Trách nhiệm bồi thường thiệt hại trong lĩnh vực khám, chữa bệnh

Tình hình nghiên cứu đề tài

Qua khảo cứu tác giả nhận thấy các công trình nghiên cứu về trách nhiệm bồi thường thiệt hại đã được thực hiện khá nhiều dưới các hình thức đa dạng, diễn ra ở nhiều lĩnh vực khác nhau Tuy nhiên, các công trình nghiên cứu liên quan đến trách nhiệm bồi thường trong lĩnh vực KCB còn rất hạn chế, mới dừng lại ở các công

5 Đinh Thị Thanh Nga (2020), “Bồi thường thiệt hại và giải quyết tranh chấp trong hợp đồng dịch vụ khám, chữa bệnh theo pháp luật Việt Nam”, Tạp chí Nghiên cứu lập pháp, số 10, tr 36

3 trình mang tính chất “tiểu nghiên cứu”, chủ yếu là các bài tạp chí, các mục nhỏ trong các sách bình luận về trách nhiệm bồi thường thiệt hại Chẳng hạn:

Thứ nhất, trong cuốn sách Luật bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng Việt Nam – Bản án và Bình luận Bản án (tái bản lần thứ tư) tập 2 của tác giả Đỗ Văn Đại xuất bản năm 2017 tại Nxb Hồng Đức có nội dung bình luận về bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng trong lĩnh vực y tế Trong nội dung này, tác giả đã đưa ra quan điểm nước ngoài và thực tiễn tại Việt Nam về tranh chấp liên quan đến lĩnh vực y tế khi có thiệt hại xảy ra là tranh chấp trong hợp đồng hay ngoài hợp đồng Ngoài ra, còn nêu thêm các trường hợp thiệt hại của người thân của bệnh nhân và các căn cứ phát sinh trách nhiệm bồi thường thiệt hại

Thứ hai, trong cuốn sách Luật hợp đồng Việt Nam – Bản án và Bình luận Bản án (tái bản lần thứ sáu) tập 2 của tác giả Đỗ Văn Đại xuất bản năm 2017 tại

Nxb Hồng Đức có nội dung bình luận về trách nhiệm bồi thường thiệt hại đối với tranh chấp liên quan đến lĩnh vực KCB Cụ thể, tác giả đã trích dẫn và bình luận về một vụ án liên quan đến lĩnh vực phẫu thuật thẩm mỹ và xác định tranh chấp này thuộc trường hợp bồi thường thiệt hại do không thực hiện đúng hợp đồng

Thứ ba, bài viết “Hoàn thiện quy định về quyền của người sử dụng dịch vụ

KCB” của tác giả Đinh Thị Thanh Nga đăng trên Tạp chí Nghiên cứu lập pháp số

18 năm 2017 Bài viết trình bày về thực trạng quyền của người sử dụng dịch vụ khám, chữa bệnh và đề xuất một số kiến nghị hoàn thiện pháp luật mà cụ thể là Luật Khám bệnh, chữa bệnh năm 2009, trong đó có hai quyền rất quan trọng liên quan đến nội dung của đề tài đó là quyền khiếu nại của người bệnh trong hợp đồng dịch vụ KCB và quyền đòi bồi thường của người bệnh

Thứ tư, bài viết “Quy định pháp luật về hành vi sai sót trong y khoa đối với bác sĩ tại Bỉ và Anh” của tác giả Nguyễn Thị Bảo Anh đăng trên Tạp chí khoa học – Trường Đại học Cần Thơ số 6D, tập 54 năm 2018 Bài viết cho rằng người hành nghề KCB được tôn quý trong số những người hành nghề cao quý Mặc dù vậy, không khác những cá nhân làm việc có chuyên môn khác, họ cũng phải chịu trách nhiệm đối với hậu quả từ sai phạm mà họ gây ra Bài viết đã phân tích quy định pháp luật về hành vi sai sót trong y khoa đối với bác sĩ tại Bỉ và Anh để làm rõ mức độ sai phạm và phạm vi trách nhiệm bồi thường của người hành nghề khám, chữa bệnh

Thứ năm, bài viết “Bồi thường thiệt hại và giải quyết tranh chấp trong hợp đồng dịch vụ KCB theo pháp luật Việt Nam”của tác giả Đinh Thị Thanh Nga đăng

