THỰC HÀNH S ư PHẠM
Bài tập về phương pháp dạy học
IV Bài tập về phương tiện dạy học, hình thức dạy học
V Bài tập về đo lường, đánh giá kết quả học tập
VI Bài tập về giải quyết tình huống sư phạm VII Bài tập vận dụng lý thuyết về nghiệp vụ sư phạm
I Kỹ năng chuẩn bị bài giảng, phát triển chương trình và lập kế hoạch môn học
II Kỹ năng chuẩn bị tài liệu phát tay, ổn định lớp, kiểm tra bài cũ III Kỹ năng mở đầu bài giảng và neo chốt kiến thức
IV Kỹ năng lắng nghe, nhận xét, đặt câu hỏi, công não
V Kỹ năng sử dụng phương tiện dạy học
VI Kỹ năng coi thi, chấm thi VII Kỹ năng quan sát, tác phong của giảng viên ĐÁP ÁN VÀ HƯỚNG DẪN LÀM BÀI
Bài tập về đo lường và đánh giá kết quả học tập
Ngoài phần Mở đầu, Tài liệu tham khảo, đề tài bao gồm các phần sau:
I Bài tập về thực tập sư phạm
II Bài tập về phương pháp dạy học III Bài tập về trò chơi sư phạm
IV Bài tập về phương tiện dạy học, hình thức dạy học
V Bài tập về đo lường, đánh giá kết quả học tập
Bài tập về giải quyết tình huống sư phạm
I Kỹ năng chuẩn bị bài giảng, phát triển chương trình và lập kế hoạch môn học
II Kỹ năng chuẩn bị tài liệu phát tay, ổn định lớp, kiểm tra bài cũ III Kỹ năng mở đầu bài giảng và neo chốt kiến thức
IV Kỹ năng lắng nghe, nhận xét, đặt câu hỏi, công não
V Kỹ năng sử dụng phương tiện dạy học
VI Kỹ năng coi thi, chấm thi VII Kỹ năng quan sát, tác phong của giảng viên ĐÁP ÁN VÀ HƯỚNG DẪN LÀM BÀI
KỸ NẢNG DẠY HỌC
Kỹ năng chuẩn bị bài giảng, phát triển chương trình và lập kế hoạch môn học
II Kỹ năng chuẩn bị tài liệu phát tay, ổn định lớp, kiểm tra bài cũ III Kỹ năng mở đầu bài giảng và neo chốt kiến thức
IV Kỹ năng lắng nghe, nhận xét, đặt câu hỏi, công não
V Kỹ năng sử dụng phương tiện dạy học
VI Kỹ năng coi thi, chấm thi VII Kỹ năng quan sát, tác phong của giảng viên ĐÁP ÁN VÀ HƯỚNG DẪN LÀM BÀI
GIỚI THUYẾT VỀ XU THẾ GIÁO DỤC HIỆN ĐẠI • • •
Trong bối cảnh toàn cầu hóa và bùng nổ của công nghệ thông tin, quá trình dạy học không ngừng vận động để phù hợp với yêu cầu của thời đại Người học ngày nay được xem là trung tâm của quá trình dạy học, trong khi người thầy giữ vai trò điều khiển, tổ chức và hướng dẫn, phản ánh sự chuyển biến từ quan niệm người học là khách thể sang chủ thể của quá trình giáo dục Xu thế phát triển này thể hiện rõ sự thay đổi vị thế của người thầy và người học trong hệ thống giáo dục hiện đại.
