0442 nghiên cứu tình hình thương tích do tai nạn vào khám cấp cứu tại bv đa khoa khu vực tháp mười tỉnh đồng tháp 2011 2012

Ty 1& tinh hung x~y ra thuong tich do tai nan giao thong..... Vi tinh hinh thuong tich do tai nan ng~y c~ng x~y ra kh~ ph~ bi~n nhu: tai nan giao thong, tai nan sinh hoat, tai nan lao do

r

BO GI~O DUC V~ D~O TA0

0,Y, 2702.00/4 , 4 5 l ( 4 G I + )

)

BQ Y T~

NGUY~N VIET THU

NGHI~N C~'U TiNH HINH THU'ONG TiCH DO TAI NAN VAO KHAM V~ CAP CU TAI BENH VI~N DA KHOA KHU VU'C TH~P MU'~I TiNH DONG TH~P 2 0 1 1 - 2 0 1 2

LU~N ~N CHUY~N KHOA CAP II

Chuyen ng~nh: QU~N LY Y T~

Ma s6: 62 72 76 05 CK

Ngu~i hung d~n khoa hoe

TS NGUY~N V~N QUI

LOI CAM DOAN

*******

Toi xin cam doan d~y l~ c~ng trinh nghi~n c~ru c~a ban th~n ti C~c s lieu, k~t qu~ ghi trong lu~n ~n n~y l~ trung thuc v~ chua ting dugc ai c~ng b~ trong bat ky c~ng trinh nghi~n c~ru n~o kh~c

Ky ten

NGUY~N VIET THU

T6i xin b~y t long bi~t on s@u s~c t~i:

Ban Gim hi~u Truong Dai hoc Y Dugc Cn Tho

Phong Sau dai hoc Truong Dai hoc Y Doc Cn Tho

B6 mn Y t cng c@ng Truong Dai hoc Y Dugc Cn Tho

Ban Gidm dc Si Y t~ Dng Th~p d tao di~u kign thun loi va h tro cho

ti trong qu trinh hoc t@p Ban Gim dc B~nh vi~n da khoa khu vwc Th~p Mui, Phong k~ hoach tong hop , Khoa kh~m b~nh, Khoa h~i sic cdp cu, Khoa ngoai tong hop d~ phan cong Y, B~dc si, Di~u dung tham giah tra thu thp s li@u ddy d, vi d6 tin c@y ca0

T6i chan th~nh bi~t on su s~c TS Nguy~n V~n Qui d danh nhi~u thoi gian, cong sic, g~p , hwing d~n ti ho~n th~nh lu@n n ny

T6i xin tr@n trong bi~t on qu Thy trong h~i dong da danh cho ti thoi gian qui bu v~ su cong tam nh@n x~t, ddnh gid, chm dim lu@n n

T6i xin cm on tdt c qui Ong, B~, C6, Bdc v~ anh chi, em, nh~ng nguwi d~ tinh nguy~n c@ng tc v~ gip d~ cho t6i ho~n th~nh nghi~n cu n~y

; Kin cm on cdc dong nghi~p d~ dong vi~n, h~ tro v~ tao di~u kin cho t~i thuc hi~n d~ ti n~y

ht

ln tinh than trong suot qu trinh hoc t@p c ho d~n ho~n thanh lu@n v~n nay

Th~p Muoi ngay 08 thing 09 n~m 2012

"

MUC LUC

•

Chuong 1 TONG QUAN TAI LIEU s s s a 3

1 1 M~t s kh~i ni~m v~ thuong tich 3

1.2 So lugc lich s v& TTDTN a.a 5

1.3 Tinh hinh TTDTN trong v~ ngo~i nu~c 8

1.4 Danh gi~ m(c d~ thuong tich do tai nan a 27

1.5 V~n chuy~n nan nh~n d~n b~nh vi~n 28

'Chrong 2 DI TU'QNG V~ PHUONG PH~P NGHI~N C~U 29

2.1 DI TUONG NGHI~N CU 29

2.1 1 D5i tugng nghien euu • 29

2.1.2 Tieu ehuful ehQn 29 2.1.3 Ti~u chu~n loai tr~ 29

2.1.4 Dia di~m nghi~n cu 29

2.1.5 Th~i gian nghi~n cu 29

2.2 PHU'ONG PHAP NGHIN CU 30

2.2.1 Thi~t k~ nghi~n cu 30

2.2.2 Co miiu 30 2.2.3 Ch9n m¾u 30 2.2.4 Ni dung nghi~n cu s sass a 32

2.2.5 V~n chuy~n b~nh nh~n a 44

2.2.6 Nh~p li~u v~ x l s~ li~u 45

2.3 V@ y due 45 Chuong 3 K~T QU~ NGHI~N C~U ass a 47

4.1 Mt s~ d~c di~m chung ca d~i tuong bi TTDTN 68 4.2 D~c di~m thuong tich do tai nan 72 4.3 Tinh hu~ng x~y ra thuong tich do tai nan 75 4.4 Ty l cc loai t~n thong do tai nan 76 4.5 D~nh gi~ mc d6 TTDTN .a 76 4.6 C~ch x~ tri thuong tich do tai nan tai phong kh~m c~p cu b~nh vi~n

Da khoa khu vrc Th~p Mu~i 77 4.7 Cng t~c c~p cru ban d~u nan nh~n bi thuong tich do tai nan 78 4.8 Phuong ti~n v~n chuy~n nan nh~n d~n b~nh vi~n 83

I

•

ATGT BLXD BYT BVDKKVTM CB-VC

cc

CT

• DBSCL , G

· HS-SV

RTS VMIS 1CD-10 PDK UNICEF TTDTN TNGT TNLD

TL TNSH WHO TYTTT

i

TYTX

Vl

DANH MUC CC CHU' VI~T TAT

An to~n giao thong Bao lc xung d@t

Bo Y t~

Bnh vi~n da khoa khu vrc Th~p Muoi Can b~-vi~n chc

C~p cu Ch~n thuong D~ng bing song Cru Long Glasgow

Hoc sinh-sinh vi~n Rivised Trauma Scor Nghi~n cu ch~n thuong lien truong Vi~t Nam Phan loai Qu~c t~ b~nh t~t l~n th 10

Phong kham da khoa Quy Nhi d~ng Lien hi~p qu~c Thuong tich do tai nan

Tai nan giao thong Tai nan lao dong

Ty 1¢

Tai nan sinh hoat

T~ che Y t~ th~ gi~i Tram Y t~ thi tr~n Tram Y t~ xa

TTDTN UBATGT

V I H

B~ng 1 1 Ti l& t~ vong thuong tich do tai nan tr~ em 1 - 14 tu~i so vi t~ vong

chung c~c nu~c thu@c OECD, 1991 - 1995 a a 8

B~ng 1.2 So s~nh ty l~ t vong thuong tich do tai nan /100.000 dn ~ m@t s~ nu~c dang ph~t tri~n v~ m@t s~ nu~c c~ng nghi~p (~ moi l'a tu~i theo thong k~ ca WHO), 1986 - 1996 l 1 B~ng 1.3 T~ng s tr vong v~ ty l~ t~ vong thuong tich do tai nan tr~n to~n qu~c v~ theo vung sinh th~i nm 2005-2007 a 13

Bing 1 4 T~ vong vi thuong tich do tai nan theo nh~m tu~i 14

B~ng 3.1 Ty l~ ph~n b~ theo nh~m tu~i 47

Bang 3.2 Ty l~ ph~n b~ d~n t@c .• • 48

Bing 3.3.Ty l~ ph~n b~ theo ngh~ nghi~p 49

B~ng 3.4 T 1& phan b6 d~i tugng theo dia gidi h~nh chinh 50

B~ng 3.5 Ty l~ d6i turong ph~n theo noi x~y ra thuong tich .•• 51

B~ng 3.6 Ty l¢ ph~n b~ thuong tich theo m~c th~i gian trong 24 gi~ 51

B~ng 3.7 Ty l~ phan b~ thuong tich do tai nan (TTDTN) a 52

B~ng 3.8 Ty l¢ phuong ti~n g~y TTDTN 52

B~ng 3.9 Ty 1& tinh hung x~y ra thuong tich do tai nan giao thong 53

B~ng 3.10 Ty l~ tinh hu~ng x~y ra TTDTN sinh hoat 54

B~ng 3 1 1 Ty l& tinh hu~ng x~y ra TTDTN lao dong 54

Bing 3.12 C~ch x tf TTDTN tai phong kh~m c~p cu b~nh vi~n 56

Bng 3 1 3 Ty l~ c~c x~t nghi~m a 57

Bang 3.14 Ty l& ch~n do~n hinh ~nh a a 57

B~ng 3.15 Ty l~ nan nh~n d~ dugc so c~p cu ding c~ch 58 Bang 3.16 Ngu~i du ti~n tham gia so cu nan nh~n TTDTN 59

