Cơ sở triết học của việc xác định đổi mới kinh tế là trọng tâm nhưng đồng thời phải tiến hành đổi mới chính trị và các mặt khác của đời sống

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN CƠ SỞ TRIẾT HỌC CỦA VIỆC XÁC ĐỊNH ĐỔI MỚI KINH TẾ LÀ TRỌNG TÂM NHƯNG ĐỒNG THỜI PHẢI TIẾN HÀNH ĐỔI MỚI CHÍNH TRỊ VÀ CÁC MẶT KHÁC CỦA ĐỜI SỐNG XÃ HỘI TRONG

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ QUỐC DÂN

CƠ SỞ TRIẾT HỌC CỦA VIỆC XÁC ĐỊNH ĐỔI MỚI KINH TẾ LÀ TRỌNG TÂM NHƯNG ĐỒNG THỜI PHẢI TIẾN HÀNH ĐỔI MỚI CHÍNH TRỊ

VÀ CÁC MẶT KHÁC CỦA ĐỜI SỐNG XÃ HỘI TRONG QUÁ TRÌNH ĐỔI MỚI Ở VIỆT NAM

  Họ và tên SV: Nguyễn Phương Thùy   Lớp tín chỉ: Triết học Mác-Lênin (121) _ 38

  Mã SV: 11215636   GVHD: TS NGUYỄN VĂN HẬU

  HÀ NỘI, NĂM 2021

  Mục lục

I ĐẶT VẤN ĐỀ

II NỘI DUNG Phần 1: Cơ sở triết học của việc xác định đổi mới kinh tế là trọng tâm nhưng đồng thời phải tiến hành đổi mới chính trị và các mặt khác của đời sống xã hội trong quá trình đổi mới ở Việt Nam

1.1 Khái niệm về kinh tế và chính trị 1.2 Mối quan hệ giữa kinh tế và chính trị ở Việt Nam hiện nay 1.2.1 Vai trò của kinh tế đối với chính trị

1.2.2 Vai trò của chính trị đối với kinh tế Phần 2: Thực tiễn việc xác định đổi mới kinh tế là trọng tâm nhưng đồng thời phải tiến hành đổi mới chính trị và các mặt khác của đời sống

xã hội trong thời kì đổi mới ở nước ta hiện nay

2.1 Thực tiễn đổi mới kinh tế và các vấn đề xã hội trong quá trình đổi mới ở Việt Nam hiện nay

2.2 Thực tiễn đổi mới chính trị và các mặt khác của đời sống xã hội trong quá trình đổi mới ở Việt Nam hiện nay

2.3 Một số đề xuất kiến nghị về quá trình đổi mới ở Việt Nam hiện nay

III KẾT LUẬN

Bài làm

I ĐẶT VẤN ĐỀ

  Có rất nhiều quan điểm khác nhau về nguyên nhân thúc đẩy sự phát triển của xã hội Thời kì trước đổi mới, về mặt nhận thức, chúng ta đã quá tập trung

và cho rằng kinh tế là nguyên nhân duy nhất của phát triển và coi thường những nguyên nhân khác – những nguyên nhân phi kinh tế trong quá trình phát triển của xã hội Ý kiến này cũng có phần đúng tuy nhiên ngoài kinh tế, còn rất nhiều yếu tố có vai trò hết sức quan trọng trong việc thúc đẩy sự phát triển toàn diện của xã hội như chính trị, văn hóa, giáo dục,

  Giải quyết mối quan hệ giữa đổi mới kinh tế và đổi mới chính trị là một nội dung cốt lõi quan trọng trong các quan điểm, đường lối, chính sách của Đảng ta từ khi đổi mới đến nay

  Vì quan điểm còn khá là chủ quan nên quá trình đổi mới của nước ta đang đặt ra nhiều vấn đề cần giải quyết triệt để, trong đó có vấn đề “ Đổi mới chính trị chưa đồng bộ với đổi mới kinh tế” Việc nghiên cứu dựa trên cơ sở triết học

về mối quan hệ giữa kinh tế và chính trị để nhằm cung cấp cho chúng ta  phương pháp luận nhằm giải quyết mối quan hệ này ở nước ta trong thời kì đổi mới