Có thể đề cập đến một s ố xu thế dạ y học, giáo dục hiện đại như sau:
1) Giáo dục dân chủ (Democratic education)
Giáo dục dân chủ thúc đẩy quyền tự do ngôn luận, tự do hội họp và tự do lựa chọn hoạt động phù hợp cho học sinh, sinh viên như những công dân dân chủ Trong mô hình này, học sinh, sinh viên có vai trò quyết định đối với hoạt động học tập của mình, đưa ra nguyên tắc và cùng nhau thực hiện, nâng cao vị thế của người học bên cạnh vai trò của người thầy Người thầy không còn là người áp đặt kiến thức mà thay vào đó đóng vai trò hướng dẫn, tạo điều kiện để quá trình giáo dục diễn ra tự nhiên và thoải mái, giúp học sinh, sinh viên phát huy tối đa khả năng của mình Xu thế dân chủ trong giáo dục giúp quá trình học tập trở nên bình đẳng, tôn trọng quyền tự quyết của người học và xây dựng môi trường học thuật thân thiện hơn.
Giáo dục dân chủ mang lại nhiều ưu điểm như giúp nâng cao vị thế của học sinh, sinh viên và rèn luyện khả năng sáng tạo, chuẩn bị cho hoạt động độc lập trong cuộc sống tương lai Tuy nhiên, nó cũng có nhược điểm như dễ dẫn đến lệch lạc kiến thức trong biển kiến thức rộng lớn của thế giới và nguy cơ làm mai một tinh thần nhân văn "tôn sư trọng đạo." Người thầy cần biết dung hòa và cân bằng giữa các yếu tố để đảm bảo quá trình giáo dục hiệu quả và bền vững.
2) Giáo dục phi trường học (unschooling)
Trong phương pháp dạy học truyền thống, người học thường trở nên thụ động và bị lập trình sẵn, phải hành động theo các khuôn mẫu đã định sẵn và ít có cơ hội tương tác tự nhiên với môi trường bên ngoài trường học Điều này dẫn đến việc các học sinh trở nên vô thức với tự nhiên và môi trường xung quanh Ngược lại, trong dạy học hiện đại, phương pháp giáo dục phi trường học khuyến khích sự chủ động, sáng tạo và tự do khám phá, giúp học sinh gắn kết hơn với thực tiễn và tự nhiên.
Giáo dục phi trường học không đồng nghĩa với việc bỏ qua trường lớp, mà là một mô hình học tập giúp người học thoải mái khám phá thế giới tự nhiên mà không bị ràng buộc bởi các quy định chặt chẽ Trong mô hình này, hoạt động ngoại khóa, tham quan, dã ngoại và các trải nghiệm thực tế được tăng cường, chiếm phần lớn hơn so với học trong lớp truyền thống Người học có thể tham gia vào các hoạt động vui chơi, du lịch, thực hành và làm việc để phát triển kỹ năng cá nhân và mở rộng kiến thức một cách linh hoạt và sáng tạo hơn.
Trong giáo dục phi trường học, vai trò của học sinh đã thay đổi đáng kể, nâng cao khả năng tự chủ và phát triển cá tính độc lập Học sinh ngày càng được tiếp cận tri thức một cách trực tiếp qua thực tế, giảm thiểu sự kiểm soát của giáo viên, phương tiện dạy học và nội quy nhà trường Điều này góp phần tạo điều kiện cho học sinh khám phá và phát triển khả năng sáng tạo, tự lập trong quá trình học tập.
Giáo dục phi trường học có những nhược điểm như chi phí tổ chức học tập cao hơn so với phương pháp truyền thống, cùng với nguy cơ xảy ra tình trạng vô kỷ luật và tự do quá mức Tuy nhiên, đây vẫn là xu hướng giáo dục tiềm năng nhấn mạnh các ưu điểm nổi bật Khi kết hợp giáo dục phi trường học với phương pháp truyền thống, chúng ta có thể nâng cao chất lượng học tập một cách hiệu quả.
