Với những lý do trên, tác giả chọn đề tài: Khai thác thông tin từ mạng xã hội cho bài điều tra trên báo Pháp luật Xã hội, Tuổi Trẻ, Lao Động khảo sát trên mạng xã hội Facebook, Zalo, từ
THỰC TRẠNG KHAI THÁC THÔNG TIN TỪ MẠNG XÃ HỘI TRÊN BÁO PHÁP LUẬT XÃ HỘI, TUỔI TRẺ, LAO ĐỘNG
Giới thiệu đối tƣợng khảo sát và một số mạng xã hội phổ biến hiện
2.1.1 Giới thiệu chung về đối tƣợng khảo sát
2.1.1.1 Báo Pháp luật Xã hội Báo Pháp luật&Xã hội (sau đây gọi là báo Pháp luật Xã hội để thống nhất với tên ghi trong đề tài theo QĐ 3568/QĐ-HVBCTT) là cơ quan trực thuộc Sở Tƣ pháp TP Hà Nội Báo đƣợc hình thành từ Bản tin Tƣ pháp Thủ đô và chính thức trở thành báo vào ngày 20/7/2006 Tiền thân của báo có tên gọi là Pháp luật và Đời sống đƣợc phát hành 1 kỳ/tuần Năm 2006 khi thành lập lại, báo có tên gọi Pháp luật Xã hội Từ tháng 7/2008 báo xuất bản 3 kỳ/tuần Đến tháng 7/2010 cho đến tháng 6/2014 báo phát hành 6 kỳ/tuần và số Chủ Nhật Từ tháng 6/2014 đến nay phiên bản báo in rút xuống còn 4 kỳ/tuần nhƣng tăng từ 20 trang lên 24 trang/1 số báo Hiện báo có 3 số chính + 1 số Chủ Nhật và một ấn phẩm Phụ nữ&Pháp luật phát hành 1 kỳ/tháng
Báo Pháp luật Xã hội hiện đang được phát hành trên toàn quốc, tập trung chủ yếu tại Hà Nội, các vùng lân cận và miền Trung Ngoài ra, báo cũng có mặt tại Đồng bằng sông Cửu Long và Thành phố Hồ Chí Minh Lượng phát hành hiện tại khoảng 40.000 bản cho mỗi số, trong đó 10.000 bản được phân phối qua hệ thống cơ quan nhà nước, phần còn lại được phát hành ra thị trường.
Báo điện tử Pháp luật Xã hội, ra đời vào tháng 10/2010 tại phapluatxahoi.vn, là một trong số ít cơ quan báo chí ở Hà Nội thành lập báo điện tử trong thời kỳ báo in còn thịnh vượng Sau 6 năm hoạt động, báo đã trải qua hai lần thay đổi giao diện và hiện có lượng truy cập trung bình từ 200.000 đến 400.000 lượt mỗi ngày.
Báo Pháp luật Xã hội, với vai trò là một cơ quan báo chí của ngành Tư pháp, đã thực hiện tốt việc điều tra thông tin về các vụ việc tiêu cực và các vụ án có dấu hiệu oan sai, đồng thời bảo vệ nhóm người yếu thế trong xã hội Tương tự như báo Pháp luật Việt Nam và báo Pháp luật TP Hồ Chí Minh, báo Pháp luật Xã hội cũng nổi bật trong việc xử lý đơn thư và thực hiện vai trò thông tin nhằm bảo vệ nhóm người yếu thế, góp phần nâng cao nhận thức pháp luật trong cộng đồng.
Tính đến tháng 4/2016, trang báo điện tử phapluatxahoi.vn xếp hạng thứ 2.989 trong số các website tại Việt Nam và đứng thứ 324.867 trên toàn cầu theo xếp hạng của Alexa.com.
Báo Pháp luật Xã hội có vai trò quan trọng trong việc tuyên truyền hoạt động của ngành Tư pháp, nâng cao hiểu biết pháp luật cho người dân Thủ đô và cả nước Đồng thời, báo cũng đảm bảo thông tin về đời sống, kinh tế - xã hội của Hà Nội, cùng với việc truyền tải chủ trương của Đảng và chính sách pháp luật của Nhà nước trên mọi lĩnh vực Nhiệm vụ chính của báo là tuyên truyền, phổ biến và giáo dục pháp luật.
