* Một số luận án, luận văn liên quan đến đề tài Luận văn Thạc sĩ có các công trình nghiên cứu sau: “Quản lý nhà nước với hoạt động lễ hội truyền thống trên địa bàn thành phố Hà Nội” của
Khái niệm, đặc điểm và vai trò của quản lý xã hội đối với lễ hội truyền thống của cấp huyện
1.1.1 Một số khái niệm cơ bản 1.1.1.1 Lễ hội truyền thống
Lễ hội là một hiện tượng lịch sử - xã hội lâu đời, chứa đựng giá trị văn hóa độc đáo và bản sắc cộng đồng Được tổ chức trang trọng để tôn vinh các vị thần linh và nhân thần có công với địa phương, lễ hội cũng là dịp để con người giao lưu và gắn kết cộng đồng thông qua các hoạt động vui chơi giải trí mang ý nghĩa biểu tượng.
Theo từ điển Hán Việt của Đào Duy Anh, từ "Lễ" mang nhiều nghĩa khác nhau và thường đi kèm với các từ như lễ bái, tế thần, lễ bộ, lễ chế, lễ giáo, lễ mạo, lễ nghi, lễ nhạc, lễ phép, lễ phục, lễ sinh, lễ tân, lễ tiết, lễ tục, lễ văn, và lễ vật Tuy nhiên, từ "Lễ hội" không được đề cập trong danh sách này.
Chữ "Hội" thường liên quan đến nhiều khái niệm như hội ẩm, hội binh, hội diện, hội đồng, hội họp, hội ý, hội kiến, hội minh, hội nghị, hội quán, hội tâm, hội thí, hội thực, hội trường, hội trưởng, hội viên và hội xã, nhưng không bao gồm từ "hội lễ".
Lễ hội bao gồm hai phần chính là Lễ và Hội, có mối liên hệ chặt chẽ với nhau Phần Lễ là yếu tố chủ đạo, trong khi phần Hội là sự phát sinh và tích hợp Không có Lễ, lễ hội sẽ không còn tồn tại, và Lễ vẫn luôn là yếu tố chính Lễ được hình thành từ các nhân vật thờ cúng, hệ thống nghi lễ, và các hoạt động như tế, lễ, rước, cùng với các yếu tố thiên nhiên mang tính thiêng Đồng thời, Lễ cũng phản ánh những nguyện vọng và ước mơ chính đáng của con người Trong Hội, các hoạt động không đơn lẻ mà có sự liên kết chặt chẽ, hỗ trợ lẫn nhau Hội được cấu thành từ các hình thức sinh hoạt vui chơi, không gian, thời gian, cảnh quan môi trường, tâm lý và hành động hội, cùng với các di tích lịch sử văn hóa và danh thắng.
Tiếp cận lễ hội từ góc độ quản lý văn hóa bao gồm tất cả các sự kiện lễ hội hiện đại, từ truyền thống dân gian đến các sáng tạo mang tính bác học Có nhiều khái niệm khác nhau về lễ hội, và dưới đây là một số ý kiến đáng chú ý.
Lễ hội là sự kết hợp của các yếu tố và hoạt động văn hóa đặc trưng của cộng đồng, tập trung vào một ý nghĩa nhất định để tôn vinh và quảng bá các giá trị quan trọng.
Lễ hội là hoạt động văn hóa cộng đồng diễn ra trong một không gian và thời gian nhất định, nhằm kỷ niệm sự kiện, nhân vật lịch sử hoặc huyền thoại Đây cũng là dịp để thể hiện cách ứng xử văn hóa của con người đối với thiên nhiên, thần thánh và mối quan hệ trong xã hội.
Lễ hội Ba là một cuộc sống được tái hiện qua những trò diễn tinh tế, kết nối và quy tụ các yếu tố tâm linh, tư tưởng và biểu tượng, vượt lên trên thực tại.