Tương tác trong dạy học là quá trình diễn ra qua lại giữa thầy và trò, nhằm thúc đẩy sự biến đổi, thay thế trạng thái cũ bằng những kiến thức mới Sự tương tác này góp phần nâng cao hiệu quả giảng dạy và học tập, giúp học sinh tiếp thu kiến thức một cách chủ động và tích cực hơn Tương tác thầy trò không chỉ tạo môi trường học tập linh hoạt, mà còn thúc đẩy phát triển kỹ năng giao tiếp, tư duy phản biện và sáng tạo của học sinh Do đó, xây dựng các hoạt động tương tác trong lớp học đóng vai trò quan trọng trong việc đạt được mục tiêu giáo dục một cách hiệu quả.
Trong dạy học tương tác, giáo viên có thể ảnh hưởng đến học sinh thông qua trí tuệ, các phương pháp giảng dạy, kỹ năng sư phạm, cũng như trang phục, cử chỉ, điệu bộ, nụ cười và ánh mắt của mình Phương pháp giảng dạy truyền thống như đọc chép và thuyết trình dù vẫn có tác dụng, nhưng đã bộc lộ nhiều hạn chế trong việc tạo ra hiệu ứng tương tác hiệu quả Điều này dẫn đến tình trạng người học chán nản, chất lượng giáo dục bị suy giảm và khó phát huy tối đa khả năng của học sinh, sinh viên.
Trong dạy học tương tác, người học không chỉ tiếp thu kiến thức một chiều mà còn tham gia chia sẻ ý kiến cùng thầy cô và các bạn trong lớp, tạo ra môi trường học tập tích cực và sôi nổi Họ còn chủ động tác động vào phương tiện dạy học để đáp ứng nhu cầu học hỏi của bản thân, từ đó nâng cao hiệu quả truyền đạt kiến thức và phát triển kỹ năng自主 học tập.
Trong quá trình giảng dạy, người học tác động trở lại người dạy bằng cách khiến giáo viên phải điều chỉnh phương pháp giảng dạy, điều chỉnh nhịp độ lên lớp, dừng lại để trả lời câu hỏi và thay đổi không khí lớp học Quá trình này thể hiện sự "điều khiển lẫn nhau" nhằm duy trì sự cân bằng giữa vai trò người dạy và người học, tạo ra môi trường học tập tương tác hiệu quả.
4) Giáo dục lấy người học làm trung tâm
Thực ra những xu hướng dạy học trên đây đã cho thấy việc lấy người học làm trung tâm Song chúng ta cần bàn kỹ hơn vấn đề này.
Trong quá khứ, người thầy được xem là trung tâm của quá trình giáo dục, nhưng hiện nay, vai trò của người học đã trở thành trung tâm của phương pháp giảng dạy Người thầy đóng vai trò đặt ra các tình huống có vấn đề và hướng dẫn học sinh giải quyết chúng, đồng thời khơi nguồn kiến thức để học sinh chủ động tìm hiểu chân lý khoa học Kiến thức của học sinh không còn phụ thuộc hay bị chi phối bởi người thầy nữa, mà dựa trên khả năng và nhu cầu riêng của từng em Xu hướng này nhấn mạnh rằng toàn bộ quá trình dạy học phải điều hướng theo nhu cầu, khả năng và lợi ích của học sinh, giúp các em tự do lựa chọn phương pháp học, độc lập truy tìm kiến thức và chịu trách nhiệm với hoạt động học tập của mình Nhờ đó, học sinh cảm thấy tự hào về kiến thức đạt được, khả năng của các em được tôn trọng trong môi trường học tập, thúc đẩy tinh thần học hỏi sáng tạo và phát triển toàn diện.
5) Giáo dục phát triển năng lực Định hướng năng lực và dạy học phát triển năng lực đã và đang là một vấn đề được quan tâm đặc biệt cả trên bình diện lý luận và thực tiễn giáo dục, nhất là trong quá trình chuyển đổi từ đào tạo niên chế sang đào tạo tín chỉ ở đại học.
