Bài giảng Công nghệ dạy học Thạc sĩ Phạm Quang Trình

Bài giảng Công nghệ dạy học nhằm mục tiêu giúp học viên nhận diện được những vấn đề cốt lõi của phương pháp dạy học hiện đại, công nghệ dạy học, nắm được tác động của công nghệ đối với giáo dục, biết được một số phương pháp dạy học hiện đại làm cơ sở cho việc lựa chọn phương pháp dạy học, hiểu được mối liên hệ giữa công nghệ dạy học với việc đổi mới phương pháp dạy học và một số vấn đề liên quan đến ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học.

GIỚI THIỆU MÔN HỌC

 Mã số môn học: HVCN 548

 Số tín chỉ: 01

 Thuộc khối kiến thức: Chuyên ngành tự chọn

MỤC TIÊU MÔN HỌC

 Mục tiêu Thái độ :

o Nâng cao ý thức trách nhiệm về sử dụng, khai thác công nghệ trong hoạt động dạy học, tích cực đổi mới PPDH theo hướng sử dụng công nghệ dạy học

o Hình thành phong cách dạy học, ý thức phát triển kỹ năng nghề nghiệp Có ý thức luôn luôn sẵn sàng tiếp cận công nghệ mới.

NỘI DUNG

I. Một số vấn đề về phương pháp dạy học hiện đại

II. Công nghệ dạy học và phương tiện dạy học

III. Sử dụng công nghệ trong trong dạy

ĐÁNH GIÁ

+ Điểm chuyên cần và kiểm tra thường xuyên: 10%

- Kết quả điểm danh,

- Tinh thần thái độ học tập

+ Điểm kiểm tra giữa học phần: 30%

- Kết quả thực hành trên máy,

- Chuẩn bị bài ở nhà,

- Xây dựng bài trên lớp

+ Điểm kết thúc học phần: 60%

- Bài tập lớn

TÀI LIỆU THAM KHẢO CHÍNH

[1] Đặng Thành Hƣng Dạy học hiện đại NXB ĐHQGHN, 2001

[2] Jean-Marc Denomme, Madeleine Roy Tiến tới một sư phạm

tương tác NXB Thanh niên, 2000

[3] Trần Xuân Giáp Phương tiện dạy học NXB Giáo dục, 1998

[4] Tập bài giảng “Phương pháp và công nghệ dạy học”, Khoa Sƣ

phạm-ĐHQGHN, 2008

[5] D Lamont Jhonson Cleborne Technology in Education The

Haworth Press Inc, 2003.

[6] Som Naidu Learning and Teaching with Technology: Principles

and Practice Kogan Page, 2003.

[7] Lâm Quang Thiệp Việc dạy và học ở đại học và vai trò của nhà

giáo đại học trong thời đại thông tin Giáo dục học Đại học,

ĐHQGHN, 2000.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

[1] Đặng Thành Hƣng Dạy học hiện đại NXB ĐHQGHN, 2001

[2] Jean-Marc Denomme, Madeleine Roy Tiến tới một sư phạm

tương tác NXB Thanh niên, 2000

[3] Trần Xuân Giáp Phương tiện dạy học NXB Giáo dục, 1998

[4] Tập bài giảng “Phương pháp và công nghệ dạy học”, Khoa Sƣ

phạm-ĐHQGHN, 2008

[5] D Lamont Jhonson Cleborne Technology in Education The

Haworth Press Inc, 2003.

[6] Som Naidu Learning and Teaching with Technology: Principles

and Practice Kogan Page, 2003.

[7] Lâm Quang Thiệp Việc dạy và học ở đại học và vai trò của nhà

giáo đại học trong thời đại thông tin Giáo dục học Đại học,

ĐHQGHN, 2000.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

[8] Lâm Quang Thiệp Về mục tiêu, nội dung, phương pháp dạy và

học ở các trường đại học nước ta trong thời kỳ mới Tạp chí Giáo

dục, số 120, 6/2005.

[9] "Nghị quyết về đổi mới cơ bản và toàn diện GDĐH Việt Nam giai

đoạn 2006-2020” số 14/2005/NQ-CP của Chinh phủ ban hành

TÀI LIỆU THAM KHẢO

(10) Đổi mới giáo dục bằng Công nghệ Thông tin và Truyền thông.