  Vì vậy, bài tiểu luận này, em xin chọn đề tài: “Cơ sở triết học của việc xác định đổi mới kinh tế là trọng tâm nhưng đồng thời phải tiến hành đổi mới chính trị và các mặt khác của đời sống xã hội trong quá trình đổi mới ở Việt  Nam”

II NỘI DUNG   Phần 1: Cơ sở triết học của việc xác định đổi mới kinh tế là trọng tâm nhưng đồng thời phải tiến hành đổi mới chính trị và các mặt khác của đời sống xã hội trong quá trình đổi mới ở Việt Nam

  Kinh tế và chính trị là hai lĩnh vực cơ bản của đời sống xã hội, có tác động trực tiếp đến những hoạt động cơ bản của con người cũng như quá trình  phát triển của nhân loại

  1.1 Khái niệm kinh tế và chính trị   Chính trị: là các hoạt động trong lĩnh vực quan hệ giữa các giai cấp, các dân tộc và các quốc gia, các tầng lớp xã hội với vấn đề giành, giữ, tổ chức và

sử dụng quyền lực Nhà nước; là sự tham gia của nhân dân vào công việc của  Nhà nước và xã hội, là hoạt động chính trị thực tiễn của giai cấp, các đảng phái chính trị, các nhà nước nhằm tìm kiếm những khả năng thực hiện đường lối và những mục tiêu đã đề ra nhằm thỏa mãn lợi ích Chính trị còn tồn tại đến khi nào còn nhà nước, giai cấp

  Kinh tế: là toàn bộ các phương thức sản xuất và trao đổi sản phẩm lao động của một chế độ xã hội, là nguồn gốc của mọi biến đổi xã hội và những đảo lộn chính trị Mỗi hình thái kinh tế xã hội có nền kinh tế riêng của mình, được phân biệt bởi tính chất sở hữu về tư liệu sản xuất, mà sự thay đổi của nó dẫn đến những biến đổi tương ứng không chỉ trong cơ sở hạ tầng mà cả kiến trúc thượng tầng xã hội Phạm vi kinh tế là cơ sở quan trọng trong xã hội loài người và hầu hết các mối quan hệ khác trong xã hội được quy định bởi lĩnh vực kinh tế Vì thế, kinh tế quyết định chế độ chính trị và quyền lực nhà nước   1.2 Mối quan hệ giữa kinh tế và chính trị ở Việt Nam hiện nay   Đầu tiên, quan hệ chính trị và kinh tế là mối quan hệ biện chứng luôn có

sự tác động qua lại lẫn nhau; là mối quan hệ cơ bản của đời sống xã hội Trong quá trình đổi mới đất nước, Đảng ta khẳng định “lấy đổi mới kinh tế làm trọng tâm” khi xác định đường lối phát triển giữa kinh tế và chính trị Điều này xuất  phát từ quan điểm kinh tế là nền tảng của chính trị, kinh tế bao giờ cũng quyết định chính trị và điều này hoàn toàn đúng trong lý luận cũng như mục tiêu Cơ 

sở kinh tế như thế nào thì cơ cấu thể chế chính trị thích hợp như thế Sự biến đổi phát triển của kinh tế là nguồn gốc sâu xa của mọi thay đổi xã hội và đảo lộn chính trị

  1.2.1 Vai trò của kinh tế đối với chính trị

  Có thể nói rằng, kinh tế luôn quyết định chính trị, đầu tiên, nhân tố kinh tế

có tính quyết định nhất, tác động đến đời sống chính trị là hệ thống các quan hệ

sở hữu Về căn bản, nếu quan hệ sở hữu thay đổi và cùng với nó là sự thay đổi các quan hệ kinh tế khác mà trước hết là gây ra biến đổi bản chất của hệ thống

các quan hệ sản xuất Khi hệ thống các quan hệ sản xuất thay đổi căn bản thì chế độ chính trị sẽ thay đổi hoàn toàn, mở đường cho sự phát triển của lực lượng sản xuất Kinh tế thay đổi sẽ kéo theo sự thay đổi của chính trị, thậm chí một vấn đề chính trị phức tạp có thể bắt nguồn từ một vấn đề kinh tế không lớn,

có thể làm đời sống chính trị - xã hội bị đảo lộn Lực lượng, giai cấp nào nắm kinh tế thì lực lượng, giai cấp đó chi phối đời sống xã hội, nắm quyền lực chính trị trong tay Mặt khác, một giai cấp, lực lượng xã hội đã làm chủ về quyền lực chính trị mà không gây dựng và bảo toàn được địa vị chủ đạo về kinh tế thì trong tương lai gần cũng sẽ không duy trì được quyền lực chính trị