Giáo dục phát triển năng lực nhằm nâng cao khả năng, năng khiếu và tiềm năng của người học, giúp họ đạt được sự thành thạo và hiệu suất làm việc cao hơn Mục tiêu chính của loại hình giáo dục này là cải thiện kỹ năng và hiệu quả hoạt động, góp phần phát triển toàn diện năng lực cá nhân Việc tập trung vào phát triển các yếu tố như khả năng, kỹ năng và hiệu quả giúp người học thích nghi tốt với các yêu cầu biến đổi của xã hội và công việc trong thời đại mới.
Xu hướng giáo dục hiện nay phát triển cả năng lực chung và năng lực chuyên biệt ở người học Năng lực chung bao gồm những khả năng cơ bản, thiết yếu và cốt lõi như năng lực nhận thức, trí tuệ, ngôn ngữ, tính toán, giao tiếp và vận động, đóng vai trò là nền tảng cho mọi hoạt động và sự phát triển của người học Trong khi đó, năng lực chuyên biệt là những khả năng riêng được hình thành dựa trên các năng lực chung, nhằm phát triển theo hướng chuyên sâu trong các lĩnh vực hoạt động, công việc hoặc môi trường nghề nghiệp đặc thù, như công nghệ, dịch vụ, sư phạm, thể thao hay nghệ thuật Các năng lực chuyên biệt ban đầu thường gắn liền với khả năng thiên bẩm, nhưng quan trọng hơn, chúng được phát hiện và phát triển qua quá trình giáo dục và bồi dưỡng.
Kỹ năng quan sát, tác phong của giảng viên
ĐÁP ÁN VÀ HƯỚNG DẪN LÀM BÀI
GIỚI THUYẾT VỀ XU THẾ GIÁO DỤC HIỆN ĐẠI • • •
Xu thế là chiều hướng phát triển và tiến lên của sự vật, hiện tượng, thể hiện qua sự thay đổi so với những gì đã có Quá trình dạy học không cố định mà luôn vận động để đáp ứng yêu cầu của thời đại trong bối cảnh toàn cầu hóa Sự bùng nổ của công nghệ thông tin đã thúc đẩy việc nhìn nhận lại vị trí của người thầy và người học, trong đó vai trò của người học ngày càng được nhấn mạnh là trung tâm của quá trình dạy học Người thầy đóng vai trò điều phối, tổ chức và hướng dẫn quá trình học tập của học sinh, sinh viên, phản ánh sự chuyển biến tích cực trong mô hình giáo dục hiện đại.
Có thể đề cập đến một s ố xu thế dạ y học, giáo dục hiện đại như sau:
1) Giáo dục dân chủ (Democratic education)
Giáo dục dân chủ thúc đẩy quyền và trách nhiệm của học sinh, sinh viên như một công dân dân chủ, cho phép các em tự do ngôn luận, hội họp và chọn hoạt động phù hợp Trong đó, học sinh, sinh viên tham gia vào việc đề xuất và tuân thủ các quy định ảnh hưởng trực tiếp đến bản thân, nâng cao vị thế của họ trong môi trường giáo dục Mô hình này không còn coi thầy trò như phạm trù truyền thống, nơi thầy áp đặt kiến thức, mà chuyển sang quá trình học tập tự chủ, bình đẳng, nơi người học có quyền quyết định và thực hiện nguyên tắc cùng thầy cô Vai trò của người thầy vẫn quan trọng, nhưng mang tính hỗ trợ, hướng dẫn nhẹ nhàng, tạo điều kiện cho quá trình giáo dục trở nên tự nhiên và thoải mái hơn.
Giáo dục dân chủ mang lại nhiều ưu điểm như nâng cao vị thế của học sinh, sinh viên và phát triển khả năng sáng tạo, chuẩn bị cho hoạt động độc lập trong cuộc sống tương lai của các em Tuy nhiên, nó cũng có nhược điểm, như khả năng kiến thức của các em bị lệch lạc trong biển kiến thức rộng lớn của thế giới và nguy cơ làm mai một tinh thần nhân văn “tôn sư trọng đạo” Vì vậy, người thầy cần biết dung hòa và cân bằng vai trò của mình trong quá trình dạy học để phát huy tối đa lợi ích của giáo dục dân chủ.
