Sự vận dụng của đảng cộng sản việt nam đối với học thuyết hình thái kinh tế xã hội tiểu luận cao học

PHẦN I LỜI MỞ ĐẦU Học thuyết “Hình thái kinh tế xã hội” là lý luận cơ bản và giữ một vị trí hết sức quan trọng trong Chủ nghĩa duy vật lịch sử do C.Mác xây dựng nên. Học thuyết hình thái kinh tế xã hội đã được thừa nhận là lý luận khoa học, là phương pháp lý luận cơ bản để nghiên cứu tất cả các mặt của xã hội và là nền tảng lý luận của Chủ nghĩa xã hội khoa học. Nhờ có lý luận hình thái kinh tế xã hội, lần đầu tiên trong lịch sử xã hội học C.Mác đã chỉ rõ nguồn gốc, động lực bên trong, nội tại của sự phát triển xã hội, chỉ rõ được bản chất của từng chế độ xã hội. Như vậy, qua học thuyết hình thái kinh tế xã hội giúp chúng ta nghiên cứu một cách đúng đắng và khoa học sự vận hành của xã hội trong mỗi giai đoạn lịch sử nhất định. Nhưng ngày nay, đứng trước những sự kiện lớn như sự sụp đổ của các nước Xã hội chủ nghĩa ở Đông Âu, đặc biệt là Liên Xô – Đã từng được coi là “Ngọn cờ đầu” của Chủ nghĩa xã hội. Theo đó, học thuyết hình thái kinh tế xã hội đã bị phê phán từ rất nhiều phía; sự phê phán không chỉ từ phía đối lập của Chủ nghĩa Mác Lênin mà còn cả một số người đã từng đi theo con đường của Chủ nghĩa Mác Lênin. Nói chung họ cho rằng: Học thuyết hình thái kinh tế xã hội là lỗi thời, lạc hậu không thể áp dụng vào điều kiện hiện nay mà phải thay thế bằng một lý luận khác. Trước tình hình đó buộc chúng ta phải làm rõ thực chất của học thuyết hình thái kinh tế xã hội và giá trị về mặt khoa học, tính thời đại của nó là rất cần thiết. Về thực tiễn nước ta đang trong quá trình xây dựng đất nước theo định hướng Xã hội chủ nghĩa. Do vậy, việc nghiên cứu và vận dụng học thuyết hình thái kinh tế xã hội là cực kỳ quan trọng đối với sự nghiệp đổi mới và xây dựng đất nước ta hiện nay. Trong phạm vi bài viết nầy, chúng ta sẽ nghiên cứu về “Sự vận dụng của Đảng Cộng sản Việt Nam đối với Học thuyết hình thái kinh tế xã hội”.