Báo Pháp luật Xã hội hiện có hai văn phòng đại diện tại TP HCM và TP Vinh (Nghệ An) Trong nhiều năm qua, báo đã duy trì đội ngũ phóng viên thường trú tại các khu vực quan trọng như Đồng bằng sông Cửu Long, TP Hải Phòng, Vĩnh Phúc, Quảng Trị và tỉnh Thanh Hóa.
Với vị trí là cơ quan báo chí cấp 3 tại Hà Nội, Pháp luật Xã hội nổi bật với vai trò quan trọng trong việc cung cấp thông tin pháp luật và hỗ trợ pháp lý Tờ báo này nhận được nhiều đơn thư và phản ánh từ độc giả trên toàn quốc thông qua đường dây nóng, khẳng định tiếng nói và vị thế của mình trong hệ thống báo chí nội chính.
Giao diện báo Tuổi Trẻ Online
2.1.1.2 Báo Tuổi Trẻ TP HCM
Báo Tuổi Trẻ TP HCM, cơ quan ngôn luận của Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh, chính thức ra mắt vào ngày 2/9/1975 Từ đó, báo đã phát triển thành một tổ hợp truyền thông đa phương tiện với nhiều ấn phẩm, bao gồm Nhật báo Tuổi Trẻ, Tuổi Trẻ Cuối Tuần, Bán Nguyệt san Tuổi Trẻ Cười, cùng với các phiên bản điện tử như Tuổi Trẻ Online và báo điện tử tiếng Anh TuoiTreNews.
Vào ngày 2 tháng 4 năm 2006, Tuổi Trẻ chính thức trở thành Nhật báo Đến tháng 6 năm 2008, Nhật báo Tuổi Trẻ đã phát hành gần 500.000 bản mỗi ngày trên lãnh thổ Việt Nam, trở thành ấn phẩm có số lượng phát hành lớn nhất trong cả nước vào thời điểm đó.
Số lượng phát hành của báo Tuổi Trẻ đã giảm dần, chỉ còn khoảng 220.000 bản mỗi ngày vào năm 2015 Đây là một trong số ít tờ báo tại Việt Nam có thời gian phát hành ra thị trường quốc tế Với độ tin cậy và khả năng cập nhật thông tin nhanh chóng, Tuổi Trẻ là một trong những tờ báo có ảnh hưởng lớn, cùng với tiềm lực tài chính và cơ sở vật chất quy mô lớn Báo hoạt động theo cơ chế tự hạch toán, chủ yếu từ doanh thu quảng cáo và các dịch vụ gia tăng khác.
Báo điện tử Tuổi Trẻ Online (TTO) chính thức ra mắt vào ngày 1/12/2003 và nhanh chóng vươn lên vị trí thứ 3 về lượt truy cập trong bảng xếp hạng các website tiếng Việt toàn cầu chỉ sau hai năm Vào ngày 13/2/2008, TTO được cấp giấy phép số 236/GP-BTTTT, cho phép hoạt động như một báo mạng điện tử độc lập với nội dung tiếng Việt và tiếng Anh.
Lần thay đổi giao diện mới nhất của Tuổi Trẻ Online là ngày 2/9/2014, gọi là giao diện tùy ứng (responsive web design)
Giao diện báo Lao động Online
Tòa soạn Tuổi Trẻ hoạt động theo mô hình tòa soạn hội tụ, nơi tổ chức, biên tập và xử lý tin bài cho cả hai ấn phẩm: báo giấy và báo điện tử.
Báo Lao Động, cơ quan của Tổng Liên đoàn lao động Việt Nam, là một trong những tờ báo lâu đời và có ảnh hưởng nhất trong hệ thống báo chí truyền thông tại Việt Nam, với số đầu tiên được xuất bản vào năm 1929.
Báo Lao Động hiện có hai hình thức xuất bản: ấn phẩm giấy và bản điện tử, cung cấp thông tin đa dạng về các lĩnh vực như chính trị, kinh tế, thể thao và pháp luật Đối tượng độc giả mà báo hướng đến là những người trong độ tuổi lao động từ 18 đến 60 tuổi.
