theo hướng có lợi cho tầng lớp tư sản

độc quyền

Sự điều tiết kinh tế của Nhà nước được thực hiện dưới nhiều hình thức như: hướng dẫn, kiểm soát, uốn nắn những lệch lạc bằng các công cụ kinh

tế và các công cụ hành chính - pháp lý, bằng cả những ưu đãi

và trừng phạt;, và bằng cả các biện pháp ngắn hạn.

2.3 Độc quyền nhà nước trở thành công cụ để nhà nước điều tiết nền kinh tế

Các công cụ chủ yếu của nhà nước để điều tiết kinh tế và thực hiện các chính

sách kinh tế như:

2.3 Độc quyền nhà nước trở thành công cụ để nhà nước điều tiết nền kinh tế

Bộ máy điều tiết kinh tế gồm cơ quan lập pháp, hành pháp, tư pháp và về mặt nhân sự có sự tham gia của những đại biểu của tập đoàn tư bản độc lập độc quyền lớn và các quan chức nhà

nước Bên cạnh bộ máy này còn có hàng loạt các tiểu ban được

tổ chức dưới hình thức khác nhau, thực hiện “tư vấn” nhằm “lái”

đường lối phát triển kinh tế theo mục tiêu riêng của các tổ chức độc quyền.

2.3 Độc quyền nhà nước trở thành công cụ để nhà nước điều tiết nền kinh tế

Biểu hiện mới của

độc quyền nhà

nước trong hiện

nay

03

3.1 Những biểu hiện mới trong năm đặc điểm của chủ nghĩa tư bản độc quyền

- Dần xuất hiện các công ty độc quyền xuyên quốc gia bên cạnh đó là sự phát triển của các xí nghiệp vừa và nhỏ

- Cách mạng khoa học công nghệ biểu lộ thành hai hướng đối lập nhưng thống nhất với nhau

+ Xu hướng TẬP TRUNG HÓA

+ Xu hướng PHI TẬP TRUNG HÓA

a) Sự tập trung sản xuất và sự thống trị của các tổ chức độc quyền:

Sự xuất hiện của doanh nghiệp vừa và nhỏ là do

Thứ nhất

+Việc ứng dụng các thành tựu cách mạng khoa học công nghệ cho phép

tiêu chuẩn và cũng như chuyên môn hóa sản xuất

+ Biểu hiện mới của sự tập trung sản xuất, trong đó các hãng vừa và

nhỏ lệ thuộc và chịu sự chi phối của các chủ hãng lớn

Thứ hai

+ Những doanh nghiệp vừa và nhỏ nhạy cảm thay đổi trong sản xuất, linh hoạt ứng phó với thị trường

3.1 Những biểu hiện mới trong năm đặc điểm của chủ nghĩa tư bản độc quyền

a) Sự tập trung sản xuất và sự thống trị của các tổ chức độc quyền:

b) Sự thay đổi trong các hình thức tổ chức và cơ chế thống trị của tư bản tài chính

- Thích ứng với sự biến đổi mới, hình thành tổ chức và cơ chế thống trị

của tư bản tài chính đã thay đổi

- Vai trò kinh tế và chính trị của tư bản tài chính ngày càng lớn

- Trùm tài chính không chỉ tăng cường địa vị thống trị về kinh tế mà còn tăng cường sự khống chế và lợi dụng chính quyền nhà nước

- Bành trướng ra thế giới và thích ứng với quá trình quốc tế hóa đời sống kinh tế

3.1 Những biểu hiện mới trong năm đặc điểm của chủ nghĩa tư bản độc quyền

c) Xuất khẩu tư bản vẫn là cơ sở của tư bản độc quyền nhưng quy mô, chiều hướng và kết cấu của việc xuất khẩu tư bản đã có phát triển mới