MỤC LỤC

I Nội dung học thuyết hình thái kinh tế - xã hội Trang 03

2 Sự phát triển của hình thái kinh tế - xã hội là quá trình lịch sử tự nhiên Trang 04

3 Ý nghĩa của Học thuyết hình thái kinh tế - xã hội Trang 06

II Sự vận dụng lý luận hình thái kinh tế - xã hội trong việc xây dựng

hình thái kinh tế - xã hội XHCN ở nước ta Trang 09

1 Lựa chọn con đường đi lên CNXH bỏ qua Chế độ Tư bản Chủ nghĩa Trang 09

2 Phát triển nền kinh tế nhiều thành phần vận hành theo cơ chế thị trường

có sự quản lý của Nhà nước theo định hướng XHCN Trang 12

3 Phát triển lực lượng sản xuất bằng việc thực hiện Công nghiệp hóa,

hiện đại hóa đi đôi với hoàn thiện QHSX XHCN ở nước ta Trang 14

4 Kết hợp chặt chẽ giữa phát triển kinh tế với xây dựng Nhà nước pháp

quyền XHCN và các mặt khác của đời sống xã hội Trang 15

PHẦN I LỜI MỞ ĐẦU

Học thuyết “Hình thái kinh tế - xã hội” là lý luận cơ bản và giữ một vị trí hếtsức quan trọng trong Chủ nghĩa duy vật lịch sử do C.Mác xây dựng nên Học thuyếthình thái kinh tế - xã hội đã được thừa nhận là lý luận khoa học, là phương pháp lýluận cơ bản để nghiên cứu tất cả các mặt của xã hội và là nền tảng lý luận của Chủnghĩa xã hội khoa học Nhờ có lý luận hình thái kinh tế - xã hội, lần đầu tiên tronglịch sử xã hội học C.Mác đã chỉ rõ nguồn gốc, động lực bên trong, nội tại của sựphát triển xã hội, chỉ rõ được bản chất của từng chế độ xã hội Như vậy, qua họcthuyết hình thái kinh tế - xã hội giúp chúng ta nghiên cứu một cách đúng đắng vàkhoa học sự vận hành của xã hội trong mỗi giai đoạn lịch sử nhất định

Nhưng ngày nay, đứng trước những sự kiện lớn như sự sụp đổ của các nước

Xã hội chủ nghĩa ở Đông Âu, đặc biệt là Liên Xô – Đã từng được coi là “Ngọn cờđầu” của Chủ nghĩa xã hội Theo đó, học thuyết hình thái kinh tế - xã hội đã bị phêphán từ rất nhiều phía; sự phê phán không chỉ từ phía đối lập của Chủ nghĩa Mác -Lênin mà còn cả một số người đã từng đi theo con đường của Chủ nghĩa Mác -Lênin Nói chung họ cho rằng: Học thuyết hình thái kinh tế - xã hội là lỗi thời, lạchậu không thể áp dụng vào điều kiện hiện nay mà phải thay thế bằng một lý luậnkhác

Trước tình hình đó buộc chúng ta phải làm rõ thực chất của học thuyết hìnhthái kinh tế - xã hội và giá trị về mặt khoa học, tính thời đại của nó là rất cần thiết

Về thực tiễn nước ta đang trong quá trình xây dựng đất nước theo định hướng Xãhội chủ nghĩa Do vậy, việc nghiên cứu và vận dụng học thuyết hình thái kinh tế -

xã hội là cực kỳ quan trọng đối với sự nghiệp đổi mới và xây dựng đất nước ta hiệnnay

Trong phạm vi bài viết nầy, chúng ta sẽ nghiên cứu về “Sự vận dụng của ĐảngCộng sản Việt Nam đối với Học thuyết hình thái kinh tế - xã hội”

PHẦN II

NỘI DUNG

I Nội dung học thuyết hình thái kinh tế - xã hội

1- Phạm trù hình thái kinh tế - xã hội

Hình thái kinh tế - xã hội là một phạm trù của chủ nghĩa duy vật lịch sử dùng

để chỉ ra một xã hội cụ thể tồn tại trong một giai đoạn phát triển lịch sử nhất định,với một phương thức sản xuất đặc trưng của nó, tức là với một kiểu đặc trưng củaquan hệ sản xuất phù hợp với một trình độ phát triển nhất định của một lực lượngsản xuất và một kiến trúc thượng tầng tương ứng được xây dựng trên những quan hệsản xuất ấy

Xã hội không phải là tổng số những hiện tượng, sự kiện rời rạc những cá nhânriêng lẻ Xã hội là một chỉnh thể toàn vẹn có cơ cấu phức tạp Trong đó có nhữngmặt cơ bản nhất là lực lượng sản xuất, quan hệ sản xuất và kiến trúc thượng tầng.Mỗi mặt có vai trò nhất định và tác động đến mặt khác tạo nên sự vận động của cơthể xã hội Chính tính toàn vẹn của nó được phản ánh bằng khái niệm hình thái kinh

tế - xã hội

Lực lượng sản xuất là nền tảng vật chất kỹ thuật của mỗi hình thái kinh tế - xãhội Sự hình thành và phát triển của mỗi hình thái kinh tế - xã hội liên tục trong sựphát triển của xã hội loài người