Vì thế, Lênin đã rút ra được nguyên lý về mối quan hệ giữa kinh tế và chính trị: “Chính trị là sự biểu hiện tập trung của kinh tế” Nguyên lý này chỉ ra rằng, chỉ trong điều kiện chính trị lãnh đạo, quản lý kinh tế hiệu quả thì mới giữ được vai trò chính trị

  1.2.2 Vai trò của chính trị đối với kinh tế   Trong quá trình đổi mới đi lên, bên cạnh lấy việc đổi mới kinh tế làm trọng tâm, Đảng ta xác định phải từ từ, từng bước đổi mới chính trị Quan điểm này xuất phát từ chính trị, mặc dù bị kinh tế quyết định nhưng chính trị vẫn có tính độc lập tương đối và có sự tác động đến kinh tế rất lớn theo những quy luật kinh tế khách quan

Điều này có nghĩa là để tổ chức và xây dựng một trật tự xã hội mới, một tiền đề kinh tế mới thì đầu tiên phải tiến hành cách mang chính trị, phải nắm được quyền lực chính trị Sự tác động của chính trị lên kinh tế có thể theo nhiều hướng khác nhau: một là chính trị tác động cùng chiều hướng với sự đi lên của nền kinh tế, lúc đó chính trị có vai trò tích cực, thúc đẩy các lực lượng sản xuất  phát triển và phân công lao động xã hội theo hướng chuyên môn hóa, hợp tác hóa; hai là nếu chính trị tác động ngược chiều với sự phát triển của nền kinh tế thì chính trị chính là vật cản đối với sự phát triển kinh tế

  Biểu hiện sự tác động của chính trị lên kinh tế gồm những ý sau:

  Một là, chính trị định hướng cho sự phát triển của kinh tế dựa trên quy luật khách quan, lựa chọn mô hình chiến lược phát triển kinh tế, tham gia vào việc điều tiết, lựa chọn tốc độ phát triển kinh tế

  Hai là, chính trị có vai trò tác động đến các chủ thể kinh tế: mỗi chủ thể kinh tế có địa vị, vai trò riêng Vì vậy, chính trị phải có sự kiểm soát, tạo điều kiện cho các chủ thể kinh tế phát triển và tạo điều kiện cho họ góp phần vào thực hiện lợi ích chung của xã hội

  Ba là vai trò của cơ cấu tổ chức và phương thức tổ chức, quản lý con người – xã hội đối với kinh tế để phát huy được vai trò của nhân tố con người   Như vậy, để phát triển kinh tế, định hướng chính trị của Đảng và bộ máy  Nhà nước cần được đặc biệt quan tâm Chính trị đóng vai trò lãnh đạo, định hướng và tạo môi trường chính trị - xã hội ổn định để đáp ứng nhu cầu cần thiết cho sự phát triển kinh tế Không những thế, việc quản lý nền kinh tế; kiểm soát những vấn đề trọng yếu, then chốt của nền kinh tế; điều chỉnh cơ cấu nền inh tế; hoạch định chiến lược phát triển của nền kinh tế quốc gia, thúc đẩy phát triển nền kinh tế đúng định hướng đã vạch sẵn

Vậy nên, sự tác động của chính trị đối với kinh tế thực chất là tạo môi trường xã hội ổn định, bền vững để giải phóng sức lao động, tạo động lực để  phát triển kinh tế và định hướng nền kinh tế của quốc gia Vì vậy, chính trị cũng cần phải tự đổi mới, có cơ cấu tổ chức, phương thức vận hành và giám sát một cách hợp lý để phù hợp, tạo điều kiện cho nền kinh tế