4 trên Tạp chí Nghiên cứu lập pháp số 10 năm 2020 Theo nội dung của bài viết, hoạt động KCB được thiết lập dưới hình thức hợp đồng dịch vụ giữa người bệnh và cơ sở KCB Trong đó, trách nhiệm bồi thường thiệt hại và giải quyết tranh chấp trong hợp đồng phải tuân thủ những quy định chung của pháp luật dân sự nhưng cũng có những điểm đặc thù Tác giả phân tích 04 căn cứ phát sinh trách nhiệm bồi thường thiệt hại theo BLDS và áp dụng cho Luật chuyên ngành là Luật KBCB theo pháp luật Việt Nam, từ đó có sự so sánh với pháp luật các nước trên thế giới về thủ tục giải quyết thông qua khiếu nại của Hội đồng chuyên môn Ngoài ra tác giả còn nêu ra cách giải quyết và kiến nghị trong việc giải quyết liên quan đến tranh chấp bồi thường thiệt hại trong lĩnh vực KCB

Thứ sáu, bài viết “Bảo hiểm trách nhiệm nghề nghiệp trong khám bệnh, chữa bệnh: bất cập và giải pháp” của tác giả Nguyễn Thị Bảo Anh và Trương Kim Phụng đăng trên Tạp chí khoa học – Trường Đại học Cần Thơ số 3D, tập 56 năm

2020 Theo nội dung bài viết, bảo hiểm trách nhiệm nghề nghiệp trong KBCB giữ vai trò quan trọng đối với người hành nghề trong việc hỗ trợ họ chi trả những thiệt hại do những sai sót xảy ra cho bên thứ ba Mặc dù vậy, chỉ có một tỉ lệ thấp số người hành nghề được bảo hiểm vì có một số vấn đề bất cập Đó là các quy định pháp luật chưa đủ và phù hợp, phí bảo hiểm cao và sự phức tạp trong của ngành y tế để có thể tạo ra sản phẩm phù hợp Một số đề xuất được trình bày trong nội dung này nhằm giải quyết những vướng mắc

Thứ bảy, bài viết “Medical Liability: Canada, England and Wales, Germany, and India” của tác giả Krishan S Nehra đăng trên tạp chí The Law Library of Congress, Global Legal Research Center năm 2009 Trong bài nghiên cứu tác giả so sánh trách nhiệm pháp lý trong lĩnh vực y tế của các quốc gia có hệ thống chăm sóc sức khỏe do chính phủ tài trợ như Canada, Anh, xứ Wale, Đức và Ấn độ từ quy định về cơ quan có thẩm quyền phụ trách, thủ tục giải quyết đến việc bồi thường như thế nào cũng như các quan điểm về sai sót y khoa tại các nước để dẫn tới bồi thường Từ bài nghiên cứu có thể giúp so sánh với pháp luật quy định về bồi thường thiệt hại trong lĩnh vực KCB ở nước ta

Qua sự phân tích trên có thể thấy rằng các nghiên cứu liên quan trực tiếp đến nội dung của đề tài còn tương đối hạn chế, vì vậy có thể thấy rằng nội dung của đề tài “Trách nhiệm bồi thường thiệt hại trong lĩnh vực khám, chữa bệnh” đáp ứng được yêu cầu về tính mới và tính ứng dụng, không trùng lắp với các Luận văn Thạc sĩ đã được thực hiện trước đó

Phương pháp nghiên cứu

6 Đề tài nghiên cứu sử dụng một số phương pháp nhằm làm rõ các nội dung liên quan đến bồi thường thiệt hại trong lĩnh vực khám chữa bệnh Trong mỗi chương, tác giả nêu ra từng vấn đề như khái niệm, quy định pháp luật, thực tiễn xét xử, pháp luật nước ngoài, quan điểm của tác giả và đưa ra các đề xuất hoàn thiện pháp luật Do đó, đối với từng chương tác giả sử dụng các phương pháp khác nhau hoặc có sự lồng ghép nhiều phương pháp khi làm rõ vấn đề của mỗi chương để có thể phân tích, lý giải, làm rõ giúp người đọc hiểu rõ hơn những vấn đề mà nhóm đưa ra, cụ thể như sau:

Một là, phương pháp phân tích trong đó có phân tích các quy định điều luật liên quan, phương pháp này sử dụng xuyên suốt trong luận văn

Hai là, phương pháp so sánh được sử dụng để so sánh các quy định của pháp luật Việt Nam trong luật chung và luật chuyên ngành, Luật đã hết hiệu lực và Luật hiện hành, so sánh giữa pháp luật và pháp luật nước ngoài được sử dụng chủ yếu ở chương 1

Ba là, phương pháp tổng hợp, được sử dụng chủ yếu ở chương 2 Nhằm tổng kết những vấn đề nêu ra và đưa ra kết luận cho vấn đề đó

Bốn là, phương pháp dùng số liệu, để chỉ ra thực trạng các vụ việc tranh chấp trong lĩnh vực khám chữa bệnh xảy ra, các báo cáo thống kê các sự cố y khoa, tai biến trong khám chữa bệnh.