VẤN ĐỀ VÀ GIẢI PHÁP KHAI THÁC THÔNG TIN TỪ MẠNG XÃ HỘI CHO BÀI ĐIỀU TRA
Xu hướng khai thác thông tin từ mạng xã hội của báo chí
Mạng xã hội đang phát triển mạnh mẽ với gần 1 tỷ người dùng Facebook, 340 triệu tweet được gửi mỗi ngày trên Twitter, và 2 tỷ video được xem hàng ngày trên YouTube Những con số này chứng tỏ sức mạnh lan truyền của các nền tảng mạng xã hội Với khả năng kết nối mạnh mẽ, mạng xã hội không chỉ quảng bá thông tin từ báo chí mà còn nâng cao hiệu quả tuyên truyền trong lĩnh vực này.
Một bài báo với thông tin thu hút sự quan tâm của công chúng khi được cập nhật và lan truyền trên mạng xã hội sẽ có sức lan tỏa lớn hơn nhiều so với việc phát hành trên các sạp báo Các thành viên mạng xã hội tham gia thảo luận và bình luận về nội dung bài báo, thậm chí cung cấp thêm thông tin liên quan Điều này tạo ra phản hồi tích cực cho những người viết và các cơ quan báo chí.
Người dùng hiện nay tìm kiếm thông tin có giá trị và phù hợp với nhu cầu của họ Do đó, báo chí cần điều chỉnh cách khai thác và sử dụng nguồn tin để cung cấp thông tin chất lượng và tạo dựng niềm tin với công chúng Nhiều báo điện tử đã bắt đầu khai thác nguồn tin từ mạng xã hội để cung cấp những thông tin quan trọng và đáp ứng nhu cầu của độc giả.
PV Võ Văn Trường Giang (Ban Thời sự - Báo Vietnemnet) nhấn mạnh rằng việc khai thác thông tin từ mạng xã hội đang diễn ra hàng ngày trên các báo điện tử và sẽ tiếp tục là xu hướng phát triển trong 10 năm tới Do đó, cần thiết phải đào tạo một hệ thống biên tập viên cao cấp, với ít nhất 5 năm kinh nghiệm, để có khả năng "lọc" tin và đánh giá mức độ ảnh hưởng của thông tin đối với độc giả trước khi công bố.
Mạng xã hội mang lại khả năng tương tác cao và có cộng đồng người dùng đông đảo, do đó, các báo điện tử đã khai thác hiệu quả các kênh này trong chiến lược quảng bá thông tin Mỗi cơ quan báo chí có cách tiếp cận khác nhau trong việc sử dụng nguồn tin từ mạng xã hội Việc cập nhật liên tục nội dung từ các kênh mạng xã hội là cần thiết đối với phóng viên, nhưng họ cũng cần xác định rõ nội dung cần cập nhật và lập kế hoạch nội dung cụ thể Đặc biệt, việc định hình đối tượng công chúng mục tiêu và hiểu rõ nhu cầu của họ là rất quan trọng để cung cấp nội dung phù hợp và hữu ích.
Các tòa soạn báo điện tử hiện nay đang khai thác thông tin từ mạng xã hội theo hai xu hướng chính Thứ nhất, những tờ báo chú trọng vào số lượng người đọc và tính giật gân, sẵn sàng khai thác thông tin từ internet và mạng xã hội một cách tối đa Thứ hai, có những tòa soạn thận trọng với nguồn tin từ mạng xã hội, coi đó là nguy cơ và dễ mắc sai lầm Sự lan tỏa nhanh chóng của thông tin trên mạng xã hội có thể tạo ra rủi ro cho các tòa soạn, nhưng không có nghĩa là bản chất của nó là xấu, mà chỉ là do cách xử lý thông tin.