Quan hệ sản xuất - quan hệ giữa người và người trong quá trình sản xuất - lànhững quan hệ cơ bản, ban đầu và quyết định tất cả mối quan hệ xã hội khác, không

có mối quan hệ đó thì không thành xã hội và qui luật xã hội Mỗi hình thái kinh tế

-xã hội lại có một kiểu quan hệ sản xuất của nó tương ứng với trình độ nhất định củalực lượng sản xuất Quan hệ sản xuất, đó là tiêu chuẩn khách quan để phân biệt xã

hội cụ thể này với xã hội cụ thể khác, đồng thời tiêu biểu cho một giai đoạn pháttriển nhất định của lịch sử.

Những quan hệ sản xuất là bộ xương của cơ thể xã hội hợp thành cơ sở hạtầng Trên cơ sở những quan hệ sản xuất đó hình thành nên những quan điểm vềchính trị, pháp lý, đạo đức, triết học v.v… và những thiết chế tương ứng hợp thànhkiến trúc thượng tầng xã hội mà chức năng xã hội của nó là bảo vệ, duy trì và pháttriển cơ sở hạ tầng sinh ra nó

Ngoài những mặt cơ bản của xã hội đề cập ở trên - lực lượng sản xuất, quan hệsản xuất và kiến trúc thượng tầng - thì còn có những quan hệ dân tộc, quan hệ giađình và các quan hệ sinh hoạt xã hội khác

Tóm lại, hình thái kinh tế - xã hội là một phạm trù chỉ một kiểu hệ thống xãhội ở một giai đoạn phát triển lịch sử nhất định, có tính xác định về chất, là sự thốngnhất giữa các yếu tố, một cơ cấu hoàn chỉnh luôn luôn vận động thông qua sự tácđộng biện chứng giữa lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất, giữa cơ sở hạ tầng vàkiến trúc thượng tầng Trong quá trình tiến triển của các hình thái kinh tế - xã hội,hình thái mới không xoá bỏ mọi yếu tố cấu thành hình thái cũ mà trong khi phá vỡcấu trúc của hệ thống cũ lại bảo tồn, kế thừa và đổi mới những yếu tố của nó, vừađảm bảo tính liên tục, vừa tạo ra bước phát triển; do đó, tạo ra tình trạng chồng chất,đan xen những yếu tố của nhiều hình thái kinh tế - xã hội khác nhau của nhiều thời

Lý luận hình thái kinh tế - xã hội của C.Mác đã chỉ rõ: xã hội không phải là sựkết hợp ngẫu nhiên các mặt, các yếu tố với nhau theo ý muốn chủ quan, mà là một

hệ thống Trong đó, các mặt, các yếu tố thống nhất với nhau, tác động qua lại lẫnnhau và không ngừng tác động qua lại với tự nhiên

Trong hệ thống các quan hệ xã hội hết sức phức tạp đó, C.Mác đã chỉ ra vàkhẳng định quan hệ sản xuất là quan hệ khởi nguyên, cơ bản của xã hội, được hìnhthành một cách khách quan trong quá trình sản xuất và là cơ sở của các quan hệ xãhội khác, quy định bản chất của mỗi chế độ xã hội trong lịch sử nhân loại, là tiêuchuẩn khách quan để phân chia xã hội này với xã hội khác.

Việc xem xét quan hệ sản xuất lại không thể tách rời lực lượng sản xuất Lựclượng sản xuất và quan hệ sản xuất là hai mặt thống nhất biện chứng, tạo thànhphương thức sản xuất mà trong đó, lực lượng sản xuất quyết định quan hệ sản xuất,quan hệ sản xuất phải phù hợp với trình độ phát triển của lực lượng sản xuất và tácđộng tích cực trở lại lực lượng sản xuất Lực lượng sản xuất chính là cơ sở vật chấtcủa hình thái kinh tế - xã hội Mỗi hình thái kinh tế - xã hội có một lực lượng sảnxuất nhất định Từ đó, Ông đi đến kết luận về cấu trúc xã hội: “Toàn bộ những quan

hệ sản xuất ấy hợp thành cơ cấu kinh tế của xã hội, tức là cái cơ sở hiện thực, trên