Ý nghĩa khoa học và giá trị ứng dụng của đề tài

Các kết quả nghiên cứu của đề tài sẽ là một tài liệu có giá trị cho những ai muốn nghiên cứu, tìm hiểu sâu hơn về trách nhiệm bồi thường thiệt hại trong lĩnh vực khám, chữa bệnh Quá trình nghiên cứu, tác giả sẽ phân tích và làm rõ trong đề tài những vấn đề lý luận và pháp lý về trách nhiệm bồi thường thiệt hại trong lĩnh vực khám chữa bệnh Phân tích thực trạng pháp luật và thực tiễn giải quyết vấn đề bồi thường thiệt hại trong lĩnh vực khám, chữa bệnh Trên cơ sở đó, tác giả đề xuất các giải pháp nhằm tạo ra hành lang pháp lý vững chắc, tạo cơ sở vận dụng pháp luật về trách nhiệm bồi thường thiệt hại trong lĩnh vực khám, chữa bệnh nói riêng và y tế nói chung để không chỉ cơ quan vận dụng pháp luật thực hiện đúng mà các cơ sở y tế có thực hiện việc khám, chữa bệnh sẽ dễ thi hành trong thực tế Đề tài có thể làm tài liệu tham khảo cho những ai nghiên cứu, tìm hiểu về vấn đề trách nhiệm bồi thường thiệt hại nói chung và trách nhiệm bồi thường thiệt hại trong lĩnh vực khám, chữa bệnh nói riêng.

Bố cục của luận văn

Ngoài phần mở đầu, phần kết luận và danh mục tài liệu tham khảo Nội dung của luận văn được chia thành hai chương:

Chương 1: Những vấn đề cơ bản về trách nhiệm bồi thường thiệt hại trong lĩnh vực khám, chữa bệnh

Chương 2: Thực tiễn áp dụng pháp luật về trách nhiệm bồi thường thiệt hại trong lĩnh vực khám, chữa bệnh và một số kiến nghị hoàn thiện

8

Khái niệm, đặc điểm của trách nhiệm bồi thường thiệt hại trong lĩnh vực khám, chữa bệnh

1.1.1 Khái niệm, đặc điểm của trách nhiệm bồi thường thiệt hại

Trong mỗi lĩnh vực khác nhau, thuật ngữ “trách nhiệm” có thể hiểu ở một khía cạnh khác nhau, thông thường “trách nhiệm” được hiểu là phần được giao cho phải bảo đảm làm tròn, nếu kết quả không tốt phải gánh chịu phần hậu quả cho phần trách nhiệm đó; hoặc sự ràng buộc đối với lời nói, hành vi của mình, bảo đảm đúng đắn, nếu sai trái phải gánh chịu phần hậu quả 6

Mỗi người sống trong xã hội đều phải tôn trọng quy tắc chung của xã hội, không thể vì lợi ích của mình mà xâm phạm đến quyền và lợi ích hợp pháp của người khác Khi một người vi phạm nghĩa vụ pháp lý của mình gây tổn hại cho người khác thì chính người vi phạm phải chịu hậu quả pháp lý bất lợi do hành vi của mình gây ra Sự gánh chịu một hậu quả bất lợi bằng việc bù đắp tổn thất cho người khác được hiểu là bồi thường thiệt hại 7

Từ năm 1780 trước công nguyên, Bộ luật Hammurabi đã có quy định về trách nhiệm bồi thường thiệt hại 8 Luật XII Bảng ban hành năm 449 trước công nguyên trong thời kỳ La Mã cổ đại đã có quy định: “Kẻ nào làm gãy tay người khác thì kẻ đó phải chịu lại tương tự như vậy”, quy định này cho thấy xã hội lúc bấy giờ đã nhận thức về việc “nợ cái gì thì phải trả cái đó”, theo tỷ lệ ngang bằng hay nói rõ hơn đây có thể là nhận thức sơ khai về nguyên tắc bồi thường thiệt hại sau này Luật XII bảng đưa ra khái niệm “delicta private”: Căn cứ phát sinh nghĩa vụ do hành vi trái pháp luật làm thiệt hại đến các công dân La Mã và người thực hiện hành vi vi phạm phải bồi thường Quy định này đã đặt nền móng cho căn cứ phát sinh trách nhiệm bồi thường thiệt hại nói chung 9 Ở Việt Nam, vấn đề bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng cũng được ghi nhận