2) Giáo dục phi trường học (unschooling)
Trong giáo dục truyền thống, học sinh thường trở nên thụ động, phải tuân theo khuôn mẫu đã định sẵn và ít có cơ hội tương tác tự do với môi trường tự nhiên bên ngoài trường học Điều này khiến các em trở nên vô thức hơn đối với tự nhiên và cuộc sống thực tế Ngược lại, trong giáo dục hiện đại, phương pháp giảng dạy hướng tới học tập phi trường học, khuyến khích sự chủ động, sáng tạo và tự do khám phá của học sinh trong môi trường tự nhiên.
Giáo dục phi trường học không đồng nghĩa với việc thiếu trường lớp, mà là mô hình học tập mang lại sự linh hoạt vượt ra ngoài khuôn khổ truyền thống Trong mô hình này, người học không bị giới hạn bởi các quy định của hệ thống trường lớp hay các phương tiện học tập truyền thống Thay vào đó, họ có cơ hội khám phá thế giới tự nhiên qua các hoạt động như chơi, du lịch, thực hành, làm việc và quan tâm đến cá nhân Các hoạt động ngoại khóa, tham quan và dã ngoại được tăng cường, giúp đa dạng hóa trải nghiệm học tập và thúc đẩy sự phát triển toàn diện của người học.
Trong giáo dục phi trường học, vai trò của học sinh đã thay đổi rõ rệt, tăng cường vai trò chủ động trong hoạt động học tập và giúp cá tính của học sinh được phát triển tự nhiên Học sinh ngày nay được tiếp cận tri thức một cách trực tiếp qua thực tế cuộc sống, ít bị kiểm soát bởi người thầy, phương tiện dạy học hay nội quy nhà trường Điều này giúp hình thành môi trường học tập linh hoạt, thúc đẩy sự sáng tạo và độc lập của học sinh.
Giáo dục phi trường học đem lại nhiều lợi ích, nhưng cũng có nhược điểm như chi phí tổ chức học tập cao hơn so với phương pháp truyền thống và nguy cơ xảy ra tình trạng vô kỷ luật do sự tự do quá mức của học sinh, sinh viên Tuy nhiên, nếu biết kết hợp giáo dục phi trường học với phương pháp truyền thống, chúng ta có thể nâng cao chất lượng học tập và đạt hiệu quả giáo dục tối ưu.
Tương tác trong dạy học được hiểu là quá trình giao tiếp và ảnh hưởng qua lại giữa thầy và trò, giúp thay đổi trạng thái kiến thức và kỹ năng của học sinh Sự tương tác này là yếu tố then chốt để đạt được mục tiêu giáo dục, thúc đẩy học sinh tích cực tham gia và tiếp thu kiến thức hiệu quả Nhờ vào sự trao đổi này, quá trình học tập trở nên sinh động hơn, gắn kết hơn và giúp nâng cao hiệu quả giảng dạy cũng như học tập.
Trong dạy học tương tác, giáo viên có thể ảnh hưởng đến học sinh bằng trí tuệ, kỹ năng giảng dạy, và cả các yếu tố phi ngôn ngữ như trang phục, cử chỉ, điệu bộ, nụ cười, ánh mắt, góp phần tạo môi trường học tập hấp dẫn hơn Phương pháp dạy học truyền thống như đọc chép và thuyết trình vẫn tác động đến người học, nhưng hiện nay đã bộc lộ nhiều hạn chế, khó thúc đẩy hiệu ứng tương tác, dẫn đến tình trạng học sinh chán học và chất lượng giáo dục bị ảnh hưởng.