đó xây dựng lên một kiến trúc thượng tầng pháp lý, chính trị và những hình thái ýthức xã hội nhất định tương ứng với cơ sở thực tại đó Phương thức sản xuất đờisống vật chất quyết định các quá trình sinh hoạt xã hội, chính trị và tinh thần nóichung”

Lực lượng sản xuất thay đổi là nguyên nhân sâu xa của mọi cải biến xã hội Sựphát triển khách quan của lực lượng sản xuất tất yếu dẫn đến việc xã hội phải xoá

bỏ bằng cách này hay cách khác quan hệ sản xuất cũ và thay nó bằng một kiểu quan

hệ sản xuất mới phù hợp với sự phát triển đó của lực lượng sản xuất, mở đường cholực lượng sản xuất tiếp tục phát triển Việc xoá bỏ quan hệ sản xuất cũ, thay thế nóbằng quan hệ sản xuất mới cũng có nghĩa là sự duyệt vong của cả một phương thứcsản xuất lỗi thời và sự ra đời của một phương thức sản xuất mới Và do vậy có thểnói, khi lực lượng sản xuất thay đổi sẽ dẫn đến sự thay đổi của một hình thái kinh tế

- xã hội

Ngoài quan hệ sản xuất là quan hệ khởi thuỷ, cơ bản, là tiêu chuẩn khách quan

để phân biệt các chế độ xã hội, khái niệm hình thái kinh tế - xã hội còn bao gồm cảnhững quan hệ xã hội khác về chính trị, tinh thần, … Các quan hệ sản xuất khác tạothành một kết cấu kinh tế - xã hội nhất định, là cơ sở hạ tầng của xã hội; còn các

quan hệ xã hội về chính trị, tinh thần, … được hình thành và phát triển trên cơ sở hạtầng tạo thành kiến trúc thượng tầng của xã hội C.Mác viết: “Toàn bộ những quan

hệ sản xuất ấy hợp thành cơ cấu kinh tế của xã hội, tức là cái cơ sở hiện thực trên đódựng lên một kiến trúc thượng tầng pháp lý và chính trị, và những hình thái ý thức

xã hội nhất định tương ứng với cơ sở hiện thực đó”

Cơ sở hạ tầng quyết định kiến trúc thượng tầng, kiến trúc thượng tầng phù hợpvới cơ sở hạ tầng; song kiến trúc thượng tầng có tính độc lập tương đối và có tácđộng tích cực trở lại đến cơ sở hạ tầng, đến kinh tế Khi kiến trúc thượng tầngkhông còn phù hợp với yêu cầu phát triển của kinh tế thì tất yếu kinh tế sẽ tự mởđường đi, nó đòi hỏi phải thay đổi kiến trúc thượng tầng cho phù hợp với yêu cầuphát triển kinh tế

Các mặt của hình thái kinh tế - xã hội không ngừng tác động qua lại lẫn nhau,làm cho hình thái kinh tế - xã hội không ngừng vận động, phát triển Dựa trên phântích một cách khoa học C.Mác đã rút ra kết luận: “Sự phát triển của những hình tháikinh tế - xã hội là một quá trình lịch sử tự nhiên” Kết luận đó của C.Mác cho thấy,

sự phát triển của các hình thái kinh tế - xã hội diễn ra theo các qui luật khách quan,chứ không phải theo ý muốn chủ quan của con người V.I Lênin đã viết: “Mác coi

sự vận động xã hội là một quá trình lịch sử tự nhiên chịu sự chi phối của những quiluật không những không phụ thuộc vào ý chí, ý thức và ý định của con người, màtrái lại, còn quyết định ý chí, ý thức và ý định của con người”