6 Viện khoa học xã hội Việt Nam, Viện ngôn ngữ học (1992), Từ điển Tiếng Việt, Nxb Trung tâm từ điển ngôn ngữ, tr 1001

7 Trương Hồng Quang (2018), Trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng trong Bộ luật Dân sự (năm

2015) và những tình huống thực tế, Nxb Chính trị quốc gia sự thật, tr 7

8 Terence P Ross (2005), “Intellectual Property Law – Damages and Remedies”, Law Journal Press, số 4

9 Nguyễn Phương Thảo (2017), “Trách nhiệm bồi thường thiệt hại do xâm phạm quyền đối với chỉ dẫn thương mại theo pháp luật Việt Nam”, Luận văn Thạc sĩ Luật học, Trường Đại học Luật Thành phố Hồ Chí Minh, tr 15

9 đầu tiên trong Quốc triều hình luật 10 và Hoàng Việt Luật lệ 11 Bộ Luật Hồng Đức và

Bộ Luật Gia Long đều chưa có sự phân biệt rõ giữa trách nhiệm bồi thường hình sự và trách nhiệm bồi thường dân sự Mãi cho đến khi Bộ luật Nam kỳ ban hành ngày 10/3/1883, Bộ Dân luật Bắc kỳ ký ban hành ngày 01/4/1931 và Bộ Dân luật Trung kỳ ký ban hành ngày 31/10/1936 thì sự phân biệt giữa bồi thường hình sự và trách nhiệm bồi thường dân sự mới thật sự rõ ràng

Trong giai đoạn hiện nay, trách nhiệm bồi thường thiệt hại được hiểu là một loại trách nhiệm dân sự, theo đó người có hành vi gây ra thiệt hại cho người khác phải bồi thường những tổn thất mà mình gây ra Chế định trách nhiệm dân sự luôn là một chế định lớn được sự quan tâm của các nhà làm luật, các luật gia trong mỗi thời kỳ phát triển của xã hội Dựa vào tính chất và nguồn gốc của nghĩa vụ được tạo lập mà các vi phạm trách nhiệm được phân thành trách nhiệm dân sự do vi phạm nghĩa vụ phát sinh từ các cam kết, thỏa thuận trong hợp đồng (thường gọi là trách nhiệm bồi thường do vi phạm hợp đồng) và trách nhiệm bồi thường do vi phạm các nghĩa vụ pháp lý do pháp luật quy định chung (thường gọi là trách nhiệm bồi thường ngoài hợp đồng) 12

Trong pháp luật dân sự Việt Nam, trách nhiệm bồi thường do vi phạm hợp đồng được xây dựng bởi các quy phạm điều chỉnh chế định hợp đồng Nói cách khác, quy định về trách nhiệm bồi thường do vi phạm hợp đồng có thể coi là một phần của chế định hợp đồng trong pháp luật dân sự Theo đó, trách nhiệm bồi thường do vi phạm hợp đồng chỉ phát sinh khi một bên thực hiện hành vi vi phạm một hoặc nhiều nghĩa vụ được quy định trong hợp đồng mà gây thiệt hại thì phải bồi thường thiệt hại mà mình đã gây ra cho phía bên kia tương ứng với mức độ lỗi của mình Đặc điểm của loại trách nhiệm này là giữa hai bên (bên chịu trách nhiệm bồi thường và bên bị thiệt hại) tồn tại quan hệ hợp đồng và thiệt hại phát sinh từ hành vi không thực hiện hoặc thực hiện không đúng nghĩa vụ hợp đồng 13

Trong khi đó, trách nhiệm bồi thường ngoài hợp đồng là loại trách nhiệm dân sự phát sinh bên ngoài, không phụ thuộc vào hợp đồng mà chỉ cần tồn tại một hành vi vi phạm pháp luật dân sự, cố ý hay vô ý gây thiệt hại cho người khác và hành vi

10 Hay còn gọi là Bộ luật Hồng Đức, ra đời vào triều đại Lê Sơ, dưới thời Vua Lê Thánh Tông, được coi là một bộ luật phong kiến tiến bộ nhất và đặc sắc nhất trong lịch sự pháp Luật Việt Nam

11 Hay còn có tên khác là Bộ Luật Gia Long, ra đời vào thời nhà Nguyễn gồm 22 quyển, 398 điều

12 Trần Việt Anh (2011), “So sánh trách nhiệm dân sự trong hợp đồng và trách nhiệm dân sự ngoài hợp đồng”, Tạp chí Nhà nước và pháp luật, số 4, tr 38-41, 50

13 Đỗ Văn Đại (2016), Luật bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng Việt Nam – Bản án và bình luận bản án (tập

10 này cũng không liên quan đến bất cứ một hợp đồng nào có thể có giữa người gây thiệt hại và người bị thiệt hại Nếu trách nhiệm bồi thường thiệt hại theo hợp đồng bao giờ cũng được phát sinh trên cơ sở một hợp đồng có trước thì trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng là một loại trách nhiệm pháp lý do pháp luật quy định đối với người có hành vi trái pháp luật xâm phạm đến quyền và lợi ích hợp pháp của người khác 14