Hiện nay, xu hướng khai thác thông tin từ báo chí Việt Nam chủ yếu là đăng tải lại những thông tin chưa được kiểm chứng, bao gồm các dòng tự sự và hình ảnh từ Facebook của người nổi tiếng Tuy nhiên, công chúng ngày càng trở nên khắt khe và khó chấp nhận những thông tin này Theo ThS Bùi Việt Hà, Giảng viên Khoa Báo chí & Truyền Thông, Trường ĐHKHXH&NV, ĐHQGHN, điều này cho thấy sự cần thiết phải nâng cao chất lượng thông tin truyền thông.
Việc phóng viên khai thác nguồn tin từ mạng xã hội và internet hiện nay là xu hướng tất yếu, song song với công việc của phóng viên báo chí truyền thống Nguồn tin từ mạng xã hội trở thành một phần quan trọng trong quá trình làm việc của phóng viên ở mọi loại hình báo chí Tuy nhiên, cách thức sử dụng nguồn tin này là một câu hỏi cần được đặt ra Trước hết, việc nhận diện rằng phóng viên không thể chối bỏ nguồn tin từ mạng xã hội là điều cần thiết, vì đây là nguồn thông tin quan trọng Thứ hai, tính đa chiều và tương tác trong việc khai thác nguồn tin từ mạng xã hội rất rõ ràng, cho phép phóng viên không chỉ thu thập thông tin mà còn trở thành thành viên trong cộng đồng mạng xã hội, từ đó cung cấp phản hồi cho nó Sự tất yếu trong việc sử dụng nguồn tin từ mạng xã hội cùng với tính đa chiều và tương tác sẽ ảnh hưởng đến phong cách làm việc của mỗi phóng viên.
Dưới áp lực của thời đại công nghệ số, việc khai thác và sử dụng thông tin từ mạng xã hội, đặc biệt là đối với các báo điện tử, trở thành xu hướng tất yếu Tuy nhiên, xu hướng này cũng làm cho việc quản lý thông tin trở nên phức tạp hơn, đòi hỏi các quy định chặt chẽ về đạo đức và trách nhiệm của nhà báo Các tòa soạn báo điện tử cần thiết lập quy trình tác nghiệp nghiêm ngặt cho phóng viên và biên tập viên trong việc khai thác thông tin từ mạng xã hội, nhằm đảm bảo yêu cầu thẩm định thông tin được tuân thủ.
Mấy vấn đề đặt ra trong khai thác sử dụng thông tin từ mạng xã hội
3.2.1 Thông tin sai lệch, thiếu chính xác
Mạng xã hội cho phép công chúng tiếp cận thông tin nhanh chóng, nhưng việc quản lý nội dung trên nền tảng này còn lỏng lẻo, dẫn đến tình trạng người dùng dễ gặp phải thông tin không chính xác.
Thời gian gần đây, tình hình Biển Đông đã kích thích một làn sóng đòi chủ quyền Trường Sa - Hoàng Sa trên mạng xã hội, đặc biệt là Facebook Tuy nhiên, nhiều đối tượng xấu đã lợi dụng tình hình này để phát tán thông tin sai lệch và kích động tư tưởng tiêu cực Hiện nay, trên Facebook xuất hiện nhiều tài khoản giả mạo mang tên các nhà lãnh đạo Việt Nam như Chủ tịch Hồ Chí Minh và Đại tướng Võ Nguyên Giáp, nhằm bôi nhọ danh dự và làm xấu hình ảnh của đội ngũ lãnh đạo Đảng và Nhà nước.
Công chúng mạng xã hội đang phải đối mặt với nguy cơ bị lợi dụng bởi thông tin sai lệch Nhiều đối tượng xấu đã lợi dụng lòng nhân đạo của mọi người để phát tán tin tức không chính xác nhằm mục đích quyên góp tiền phi pháp Một ví dụ điển hình là bức ảnh của cậu bé khoảng 3 tuổi ôm em gái nhỏ, với vẻ ngoài bơ vơ, đã được lan truyền trên mạng xã hội kèm theo thông tin về hoàn cảnh mồ côi đáng thương, khiến cộng đồng mạng cảm thấy xót xa.