  Phần 2: Thực tiễn việc xác định đổi mới kinh tế là trọng tâm nhưng đồng thời phải tiến hành đổi mới chính trị và các mặt khác của đời sống xã hội trong thời kì đổi mới ở nước ta hiện nay

  Từ khi đổi mới đến nay, Đảng ta đã chủ trương đổi mới toàn diện trên tất

cả các lĩnh vực của đời sống xã hội, trong đó có đổi mới cả kinh tế và chính trị

Về quan điểm, Đảng ta chủ trương “Kết hợp ngay từ đầu đổi mới kinh tế và đổi mới chính trị” Như vậy, Đảng ta đã xác định đổi mới kinh tế là chính nhưng  phải đồng thời tiến hành đổi mới chính trị và các mặt khác của đời sống xã hội trong quá trình đổi mới

  2.1 Thực tiễn đổi mới kinh tế và các vấn đề xã hội trong quá trình đổi mới ở Việt Nam hiện nay

  Trong đường lối đổi mới và những quan điểm về công nghiệp hóa – hiện đại hóa, trong thời kì quá độ, nhiệm vụ chính là giải quyết hiệu quả, hợp lý các chính sách về kinh tế và xã hội Đây là định hướng rõ ràng, thể hiện rõ quan điểm trong việc giải quyết các vấn đề kinh tế để nâng cao đời sống về mặt vật chất và tinh thần của quần chúng nhân dân, coi đây là mục tiêu, kế hoạch của các chương trình hành động

  “Đổi mới về kinh tế” là đổi mới về tư duy kinh tế, khác với tư duy trước thời kì đổi mới đã không còn phù hợp, có phần lạc hậu và không sát với thực tiễn, bao gồm các chủ trương, đường lối, chính sách, pháp luật về những vấn

đề kinh tế nền tảng ở Việt Nam hiện nay

  Về phương diện kinh tế, nhờ thực hiện chủ trương “lấy đổi mới kinh tế làm trọng tâm”, tập trung giải quyết những vấn đề cấp thiết của nhân dân về sản xuất và đời sống, giải phóng sức sản xuất, hình thành và phát huy vai trò của hệ thống động lực , nước ta đã thoái khỏi tình trạng trì trệ và khủng hoảng về kinh tế- xã hội vốn kéo dài nhiều năm; duy trì được tốc độ tăng trưởng kinh tế

ổn định, liên tục và khá cao; mở rộng các mối quan hệ hợp tác kinh tế với các

tổ chức kinh tế quốc tế, các quốc gia, tạo ra cơ hội thuận lợi để thu hút đầu tư nước ngoài, tăng sự ảnh hưởng của Việt Nam ra trường quốc tế

  Tuy vậy, sự phát triển cao về kinh tế không nhằm mục đích đem lại tự do, hạnh phúc cho số đông quần chúng nhân dân lap động (xét theo góc độ bản chất của chế độ tư bản chủ nghĩa) Ngay cả trong thời kì hiện nay, nhờ áp dụng những thành tựu của khoa học kĩ thuật hiện đại không ngừng cải tiến quản lý và

cơ cấu sản xuất cũng như điều chỉnh các hình thức sở hữu , tính chất xã hội Chủ nghĩa tư bản còn có khả năng phát triển kinh tế và làm dịu đi những xung đột xã hội Tuy nhiên, tình hình đó vẫn không làm mất đi những mâu thuẫn cơ   bản trong lòng xã hội tư bản: mâu thuẫn giữa chủ nghĩa tư bản với giai cấp công nhân và các tầng lớp nhân dân lao động khác trong xã hội Sự tăng trưởng thần kì của nền kinh tế và mọi sự điều chỉnh của chủ nghĩa tư bản hiện đại vẫn không nhằm mục đích đưa tới cho người dân được hưởng toàn bộ những thành quả do chính họ làm ra Người lao động vẫn bị áp bức bóc lột và cực khổ trước tình hình kinh tế xã hội của đất nước, trong bối cảnh mở cửa và hội nhập khu

vực, hội nhập toàn cầu trong các lĩnh vực thì sự phát triển của đất nước trở  thành nội dung quan trọng trong chiến lược phát triển kinh tế xã hội