B~ng 3.17 Ty 1 c~c loai phuong ti~n v~n chuyen nan nh~n d~n b~nh vi~n 60

B~ng 3.18 Phuong ph~p v@n chuy~n nan nh~n theo vi tri t~n thuong 61

Bang 3.19 Ty l~ v~n chuy~n nan nh~n dng c~ch v~ kh~ng ding c~ch 62

Bing 3.20 Kho~ng c~ch ti noi x~y ra TTDTN d~n b~nh vi~n 62

Bang 3.21 Ty l~ v@n chuy~n nan nh~n theo vi tri t~n thuong, ding c~ch v~ kh~ng dung each 64 Bang 3.22 C~ch so cru v~t thuong ph~n m~m a.as a a 65

Bang 3.23 C~ch so cu g~y xuong a 65

B~ng 3.24 C~ch so cu ch~n thuong so n~0 66

Bing 3.25 Ty l~ mc d t~n thuong theo nguy~n nhan TTDTN • 67

Bi~u d~

DANH MUC CAC BI~U D

TA b•A ,.,

Bi~u d 3.1 Ph~n b~ gii tinh 48

Bi~u d6 3.2 Ty l~ ph~n b~ t~n thuong co quan 55

Bi~u d6 3.3 Ty l x~ tri thuc ti~m a 56

Bi~u d 3.4 Ty I nan nh~n b; TTDTN da dugc cp eru ban d~u 58

f Bi~u d6 3.5 Ty 1~ ph~n b~ th~i gian dugc so cu a 60

Bi~u d 3.6 Van chuyen nan nh~n ti noi x~y ra tai nan d~n B~nh vi~n 63

Bi~u d6 3.7 Ph~n b6 t~n thuong the RTS 67

'

' '

I

D~T VAN D~

Thuong tich do tai nan l~ m~t v~n d sc kh~e quan trong hi~n nay ~ h~u

h~t c~c nu~c tr~n th~ gidi d~u quan t~m trong d~ c~ Viet Nam Vi tinh hinh thuong tich do tai nan ng~y c~ng x~y ra kh~ ph~ bi~n nhu: tai nan giao thong, tai nan sinh hoat, tai nan lao dong D~y cng l~ nguy~n nh~n gay thuong tich ch~t ngu~i ho~c t~n t~t su~t di, lam ~nh hung d~n sic khe, d~i song v~t ch~t, tinh th~n, xa h@i c~a mi c~ nh~n, gia dinh v~ c@ng dong

D~ Ngoc Hi~u (2005) [47], Theo s6 li~u thong k~ c~a t~ chc Y t~ th~ gi~i (WHO) n~m 1993, hang n~m c~ kho~ng 5,5 tri~u ngui ch~t v~ hon 100 tri~u ngu~i bj t~n t~@t, chi~m tu 30 d~n 50% t~ng s~ b~nh nh~n Tai vi~t Nam, thuong tich do tai nan l~ m@t trong nh~ng nguy~n nh~n hang d~u gay t vong vi trung binh 45 ngu~i ch~t m~i ng~y

Theo c~0 B¢ Y t~ trong n~m (2009) [21], tai 59 tinh, th~nh ph6 Trong nuc c6 1 1 2 1 1 1 3 tru~ng hp thuong tich do tai nan, trong d6 c6 7.799 trung hop ti vong chi~m 0,7%, gi~m 0,8% so v~i n~m 2008 Nh~m tu~i tu 20-60 c~ ty

l~ m~c v~ t~ vong cao nh~t (tuong ng vi 62,5% v~ 66,7%), ti~p theo l~ nh~m

tr 15 - 1 9 tu6i (14,4% v~ 10,5%), 5-14 tu~i (10, 5% v~ 6,8%), nh~m 0-4 (5,7 va~

4, 8%) Nam gidi c~ t l~ m~c v~ t vong do thuong tich (68,7% v~ 75,8 %) cao hon n~ gii (31,3% v~ 24,2%) C~c tinh c~ s~ ca m~c thuong tich do tai nan cao nh~t l~n luot la: TP H Chi Minh, H~ N6i, B~ Ria V~ng Tau, D~ng Th~p, Binh Thu@n, Long An, Kien Giang, C~n Tho, Dc L~c, B~n Tre (B6 Y t~, 2011)

Trung t~m Y t~ d phong tinh Dong Th~p trong n~m (2010) [75], Bio c~0 tinh hinh thuong tich do tai nan n~m 2010, Tng s cc truong hop bi thuong tich do tai nan 40.286, ch~t 155 trong d~: tai nan lao dong nan giao th~ng m~c

Hin nay tr~n th~ gii c~ng nhu Vi~t Nam d~ c~ nhi~u chuong trinh can thi~p phong chong thuong tich do tai nan d~ v~ dang dugc tri~n khai nhi~u dia phuong trong c~ nu~c Nhung tai huyen Th~p Mu~i, tinh Dong Th~p ti trudc d~n nay chua c~ nghi~n cru n~o lien quan d~n v~n d~ nay D~ bi~t c th~ loai thuong

I

, tich do tai nan n~o thuong x~y ra, nguy~n nh~n x~y ra, t d~ gi~p cc co quan ch~c ,n~ng, v~ ng~nh y t~ huy~n Th~p Muoi c~ co so x~y dng chuong trinh, k~ hoach phong chong thuong tich do tai nan s~t hop vi tinh hinh thue t~ ~ dja phuong,

I

3

Chuong I T~NG QUAN T~I LIU

1.1 Dinh nghia v~ ph~n loai throng tich do tai nan (the WHO) [67]

1.1.1 Throng tich (Injury)

Thuong tich do tai nan l~ tinh trang thuong t~n thyc th~ c~a co th~, l~ k~t qu~ c~a sy phoi nhim c~p tinh v~i n~ng lung (n~ng luong n~y c~ th~ l~ co hoc,

nhi~t, btc xa, n~ng luong di~n, h~a hoc, hay tu) N~ng luong nay tuong tac v~i

co th~ bing m@t s~ long hay ty l~ vugt qu~ ngu~ng chiu dmng sinh l c~a co th~ Trong m@t v~i truong hop, thuong tich l~ k~t qu~ c~a s thi~u ht ca c~c

nhan t~ duy tri s song ( trong ch~t du6i, b~p c~ hay ch~t c6ng ) th~i gian gi~a phoi nhi~m v~ s xu~t hi~n ca thuong tich l~ r~t ng~n

1.1.2 Tai nan (ACCEDENT): Tai nan l~ m@t s ki~n x~y ra khong c~

ch t~m, d~n d~n mt thuong tich r rang Ph~n l6n c~c thuong tich do tai nan-c~ th~ phong ng~a dugc

1.1.3 Ph~n loai throng tich: thuong tich dugc chia lam 3 loai [67], [98], [102], [104]:

Thuong tich kh~ng ch~ ( Unintentional injury ): L~ loai thuong tich g~y ra m@t c~ch v~ tinh, khong c~ suy nghi tinh to~n tru~c khi tay nan x~y ra bao

go c~c loai tai nan sau:

•• Tai nan giao th~ng

• Ng~

• Tai nan lao dong

•• Bong

•• Du~i nu~c

4

•• D@ng v~t t~n c~ng v~ mt s~ tai nan thuong tich kh~c nhu ngat, s~c, dj v@t

Thong tich c~ ch Y ( intentionl injury ): l~ loai thuong tich do minh

g~y ra nhu tu t hoc bao luc h~nh hung do ngu~i kh~c gay ra bao gom c~c loai:

•• Ty t~

•• Xung d@t gi~a c~ nh~n v~i c~ nh~n trong c@ng dong

•• Bao le gia dinh

··.X~m pham tinh duc

• Lam dung tr~ em (loai thuong tich nay nh~m ch(ng t~i kh~ng dua v~o ' nghin cu)

Thuong tich khong ph~n loai

Thuong tich khong ph~n loai: L~ nh~ng trung hop thuong tich khong

, ph~n bi~t dugc c~ ch tam hay khong

Hi~n nay t~ ng~ thuong ding l~ thuong tich (injury) vi theo Haddon v~ Baker [67], Gordon [96]: s dung thu@t ngt "tai nan" khong nh~ng chi gay ra s

,mo h~ v~ ng~ nghia, m~ thuc s con han ch~ s c~ g~ng lam gi~m thuong tich 'do tai nan, b~i vi nhi~u ngu~i nghi d~n "tai nan" nhu l~ m~t di~u kh~ng don tru~c dugc, mot di~u ng~u nhi~n, do "s6 m~nh" do d~ khong th~ phong tr~nh duoc

Theo b~ng ph~n loai Quc t~ v~ cc b~nh t~t ICD-10 [7] thi c~c thuong

,tich duoc s~p x~p v~o chuong XIX, bao gom c~c v~t thuong, ng@ d@c v~ h~u qu~ c~a m@t s~ nguyen nh~n b~n ngo~i, n~ d~ duoc m~ h~a t~ S00-T98 Trong

1.1.4 Kh~i ni@n v~ c~c loai throng tich do tai nan:

1.1.4.1 Throng tich do giao th~ng: Thuong tich do giao th~ng l~ nh~ng thuong tich x~y ra tr~n du~ng khi tham gia giao th~ng, do c~c phuong ti~n giao thong di lai gay h@u qu~ cho m@t hoc nhi~u ngu~i bij ch~t v~ c~ it nh~t m@t phuong ti~n giao th~ng lien quan Ch~n thuong giao thong c~ng bao gom nh~ng

va cham gi~a xe v~i xe, xe vi ngu~i, xe v~i dong v@t, nh~ng v~t c~ djnh tr~n dung v~ c~c truong hop t nga

1.1.4.2 Throng tich do tai nan sinh hoat: Thuong tich do tai nan sinh hoat thu~ng do do c~c nguyen nh~n nhu: t~ ng~ trong lc ding l~m vi~c, t~ ng~ khi di c~u thang, tr~n b~c thang cao, g~c san nh~

1.1.4.3 Throng tich trong lao d@ng: Thuong tich trong lao dong l~ nh~ng truong hop thuong tich x~y ra d6i v~i ngu~i lao d@ng khi di t~ noi d~n noi lam vi~c hoc thuc hi~n cc nhu c~u sinh hoat c~n thi~t cho di song m~ lu@t lao dong cho ph~p

1.2 So luge lich s~ v~ throng tich do tai nan [103]

N~m 1917, m@t vu va cham gi~a con t~u ch~ v~ khi ca Ph~p v~ t~u v~n t~i ca Na Uy d~ gay ra m@t v n~ l6n tai v~ng Halifax, Nova Scotia, m@t vung ch~t hep, dong d~n cu, gay n~n m@t th~m hoa lam ch~t 2.000 ngui, bi thuong 9.000 ngu~i v~ kho~ng 31.000 ngu~i bi m~t nh~ ~ Nu~c M v~ Canada d duoc

d nghi h~ trg v~ y t~ Mot d@i y t~ ca bang Boston du~i s chi huy c~a B~c sf

6

Wiliam E Ladd - m~t bc sf ngoai khoa c~ sang d d6i ph~ v~i th~m hoa n~y W.E.Ladd d~a chu~n bi thu~c, phuong tin, TTDTN chua dugc quan tam, vi giai doan n~y c~c b~nh djch dang ho~nh h~nh tr~n kh~p th~ gii, v~o kho~ng gi~a nhtng n~m 1940, TTDTN bat d~u n~i I~n ~ h~u h~t c~c nu~c phuong Tay v~

My Tir 1955-1970: C~c nghi~n cru v~ TTDTN ch~ y~u t@p trung v~o c~c Iinh vuc c~p cu chn thuong v~ chinh hinh T~m quan trong ca v~n d~ TTDTN da duoc d~nh d~u b~i d~u n~m 1966 Khi Izant v~ Hubay k~u goi su quan tam c~a

c@ng d~ng v~i s~ ngu~i ch~t v~ tan t~t do c~c TTDTN gay ra Tu d6 TTDTN da

dugc quan tam m~t c~ch dng m~c hon N~m 1969 dugc dnh d~u nhu nhu m@t bu~c ngo~t trong v~n d~ nghi~n cru TTDTN khi t~ b~o "Accidental Death and Disability: The Neglected Disease oF Modern Society" duoc xu~t ban tai My, d~n d~n da dugc thay d~i c~c nh@n thrc c~a cc chuyen gia y t~ trong linh vrc ch~n thuong, nhin nhn TTDTN nhu l~ mot b~nh djch

Tu 1970 1985: n~m 1972, hi phu thu~t nhi duoc th~nh l~p ~ My, trong d~ c~ y ban ch~n thuong v~ tr~ em Nhung ti~n b~ quan trong trong th~i ky nay d6 l~ ting bu~c hinh th~nh, t~ ch~c mang lui c~p cu ch~n thuong Nhi~u ti~n

b trong h~i src, di~u trj n~i khoa d~ gop ph~n lam cho hi~u qu~ di~u tri chn thuong dugc t~t hon; kh~i ni~m th~i gian vang trong c~p cu ch~n thuong dupc Cowley dua ra, gip cc trung t~m c~p cru ch~n thuong ch~ nhi~u d~n cng t~c c~p cu ban d~u ngo~i vi~n v~ van d~ v~n chuy~n nan nh~n Na d~u nh~ng

nm 1980 l~ th~i ky c~ng c~ v~ ph~t tri~n nhanh ca ng~nh ch~n thuong tr~ em N~m 1981 vi~n nghi~n cu ch~n thuong tr~ em Kiwanis d dugc th~nh l~p tai Boston My, t d~ v~n d~ nghi~n cu thuong tich do tai nan d~ duoic tri~n khai m~t c~ch rng r~i v~ to~n di~n tr~n c~c Iinh vc di~u tri, t chc mang lui c~p cru v~ v~n d~ ki~m so~t phong ng~a thuong tich do tai nan

•

7

V~n d~ ki~m so~t v~ phong ng~a thuong tich do tai nan cho ti nh~ng n~m

1980 it dugc quan t~m, moi n~ Iuc d~u t~p trung v~o v~n d~ c~p cu ch~n thuong

vi c~n r~t nhi~u ngu~i quan ni~m, thuong tich do tai nan l~ do dinh m~nh d cho r~ng h~u h~t c~c trung h@p thuong tich do tai nan d~u kh~ng th~ bi~t v~ phong tr~nh duoc, d~ l~ do s~ ph@n, do dinh m~nh [98], [100], Vi~c ki~m so~t phong ng~a m~i chi dugc c@ng dong Qu~c t~ thuc s quan t~m trong khoing hon m~t th~p ky tr~ lai day

Nm 1989, hi nghi Qu~c t~ v~ ki~m so~t phong nga TTDTN I~n th

nht d~ dugc t~ chc y t~ th~ gidi (WHO) t ch~c tai Thuy Din Vi s tham gia ca hon 50 qu~c gia, h@i nghi d~ n~u len mc d@ nghi~m trong ca TTDTN gay ra tr~n to~n c~u v~ d~ ra c~ng b~ chung k~u goi c~c qu~c gia tr~n to~n th~

gi~i c~ng hop tac trong c~ng t~c phong ch~ng TTDTN, ~y dmng c@ng dong an to~n Ti n~m 1989 d~n nay d~ c~ 6 h~i nghij v~ ki~m so~t v~ phong ng~a TTDTN do t~ ch~c y t~ th~ gidi (WHO) t~ ch~c Di~u nay da n6i l~n mc d@

nghiem trong ca TTDTN gay ra cho s~rc kh~e c@ng dong [104], [105] Tuy nhien cho d~n nay, vin d~ phong ng~a TTDTN m~i dugc quan tam nhi~u ~ c~c nu~c ph~t tri~n, c~c nu~c cng nghi~p h~a, con c~c nu~c dang ph~t tri~n, vn d~ n~y con it dugc quan t~m