Quách Tuấn Ngọc http:// www.uit.edu.vn/

(11) Sử dụng công nghệ thông tin trong dạy và học MicroSoft NXB

I MỘT SỐ VẤN ĐỀ VỀ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC HIỆN ĐẠI

NỘI DUNG CHÍNH

1.1 Một số vấn đề về Phương pháp dạy học

1.2 Bản chất của phương pháp dạy học hiện đại

1.3 Một số quan điểm và phương pháp dạy học hiện

đại

1.4 Vai trò của người dạy, người học trong các

phương pháp dạy học hiện đại

1.1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ VỀ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC

1.1.1 KHÁI NIỆM PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC

Có nhiều cách trình bày khác nhau, mỗi cách nhấn mạnhmột vài khía cạnh và phản ánh sự phát triển nhận thức củacác nhà khoa học, các nhà sư phạm về bản chất của kháiniệm

1.1.1 KHÁI NIỆM PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC (TIẾP)

 Phương pháp dạy học là một hệ thống những hành động

có mục đích của giáo viên nhằm tổ chức hoạt động nhận thức và thực hành của học sinh, đảm bảo cho học sinh lĩnh hội nội dung học vấn.

 Phương pháp dạy học là cách thức làm việc của thầy và trò, trong sự phối hợp thống nhất dưới sự chỉ đạo của thầy, nhằm thực hiện tốt nghĩa vụ dạy học

1.1.1 KHÁI NIỆM PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC (TIẾP)

Lưu ý:

 Cần căn cứ vào các đặc điểm của hoạt động học tập,

mục đích và nội dung dạy học của giáo viên để xác định phương pháp dạy học nhằm tổ chức, điều khiển quá trình

học tập của học sinh theo hướng tích cực

Phương pháp dạy học luôn phải phù hợp với nội dung

dạy học mới mang lại hiệu quả cao

 Kết quả của quá trình dạy học phụ thuộc rất lớn vào

phương pháp dẫn dắt người học

1.1.2 VAI TRÒ, VỊ TRÍ CỦA PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC TRONG

QUÁ TRÌNH DẠY HỌC

NỘI DUNG

PHƯƠNG PHÁP PHƯƠNG TIỆN

Hình thức TC, ĐG

MỤC TIÊU

1.1.2 VAI TRÒ, VỊ TRÍ CỦA PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC TRONG

QUÁ TRÌNH DẠY HỌC (TIẾP)

— PPDH giữ vai trò then chốt trong quá trình dạy học, tạonên sự liên kết giữa mục đích, nội dung, phương tiện, hìnhthức tổ chức dạy học, đảm bảo tính hệ thống, toàn vẹn củaquá trình hoạt động dạy học

— Nếu mục tiêu đảm bảo sự thành công, nội dung đảm bảo tính khoa học, thì phương pháp tạo nên hiệu quả của quá trình dạy học.

1.1.3 PHÂN LOẠI CÁC PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC

— Có nhiều cách phân loại, dựa trên những quan điểm khácnhau

— Việc phân loại các phương pháp dạy học chỉ mang tínhchất tương đối nhằm giúp cho người dạy, người học nhậndiện được bản chất, ưu nhược điểm của từng phương pháp

để thuận tiện trong việc triển khai

1.1.3 PHÂN LOẠI CÁC PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC (TIẾP)

Một số cách phân loại phương pháp dạy học:

 Phân loại theo hình thức hoạt động của các chủ thể trong quá trình dạy học:

- Theo hình thức hoạt động của người dạy có: Phương pháp

thông báo, giải thích, diễn giảng, thuyết trình, kể chuyện,làm mẫu

- Theo hình thức hoạt động của người học có: Phương pháp

luyện tập, thực hành, bắt chước, tự học, tự nghiên cứu

1.1.3 PHÂN LOẠI CÁC PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC (TIẾP)

 Phân loại theo con đường tiếp nhận tri thức:

— Phương pháp dùng lời: Con đường tiếp nhận tri thức là ngôn

ngữ nói hoặc viết Ví dụ: kể chuyện, giải thích, diễn giảng, trò chuyện gợi mở, độc giảng

— Phương pháp trực quan: Tri thức đến với người học thông

qua các giáo cụ trực quan, sự vật, hiện tượng có thể quan sát được Ví dụ: minh hoạ, trình diễn, làm mẫu

— Phương pháp thực hành: Thông qua các hoạt động, hành

động, thao tác người học chiếm lĩnh tri thức, hình thành kỹ năng, kỹ xảo Ví dụ: luyện tập, thực hành, thực nghiệm, thí nghiệm, trò chơi

1.1.3 PHÂN LOẠI CÁC PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC (TIẾP)

 Phân loại theo hướng tiếp cận:

— Phương pháp truyền thống, cổ điển/Phương pháp hiệnđại;

— Phương pháp giáo điều, một chiều, tái tạo/ Phương phápkhám phá, phát huy sáng tạo, tích cực của người học;

— Phương pháp thụ động/Phương pháp tích cực;

— Phương pháp Algorit hoá/ Phương pháp Heuristic

1.1.3 PHÂN LOẠI CÁC PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC (TIẾP)

 Phân loại theo đặc điểm hoạt động nhận thức của người học:

— Phương pháp thuyết trình-minh hoạ (thông báo thông tin-thu nhận): Phương pháp này hướng đến mục tiêu

làm cho người học Biết (ghi nhớ), phù hợp với nội dung

dạy học sự kiện, khái niệm.

— Phương pháp tái tạo (lặp lại, thao tác theo mẫu cho sẵn): Phương pháp này nhắm đến mục tiêu làm cho

người học Hiểu (bước đầu vận dụng), phù hợp với nộidung dạy học qui trình, quá trình

1.1.3 PHÂN LOẠI CÁC PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC (TIẾP)

— Phương pháp nêu vấn đề-tình huống: Phương pháp

này nhắm đến mục tiêu giúp người học Vận dụng đượccác kỹ năng để giải quyết những vấn đề của nội dung,

phù hợp với dạy học các nguyên lý, nguyên tắc.

— Phương pháp khám phá sáng tạo: Phương pháp này

nhắm đến mục tiêu giúp người học Phân tích được cácvấn đề của nội dung đặt ra, phù hợp với dạy học sángtạo

— Phương pháp tự nghiên cứu (làm việc độc lập):

Phương pháp này nhắm đến mục tiêu giúp người họcPhân tích, Tổng hợp và Đánh giá, đưa ra quan điểm, ýkiến riêng về những vấn đề của nội dung dạy học

—

1.1.4 LỰA CHỌN PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC

Trên thực tế không tồn tại một phương pháp tuyệt hảo cũng như không có một phương pháp tồi tệ Mỗi phương

pháp đều có những mặt ưu và nhược riêng Do đó ngườidạy phải biết chọn lựa để phát huy những điểm mạnh vàhạn chế những nhược điểm của từng phương pháp trongquá trình dạy học

Một phương pháp dạy học được coi là hợp lý và hiệu quả

khi phương pháp này đạt được các tiêu chí:

1.1.4 LỰA CHỌN PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC (TIẾP)

 Nhắm đến mục tiêu dạy học rõ ràng: Phát triển nhận

thức, kỹ năng, thái độ của người học

 Tương thích: Phù hợp với nội dung dạy học cụ thể, đặc

thù của từng môn học, bài học, vấn đề cụ thể; từng giaiđoạn cụ thể trong tiến trình giờ học

 Khả thi: Phù hợp với năng lực, trình độ, sở thích, hứng

thú, kinh nghiệm của cả người dạy lẫn người học, phùhợp các điều kiện dạy học

1.2 BẢN CHẤT CỦA PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC HIỆN ĐẠI

Ngày nay, người ta thường nói về các phương pháp dạyhọc hiện đại.

Các phương pháp dạy học hiện đại hướng tới đích: Hình

thành và phát triển nhân cách người lao động có tri thức, tự chủ, năng động, sáng tạo và hợp tác.

Những nguyên tắc chủ yếu của quá trình dạy học hiện đại :

Tương tác: Phải phát động, tổ chức được các dạng tương tác

khác nhau giữa người học và nội dung dạy học, giữa người học với nhau và với giáo viên, giữa các hình thức học tập và giao tiếp, hạn chế càng nhiều càng tốt tính chất một chiều trong quan hệ dạy và học, phát huy tối đa các cơ hội hoạt động của người học.

Tham gia: Hoạt động dạy học phải có tác dụng động viên,

khuyến khích người học trao đổi, chia sẽ kinh nghiệm, học hỏi lẫn nhau, sao cho nỗ lực của mỗi người đều góp phần vào mục tiêu và kết quả học tập chung.

Tính vấn đề của dạy học: Tình huống dạy học phải có giá trị

đối với người học, phải có liên hệ với kinh nghiệm và giá trị cá nhân của họ, từ đó thúc đẩy họ hoạt động trí tuệ và thực hành

Như vậy, bản chất của các phương pháp dạy học hiện đại là

tăng tính chủ động, khả năng tự học, tự giác, tính tích cực, tương tác, khả năng sáng tạo của người học.