  Đổi mới là một cuộc cách mạng đang vận động, đòi hỏi chúng ta phải có

kế hoạch thật tốt để đảm bảo, chắc chắn hơn trong vấn đề phát triển kinh tế và

xã hội, nhằm mục tiêu dân giàu nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ, văn minh

  Đổi mới ở nước ta dựa trên một định hướng cơ bản đảm bảo cho tính chất

xu hướng của sự phát triển XHCN ở nước ta, là sự kết hợp tăng trưởng kinh tế

và thực hiện công bằng xã hội Có thể xem đây là điều trọng tâm nhất của mô hình, mục tiêu và quan điểm phát triển toàn diện ở nước ta Trong nguyên lý định hướng này ta thấy rõ vai trò của thước đo nhân văn, văn hóa đối với kinh

tế là mục đích xã hội và tăng trưởng phát triển kinh tế Công bằng xã hội là thực chất của định hướng xã hội chủ nghĩa trong kinh tế thị trường ở Việt Nam Hiểu rõ và nhận thức đúng về công bằng xã hội ở Việt Nam đã vượt qua tính thô sơ, thiện cẩn của chủ nghĩa bình dân chia đều, nó trái với bản chất của công  bằng, trái với nguyên lý động lực của phát triển mà trước đây chúng ta đã mắc  phải Ngoài ra, chúng ta đã nhận ra được rằng công bằng xã hội không chỉ là cân bằng về mặt phân phối lợi nhuận mà còn về cơ hội phát triển, tuyệt đối không có sự phân biệt nào Đây mới thực sự là công bằng, là khía cạnh văn hóa nổi bật tác động vào định hướng phát triển kinh tế, Mọi hoạt động sản xuất kinh doanh, mọi dự án, chương trình phát triển kinh tế xã hội đều phải chú trọng đến chất lượng nhân văn, chiều sâu văn hóa của nó Đi sâu vào kinh tế thị trường với những mặt trái và hậu quả tiêu cực của nó đòi hỏi phải chú trọng đến giáo dục đào tạo đạo đức, pháp luật cho người dân

  2.2 Thực tiễn đổi mới chính trị và các mặt khác của đời sống xã hội trong quá trình đổi mới ở Việt Nam hiện nay

  “Đổi mới chính trị” là đổi mới về tư duy chính trị, khác với tư duy trong thời kì trước đổi mới, đã không còn phù hợp nữa vì nó đã lạc hậu, không sát thực, ; bao gồm các chủ trương, đường lối, chính sách và pháp luật về những vấn đề chính trị cơ bản ở Việt Nam hiện nay

  Trước hết, về đổi mới chính trị ở nước ta, cần tập trung vào đổi mới hệ thống chính trị Để có một hệ thống chính trị phản ứng nhanh nhạy với thị trường, với quá trình hội nhập toàn cầu, sẵn sàng tạo điều kiện để các quan hệ kinh tế phát triển lành mạnh và ngăn chặn kịp thời những ảnh hưởng tiêu cực của nền kinh tế thị trường

Với việc kết hợp một cách chặt chẽ giữa đổi mới kinh tế và đổi mới chính trị, lấy đổi mới kinh tế làm trọng tâm, đồng thời từng bước đổi mới chính trị, Đảng và Nhà nước ra vừa thúc đẩy được nền kinh tế của đất nước phát triển theo quy luật khách quan, vừa tạo nên sự năng động, tích cực trong tư duy, tư tưởng và đời sống tinh thần của xã hội, làm cho nhân dân được thực sự tự do và

có cơ hội phát huy tính chủ động, sáng tạo của mình Hai quá trình này có mối quan hệ biện chứng lẫn nhau, tạo nên sức mạnh giúp chúng ta có cơ sở thực hiện thành công sự nghiệp đổi mới toàn diện đất nước

  2.3 Một số đề xuất kiến nghị về quá trình đổi mới ở Việt Nam hiện nay   Mặc dù quá trình đổi mới đất nước hiện nay đã đạt được nhiều thành tựu tuy nhiên bên cạnh đó, vẫn còn tồn tại nhiều bất cập cần khắc phục Tại đại hội XII của Đảng đã chỉ rõ: “Nền kinh tế chủ yếu vẫn phát triển theo chiều rộng, tăng trưởng kinh tế còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố về vốn, tài nguyên, lao động trình độ thấp, chưa dựa vào tri thức và khoa học công nghệ, thiếu nhiều lao động có kĩ năng” Ngoài ra, đổi mới chính trị còn chậm và hiệu quả thấp:

“Tổ chức bộ máy của Đảng và toàn hệ thống chính trị chưa đáp ứng được yêu cầu, nhiệm vụ, Việc kiện toàn tổ chức, bộ máy các cơ quan, tổ chức Nhà nước, các tổ chức chính trị - xã hội gắn với tinh giản biên chế, nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức kết quả còn thấp Số lượng cán bộ, công chức không những giảm mà lại tăng ”

  Để tiếp tục đổi mới chính trị và kinh tế có hiệu quả, cần vận dụng một số nguyên tắc sau:

  Thứ nhất, cần phải nhận thức một cách đúng đắn vấn đề có tính quy luật là mọi sự biến đổi của chính trị đều là sự phản ánh sự biến đổi của kinh tế, do kinh tế quyết định Vì vậy, cần phải xuất phát từ đổi mới kinh tế, sau đó mới đến đổi mới chính trị Nói cách khác, phải thay đổi từ thực tiễn xây dựng nền

kinh tế thị trường có vai trò định hướng xã hội chủ nghĩa mà đổi mới chính trị cho hợp lý Đồng thời, chính trị có vai trò định hướng, dẫn dắt (thông qua cơ  chế, chính sách) đối với nền kinh tế nên phải không ngừng đổi mới chính trị Tuy nhiên, cần phải có những bước đi thận trọng, phù hợp, tiến hành từ từ vì chính trị là lĩnh vực nhạy cảm và tương đối phức tạp

  Thứ hai, cần phải đặt mối quan hệ giữa đổi mới kinh tế và chính trị giữa xu thế phát triển của thời đại và trong các mối quan hệ khác của công cuộc đổi mới Cần khắc phục tính tự phát do ảnh hưởng của xã hội tiểu nông, xác định những yêu cầu mới trong việc giải quyết mối quan hệ giữa đổi mới kinh tế và chính trị là điều kiện giải quyết các mối quan hệ khác trên cơ sở giữ vững độc lập, chủ quyền trong quá trình hội nhập quốc tế Từ đó, giải quyết mối quan hệ giữa đổi mới kinh tế và chính trị theo hướng hoàn thiện thể chế kinh tế - chính trị - xã hội thống nhất, hài hòa; xây dựng nền kinh tế thị trường hiện đại, hội nhập toàn cầu; xây dựng hệ thống chính trị vững mạnh, phù hợp, hoạt động có hiệu lực, hiệu quả; phát huy đầy đủ nền dân chủ xã hội chủ nghĩa thông qua nâng cao chất lượng chế độ dân chủ đại diện và ngày càng coi trọng các hình thức dân chủ trực tiếp

  Thứ ba, cần nắm rõ vai trò lãnh đạo của Đảng và chức năng quản lý kinh tế của Nhà nước, nhằm khắc phục những sai lầm trong quản lý kinh tế ở nước ta Đảng cần nắm vững và kiên quyết với những quan điểm có tính chỉ đạo, những yêu cầu về sự thay đổi phù hợp cần có giữa đổi mới kinh tế và chính trị để có

sự lựa chọn đúng đắn và vận dụng các phương pháp hiện đại, khoa học trong việc giải quyết mối quan hệ giữa chúng

  Thứ tư, cần giải quyết mối quan hệ giữa đổi mới kinh tế và chính trị trong điều kiện gắn liền với lịch sử Nhìn lại quá trình đổi mới trong hơn 30 năm vừa qua, Đảng và Nhà nước ta có những quan điểm về đổi mới kinh tế và chính trị từng bước điều chỉnh cho phù hợp với từng giai đoạn lịch sử tương ứng Trong thời điểm đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa gắn liền với nền kinh tế tri thức và hội nhập quốc tế trong thời đại cách mạng công nghiệp 4.0, Đảng ta cần phải giải quyết mối quan hệ giữa đổi mới kinh tế và chính trị một cách hợp

lý, bằng những chủ trương, chính sách phù hợp