Truc n~m 1997, van d~ nghi~n cu phong ng~a TTDTN trong c@ng dong

it dugc quan t~m ~ nu~c ta N m 1997 chuong trinh phong ch~ng TTDTN x~y dung c@ng dong an to~n mdi bat d~u dugc nghi~n cu v~ tri~n khai thi di~m tai Vi@t Nam v~ v~a qua nu~c ta mi dua ra v~ b~t d~u dugc tri~n khai chinh sch Qu~c gia v~ phong ch~ng TTDTN Hi nghi qu6c t~ ~n th nh~t v~ tri~n khai chinh s~ch Qu~c gia v~ phong ch~ng TTDTN da duoc t~ chc tai H~ Ni ng~y 17-08-2002 [15], [87)

I

8

1.3 Tinh hinh thong tich do tai nan trong v~ ngo~i nu~c

Theo UNICEF [93], TTDTN nguyen nhan hang d~u gay ti vong cho t~t c~ c~c nu~c ph~t tri~n, uc tinh chi~m kho~ng 40 % c~c truong hop ti vong ~ la tu6i tr 1-14 tu~i c~c nu~c thu@c OECD, m~i n~m u~ tinh c~ kho~ng 20.000 tr~ ch~t do TTDTN nhu TNGT, thuong tich c~ ch~ dinh, du6i nu~c, ng, bong,

ng d@c v~ TTDTN g~y ra C 100.000 tr~ em sinh ra c~c nuc thu~c OECD

thi c~ kho~ng 200 tr~ ch~t tru~c 15 tu~i do bi TTDTN Nguy~n nhan t vong thuong tich do tai nan c~c nu~c thu@c OECD nhu sau:

Sung 1%, ng@ d@c 2%, nga 4%, b~ng 7%, thuong tich c6 14%, du6i nu~c 15%, loai kh~c 16%, tai nan giao thong 41%

B~ng 1.1 Ty l~ t~ vong thong tich do tai nan ~ tr~ em 1-14 tu~i so vii tr

Tai Australia, theo Smith JO v~ lavender G [99], TTDTN c~ng l~ nguyen

nh~n d~u gay t vong ~ la tu~i tr 1-44, tr~ em dudi 12 tu~i, t vong do TTDTN chi~m kho~ng 50 % tng s~ t vong chung tr~ vi th~nh ni~n v~ d~n ~ng tr~ tu~i, t~ vong vi TTDTN chi~m t6i 70 % tr~n tong s~ t~ vong chung Theo Theo James Harrion, u~c tinh tai Australia c 1 truong hop t vong do TTDTN thi c6 40 truong hop ph~i nh@p vi~n, 800 truong hop phi ti c~c b~c si v~ c6 kho~ng 4000 truong hop TTDTN m~i xay ra

Tai Ph~p theo Chevallier B [106], v~ Tursz A, TTDTN tr~ dang l~ m@t v~n d~ quan trong trong y t~ cng dong, TTDTN I~ nguyen nhan du phi nh~p vi~n, t vong v~ t~n t~t ~ tr~ du~i 15 tu~i Nm 1984 t6 chic sc kh~e c@ng dong d~ dua ra v~n d~ "sc khe ~ Ph~p" B~n b~o c~o d~ n~u r~ sr hghi~m trong ca TTDTN trong sc khe c@ng dong v~ dua ra v~n d~ phong chong TTDTN l~ m@t uu ti~n trong ch~m s~c s(c kh~e c@ng dong

1.3.2 Tinh hinh TTDTN ~ cc nu~c dang ph~t tri~n

I

i

10

Truc day ngu~i ta nghi ring TTDTN chi x~y ra c~c nu~c pht tri~n, l~ do

sy ph~t tri~n c~a qu~ trinh c~ng nghi~p h~a, d~ thj ha v~ co gii h~a Di~u nay khong dung v~i thc t~ Vi tai c~c nu~c dang pht tri~n TTDTN x~y ra thu~ng xuyen v~ h@u qu~ nghi~m trong hon nhi~u [101] Theo thong k~ c~a UNICEF [93], ~ c~c nu~c dang ph~t tri~n theo u~ tinh m~i n~m c~ kho~ng 1 tri~u tr~ du~i 15 tu~i ch~t vi thuong tich do tai nan, chi~m 98% trong t~t c~ cc tru~ng hop tu vong vi thuong tich do tai nan ~ tr~ em tr~n th~ gii v~ cc nu~c dang ph~t tri~n Cr 100.000 tr~ sinh ra thi c~ hon 1.000 tr~ s~ ch~t truc 15 tu~i vi TTDTN Ri~ng tai nan giao thong mi n~m ch~t kho~ng 240.000 tr~

11

Bang 1.2 So snh ty l@ t~ vong thuong tich do tai nan tr~n 100.000 d~n ~

m@t s~ nu~c dang ph~t tri~n v~ m@t s~ nu~c cng nghi@p (~ moi la tu~i theo th~ng k~ c~a WHO), 1986 -1996 [95]

Ten nuc Ty I¢ t~ vong/ 100.000 dan

12

1.3.3 Tinh hinh tai nan thong tich Vi@t Nam

Khi~u Thi Qunh Trang ( 2005-2997 ) [74], Cue Y t~ d phong v~ m6i tru~ng "Tinh hinh t vong do thuong tich tr~n to~n qu~c n~m 2005-2007, K~ qu~ s~ li~u s~ li~u t vong thuong tich do tai nan n~m 2005-2007 cho th~y, xu

hu~ng ti vong do tai nan thuong tich ng~y c~ng gia tang, nm 2005 c6 31.052

trurong hop ti vong vi thuong tich do tai nan, n~m 2006 con s~ n~y l~ 32.175

(t~ng 3,5%) v~ n~m 2007 la 38.842 truong hop (t~ng 19,7% ) Khi ph~n tich theo vung sinh th~i, th~y s~ trung hop t~ vong vi thuong tich do tai nan cao nh~t tai D~ng b~ng song H~ng trung binh m~i n~m c6 6.616 truong hop (chi~m 19,5%

tr~n tong s~ t vong do tai nan thuong tich tr~n to~n qu~c), v~ng Dong Nam B~ l~ 5.539 truing hop (chi~m 16,3%) v~ v~ng dong b~ng song Cu Long l~ 5.208

truong hop (chi~m 15,3%)

I •

13

B~ng 1.3 Tong s~ t~ vong v~ ty l~ t~ vong thuong tich do tai nan tr~n to~n

14

B~ng 1 4 T vong vi thong tich do tai nan theo nh~m tu~i

( ngu~n : th~ng k~ t~ vong thong tich do tai nan theo s~ t~ vong A6 ­

YTCS c~a 64 tinh /th~nh ph~)

Trong t~t c~ c~c nguy~n nhn g~y t vong thuong tich do tai nan, thi tai nan giao th~ng l~ nguy~n nh~n hang d~u gay ti vong Trung binh m@t n~m c 100.000 d~n thi c~ khong 21 ngu~i tr vong vi thuong tich do tai nan giao thong Ti~p d~n l~ du~i nu~c (trung binh kho~ng 8,5/100.000 dan) v~ tu t~

(trung binh 5/100.000 d~n) Nh~ng con s~ n~u tr~n d~ cho th~y pham vi v~ m'c d~ nghi~m trong c~a thuong tich do tai nan d Vi&t Nam hi~n nay Do v~y, su quan t~m h~ trg v~ kinh phi v~ nhn lc cho vi~c phong ch~ng thuong tich do tai nan l~ r~t can thi~t tai Vi~t Nam nh~m g~p ph~n l~m gi~m ty l~ m~c, ch~t, tan t@t

vi thuong tich do tai nan ~ mi khu vurc v~ c~ nuc

Ty su~t t vong do thuong tich do tai nan cao nh~t trong nh~m tu~i 20 - 59 v~ c~ xu hung tang, n~m 2005 l~ 35,2/100.000 dan, n~m 2006 l~ 36,3/100.000 d~n v~ nm 2007 l~ 37,3/100.000/100.000 d~n Nh~m 15- 49 tu~i trung binh