Có sự tăng trưởng rất nhanh của việc xuất khẩu tư

bản

Việc quốc tế hóa sản xuất và việc tăng nhanh tư bản

“dư thừa” trong các nước

Chiều hướng xuất khẩu tư bản cũng có những thay

đổi rõ rệt

3.1 Những biểu hiện mới trong năm đặc điểm của chủ nghĩa tư bản độc quyền

c) Xuất khẩu tư bản vẫn là cơ sở của tư bản độc quyền nhưng quy mô, chiều hướng và kết cấu của việc xuất khẩu tư bản đã có phát triển mới

Từ những năm 70, của thế kỷ XX đại bộ phận dòng tư bản lại chảy qua

chảy lại giữa các nước tư bản chủ nghĩa phát triển với nhau Nguyên

nhân chủ yếu của sự chuyển hướng đầu tư nói trên là:

– Về phía các nước đang phát triển, phần lớn những nước này ở trong

tình hình chính trị thiếu ổn định Thiếu môi trường đầu tư an toàn và

thuận lợi; thiếu đội ngũ chuyên gia, cán bộ khoa học – kỹ thuật, công

nhân lành nghề

3.1 Những biểu hiện mới trong năm đặc điểm của

chủ nghĩa tư bản độc quyền

c) Xuất khẩu tư bản vẫn là cơ sở của tư bản độc quyền nhưng quy mô, chiều hướng và kết cấu của việc xuất khẩu tư bản đã có phát triển mới

Từ những năm 70, của thế kỷ XX đại bộ

phận dòng tư bản lại chảy qua chảy lại

giữa các nước tư bản chủ nghĩa phát

triển với nhau Nguyên nhân chủ yếu

của sự chuyển hướng đầu tư nói trên là:

– Về phía các nước tư bản chủ nghĩa

phát triển:

3.1 Những biểu hiện mới trong năm đặc điểm của chủ nghĩa tư bản độc quyền

d) Sự phân chia thế giới giữa các liên minh của chủ nghĩa tư bản:

Xu hướng quốc tế hoá, toàn cầu hóa

ngày càng tăng bên cạnh xu hướng khu

vực hóa nền kinh tế

3.1 Những biểu hiện mới trong năm đặc điểm của chủ nghĩa tư bản độc quyền

d) Sự phân chia thế giới giữa các liên minh của chủ nghĩa tư bản:

Cùng với xu hướng quốc tế

hóa, toàn cầu hoá đời sống

kinh tế lại diễn ra hiện

tượng khu vực hóa, hình

thành ngày càng nhiều liên

minh kinh tế khu vực như:

3.1 Những biểu hiện mới trong năm đặc điểm của chủ nghĩa tư bản độc quyền

e) Sự phân chia thế giới giữa các cường quốc vẫn tiếp tục dưới những hình thức cạnh tranh và thống trị mới

Chiến tranh lạnh kết thúc, nguy cơ chiến

tranh thế giới bị đẩy lùi, nhưng lại được

thay thế bằng những cuộc chiến tranh

khu vực, chiến tranh thương mại, những

cuộc chiến tranh sắc tộc, tôn giáo mà

đứng trong hoặc núp sau các cuộc đụng

độ đó là các cường quốc đế quốc

3.1 Những biểu hiện mới trong năm đặc điểm của chủ nghĩa tư bản độc quyền

– Các hình thức của kinh tế thuộc nhà

nước trong nền kinh tế quốc dân ngày

càng trở nên đa dạng

– Kinh tế thuộc nhà nước và tư nhân kết

hợp tăng lên mạnh mẽ

– Chi tiêu tài chính của các nhà nước tư

bản phát triển dùng để điều tiết quá

trình tái sản xuất xã hội tăng lên nhiều

– Phương thức điều tiết của nhà nước

linh hoạt, mềm dẻo hơn với phạm vi

rộng hơn

3.2 Những biểu hiện mới trong cơ chế điều tiết kinh tế của chủ nghĩa tư bản độc quyền nhà nước