Sự phát triển của các hình thái kinh tế - xã hội bắt nguồn từ cơ sở sâu xa của

nó là sự phát triển của lực lượng sản xuất đến một trình độ nhất định sẽ làm choquan hệ sản xuất mà trước đó là hình thức phát triển trở nên lỗi thời, kìm hãm sựphát triển của nó Khi đó, lực lượng sản xuất đòi hỏi phải thay thế quan hệ sản xuất

cũ bằng quan hệ sản xuất mới phù hợp với sự phát triển của nó Đến lượt mình,quan hệ sản xuất thay đổi sẽ kéo theo sự thay đổi của kiến trúc thượng tầng Bằngcách đó các hình thái kinh tế - xã hội vận động, phát triển từ thấp đến cao, từ hìnhthái kinh tế - xã hội này lên hình thái kinh tế - xã hội khác cao hơn Và theo V.I.Lênin, “chỉ có đem quy những quan hệ xã hội vào những quan hệ sản xuất, và đemquy những quan hệ sản xuất vào trình độ của lực lượng sản xuất thì người ta mới có

được một cơ sở vững chắc để quan niệm sự phát triển của những hình thái xã hội làmột quá trình lịch sử - tự nhiên”.

Như vậy, quá trình lịch sử tự nhiên của sự phát triển xã hội chẳng những diễn

ra bằng con đường phát triển tuần tự, mà còn bao hàm cả sự bỏ qua, trong nhữngđiều kiện nhất định, một hoặc một vài hình thái kinh tế - xã hội nhất định

3- Ý nghĩa của học thuyết hình thái kinh tế - xã hội

Theo V.I.Lênin, “tính qui luật chung của sự phát triển trong lịch sử toàn thếgiới đã không loại trừ mà trái lại, còn bao hàm một số giai đoạn phát triển mangnhững đặc điểm về hình thức hoặc trình tự của sự phát triển đó”

Khi nghiên cứu lý luận hình thái kinh tế - xã hội của C.Mác, một số người đãnhầm tưởng lý luận đó chỉ ra rằng, xã hội loài người nhất thiết lần lượt trải qua 5hình thái kinh tế - xã hội: nguyên thuỷ, nô lệ, phong kiến, tư bản và cộng sản chủnghĩa Thực ra, trong lịch sử phát triển của nhân loại, một số nước đã lần lượt trảiqua 5 hình thái kinh tế - xã hội đó như Italia, Pháp, Tây Ban Nha, ; một số nướckhác lại có thể bỏ qua hình thái kinh tế - xã hội này hay hình thái kinh tế - xã hộikhác, như Đức, Ba Lan, Nga, … đã không qua chế độ chiếm hữu nô lệ Ngay cùngmột hình thái kinh tế - xã hội thì ở các nước khác nhau, hình thức biểu hiện cũngkhác nhau

Theo quan điểm biện chứng, tất các các con đường phát triển cụ thể của các

nước đều là con đường riêng mà trong đó, bao hàm những qui luật chung, những quá trình có tính phổ biến của sự phát triển xã hội Ngược lại, những qui luật phổ biến của sự phát triển xã hội bao giờ cũng đóng vai trò chi phối trong các con đường phát triển riêng của mỗi quốc gia, dân tộc Con đường phát triển riêng là biểu hiện cụ thể của các qui luật phổ biến trong điều kiện lịch sử - cụ thể của mỗi quốc gia, dân tộc.

Như vậy, có thể nói, lý luận hình thái kinh tế - xã hội của C.Mác đã vạch rõ

tiêu chuẩn khách quan để phân chia các chế độ xã hội trong lịch sử, cũng như mối quan hệ lẫn nhau giữa các mặt trong đời sống xã hội, vạch rõ các qui luật vận động, phát triển khách quan của các hình thái kinh tế - xã hội, qui luật thay thế hình thái kinh tế - xã hội này bằng hình thái kinh tế - xã hội khác cao hơn Nó là lý

luận khoa học, là phương pháp luận tổng quát để nghiên cứu một cách cụ thể đờisống xã hội Trong thời đại ngày nay, lý luận đó vẫn giữ nguyên giá trị Tuy nhiên,việc nghiên cứu đời sống xã hội phải luôn được bổ sung bằng phương pháp tiếp cậnkhoa học khác Đúng như V.I.Lênin đã khẳng định: “Nếu thuyết biến chủng đãkhông hề có tham vọng giải thích “toàn bộ” lịch sử hình thành các loài mà chỉ đặt

những phương pháp giải thích ấy trên một cơ sở khoa học thôi thì theo Mác: chủ

nghĩa duy vật lịch sử cũng thế, nó không bao giờ có tham vọng giải thích tất cả, mà chỉ có ý muốn vạch ra một phương pháp “khoa học duy nhất” để giải thích lịch sử.