Với vai trò là một chế định mang tính chất truyền thống, có mặt trong hầu hết các hệ thống pháp luật, các quy định về trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng đã và đang được hoàn thiện phù hợp với sự phát triển kinh tế - xã hội qua mỗi giai đoạn Điều 1382 Bộ luật Dân sự Pháp quy định “bất cứ hành vi nào của một người mà gây thiệt hại cho người khác thì người gây thiệt hại do lỗi của mình phải bồi thường thiệt hại” Tương tự, Điều 416 Bộ luật Dân sự Nhật Bản quy định về nghĩa vụ bồi thường thiệt hại như sau: “Yêu cầu bồi thường thiệt hại sẽ có giá trị đối với việc bồi thường các thiệt hại mà bình thường sẽ xảy ra do việc không thực hiện trái vụ Trái chủ có quyền được bồi thường cả những thiệt hại xảy ra trong những tình huống đặc biệt, nếu các bên biết trước hoặc phải biết trước những tình huống đó” Ở nước ta, trước đây dưới thời Pháp thuộc trong Bộ luật Dân sự được thi hành ở các tòa án Nam kỳ, Bắc kỳ cũng đã có quy định: “Bất cứ việc gì của người làm ra mà thiệt hại đến ai thì người bởi lỗi của mình buộc phải đền sự thiệt hại ấy” (Điều 712) Hiện nay, pháp luật Việt Nam chủ yếu quy định về trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng đối với hành vi xâm phạm đến tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm, uy tín, tài sản của các cá nhân và tổ chức khác (Điều

584 đến Điều 608 Bộ luật Dân sự năm 2015) 15

Qua sự phân tích trên, có thể thấy sự khác biệt giữa trách nhiệm bồi thường thiệt hại trong hợp đồng và trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng qua bảng dưới đây 16 :

14 Trương Hồng Quang (2018), Trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng trong Bộ luật Dân sự (năm

2015) và những tình huống thực tế, Nxb Chính trị quốc gia sự thật, tr 11

15 Nguyễn Phương Thảo (2017), “Trách nhiệm bồi thường thiệt hại do xâm phạm quyền đối với chỉ dẫn thương mại theo pháp luật Việt Nam”, Luận văn Thạc sĩ Luật học, Trường Đại học Luật Thành phố Hồ Chí Minh, tr 18

16 Trương Hồng Quang (2018), Trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng trong Bộ luật Dân sự (năm

2015) và những tình huống thực tế, Nxb Chính trị quốc gia sự thật, tr 14-15

Tiêu chí Trách nhiệm bồi thường thiệt hại trong hợp đồng

Trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng

- Vi phạm những nghĩa vụ mà các bên đã cam kết thực hiện trong hợp đồng đã ký kết hoặc đã giao ước

- Trách nhiệm trong trường hợp này gắn chặt với việc vi phạm các nghĩa vụ mà các bên đã thỏa thuận Nếu không có hành vi vi phạm nghĩa vụ hoặc việc không thực hiện nghĩa vụ là do sự kiện bất khả kháng thì không phát sinh việc bồi thường

Là trách nhiệm phát sinh dưới tác động trực tiếp của các quy phạm pháp luật, khi có hành vi vi phạm pháp luật gây thiệt hại Nói cách khác, xác định chủ thể chịu trách nhiệm, mức bồi thường là hoàn toàn do pháp luật quy định

Quan hệ giữa nghĩa vụ và trách nhiệm

Căn cứ phát sinh trách nhiệm bồi thường thiệt hại trong lĩnh vực khám, chữa bệnh

Thứ hai, trách nhiệm bồi thường thiệt hại trong lĩnh vực khám, chữa bệnh cũng có những đặc điểm riêng đặc thù để phân biệt với trách nhiệm bồi thường trong các lĩnh vực khác

Một là, việc đánh giá có “sai sót chuyên môn kỹ thuật” để bồi thường hoặc

“không có sai sót chuyên môn kỹ thuật” những trong trường hợp cụ thể theo luật định vẫn phải bồi thường, thì luôn phải dựa vào kết luận của Hội đồng chuyên môn Chính kết luận này là chứng cứ mà Luật KBCB buộc cơ quan tư pháp sử dụng để xem xét, và quyết định việc áp dụng chế tài bồi thường trong lĩnh vực khám chữa bệnh Đây là điểm đặc thù mà chỉ có ở trách nhiệm bồi thường thiệt hại trong lĩnh vực khám bệnh, chữa bệnh