> 60 73,4 102,6 51,6 74,3 102,4 53,4 76,8 96,4 60,1

2006, tai nan thuong tich v~ t~n t~t lam t~n hai d~n hai tri~u tr~ em mi n~m Hang n~m c hon 875.000 tr~ em dui 18 tu~i t~ vong, trong d~ hon 10 tri~u bj thuong t~t vi TTDTN c~n c~ s can thi~p c~a y t~, trong s~ d~ c nhi~u tr~ bi t~n t~t su~t di Nguyen nhan do TNGT (27%), du~i nu~c (21%), bong (11%), ng~ (5%), bao luc (4%) v~ tr t (2%) Cc nguy~n nhan do TTDTN kh~c chi~m kho~ng 30%

Th6ng k~ tinh hinh tu vong do b~nh t~t v~ tai nan thuong tich tai b~nh vi~n

n~m 1976 - n~m 2007 cho th~y xu hung ty 1 t~ vong do b~nh truy~n nhi~m gi~m manh, tr 53,06%, n~m 1976 d~n 15,41% n~m 2007 Ngugc lai, t vong do tai nan thuong tich c~ xu hung tang nhanh t 2,23% n~m 1976 t~ng 24,47% n~m 2007 Viet Nam trong nh~ng n~m g~n d~y tai nan thuong tich ng~y m@t gia t~ng v~ l~ m@t trong nh~ng nguy~n nh~n hang d~u gay tu vong tai c~c b~nh vi~n B~o c~o thong k~ ca ng~nh Y t~ v~ tinh hinh t~ vong thuong tich do tai nan tr~n to~n qu~c tr 2005-2008 cho th~y, trung binh m6i n~m c~ tr~n 34.000 ngu~i t~ vong vi thuong tich do tai nan Ty su~t t vong trung binh thuong tich

do tai nan c~a ngu~i Vi~t Nam trong 4 n~m g~n day l~ 45,4/100.000 ngu~i Ty l~ t~ vong do tai nan giao thong ding hang d~u trong c~c nguy~n nh~n tu thuong

tich do tai nan, chi~m 44,8% Trong 4 n~m g~n d~y, trung binh m~i n~m tai nan giao thong d~ cu~p di sinh mang ca 15.000 ngu~i dn Vi@t Nam ( Theo bo c~0

t vong ng~nh Y t~) Tai nan thuong tich tr~ em l~ m@t trong nh~ng nguyen nhan

16

'

chinh g~y t vong v~ tan t~t cho tr~ du6i 19 tu~i 6 Vi@t Nam Theo b~o c~o tr vong c~a ng~nh y t~, trong 3 n~m 2005-2007, s6 tr~ em vi th~nh ni~n trong d~ tu~i 0 -19 tu~i bi thuong tich do tai nan thuong tich l~ 556.981 truong hop, trong d~ t vong l~ 22.031 truong hop tmg binh m~i n~m ch~t 7300 tr~ vi thuong tich

do tai nan, chi~m t 1¢ 22,3% trong tong s t vong do tai nan thuong tich tr~n to~n qu6c Trong d~ t vong tr~ em nh~m tu 0-4 tu~i chi~m 30%, t 5-9 tu~i chi~m 23%, tr 10-14 tu~i chi~m 26%, 15-19 chi~m 21%

Theo nghi~n cu c~a Trinh Xu~n D~n v~ c~ng sy (2008) [38], thc trang tai nan thuong tich ~ hoc sinh trung hoc co so tai th~nh ph~ Th~i Nguy~n cho th~y

ty l~ tai nan thuong tich chung l~ 6,5%, trong d~ s6 ty l~ tai nan thuong tich ~

hoc sinh nam: 54,35, hoc sinh ntr: 45,7% S6 l~n hoc sinh bi tai nan thuong tich m@t ln cao hon hai l~n (nam 34,2%, n~ 32,4%) Nguy~n nhan ch~n thuong x~y

ra gp nhi~u nh~t l~ tai nan sinh hoat tai gia dinh (44,7%) ti~p theo l~ tru~ng hoc (17,5%) v~ tr~n du~ng di (14,9%), khu th~ thao (10,5%), ~ c~c noi kh~c chi~m

ty l¢ th~p hon Ho~n cinh x~y ra ch~n thuong ch~ y~u dang di chuy~n tr~n duo~ng (28,9%, choi th~ thao 22,8% v~ lam vi~c tai nh~ 18,4%) Ti thuc trang tai nan thuong tich cho th~y nh~ truong can phi hop vi gia dinh t~ng cung gi~o duc phong ch~ng tai nan thuong tich cho hoc sinh Trong gi~o dpc phong chong tai nan thuong tich can ch trong ho~n c~nh x~y ra tai nan thuong tich v~ dc

tinh v~ gi~i ca hoc sinh

Nguy~n Ngoc An (2010) [1] v~ tinh hinh tai nan thuong tich c~a nguoi lao dong duoc kham giam dinh tai h~i dong gim dinh y khoa tinh Tin Giang trong

3 n~m 2007-2009

Tu~i c~a di tugng bi tai nan thuong tich t~ 18-60: nh~m 41-60 tu~i l~

5 1 , 6 1 % v~ nh6m 18-40 tu~i l~ 48,39%; Gii tinh: s~ nam bi tai nan thuong tich

V~ th~i gian: tai nan x~y ra ~ t~t c~ c~c thing trong n~m, thing nhi~u nht l~

20 truong hop v~ th~ng it nh~t l~ 1 1 trurong hop

Trong 3 n~m 2007, 2008, 2009, s tru~ng hop bi tai nan l~n lugt l~ 63, 60,

63, S~ bi tai nan giao thong l~ 1 1 5 (61,83%), s~ tai nan lao dong l~ 71 (38,17%) S~ bi thuong tich nhe l~ 153 (82,26%), thuong tich n~ng I~ 33 (17,74%), t~n thuong xurong 1 1 0 (59,14%), da ch~n thuong 46 (24,73%), phn m~m 22 (11,83%), s9 n~0 7 (3,76%), bung 1 (0,54%)

Theo Nguy~n H~ng Tu v~ c@ng s (2002) [81] v~ nghien cru nguyen nhan tai nan thuong tich tai 40 x~ x~y dung c@ng dong an to~n thi s6 long m~c n~m

2002 1~ 5777 truong hop t~ng hon so v~i n~m 2001 l~ 604 truong hop, nhung ty

l~ tu vong c~a nm 2002 gi~m so v~i n~m 2001, do d~ ty 1~ m~c trung binh n~m

2002 tai 7 tinh l~ 1462/100.000 dan, ty l~ t~ng so vi n~m 2001 nhung ty l~ ti

vong gi~m, t~ vong 32/100.000 dn (n~m 2001 t 1¢ mac 39/100.000 dan, ty l¢ t

vong 37/100.000 d~n) Tinh Lam Dong c~ ty l~ m~c 4061/100.000 d~n, t I~ t~

vong 39/100.000 d~n, l~ tinh e~ ty l~ m~c, t vong/100.000 d~n cao nh~t S m~c t@p trung ~ nh~m tu~i ti 16 - 30 (38,31%) v~ nhm 3 1 - 45 (23,33%) Ri~ng Ninh Binh, s~ mc c~a nh~m tu~i tu 6-15 cao nh~t, 39% S t~ vong nh~m tu6i tr 16-30 cao nh~t 38,28%, ti~p d~n l~ nh~m 31-45 tu~i 29,69% Th~a Thi~n Hu~, s6 t~ vong ch~ y~u nh~m tu~i 6-15 (50%) Tai nan giao th~ng c~ s~ m~c cao nh~t 43,24%, ng x~p th 2 vi s m~c chi~m 13,15%, ch~n thuong do cong