Trên cơ sở lý luận hình thái kinh tế - xã hội, C.Mác đã nghiên cứu một xã hộihiện thực là xã hội tư bản, vạch ra các qui luật phát sinh, phát triển và diệt vong tấtyếu của nó, đồng thời dự báo về sự ra đời tất yếu của một hình thái kinh tế - xã hộicao hơn - hình thái cộng sản chủ nghĩa mà giai đoạn đầu là chủ nghĩa xã hội.V.I.Lênin đã kế thừa và phát triển quan điểm của C.Mác trong điều kiện mới, trong

đó đặc biệt chú ý tới con đường tiến lên chủ nghĩa xã hội bỏ qua chủ nghĩa tư bản ởcác nước lạc hậu

Theo quan điểm của chủ nghĩa Mác-Lênin, xã hội tư bản ra đời thay thế xã hộiphong kiến là một bước tiến bộ, cách mạng trong lịch sử phát triển nhân loại Nó đã

“cách mạng hoá những quan hệ sản xuất” và do đó, đã “cách mạng hoá toàn bộnhững quan hệ xã hội”, “đã tạo ra những lực lượng sản xuất nhiều hơn và đồ sộ hơnlực lượng sản xuất của tất cả các thế hệ trước kia gộp lại” Lực lượng sản xuất màchủ nghĩa tư bản tạo ra chính là nền đại công nghiệp và gắn liền với nó là giai cấp

vô sản Đó là lực lượng sản xuất có tính xã hội Chủ nghĩa tư bản càng phát triển thìnền đại công nghiệp và giai cấp vô sản càng phát triển Sự ra đời của nền đại côngnghiệp đã quyết định sự thắng lợi của chủ nghĩa tư bản đối với phong kiến; đến lượt

nó, sự phát triển của nền đại công nghiệp lại mâu thuẫn với chế độ chiếm hữu tưnhân tư bản chủ nghĩa C.Mác đã phát hiện ra mâu thuẫn cơ bản của xã hội tư bản làmâu thuẫn giữa tính chất xã hội của sản xuất với chế độ chiếm hữu tư nhân tư bảnchủ nghĩa Mâu thuẫn đó là cơ sở sâu xa của các mâu thuẫn khác và chi phối sự vậnđộng, phát triển của xã hội tư bản Chủ nghĩa tư bản càng phát triển thì mâu thuẫn

đó càng tăng lên và đòi hỏi phải thủ tiêu nó “Bản thân những lực lượng sản xuất,

-Ph Ăngghen khẳng định, - với một sức mạnh ngày càng tăng, cũng mong muốn đạt

tới chỗ thủ tiêu mâu thuẫn ấy, đến chỗ tự giải thoát khỏi cái tính chất tư bản của

chúng, đến chỗ thực tế nhận thức tính chất của chúng là những lực lượng sản xuất

xã hội” Điều đó có nghĩa là, phải xoá bỏ chế độ chiếm hữu tư nhân tư bản chủ

nghĩa, xác lập chế độ chiếm hữu có tính xã hội – chế độ công hữu và do đó, một xãhội mới ra đời thay thế chủ nghĩa tư bản - đó là chủ nghĩa xã hội, chủ nghĩa cộngsản