Hai là, nguyên nhân gây ra thiệt hại cho người bệnh trong lĩnh vực khám chữa bệnh có đặt thù là do hành vi gây ra, mà không có trường hợp do tài sản gây ra Bởi lẽ, xuất phát từ khái niệm về “khám bênh”, “chữa bệnh” là hoạt động luôn phải được thực hiện bởi hành vi của con người Do đó, nguyên nhân gây thiệt hại chỉ có thể xuất phát từ hành vi của con người

Ba là, thiệt hại phát sinh trực tiếp từ “khám bệnh”, “chữa bệnh” có tính chất xâm phạm đặc thù đến tính mạng, sức khỏe của người bệnh, mà không thể là thiệt hại về tài sản, hoặc danh dự, uy tín, nhân phẩm của người bệnh Bởi lẽ, căn cứ theo danh mục về sự cố y khoa đề cập trên, và nội hàm của tai biến trong khám bệnh, chữa bệnh cho thấy, các thiệt hại được đề cập chỉ gồm là tính mạng, sức khỏe của người bệnh, theo các mức độ khác nhau

1.2 Căn cứ phát sinh trách nhiệm bồi thường thiệt hại trong lĩnh vực khám, chữa bệnh

1.2.1 Có thiệt hại thực tế xảy ra

“Thiệt hại” được hiểu là “tổn thất về tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm, uy tín, tài sản, quyền và lợi ích hợp pháp khác được pháp luật bảo vệ” 20 Dưới góc độ khoa học pháp lý, thiệt hại là sự thay đổi biến thiên theo chiều xấu đi

20 Bộ Tư pháp – Viện Khoa học pháp lý (2006), Từ điển Luật học, Nxb Từ điển Bách khoa và Nxb Tư pháp, tr 713

19 của tài sản, của các giá trị nhân thân do pháp luật bảo vệ 21 Nội dung của trách nhiệm bồi thường thiệt hại là việc người có nghĩa vụ phải bù đắp cho bên bị thiệt hại những tổn thất mà mình đã gây ra do việc đã vi phạm nghĩa vụ dân sự Bởi vậy,

“thiệt hại có thể xem là yếu tố bắt buộc và là tiền đề để quyết định có phát sinh trách nhiệm bồi thường thiệt hại hay không” 22 Mục đích của chế định bồi thường thiệt hại đặt ra là nhằm bù đắp lại những tổn thất mà chủ thể bị thiệt hại phải gánh chịu Nếu có hành vi xâm phạm mà không có tổn thất nào xảy ra thì giá trị của việc bồi thường không được thể hiện Lúc này, chủ thể chỉ có thể yêu cầu áp dụng các biện pháp chế tài khác như buộc chấm dứt hành vi xâm phạm, buộc xin lỗi, cải chính… chứ không thể yêu cầu bồi thường thiệt hại ngay cả khi hành vi trái pháp luật ở mức độ nguy hiểm 23

Trong lĩnh vực khám, chữa bệnh, để phát sinh trách nhiệm bồi thường thiệt hại thì nhất thiết phải có thiệt hại thực tế phát sinh Theo quy tắc áp dụng pháp luật thông thường, việc xác định thiệt hại do vi phạm hợp đồng dịch vụ khám, chữa bệnh phải áp dụng quy định về bồi thường thiệt hại do vi phạm hợp đồng Điều 13 và Điều 361 Bộ luật Dân sự năm 2015 quy định thiệt hại do vi phạm nghĩa vụ bao gồm thiệt hại về vật chất và thiệt hại về tinh thần Trong đó, thiệt hại về vật chất là tổn thất vật chất thực tế xác định được, bao gồm tổn thất về tài sản, chi phí hợp lý để ngăn chặn, hạn chế, khắc phục thiệt hại, thu nhập thực tế bị mất hoặc bị giảm sút Còn thiệt hại về tinh thần là tổn thất về tinh thần do bị xâm phạm đến tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm, uy tín và các lợi ích nhân thân khác của một chủ thể Theo yêu cầu của người có quyền, Tòa án có thể buộc người có nghĩa vụ bồi thường thiệt hại về tinh thần cho người có quyền Mức bồi thường do Tòa án quyết định căn cứ vào nội dung vụ việc 24

Một số những thiệt hại trong lĩnh vực khám, chữa bệnh trong một vài vụ án sau:

Vụ án thứ nhất: Đỗ Thành V bị đau đầu do ngã cầu thang, sau đó có đến khám và chụp CT scanner tại Bệnh viện Đa Khoa tỉnh Đăk Lăk và chẩn đoán là bị

21 Nguyễn Xuân Quang, Lê Nết và Nguyễn Hồ Bích Hằng (2007), Luật dân sự Việt Nam, Nxb Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh, tr 471