cu lao dong chi~m 10,25%, t~ vong do tai nan giao thong cao nh~t chi~m

18

58,91%, do du~i mudc 11,63%, do tu t~ 8,53% V~ nguy~n nh~n m~c tai nan thuong tich tai H~ n@i v~ Quang ninh, bao luc trong gia dinh v~ c@ng dong c~ng chi~m m@t ty l~ In (18,97% v~ 16,01%), tai Long An v~ Hung Yen tai nan thuong tich do c~ng c lao d@ng lei chi~m ty l¢ ding k~ (15,97% v~ 24,13%) V~ nguyen nhan gay t~ vong, sau tai nan giao thong, tai H~ Ni ty 1~ do ng~ chi~m 21,43%, tai Qu~ng Ninh, Ninh Binh, d~c bi~t l~ Long An v~ Th~a Thi~n Hu~, ty le du~i nu~c r~t cao (17,95%,11,11%, 66,67% va 33,33%) S~ m~c d n~ng d~n cao nh~t l~ 31,92% ti~p d~n l~ hoc sinh sinh vi~n,35% Ninh Binh v~ Tha Thi~n Hu~ c6 s~ m~c ~ hoc sinh sinh sinh vi~n cao nh~t (44,19% v~ 26,52%) S t vong ~ nh~m n~ng d~n cao nh~t la (> 50%), ti~p d~n l~ hoc sinh sinh vi~n (14,84%) S m~c lien quan d~n tai nan x~y ra tr~n du~ng di cao nh~t (46,25%), ti~p d~n l~ tai nh~ (22,81%) T~ vong lien quan d~n tai nan tr~n dung

di cao nh~t t~t c~ c~c tinh S t vong x~p th 2: tai H~ Ni l~ tai nan gia dinh, tai Quang Ninh l~ tai nan tai tru~ng hoc, tai Ninh Binh, Th~a Thi~n Hu~ v~ Long

An l~ tai nan tai ao bi~n song h~

Mc do ch~n thuong n@i tang cao nh~t l~ 63,23%, ti~p d~n l~ g~y xuong 14,94% T vong do ch~n thuong so n~o th~p 4,91%, ri~ng tai H~ Ni dat tr~n 32% Sau khi bi thuong, bnh nh~n dugc v~n chuy~n bing phuong ti~n c~ nh~n chi~m cao nh~t (78,36%), goi xe c~p cu chuy~n tuy~n chi~m ty l& 9,8% Sau c~c phuong ti~n c nhan, tai Quang Ninh, s~ truong hop tai nan thuong tich goi

xe c~p cru chuy~n tuy~n chi~m 41,1%, tai H~ Ni, s6 trur~ng hop thuong tich goi xe c~p cru djch vu d~n tram c~ng chi~m ty l~ ca0 (11,38%)

Theo Nguy~n Dc Hy (2008-2009) [54], d~nh gi~ b~nh nh~n tai nan giao th~ng du~ng b tai khoa c~p cu b~nh vi~n Hu Nghi Vi~t Nam Cu Ba Dong H~i trong 2 n~m 2008-2009 Tren to~n th~ gi~i c~ng nhu d Vi~t Nam, s~ vu tai

19

.

nan giao thong, s~ ngu~i ch~t v~ bj thuong lien tuc gia t~ng hang n~m Theo

thng k~ c~a ~y ban an to~n giao thong qu~c gia n~m 2008, tai Vi~t Nam xay ra 11.552 vu tai nan l~m ch~t 10.937 ngu~i v~ lam bi thuong 7413 ngu~i Trong d~ tai nan giao thong du~ng b~ chi~m 94% t6ng s~ c~c tru~ng hop, chi~m 97% s6

ngu~i ch~t v~ 96% s6 ngu~i bi thuong Tr thc trang tai nan giao thong tr~n, ti~n h~nh nghi~n cru c~c trung hop bi tai nan giao thong den kh~m v~ di~u tri

tai khoa cap cru b~nh vi~n h~u nghj Vi~t Nam - Cu Ba Dng H~i tinh Quang

Binh n~m 2008-2009 k~t qu~ nghi~n cu cho th~y s~ truing hop tai nan giao thong n~m 2009 t~ng dang k~ so v~i n~m 2008 n~m l~ 1.309 truong hop, n~m

2008 l~ 1.106 truong hop 77,59% tru~ng hop l~ nam gii, 22,41 % nan nh~n l~ n~ gii N~m 2008 c6 239 truong hop t vong, nm 2009 c6 262 tru~ng hop t

vong

Theo Hoang Thi Phuong v~ c@ng su (2005) [69], v~ djch t~ hoc tai nan

thuong tich ~ d~ng b~ng song Hong - Vi~t Nam thi ty l~ m~c tai nan thuong tich

c~a ngu~i d~n tinh H~i Duong l~ 16,8%, H~ Ni l~ 22,8%, v~ d H~ Tay l~ 21,8% Ty l~ m~c tai nan thuong tich tinh tr~n 1000 d~n/n~m H~i Duong l~

21,3 H~ N6i 27,8, ~ H~ Tay 21,1 v~ chung 23,4 s phan b~ n~y c~ s kh~c bi~t

r~t r6 git~a H~ Ni, H~i Duong v~ H~ Tay (p<0.05) K~t qu~ nghi~n cru cho

th~y ty l~ m~c ty l~ thuong tich gi~a nam v~ n~ gi~a c~c tinh g~n nhu tuong duong nhau kh~ng c~ sy kh~c bi~t dng k~ (p<0.05)

Nh~m tu6i 50-54 c6 ty l~ m~c cao nh~t (35.8/1.000), sau d6 d~n nh6m 0-4 v~ tr 5-9 (29,1/1.000), ti~p sau n~a l~ nh~m tu~i 35-39, 60-64 v~ tr~n 65 (24,6, 24,1, 24,2/1.000) va th~p nh~t l~ nh6m tu~i tr 15-19 (18.14/1000)

Tai nan thuong tich kh~ng ch djnh chi~m t6i 98,1% tr~n t~ng tai nan

I

thuong tich, trong khi d~ tai nan thuong tich ch~ djnh chi chi~m 1,9% Tai nan '

' '

65 tu~i Loai phuong ti~n gay tai nan giao thong nhi~u nh~t l~ m~ t~-xe may (56,3%), sau d6 d~n xe dap, ngu~i di b6, 6 t~ v~ xich 16 l~n lurot l~ 22,3%, 12,2%, 7,7% va 1,5%

Dia di~m x~y ra tai nan giao thong ch y~u l~ ~ tr~n du~ng (54,2%), khu vuc ngo~i nh~ 2% v~ trong nh~ 18,1%, cn c~c khu vrc kh~c chi~m ty l~ kh~ th~p

Hoat dong c~a nan nh~n khi bj tai nan thuong tich ch~ y~u l~ di~u khi~n

phuong ti~n giao thong (28,7%), ti~p theo l~ dang lam nh~ng c~ng vi~c tr~ long v~ kh~ng dugc tr~ luong (26,7%) sau d6 l~ hoat dong ng, nghi ngoi, gi~i tri (8,2%)

B ph~n bi tai nan giao thong nhi~u nh~t l~ ~ ch~n (24,0%), d~u (22,9%), vai (18%), b~n ch~n (17,9%) v~ tay la (19,1%)

S nan nh~n bi tai nan thuong tich ph~i nh~p vi~n chi~m 85,5/1000 ngui/n~m, trong d~ tai nan thuong tich do giao thong chi~m 44,6% Nan nh~n

bi tai nan giao thong c~ th~i gian nm vi~n cao nh~t (12,93 ng~y), ti~p theo l~ nan nh~n bi bong (10,9 ngay) V~ m~t t~ng th~ s~ ng~y trung binh khi~n nan nh~n ph~i nghi lam vi~c do tai nan thuong tich l~ 31,4 ng~y, nghi hoc 15,5 ng~y v~ c~n s gi~p d~ ngu~i kh~c (4 ng~y) Phn In nan nh~n sau khi dugc di~u trj tai b~nh vi~n tr~ lai binh thuong (75,2%), tuy nhi~n c~ng con g~n 25% s6 nan

21

nh~n ph~i chiu h@u qu thuong t@t su~t di nhu khi~m thj, di~c, di t@t tay, ch~n v~ t~m than

Ph~n l6n tai nan thuong tich x~y ra d~u ~nh hung d~n th~n kinh ca nan

nh~n v~ gia dinh nan nh~n (72,1%), khong ~nh hu~ng gi (29,1%)