Giá trị có ý nghĩa lớn nhất của lý luận hình thái kinh tế - xã hội là sự diệt vongcủa chủ nghĩa tư bản và sự ra đời của chủ nghĩa xã hội là tất yếu Qua lý luận hìnhthái kinh tế - xã hội, Mác và Ăngghen đã dự đoán về sự phát triển của xã hội loàingười trong tương lai tất yếu phải tiến đến hình thái kinh tế - xã hội Cộng sản chủnghĩa mà chủ nghĩa xã hội là giai đoạn thấp của hình thái ấy Với sự ra đời của chủnghĩa xã hội, tiến bộ xã hội được thực hiện theo nguyên tắc thống nhất về căn bảnlợi ích xã hội và cá nhân Cơ sở kinh tế của sự thống nhất đó là chế độ công hữu về

tư liệu sản xuất Sự thay thế chế độ sở hữu tư nhân bằng chế độ công hữu xã hội chủnghĩa là một quá trình thống nhất giữa tiến hoá và cách mạng xã hội mà bản chấtcủa cách mạng xã hội là giải quyết mâu thuẫn giữa lực lượng sản xuất và quan hệsản xuất, thực hiện sự biến đổi về chất căn bản của xã hội, đưa đến hình thái kinh tế

- xã hội cao hơn, trải qua những bước trung gian, giai đoạn quá độ Qua kinhnghiệm thực tiễn cách mạng xã hội chủ nghĩa ở Liên Xô, Lênin đã nhấn mạnh rằng:

“Các nước kém phát triển càng phải trải qua nhiều nấc thang trung gian, quá độ, …

Vì chúng ta chưa có điều kiện để chuyển trực tiếp nền tiểu sản xuất lên chủ nghĩa xãhội Do vậy trong một chừng mực nào đó, chủ nghĩa tư bản là không thể tránh khỏi,chúng ta phải lợi dụng chủ nghĩa tư bản làm phương tiện, con đường, phương pháp,phương thức để tăng lực lượng sản xuất lên”

Mác khẳng định, sự phát triển của các hình thái kinh tế - xã hội là một quátrình lịch sử tự nhiên, song không phải quốc gia, dân tộc nào cũng nhất thiết phảitrải qua tất cả các hình thái kinh tế - xã hội đã có trong lịch sử Do những điều kiệnkhách quan và chủ quan nhất định, một quốc gia, dân tộc nào đó có thể bỏ qua mộthình thái kinh tế - xã hội nào đó C.Mác còn lưu ý rằng, một xã hội ngay cả khi đãphát hiện được qui luật tự nhiên trong sự vận động của nó, cũng không thể nào nhảyqua các giai đoạn phát triển tự nhiên hay dùng sắc lệnh để xoá bỏ chúng, nhưng

chúng có thể được rút ngắn và được làm dịu bớt “cơn đau đẻ” Ăngghen đã khẳngđịnh “con đường phát triển rút ngắn như vậy không chỉ đúng với nước Nga, mà vớitất cả các nước đang ở trong giai đoạn phát triển tiền tư bản chủ nghĩa” V.I.Lênin

đã đi đến kết luận, con đường quá độ lên chủ nghĩa xã hội có thể có những hìnhthức khác nhau, điều đó tuỳ thuộc vào trình độ phát triển của lực lượng sản xuất.Theo Người, hình thức quá độ trực tiếp là con đường phát triển tuần tự từ Chủ nghĩa

tư bản lên Chủ nghĩa xã hội; còn hình thức quá độ gián tiếp là con đường phát triểnrút ngắn, phát triển bỏ qua Chế độ tư bản chủ nghĩa - con đường từ tiền tư bản chủnghĩa lên chủ nghĩa xã hội Tuy nhiên, dù là phát triển tuần tự hay phát triển rútngắn thì cũng đều là sự phát triển liên tục của lực lượng sản xuất, nghĩa là không thể