22 Hoàng Thế Liên (chủ biên) (2009), Bình luận khoa học Bộ luật Dân sự năm 2005, Nxb Chính trị quốc gia, tr 57

23 Nguyễn Phương Thảo (2017), “Trách nhiệm bồi thường thiệt hại do xâm phạm quyền đối với chỉ dẫn thương mại theo pháp luật Việt Nam”, Luận văn Thạc sĩ Luật học, Trường Đại học Luật Thành phố Hồ Chí Minh, tr 27

24 Đinh Thị Thanh Nga (2020), “Bồi thường thiệt hại và giải quyết tranh chấp trong hợp đồng dịch vụ khám, chữa bệnh theo pháp luật Việt Nam”, Tạp chí Nghiên cứu lập pháp, số 10, tr 40

20 chấn thương nội sọ, được cho thuốc uống 4 ngày nhưng không thuyên giảm Sau nhiều ngày chuyển biến xấu, không được chăm sóc tích cực và được cho nhà sự tách trách từ phía Bác sĩ của Bệnh viện Đa Khoa tỉnh Đăk Lăk thì cháu Đỗ Thành V chết sau một thời gian chuyển đến cấp cứu tại Bệnh viện C 25 Phía nguyên đơn xác định thiệt hại và yêu cầu Bệnh viện Đa Khoa tỉnh Đăk Lăk bao gồm: thiệt hại về vật chất (tính mạng của Đỗ Thành V, chi phí điều trị tại Bệnh viện Đa Khoa tỉnh Đăk Lăk và Bệnh viện C, chi phí mai táng, tiền công chăm sóc) và những tổn thất về tinh thần

Vụ án thứ hai: là vụ án đa phần người dân Việt Nam đều biết chính là vụ án xảy ra tại Bệnh viện Đa khoa tỉnh Hoà Bình được Toà án tỉnh Hoà Bình xét xử phúc thẩm vào tháng 9 năm 2019 với tội “Thiếu trách nhiệm gây hậu quả nghiêm trọng,

Vô ý làm chết người” trong sự kiện chạy thận tại Bệnh viện Đa khoa tỉnh Hoà Bình làm chết 8 người Thiệt hại được xác định rõ ràng trong vụ án chính là tính mạng của 8 người bệnh đang chạy thận tại Bệnh viện Đa khoa tỉnh Hoà Bình

Vụ án thứ ba: bà Như Anh là nguyên đơn trong vụ án khởi kiện Công ty

TNHH Bệnh viện Đa khoa Vạn Hạnh về việc bồi thường thiệt hại do sức khoẻ bị xâm hại Cụ thể, bà Anh bị hiện tượng mắt trái mờ, không đau nhức và có cảm giác chói và mờ nhiều khi ra nắng nên đã đến Bệnh viện Mắt TP Hồ Chí Minh khám và được Bác sỹ Thành hướng dẫn qua Bệnh viện Đa Khoa Vạn Hạnh mổ thuỷ tinh thể hay y khoa gọị là “MT Phaco + Iol” (phẫu thuật Phaco, đặt ống kính nội nhãn (Iol) mắt trái ngày 15/5/2013 Sau đó 2 năm, bà Như không đồng ý kết quả phẫu thuật nên bà đã khiếu nại, và gửi đơn Toà án yêu cầu bồi thường thiệt hại cho Bà bao gồm: thiệt hại về sức khoẻ là chi phí mổ mắt, khám mắt, siêu âm mắt, đo điện tim, tiền thuốc… với số tiền là 30.000.000 đồng; chi phí khắc phục hậu quả: 1.035.000.000 đồng; bồi thường tổn thất tinh thần do sức khoẻ bị xâm hại, theo luật định là 30 tháng lương tối tiểu là 93.000.000 đồng 26

Nguyên tắc bồi thường thiệt hại trong lĩnh vực khám, chữa bệnh

Để xác định chính xác vấn đề bồi thường thiệt hại trong lĩnh vực khám, chữa bệnh cần phải nắm rõ các nguyên tắc bồi thường thiệt hại theo quy định của pháp luật Điều 77 Luật Khám bệnh, chữa bệnh năm 2009 quy định việc xác định mức bồi thường thiệt hại do sai sót chuyên môn kỹ thuật gây ra tai biến trong khám bệnh, chữa bệnh được thực hiện theo quy định của pháp luật Dù không quy định cụ thể nhưng có thể hiểu “theo quy định của pháp luật” trong điều luật nêu trên là theo các quy định của pháp luật dân sự, bởi lẽ vấn đề trách nhiệm bồi thường thiệt hại là một loại trách nhiệm dân sự và được quy định cụ thể trong Bộ luật Dân sự năm 2015