Lễ hội là sự tái hiện cuộc sống qua các nghi lễ và vai trò diễn xuất, phản ánh đời sống lao động và chiến đấu của cộng đồng cư dân Khi được thăng hoa, lễ hội kết nối và quy tụ thành một thế giới tâm linh, thể hiện tư tưởng và các biểu tượng vượt lên trên những điều kiện vật chất và tất yếu.
Lễ hội là sự kiện văn hóa cộng đồng, thể hiện lòng tôn kính của con người đối với thần linh và phản ánh những ước mơ mà họ chưa thể thực hiện trong cuộc sống.
Lễ hội truyền thống ra đời từ phong tục tập quán và tín ngưỡng, phản ánh nhu cầu tâm linh và giải trí của người dân, đồng thời chịu ảnh hưởng từ quy định của thể chế chính trị hiện hành.
Lễ hội truyền thống, bao gồm hội đền, hội đình, và hội chùa, là hoạt động văn hóa, nghệ thuật, và tôn giáo có nguồn gốc từ lịch sử xa xưa, được duy trì trong cộng đồng nông nghiệp như một phong tục Để giữ gìn tính truyền thống, phần lễ cần phải mang tính khuôn mẫu, nghiêm trang và đúng với ý nghĩa thiêng liêng, trong khi nội dung buổi nghi lễ phải được cân nhắc kỹ lưỡng Mặc dù phần Hội có thể thay đổi theo thời gian, nhưng vẫn phải bao gồm các trò chơi dân gian và hoạt động giải trí cộng đồng Một lễ hội truyền thống cần đảm bảo các yếu tố như hình thức sinh hoạt văn hóa, tính thiêng liêng, tính cộng đồng, khuôn mẫu và diễn ra theo chu kỳ Đặc trưng của lễ hội truyền thống gắn liền với đời sống tâm linh, sự kiện và nhân vật lịch sử, mang tính thiêng liêng, với ngôn ngữ biểu tượng, là hiện tượng văn hóa dân gian tổng thể, bao gồm nghi lễ, phong tục, và tập quán, đồng thời là nơi giao tiếp, gắn kết xã hội, tổ chức các cuộc thi tài và hoạt động vui chơi giải trí, với toàn thể cộng đồng là chủ thể của lễ hội.
Lễ hội truyền thống không chỉ là một giá trị văn hóa lớn trong đời sống mà còn thể hiện những giá trị văn hóa tiêu biểu, đặc biệt là tính cộng đồng Hơn nữa, lễ hội còn phản ánh tính tự quản, tinh thần dân chủ và nội dung nhân bản, góp phần làm phong phú thêm bản sắc văn hóa.
Lễ hội truyền thống là sản phẩm tinh thần mang giá trị lịch sử, văn hóa và khoa học, thể hiện bản sắc của cộng đồng Nó gắn liền với cá nhân, vật thể và không gian, được tái tạo và lưu truyền qua các thế hệ thông qua truyền miệng, trình diễn và nhiều hình thức khác.
1.1.1.2 Hoạt động lễ hội và tính chất đặc thù, giá trị của lễ hội truyền thống
* Hoạt động lễ hội bao gồm những hoạt động như sau:
Hoạt động nghi lễ là một hệ thống các hành vi được đặc cách hóa, mang tính thẩm mỹ cao, nhằm truyền tải ý niệm của cộng đồng trong giao tiếp với thần linh Hoạt động này không dành cho tất cả mọi người mà có tính đại diện, với sự tham gia của cá nhân, nhóm hay tập thể thông qua động tác, lời nói, âm thanh, đạo cụ, vũ đạo, ma thuật và đồ hiến tế Nó thể hiện thái độ quy phục, tôn vinh và dâng hiến đối với thần linh, đồng thời cầu xin những điều mong muốn cho hạnh phúc đời thường Sự cầu xin là mục tiêu chính của hoạt động nghi lễ, và hệ thống này đã trở thành phong tục ít thay đổi theo thời gian.