bỏ qua được sự phát triển của lực lượng sản xuất

Trong thời đại ngày nay, lý luận hình thái kinh tế - xã hội vẫn còn giữ nguyêngiá trị C.Mác đã tiếp cận lịch sử từ điểm chọn lực lượng sản xuất với trình độ sảnxuất công nghiệp tiến bộ nhất thời bấy giờ để phát triển hình thái kinh tế - xã hội.Việc tiếp cận lịch sử theo 3 nền văn minh: nông nghiệp, công nghiệp hay tin họchiện nay về thực chất không có gì sáng tạo hơn Mặc dù trình độ của lực lượng sảnxuất ngày nay được bổ sung thêm lực lượng sản xuất tin học hoá, vai trò của trithức, trí tuệ được đề cao, chúng ta không thể bỏ qua vấn đề bản chất về chế độchính sách và cách mạng xã hội tức là hình thái kinh tế - xã hội Tuy nhiên, việcnghiên cứu đời sống xã hội phải được bổ sung phát triển bằng thực tiễn lịch sử vàphương pháp tiếp cận khoa học khác Khi vận dụng lý luận hình thái kinh tế - xã hộicủa Mác vào thực tiễn cần lưu ý: Mọi sự phát triển rút ngắn đều phải nhằm mụcđích cuối cùng là tạo ra sự phát triển vượt bậc, thậm chí là nhảy vọt của lực lượngsản xuất Và, do vậy, về thực chất, phát triển rút ngắn chỉ có thể là rút ngắn các giaiđoạn hay bước đi trong tiến trình phát triển liên tục của lực lượng sản xuất

Sự ra đời của chủ nghĩa xã hội, chủ nghĩa cộng sản không phải là ý muốn chủquan của ai đó, mà là tất yếu, khách quan trên cơ sở của những tiền đề vật chất dochủ nghĩa tư bản tạo ra, và là kết quả của việc giải quyết mâu thuẫn vốn có tronglòng xã hội tư bản Do đó, nó phải kế thừa, phát triển các thành tựu văn minh mànhân loại đã đạt được trong lòng xã hội tư bản; phải xoá bỏ tính chất tư bản của nó,

giải phóng con người khỏi áp bức, bóc lột, mang lại quyền tự do, bình đẳng và cácgiá trị đích thực của con người.

II Sự vận dụng học thuyết hình thái kinh tế - xã hội vào sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội ở nước ta

1- Lựa chọn con đường tiến lên Chủ nghĩa xã hội bỏ qua Chế độ Tư bản chủ nghĩa

Việc vận dụng lý luận hình thái kinh tế xã hội của chủ nghĩa Mác-Lênin vàoviệc đề ra chiến lược cho cách mạng việt Nam tiến lên chủ nghĩa xã hội Đường lốicách mạng do chủ tịch Hồ Chí Minh và Đảng ta nêu ra là sự vận dụng sáng tạo hìnhthái kinh tế - xã hội vào điều kiện Việt Nam Đảng ta đã khẳng định rằng sau khiViệt Nam tiến hành công việc cách mạng dân chủ nhân dân sẽ tiến lên làm cuộccách mạng xã hội chủ nghĩa

Ở nước ta, lịch sử đã đặt vấn đề lựa chọn con đường phát triển bỏ qua chế độ

tư bản chủ nghĩa từ những năm 20 của thế kỷ XX, khi chủ nghĩa yêu nước truyềnthống Việt Nam bắt gặp con đường Cách mạng tháng Mười Nga, hoà nhập xuhướng tiến hoá chung của nhân loại: quá độ lên chủ nghĩa xã hội bỏ qua chế độ tư

bản chủ nghĩa Qua thực tiễn đấu tranh cách mạng và nhất là từ khi tiếp cận bản Sơ

thảo luận cương của V.I.Lênin về vấn đề dân tộc và thuộc địa, Hồ Chí Minh đã đi

đến kết luận: Muốn cứu nước, giải phóng dân tộc không có con đường nào khác conđường cách mạng vô sản; rằng chỉ có chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa cộng sản mớigiải phóng được các dân tộc bị áp bức và những người nô lệ trên thế giới khỏi ách

sự khẳng định dứt khoát mục tiêu lý tưởng của những người cộng sản, khẳng địnhphương hướng phát triển của đất nước, mà còn là cả vấn đề trân trọng quá khứ, thừanhận công lao của những thế hệ ông cha đi trước