Trong dạy học tương tác, người học không chỉ tiếp thu kiến thức một chiều mà còn tham gia chia sẻ ý kiến của mình với thầy và các bạn trong lớp, tạo ra môi trường học tập chủ động và sôi động Họ còn tích cực tác động vào phương tiện dạy học để đáp ứng nhu cầu học hỏi cá nhân, nâng cao hiệu quả giáo dục và thúc đẩy sự phát triển toàn diện của người học.
Trong quá trình giảng dạy, học sinh tác động ngược trở lại người dạy bằng cách thúc đẩy người dạy thay đổi phương pháp, điều chỉnh nhịp độ giảng dạy, dừng lại để trả lời câu hỏi hoặc thay đổi không khí lớp học Quá trình này thể hiện sự “điều khiển lẫn nhau” nhằm duy trì cân bằng giữa vị thế của người dạy và người học, tạo nên một môi trường học tập tương tác hiệu quả.
4) Giáo dục lấy người học làm trung tâm
Thực ra những xu hướng dạy học trên đây đã cho thấy việc lấy người học làm trung tâm Song chúng ta cần bàn kỹ hơn vấn đề này.
Trong xu hướng giáo dục hiện đại, người học trở thành trung tâm của quá trình học tập, với vai trò chủ động tìm kiếm kiến thức và phát triển kỹ năng dựa trên nhu cầu riêng của bản thân Người thầy đóng vai trò hướng dẫn, đặt ra tình huống vấn đề và khơi gợi kiến thức, chứ không còn là trung tâm truyền đạt thông tin một chiều Quá trình dạy học ngày nay tập trung vào việc điều hướng dựa trên khả năng, nhu cầu và lợi ích của học sinh, giúp các em tự do lựa chọn phương pháp học tập phù hợp, tự lực và chịu trách nhiệm trong việc khám phá kiến thức Nhờ đó, học sinh cảm thấy tự hào về thành quả của chính mình, khơi dậy tinh thần học hỏi, sáng tạo và phát triển năng lực một cách độc lập, hiệu quả.
5) Giáo dục phát triển năng lực Định hướng năng lực và dạy học phát triển năng lực đã và đang là một vấn đề được quan tâm đặc biệt cả trên bình diện lý luận và thực tiễn giáo dục, nhất là trong quá trình chuyển đổi từ đào tạo niên chế sang đào tạo tín chỉ ở đại học.
Giáo dục phát triển năng lực nhằm nâng cao khả năng, năng khiếu và tiềm năng của người học, giúp họ trở nên thành thạo, hiệu quả và đạt hiệu suất cao hơn trong các kỹ năng Phương pháp này tập trung vào việc phát triển các yếu tố cốt lõi như kỹ năng, khả năng thích ứng và tiềm năng tiềm ẩn, góp phần thúc đẩy sự phát triển toàn diện của từng cá nhân Trong đó, quá trình giáo dục không chỉ chú trọng vào kiến thức mà còn đặt nặng vào việc phát triển năng lực thực tiễn và khả năng tự học, giúp người học ngày càng tự tin và chủ động trong cuộc sống và công việc.
Trong xu hướng giáo dục hiện đại, phát triển cả năng lực chung và năng lực chuyên biệt ở người học là yếu tố cốt lõi Năng lực chung gồm các kỹ năng cần thiết và nền tảng cho mọi hoạt động như nhận thức, trí tuệ, ngôn ngữ, tính toán, giao tiếp và vận động Trong khi đó, năng lực chuyên biệt được hình thành dựa trên các năng lực chung, nhằm phù hợp với các lĩnh vực hoạt động, công việc hoặc tình huống đặc thù, như công nghệ, dịch vụ, sư phạm, thể thao và nghệ thuật Các năng lực chuyên biệt thường liên quan đến khả năng thiên bẩm, nhưng quan trọng hơn là chúng được phát hiện và bồi dưỡng thông qua quá trình giáo dục, giúp người học phát triển toàn diện và tối ưu hóa tiềm năng riêng của mình.