THỰC TRẠNG QUẢN LÝ XÃ HỘI ĐỐI VỚI LỄ HỘI TRUYỀN THỐNG CỦATHỊ XÃ CHÍ LINH,TỈNH HẢI DƯƠNG HIỆN NAY
Những yếu tố ảnh hưởng đến quản lý xã hội đối với lễ hội truyền thống của thị xã Chí Linh, tỉnh Hải Dương hiện nay
2.1 Những yếu tố ảnh hưởng đến quản lý xã hội đối với lễ hội truyền thống của thị xã Chí Linh, tỉnh Hải Dương hiện nay
2.1.1 Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của thị xã Chí Linh, tỉnh Hải Dương
Thị xã Chí Linh, tỉnh Hải Dương, nằm ở phía đông bắc của tỉnh, cách trung tâm tỉnh 40km Khu vực này giáp huyện Đông Triều, tỉnh Quảng Ninh ở phía đông, tỉnh Bắc Ninh ở phía tây, tỉnh Bắc Giang ở phía bắc, và huyện Nam Sách, tỉnh Hải Dương ở phía nam Phía bắc và đông bắc của Chí Linh là vùng đồi núi thuộc cánh cung Đông Triều, trong khi ba mặt còn lại được bao bọc bởi các con sông Kinh Thầy, Thái Bình và Đông Mai.
Thị xã Chí Linh nằm trong vùng tam giác kinh tế Hà Nội - Hải Phòng - Quảng Ninh, với hệ thống giao thông thuận lợi Quốc lộ 18 chạy dọc theo hướng đông - tây qua trung tâm thị xã, kết nối Hà Nội và Quảng Ninh, trong khi quốc lộ 183 liên kết quốc lộ 5 và đường 18 Đường 37 là vành đai chiến lược quốc gia từ trung tâm thị xã đi Bắc Giang Ngoài ra, thị xã còn có 40km đường sông bao bọc, tạo điều kiện thông thương với Hải Phòng, Bắc Giang và Bắc Ninh Vị trí địa lý này giúp Chí Linh phát triển sản xuất hàng hóa quy mô lớn và mở rộng giao lưu kinh tế, văn hóa - xã hội với các tỉnh trong vùng và cả nước.
Thị xã có diện tích tự nhiên 281 km² và bao gồm 20 đơn vị hành chính, trong đó có 12 xã: Nhân Huệ, An Lạc, Bắc An, Cổ Thành, Đồng Lạc, Tân Dân, Hoàng Hoa Thám, Hoàng Tiến, Lê Lợi, Hưng Đạo, Văn Đức và Kênh.
Giang và 8 phường: Sao Đỏ, Phả Lại, Thái Học, Văn An, Chí Minh, Cộng Hòa, Bến Tắm, Hoàng Tân
2.1.1.2 Đặc điểm kinh tế - xã hội
Năm 2017, thị xã Chí Linh, tỉnh Hải Dương tiếp tục thực hiện Nghị quyết Đại hội Đảng nhiệm kỳ 2015-2020 và Kế hoạch phát triển KT-XH giai đoạn 2016-2020 Với sự quyết tâm của Đảng bộ, Chính quyền, nhân dân và doanh nghiệp, tình hình KT-XH tại Chí Linh đã ổn định và đạt mức tăng trưởng khá Các chính sách an sinh xã hội được chú trọng, đời sống nhân dân cải thiện, đồng thời an ninh - quốc phòng và trật tự an toàn xã hội được đảm bảo.