Bộ luật Dân sự năm 2015 quy định trường hợp có thiệt hại do vi phạm nghĩa vụ gây ra thì bên có nghĩa vụ phải bồi thường toàn bộ thiệt hại, trừ trường hợp có thỏa thuận khác hoặc luật có quy định khác

“Bồi thường toàn bộ” có nghĩa là thiệt hại đến đâu thì bồi thường đến đó Khi có yêu cầu giải quyết bồi thường thiệt hại phát sinh trong lĩnh vực khám, chữa bệnh như thiệt hại về tài sản, tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm, uy tín thì phải

29 căn cứ vào các quy định cụ thể của Bộ luật Dân sự năm 2015, Luật Khám bệnh, chữa bệnh năm 2009 để xác định thiệt hại bao gồm những khoản nào và thiệt hại xảy ra là bao nhiêu, mức độ lỗi của các bên để buộc người gây thiệt hại phải bồi thường các khoản thiệt hại tương xứng đó Để các thiệt hại có thể được bồi thường kịp thời, Tòa án phải giải quyết nhanh chóng yêu cầu đòi bồi thường thiệt hại trong thời hạn luật định Trong trường hợp cần thiết có thể áp dụng một hoặc một số biện pháp khẩn cấp tạm thời theo quy định của pháp luật tố tụng dân sự để giải quyết yêu cầu cấp bách của đương sự Đồng thời, để bảo vệ quyền lợi chính đáng của các bên, Bộ luật Dân sự năm

2015 cũng quy định trường hợp vi phạm nghĩa vụ và có thiệt hại là do một phần lỗi của bên bị vi phạm thì bên vi phạm chỉ phải bồi thường thiệt hại tương ứng với mức độ lỗi của mình Điều này thể hiện sự công bằng của pháp luật dân sự trong việc xác định mức độ trách nhiệm mà mỗi bên phải gánh chịu khi làm phát sinh thiệt hại trong lĩnh vực khám, chữa bệnh

Trong xã hội hiện nay, vấn đề chăm sóc sức khỏe người dân luôn được Đảng và Nhà nước quan tâm, bên cạnh đề ra các chủ trương, chính sách để chăm sóc sức khỏe cho người dân, việc xây dựng các quy định pháp luật điều chỉnh về lĩnh vực khám, chữa bệnh cũng đã được chú trọng thực hiện Trong quá trình thực hiện dịch vụ khám, chữa bệnh có thể xảy ra các tai biến y khoa gây thiệt hại cho người bệnh, do vậy vấn đề trách nhiệm bồi thường thiệt hại được đặt ra để giải quyết tranh chấp giữa các bên Qua quá trình những vấn đề cơ bản về trách nhiệm bồi thường thiệt hại trong lĩnh vực khám, chữa bệnh, tác giả đã giải quyết các vấn đề cơ bản sau đây:

Thứ nhất, làm rõ khái niệm và đặc điểm của trách nhiệm bồi thường thiệt hại trong pháp luật dân sự, đưa ra các tiêu chí để phân biệt hai loại trách nhiệm bồi thường thiệt hại hiện nay đó là trách nhiệm bồi thường thiệt hại trong hợp đồng và trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng

Thứ hai, đưa ra khái niệm trách nhiệm bồi thường thiệt hại trong lĩnh vực khám, chữa bệnh Hiện nay, pháp luật Việt Nam không xác định rõ nên vẫn tồn tại song song hai luồng quan điểm về việc xác định bản chất pháp lý của trách nhiệm bồi thường thiệt hại trong lĩnh vực khám, chữa bệnh thuộc trách nhiệm bồi thường thiệt hại trong hợp đồng hay trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng Do vậy, đặt ra những vấn đề pháp lý và thực tiễn cần giải quyết trong chương 2 của luận văn Bên cạnh đó, tác giả đã trình bày các đặc điểm chung và đặc điểm riêng của trách nhiệm bồi thường thiệt hại trong lĩnh vực khám, chữa bệnh so với các dạng trách nhiệm bồi thường trong các lĩnh vực khác

Thứ ba, trình bày các căn cứ làm phát sinh trách nhiệm bồi thường thiệt hại trong lĩnh vực khám, chữa bệnh gồm: i Có thiệt hại thực tế xảy ra; ii Hành vi vi phạm hợp đồng dịch vụ khám, chữa bệnh; iii Quan hệ nhân quả giữa hành vi vi phạm nghĩa vụ với thiệt hại thực tế xảy ra Đồng thời, tác giả cũng đã phân tích các nguyên tắc bồi thường thiệt hại trong lĩnh vực khám, chữa bệnh

31