1.3 MỘT SỐ QUAN ĐIỂM VÀ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC HIỆN ĐẠI

1.2.1 QUAN NIỆM DẠY VÀ HỌC THEO HƯỚNG TIẾP CẬN

THÔNG TIN

Có nhiều cách quan niệm về việc dạy và học:

(1) Dạy học bao gồm toàn bộ các thao tác có

mục đích nhằm chuyển các giá trị tinh thần,

các hiểu biết, các giá trị văn hóa mà nhân

loại hoặc cộng đồng đã đạt được vào bên

trong một con người.

(1) Hoạt động học tập là hoạt động lĩnh hội tri thức, kỹ năng, kỹ xảo để hướng tới mục đích làm thay đổi chính chủ thể của hoạt động.

(2) Dạy học là một hoạt động đặc trưng của

người dạy nhằm tổ chức, điều khiển và tạo ra

nhiều cơ hội cho quá trình học một cách

thuận lợi và đạt được mục đích.

(2) Hoạt động học là quá trình tự giác, tích cực, tự lực chiếm lĩnh khái niệm khoa học dưới sự điều khiển sư phạm của người thầy.

1.3.1 QUAN NIỆM DẠY VÀ HỌC THEO HƯỚNG TIẾP CẬN

THÔNG TIN (TIẾP)

Quan điểm dạy và học theo hướng tiếp cận thông tin

Dạy là việc giúp cho người học tự

mình chiếm lĩnh những kiến thức,

kỹ năng và hình thành hoặc biến

đổi những tình cảm, thái độ (Lâm

Quang Thiệp, 2000)

Học là quá trình tự biến đổi mình và làm phong phú mình bằng cách chọn nhập và xử lý thông tin lấy từ môi trường xung quanh (Michel Deverlay, 1994)

1.3.2 PHƯƠNG PHÁP SƯ PHẠM TƯƠNG TÁC VÀ QUAN

ĐIỂM LẤY NGƯỜI HỌC LÀM TRUNG TÂM

Thể hiện ở một số nét chính sau:

 Quan tâm 3 tác nhân chính: người học, người dạy và môi

trường (Theo Denommé & M Roy, 2000, trong "Tiến tới một

phương pháp sư phạm tương tác“):

 Người học là người đi học chứ không phải người được dạy

(tính tự nguyện và chủ động),

 Người dạy là người giúp đỡ người học, phục vụ người học để

làm nảy sinh tri thức ở người học (vai trò của người dạy),

 Môi trường tự nhiên và xã hội xung quanh và bên trong

người học là tác nhân quan trọng ảnh hưởng đến việc dạy và học (nguồn thông tin).

1.3.2 PHƯƠNG PHÁP SƯ PHẠM TƯƠNG TÁC VÀ QUAN ĐIỂM

LẤY NGƯỜI HỌC LÀM TRUNG TÂM (TIẾP)

 3 yếu tố quan trọng nhất: mục tiêu (MT), nội dung (ND) và

phương pháp (PP)

 Mối liên hệ giữa 3 yếu tố (Theo Nguyễn Ngọc Quang, 1998)

1.3.2 PHƯƠNG PHÁP SƯ PHẠM TƯƠNG TÁC VÀ QUAN ĐIỂM

LẤY NGƯỜI HỌC LÀM TRUNG TÂM (TIẾP)

Theo quan niệm trên:

+ Người học là TRUNG TÂM của quá trình dạy học

+ Sự vận động của nhân tố người học là quan trọng nhất để làm cho hoạt động HỌC thật sự được diễn ra và nâng cao hiệu quả của quá trình dạy và học.

+ Việc phát huy tính CHỦ ĐỘNG của người học là một trong những nguyên tắc quan trọng nhất của quá trình dạy và học ở đại học.

1.3.2 PHƯƠNG PHÁP SƯ PHẠM TƯƠNG TÁC VÀ QUAN ĐIỂM

LẤY NGƯỜI HỌC LÀM TRUNG TÂM (TIẾP)

Thảo luận 1

Dạy học lấy người học làm trung tâm có phải là một

phương pháp dạy học không ? Giải thích làm rõ?

1.2.3 DẠY HỌC TÍCH CỰC

Hiện nay trên thế giới nói chung và Việt Nam nói riêng

đang thực hiện các phương pháp dạy học tích cực và hiệu

quả, coi trọng vai trò của học sinh, học sinh trở thành trung tâm của quá trình dạy học

1.3.3 DẠY HỌC TÍCH CỰC (TIẾP)

Trong phương pháp dạy học tích cực, 5 định hướng đan

xen trong quá trình dạy học của nhà giáo dục Mỹ Robert J.Marzano nêu ra là:

— Thái độ và sự nhận thức tích cực về việc học.