Sau 6 năm thực hiện nhiệm vụ xây dựng Nông thôn mới, xây dựng đô thị, thị xã Chí Linh đã được công nhận là đô thị loại III vào tháng 6/2015 Đến tháng 9/2017, cả 12/12 xã trên địa bàn thị xã Chí Linh đều được công nhận là xã đạt chuẩn Nông thôn mới Ngày 10/11/2017 Thủ tướng Chính phủ ký Quyết định số 1758/QĐ-TTg về việc công nhận thị xã Chí Linh hoàn thành nhiệm vụ xây dựng Nông thôn mới năm 2017 Để ghi nhận thành tích thị xã Chí Linh đạt được trong giai đoạn 2006-2016, Chủ tịch nước ký Quyết định số 315/QĐ-CTN ngày 15/3/2017 về việc tặng Huân chương Lao động hạng Nhất cho thị xã Chí Linh Nhiệm vụ phát triển KT - XH năm 2017 của thị xã Chí Linh đã đạt được nhiều thắng lợi rực rỡ
Năm 2017, thị xã Chí Linh ghi nhận sự phát triển ổn định với nhiều chuyển biến tích cực trong tình hình kinh tế - xã hội Các chỉ tiêu kinh tế tăng trưởng cao hơn so với năm trước, với giá trị sản xuất ngành công nghiệp và xây dựng đạt 11.195,1 tỷ đồng, tăng 7,4% Cụ thể, ngành sản xuất điện, nước đạt 5.854,2 tỷ đồng (tăng 3,2%), ngành khai thác đạt 90,3 tỷ đồng (tăng 7,1%), ngành chế biến đạt 3.839,1 tỷ đồng (tăng 13,3%), và ngành xây dựng đạt 1.411,5 tỷ đồng (tăng 10,5%) Trong lĩnh vực nông, lâm, thủy sản, giá trị sản xuất đạt 1.901,8 tỷ đồng, tăng 1%.
Các lĩnh vực giáo dục, y tế, văn hóa, thông tin và thể thao đang được phát triển mạnh mẽ Chính sách an sinh xã hội được thực hiện đầy đủ và kịp thời, góp phần nâng cao đời sống của người dân.
2.1.2 Tổ chức bộ máy của Ủy ban nhân dân thị xã Chí Linh và Phòng Văn hóa - Thông tin thị xã Chí Linh
Bộ máy tổ chức của UBND thị xã Chí Linh bao gồm 01 Chủ tịch, 03 Phó chủ tịch và 12 phòng, ban chức năng Các phòng, ban này có nhiệm vụ tham mưu cho UBND thị xã, bao gồm: Phòng Nội vụ, Phòng Tư pháp, Phòng Tài chính - Kế hoạch, Phòng Tài Nguyên - Môi trường, Phòng Lao động - Thương binh và Xã hội, Phòng Văn hóa - Thông tin, Phòng Giáo dục - Đào tạo, Phòng Y tế, Phòng Kinh tế, Phòng Quản lý đô thị, Thanh tra thị xã và Văn phòng UBND thị xã.
Hình 2.1 Sơ đồ bộ máy tổ chức UBND thị xã Chí Linh, tỉnh Hải Dương
Chủ tịch Các Phó Chủ tịch
Phòng Quản lý đô thị
Phòng Văn hóa - Thông tin thị xã Chí Linh là cơ quan chuyên môn thuộc UBND thị xã, có nhiệm vụ tham mưu cho UBND trong việc quản lý nhà nước về văn hóa, gia đình, thể dục thể thao, du lịch, bưu chính, viễn thông, internet, công nghệ thông tin, hạ tầng thông tin, phát thanh, báo chí và xuất bản Đặc biệt, phòng cũng đảm nhiệm công tác quản lý lễ hội truyền thống Cơ cấu tổ chức của phòng Văn hóa - Thông tin thị xã Chí Linh được thiết lập để thực hiện hiệu quả các nhiệm vụ trên.
Trong tổ chức, có 01 đồng chí Trưởng phòng, 02 đồng chí Phó phòng và 15 đồng chí cán bộ, công chức chuyên môn, nghiệp vụ Các thành viên được phân công đảm nhận các công tác quan trọng như tổ văn hóa, du lịch; tổ gia đình; tổ thể dục - thể thao; tổ báo chí, xuất bản, phát thanh; và tổ bưu chính, viễn thông, internet, công nghệ thông tin, hạ tầng thông tin.