Mai Thi Thanh (2001-2005) [80], H@i nghi an to~n giao thong qu~c gia 21/12/2006 cho bi~t s~ vu tai nan giao thong n~m 2005 l~ 1 1 1 4 1 vu, s~ ngu~i ch~t l~ 1 1 1 8 0 ngu~i, n~m 2006 s~ vu l~ 13,140 v~ s ngu~i ch~t l~ 11.243, binh qu~n x~y ra 39 v tr~n ngay v~ 43 ngu~i ch~t tr~n ng~y

Ngo~i tai nan giao thong (khong 50%) c~c tai nan thuong tich kh~c thu~ng g~p tai c@ng dong nhu ng~, tai nan giao thong, bong, ng@ d@c, bao lc, du~i nu~c l~ nh~ng nguy~n nhan gay n~n hang ng~n truong hop t~ vong m~i n~m

B lao dng thuong binh v~ x h@i (2011) [18], Th6ng b~o tinh hinh tai nan lao d@ng n~m 2011, tr~n to~n qu~c d~ x~y ra 5896 v tai nan lao dong l~m 6154 ngu~i bi nan, trong d~: S6 vu tai nan lao dong ch~t ngu~i: 504 vu S6 ngu~i ch~t: 574 ngu~i S6 v tai nan lao dong c~ hai ngu~i bj nan tr~ len: 90 v S~ ngu~i bi thuong n~ng: 1 3 1 4 ngu~i Nan nh~n l~ lao dng n~r: 1363 ngu~i C~c dja phuong d~ x~y ra nhi~u vu tai nan ch~t ngu~i nht l~ TP H Chi Minh, Binh Duong, H~ N6i, D~ng Nai, Quang Ninh, H~i Phong

Nh~ng nghe c~ ty l~ x~y ra tai nan lao d@ng nghi~m trong cao:

Lao d@ng gi~n don (trong khai th~c m~, x~y dung, cong nghi~p .), 93 ngubi ch~t chi~m ty l& 16,2% tr~n tong s~ ngu~i ch~t vi tai nan lao dong

Khai th~c v~ x~y dng: 68 ngu~i ch~t chi~m ty l 11,84% tr~n t~ng s6 ngu~i ch~t vi tai nan lao dong

22

Gia c~ng kim loai, co khi v~ c~c tho c6 lien quan: 37 ngu~i ch~t, chi~m ty

1& 6,44% tr~n t~ng s~ ngu~i ch~t vi tai nan lao dong

Tho v~n h~nh m~y, thi~t bj s~n xu~t v~t li~u sn xu~t: 30 ngu~i ch~t, chi~m

ty l& 5,22% tr~n t~ng s~ ngubi ch~t vi tai nan lao d@ng

L~p rap v~ van hanh m~y: 20 ngu~i ch~t, chi~m ty 1& 3,48% tren tong s6 ngu~i ch~t vi tai nan lao dong

Nhtng y~u t6 ch~n thuong gay ch~t ngu~i c~ ty l~ cao

Roi ng~ c~ 1 5 1 ngubi ch~t, chi~m ty 1& 26,3% tr~n tong s~ ngu~i ch~t vi tai

+ CTN do tai nan giao thong kh~ ph~ bi~n chi~m 72,7% c~c trung hop ch~n thuong nguc do c~c nguy~n nh~n kh~c nhau v~ x~y ra gan nhu dong du

c~c th~ng trong nm

+ Da s~ b~nh nh~n nam vi n~ng d ruou trong m~u cao Nguy co bi CTN

do TNGT ~ nh~ng ngu~i c nng d ruou trong m~u cao g~p 4,4 l~n

D~o Ph Cu~ng, Ta Tuy~t Binh v~ cs [33], Vien Y hoc lao dong v~ v~ sinh m~i tru~ng (2008), Mc d@ v~ loai ch~n thuong do tai nan giao thong du@c

ghi nh@n tai B~nh vi~n Vien Viet Ti~p - TP Hai Phong

Ch~n thuong giao thong d~ tr~ th~nh v~n d~ to~n c~u, ~nh hung I~n d~n kinh t~,x~ h@i, sc kh~e ca c~c ca nhan, gia dinh, c@ng dong v~ qu~c gia S6 li~u dugc s~ dung v~ tinh hinh an to~n du~ng b? con chua d~ v~ c~c chi ti~u chua dug chu~n h~a lam cho vi~c so s~nh kh~ kh~n Nghi~n cru nay nh~m d~nh gi~ tinh hinh tai nan giao thong dugc di~u tri tai BV Vit Ti~p, x~c djnh t~n thuong v~ d~ xu~t gi~i phap du phong v~ ki~m sot tai nan, nghi~n cru tr~n 541 tru~ng hop tai nan cho th~y: ty l~ nan nh~n nh~m tu~i tu 15 59 chi~m cao nh~t 89,9%, ti~p theo l~ nh~m tu~i tr~n 60 9,2% Tr~n 70% nan nh~n l~ nam gibi, b~ ph~n bi ton thuong chi~m ty I¢ cao nh~t l~ d~u, m~t, c 43,8%, ti~p theo l~ than minh 27% v~ da t~n thuong l~ 11,5% Loai t~n thuong l~ ch~n thuong so n~0, h~m mt chi~m 40,1%, ti~p theo l~ g@y xurong, tr@t khp 39,2%, t~n thuong ph~n m~m 8,7% v~ v~ tang 7,2%

Dao T~n Luc v~ c@ng s (2003) [57], M6t s6 dzc di~m v~ k~t qua di~u tri ch~n thuong bung tai B~nh vi~n Trung uong qu~n di 108 n~m 2003 C6 91 truong hop (83 nam, 8 n~) ch~n thuong bung dugc di~u tri tai khoa pha~u thu~t ti~u h~a tai B~nh vi~n Trung uong qu~n d@i

Tu~i d~i trung binh: 40,2 (dao d@ng tr 8 - 71 tu~i)

La tu~i hay gp nh~t la 15 -45

Nguy~n nh~n: do tai nan giao thong chi~m 54,9%

24

'I

T~n thuong l~ l~ch 25 tru~ng hop chi~m: 27,4%

T~n thuong l~ gan 25 truing hop chi~m: 27,4%

T~n thuong ti~u tr~ng 16 truing hop chi~m: 17,58%

Di~u tri da v~o tinh trang t~n thuong

K~t qui t~t: 79,1% (72 truing hop), bi~n ch~ng apxe du 9,9% (9 truong hop), M~u tu th~nh nang 2,2% (2 tru~ng hop), ti vong 2,2% (2 tru~ng h9p)

D6 Ngoc Hi~u, Nguyn Htu T (2005) [47], Nghien cu d~c di~m djch t~ thuong tich do tai nan c~a b~nh nh~n khi v~o vi~n, lien quan d~n d nng ca ch~n thuong n~m 2005

- Loai TTDTN c6 d@ nng ch~n thuong cao nht l~ TNGT (g~p 64,2%, RTS = 10,76 ± 2,06), 80,5% b~nh nh~n sau tai nan c~ x tri ~ c~c vi~n tuy~n du~i l~: truy~n djch (59,7%); thu~c giam dau (34%) Th~i gian tai nan v~o vi~n du~i 6h: 64%, 58,7% c6 NVYT di kem c~ d n~ng ch~n thuong cao Da ch~n thuong, ch~n thuong so n~o l~ 2 nh~m ton thuong c~ d~ n~ng ch~n thuong v~ ty l~ t vong cao nht: 22,3% v~ 16,6%

- Di~m ch~n thuong RTS c~ gi~ tri quan trong trong danh gi~ d nng v~ ti~n lung ch~n thong khi v~o vi~n RTS < 9 l~ mc ti~n lugng quan trong nguy

co ti vong

D Ngoc Hi~u v~ c@ng su (2005) [48], Nghi~n cu d~c di~m dich t do tai nan c~a b~nh nh~n khi v~o vi~n, lien quan d~n d@ nng ch~n thuong, n~m 2006 K~t qu~ nghi~n cru: TTDTN gp nhi~u ~ nam 76,3%, tu~i tr 15 45: 70,4%, ngh~ nghi~p: lam ru@ng (37,5%) Sr kh~c bi~t d n~ng ch~n thuong tung