— Thu nhận và tổng hợp kiến thức.

— Mở rộng và tinh lọc kiến thức.

— Sử dụng kiến thức có hiệu quả

— Hình thành thói quen tư duy tích cực.

1.2.3 DẠY HỌC TÍCH CỰC (TIẾP)

Thế nào là tính tích cực học tập?

Tính tích cực học tập thực chất là tính tích cực nhận thức,đặc trƣng ở khát vọng hiểu biết, cố gắng trí lực và có nghịlực cao trong quá trình chiếm lĩnh tri thức

Tính tích cực nhận thức trong hoạt động học tập liên quanvới động cơ học tập

Động cơ đúng sẽ tạo ra hứng thú Hứng thú là tiền đề của

tự giác Hứng thú và tự giác là hai yếu tố tạo nên tính tíchcực

— Sáng tạo: tìm ra cách giải quyết mới, độc đáo, hữu hiệu.

Phương pháp dạy học tích cực được dùng để chỉ những phương

pháp dạy học theo hướng phát huy tính tích cực, chủ động,

sáng tạo của người học.

1.3.3 DẠY HỌC TÍCH CỰC (TIẾP)

Đặc trưng của các phương pháp dạy học tích cực

— Dạy và học thông qua tổ chức các hoạt động học tập của học sinh

— Dạy và học chú trọng rèn luyện phương pháp tự học

— Tăng cường học tập cá thể, phối hợp với học tập hợp tác

— Kết hợp đánh giá của thầy với tự đánh giá của trò.

1.3.3 DẠY HỌC TÍCH CỰC (TIẾP)

Thảo luậnMối quan hệ giữa dạy và học, tích cực với dạy học lấy họcsinh làm trung tâm

1.3.4 MỘT SỐ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC HIỆN ĐẠI

(1) Phương pháp vấn đáp

 Vấn đáp tái hiện: giáo viên đặt câu hỏi, học sinh nhớ lại kiến

thức đã biết và trả lời dựa vào trí nhớ, không cần suy luận.

 Vấn đáp giải thích–minh hoạ : làm sáng tỏ một đề tài nào đó,

giáo viên lần lượt nêu ra những câu hỏi kèm theo những ví dụ minh hoạ để học sinh dễ hiểu, dễ nhớ Phương pháp này đặc biệt

có hiệu quả khi có sự hỗ trợ của các phương tiện nghe – nhìn.

 Vấn đáp tìm tòi: giáo viên dùng một hệ thống câu hỏi được sắp

xếp hợp lý để hướng học sinh từng bước phát hiện ra bản chất của sự vật, tính quy luật của hiện tượng đang tìm hiểu, kích thích

sự ham muốn hiểu biết

(2) Phương pháp đặt và giải quyết vấn đề.

Tập dƣợt cho học sinh biết phát hiện, đặt ra và giải quyết những vấn

đề gặp phải trong học tập, trong cuộc sống của cá nhân, gia đình và cộng đồng

(3) Phương pháp hoạt động nhóm

 Làm việc chung cả lớp : Nêu vấn đề, xác định nhiệm vụ nhận thức ;

Tổ chức các nhóm, giao nhiệm vụ; Hướng dẫn cách làm việc trong nhóm

 Làm việc theo nhóm: Phân công trong nhóm; Cá nhân làm việc độc lập; Tổ chức thảo luận trong nhóm; Cử đại trình bày kết quả

 Tổng kết trước lớp: Các nhóm lần lượt báo cáo kết quả; Thảo luận chung; Giáo viên tổng kết; đặt vấn đề tiếp theo.

— Giáo viên phỏng vấn học sinh đóng vai

— Lớp thảo luận, nhận xét: Cách ứng xử của các vai diễn phù hợp hay chƣa phù hợp ? Chƣa phù hợp ở điểm nào ? Vì sao ?

— Giáo viên kết luận về cách ứng xử cần thiết trong tình huống

— Khích lệ học sinh phát biểu và đóng góp ý kiến càng nhiều càng tốt

— Liệt kê tất cả các ý kiến phát biểu đưa lên bảng hoặc giấy khổ to, không loại trừ một ý kiến nào, trừ trường hợp trùng lặp

— Phân loại ý kiến

— Làm sáng tỏ những ý kiến chưa rõ ràng và thảo luận sâu từng ý