2.1.3 Tình hình lễ hội truyền thống của thị xã Chí Linh, tỉnh Hải Dương hiện nay
2.1.2.1 Tổng quan về lễ hội truyền thống của thị xã Chí Linh, tỉnh Hải Dương
Thị xã Chí Linh, tỉnh Hải Dương, nổi tiếng là vùng đất thiêng, nơi hội tụ những nhân tài xuất sắc qua các thời kỳ Với bề dày truyền thống lịch sử và văn hóa, Chí Linh gắn liền với nhiều danh nhân nổi bật như Hưng Đạo Đại Vương Trần Quốc Tuấn, anh hùng dân tộc và danh nhân văn hóa thế giới Nguyễn Trãi, cùng Vạn Thế Sư Biểu Chu Văn An.
Thị xã Chí Linh sở hữu 272 di tích lịch sử và văn hóa, trong đó có 9 di tích được công nhận là Quốc gia, bao gồm khu di tích Kiếp Bạc, chùa Côn Sơn, và đền Cao Khu di tích Côn Sơn - Kiếp Bạc được xếp hạng Quốc gia đặc biệt, thu hút hàng triệu lượt khách mỗi năm Hiện tại, Chí Linh có hơn 70 lễ hội, trong đó gần 50 lễ hội có ngày khai hội và các hoạt động giải trí, thu hút đông đảo du khách Lễ hội truyền thống tại Chí Linh có nhiều đặc điểm nổi bật, phản ánh văn hóa và phong tục tập quán của địa phương.
Lễ hội truyền thống tại thị xã Chí Linh không chỉ tái hiện nền nông nghiệp gắn với văn minh lúa nước mà còn thể hiện truyền thống dựng nước và giữ nước của dân tộc, tri ân những người có công với quê hương Các hoạt động như trò bơi chải tại hội đền Kiếp Bạc, làm bánh chưng, bánh giầy tại hội đền Cao, và thi làm bánh tráng gừng tại hội đền Kiếp Bạc đều góp phần làm nổi bật giá trị văn hóa này Ngoài ra, lễ hội còn gắn liền với các nhân vật lịch sử như Nguyễn Trãi và tướng Trần Khánh Dư, những người đã có công lớn trong việc bảo vệ và xây dựng quê hương, thể hiện qua các lễ hội như hội chùa Côn Sơn và hội đền Gốm.
Lễ hội truyền thống tại thị xã Chí Linh diễn ra vào những thời điểm cụ thể trong năm, đặc biệt là vào mùa xuân, phù hợp với chu trình sản xuất nông nghiệp Các lễ hội thường tập trung vào tháng nông nhàn, với tâm thức “tháng tám giỗ cha, tháng ba giỗ mẹ”, trong khi những hội làng lớn duy trì nhiều lễ thức cổ xưa lại diễn ra vào tháng tư và tháng chín Không gian lễ hội gắn liền với các công trình kiến trúc độc đáo như chùa Thanh Mai, đền Cao, và đền Chí Linh, tạo nên nét đặc trưng riêng cho văn hóa địa phương.
Lễ hội truyền thống tại thị xã Chí Linh nổi bật với các tục thi, diễn xướng thần tích, điệu múa dân gian và trò chơi dân gian mang đậm bản sắc văn hóa Tại đây, có hơn 30 tục thi phản ánh văn hóa nông nghiệp, bao gồm các nghề truyền thống như dệt chiếu, dệt vải, xe đay, làm bánh, làm bún Bên cạnh đó, các trò chơi giải trí như vật cầu, vật ống, bơi chải, bắt chạch, bắt vịt, thả diều, pháo đất và kéo lửa nấu cơm cũng thu hút sự tham gia của đông đảo người dân.