25

k~m (58,7%) S kh~c bi~t d n~ng ch~n thuong ~ trng nh~m thuong tich c~ y

nghfa thong ke (p<0,001) Da ch~n thuong (DCT), ch~n thuong so n~o (CTSN) l~ hai nh~m thuong tich c~ d~ n~ng ch~n thuong v~ t l~ t~ vong cao nh~t: 22,3% v~ 16,6% Di~m RTS c6 nghia trong ph~n loai d@ n~ng v~ ti~n Luong b~nh nh~n B~nh nh~n c6 RTS < 9 t vong 78,3%

Theo b~o c~o ca Trung tam Y t~ du phong tinh D~ng Th~p trong n~m (2010) [75], T~ng s~ c~c tru~ng hop bi thuong tich do tai nan 40.286, ch~t 155 trong d6: Tai nan giao thong m~c 17.415/ch~t 82, Tai nan lao dng 3381/ ch~t

01, sic v~t cin, d~t, chich, ht; 672 tru~ng hop/ch~t 00, ng~ 6566/ch~t 04, du~i nu~c 295/ch~t 25, b~ng 725/ch~t 02, ng@ d@c h~a cht, thuc ph~m, the v@t, thuc v~t c6 dc 695/ch~t 01, tr t 1.822/ch~t 16, bao le xung d6t 4.763/ch~t 10, kh~c 4600/ch~t 14 truong hop

Theo s6 lieu b~o c~o c~a B~nh vi~n Da khoa khu vre Th~p Muoi, tinh D~ng Th~p (2010), T~ng s6 c~c loai TTDTN m~c 1904 truong hop, ty 1~ TTDTN/s b&nh nhan di~u tri n@i tr la~ 14,32%, trong d6 TTDTN ch~t 01, TNGT: la 44,32% m~c 844/ch~t 01, TNLD: 2,78% m~c 53/ch~t 00, Sc v~t cn,

dt, chich, ht: m~c 08/ch~t 00, THSH: 20,16% m~c 384 ch~t 00, du~i nu~c: 0,21% m~c 04/ch~t 00, b~ng: 2,46% mc 47/ch~t 00, ng~ d@c: H6a ch~t, thuc ph~m, thuc v@t, thuc vat c~ doc: 2,52% m~c 48/ch~t 00, tr tr: 12,81% m~c 244/ch~t 00, BLXD: 13,81% m~c 263/ch~t 00, kh~c: 0,89% m~c 09/ch~t 00 tru~ng hop

1.3 4 Tinh hinh thuong tich do tai nan tai huy@n Th~p Mu~i tinh Dong Thip [86]

• Ty l~ c~c loai thuong tich do tai nan:

26

Ty l¢ thuong tich do tai nan giao thong 845 truong hop chi~m cao nh~t 66,2%, v~ k~ ti~p l~ thuong tich do tai nan sinh hoat 355 truong hop chi~m 27,8%, th~p nh~t l~ thuong tich do tai nan lao d@ng 77 truong hop chi~m 6%

•• Ty l& t6n thuong co quan tr cao xu~ng th~p:

Ch~n thuong d~u m~t c~ 372 tru~ng hop chi~m cao nh~t la 29,1%, K~ ti~p l~ ch~n thuong chi 351 truong hop chi~m 27,5%, Da ch~n thuong 242 truong hop chi~m 19,0% v~ th~p nh~t l~ ch~n thuong ch@u 2 truong hop chi~m 0,2%

•• C~ch x tri thuong tich do tai nan tai phong kham c~p cu b~nh vi~n

Da khoa khu vc Th~p Mu~i

Ty l~ c~ch x~ tri: bing ra, kh~u, b~ng v~t thuong chi~m 27,0%, ra bing v~t thuong 17,5% va b~t d@ng xurong g~y b~ng nep 5,1% X~ trf di~u trj bing c~ch gi~m dau, truy~n dich, khing sinh cao nh~t l~ 49,5% v~ c6 18,2% xi tri b~ng c~ch gi~m dau

Ty l& x~t nghi~m huy~t hoc cao nh~t 81,3%, x~t nghi~m huy~t hoc, sinh h~a 7,3% v~ sinh h~a l~ 1,5% Ch~n don hinh ~nh X-quang chi~m da s~ 80,2%

- Cong t~c c~p cu ban d~u nan nh~n bi thong tich do tai nan ti B~nh vi~n Da khoa khu vu Th~p mu~i, tinh D~ng Th~p [86]

Ty le nan nh~n bj TTDTN dugc c~p cru ban d~u l~ 81,6% v~ duoc so cap cru dung c~ch la~ 79,4% C~p cu ban d~u tai hi~n tru~ng 17,2% v~ kh~ng dugc

so cru l~ 16,4% Ngu~i tham gia so cru ban d~u cho nan nh~n l~ nguoi nh~ chi~m 14,2%, ngu~i xung quanh 10,6% Tuy nhi~n, ty I¢ CBYT so cu cho nan nh~n chi~m ty l~ turong d6i ca0 68,1%

•• So cu thuong tich do tai nan tai phong c~p cu b~nh vi~n da khoa khu vuc Th~p Mu~i, Dong Th~p

27

So cru gay xuong x tri bing nep c~ djnh chi~m cao nh~t 47,2%, c~ dinh

xuong gay bing b~ng 29,2%

So cu ch~n thuong so n~o x~ tri b~ng c~ch b~ng v~t thuong, truy~n djch chi~m 43,9%, dt n6i khi qun 22,7% v~ thong h6 h~p l~ 3,0%

•• X tri b~nh nhan ch~n thuong l~ m@t c~ng vi~c c~ng thing di v~i nh~n vi~n y t~ ngay nh~ng m~i tru~ng lam vi@c t~t, khi x~ tri c~c truong hop ch~n thuong can xem x~t quy trinh x tri m@t b~nh nh~n g~m 4 giai doan sau

Dnh gi~ ban d~u: X~c dinh c~c v~n d~ de doa tinh mang d~n b~nh nh~n H~i sc b~nh nha~n: x~ tri c~c v~n d~ de doa tinh mang b~nh nh~n

D~nh gi~ thi hai: thc hi~n th~m kh~m to~n than

Ch~m s~c thuc th:

Trong c~p cru ch~n thuong, qu~ trinh d~nh gi~ v~ pht hi~n c~c ton thuong v~ x~ tri b~nh nh~n dug thc hi~n theo trinh tu ABCD nhu sau [24]

A (Airway) Duy tri dung th~ luu b~o v~ c@t song c~

B (Breathing) Danh gi~ h~ h~p v~ x tri c~c t~n thuong nguc de doa tinh mang b~nh nhan

C(Circulation) D~nh gi~ tu~n ho~n v~ ki~m so~t ch~y m~u

D (Disability and neurological assessment) D~nh gi~ tinh hinh th~n kinh v~ mc d~ tri gi~c Thuc hi~n th~m kh~m th~n kinh nhanh, ph~t hi~n cc t~n thuong gay t~ng ~p hc n~i so

E (exposure) B@c l~ nan nh~n, kham x~t to~n th~n d~ thuc hi~n vi~c dnh

gi~ nhung tr~nh lam m~t th~n nhi~t

1.4 Dnh gi~ me d@ throng tich do tai nan [86]

T~n thuong m~c nhe chi~m t 1& 75,8%, ti~p theo l~ mc trung binh '

16,8%, m~c njng 5,6% v~ t I& th~p nh~t l~ mc r~t n~ng 1,9% c~c mc d@

1.5 V~n chuy~n nan nh~n d~n b~nh vi@n [86]

Ty l~ phuong ti~n v~n chuy~n nan nhan bng xe m~ t6 chi~m 76,2%, bing

\i1 I

29

Chuong 2

DI TU'ONG V~ PHU'ONG PH~P NGHI~N CU

2.1 DI TU'ONG NGHI~N Ct'U:

2.1.1 D6i tu@ng nghi~n cu:

30/04/2012

2.1.2 Ti~u chu~n chon:

T~t c~ nan nh~n bj thuong tich do: Tai nan giao thong, tai nan sinh hoat,

2.1.3 Ti~u chu~n loai trir:

Nh~ng nan nh~n bj thuong tich do tai nan tu di~u trj tai nh~, khong c~ h~

2.1.4 Dia di~m nghi~n cu th~i gian nghi~n cru:

Tai phong kh~m c~p cu, B~nh vi~n da khoa khu vrc Thp Mu~i, Tinh

'

'D~ng Th~p