Bức ảnh được chia sẻ rộng rãi trên Facebook, thu hút hàng chục nghìn lượt like và hàng nghìn bình luận, thể hiện sự thương xót cho số phận của hai em nhỏ Nhiều người bày tỏ thiện chí muốn quyên góp để giúp đỡ các em có cuộc sống tốt hơn Tuy nhiên, sự thật về bức ảnh chỉ được tiết lộ khi nhiếp ảnh gia Nason Nguyễn lên tiếng.
Bức ảnh từ tác giả đã thu hút hàng nghìn lượt like và hàng trăm chia sẻ, bình luận, nhưng khi sự thật được phơi bày, cộng đồng mạng đã ngã ngửa khi nhận ra mình là nạn nhân của một cú lừa ngoạn mục Nhiều người bày tỏ sự bất bình trước hành vi lợi dụng lòng trắc ẩn để câu like của các fanpage trên Facebook Đây không phải là lần đầu tiên người dùng mạng xã hội, đặc biệt là Facebook, bị lừa bởi những bức ảnh thương tâm nhằm mục đích câu like Một ví dụ điển hình là vào năm 2012, bức ảnh về cái chết của một thiếu úy cảnh sát ở Bắc Giang đã bị ghi chú sai thành cảnh sát giao thông cứu hai mẹ con ở Nghệ An, khiến cư dân Facebook cảm kích mà không hay biết mình đang bị lừa đảo.
Trên các trang Facebook và nhiều mạng xã hội khác, hình ảnh một chiến sĩ cảnh sát hy sinh đã được đăng tải, kèm theo dòng chữ “Nghiêng mình trước anh ” Nội dung bài viết chứa thông tin bịa đặt nhằm thu hút sự chú ý và đồng cảm từ cư dân mạng, với câu chuyện về một cảnh sát giao thông kiệt sức hy sinh khi cứu hai mẹ con bị ngã xuống sông ở Nghệ An Sự hy sinh anh dũng của anh đã gây xúc động mạnh mẽ trong cộng đồng.
“chia sẻ” để cùng chia buồn và tưởng niệm cho đồng chí CAND đã vì nước quên thân, vì dân phục vụ ”
Bức ảnh vừa đăng tải đã nhanh chóng thu hút hàng trăm nghìn lượt like và hàng chục nghìn chia sẻ, bình luận Nhiều người bày tỏ sự tiếc nuối và cảm kích trước sự hy sinh dũng cảm của chiến sĩ, mặc dù không biết rõ về hoàn cảnh, tên tuổi hay chức vụ của anh.
Một số thành viên đã nghi ngờ và phát hiện rằng bức ảnh này thực chất đã xuất hiện từ năm 2009 với nội dung khác Bức ảnh này ghi lại hình ảnh thiếu úy Nguyễn Văn Hoan, người đã bị nhóm cát tặc trên sông Thương tấn công và hy sinh.
Vào đầu năm 2013, một câu chuyện gây xôn xao trên mạng xã hội liên quan đến một ông lão bán me bên đường, người được cho là giả nghèo khổ để trục lợi từ lòng thương của mọi người Vụ việc bắt đầu từ một bức ảnh trên Facebook, mô tả cảnh ông lão bán me lề đường, kèm theo lời cảm thông kêu gọi mọi người ủng hộ ông Bức ảnh nhanh chóng thu hút sự chú ý, được dân mạng like và share với tốc độ chóng mặt.
Chỉ sau 1-2 ngày, một bài viết với tiêu đề "Lật tẩy ông già bán me bên đường Sài Gòn" đã xuất hiện, khẳng định rằng ông lão không nghèo như mọi người tưởng Thông tin này đã khiến nhiều người bức xúc, cảm thấy tình thương và sự giúp đỡ của họ bị lãng phí không đúng chỗ.
Câu chuyện về cụ già bán me với hoàn cảnh nghèo khổ đã thu hút sự chú ý và đồng cảm từ cộng đồng mạng khi được chia sẻ trên Facebook Tuy nhiên, khi sự thật về cuộc sống của cụ được tiết lộ, nhiều người đã cảm thấy hoang mang vì thực tế không khổ như họ đã tưởng tượng.
Mạng xã hội ngày nay đã trở thành một phần thiết yếu trong cuộc sống, với nhiều người tìm cách gia tăng số lượng “like” cho nội dung của mình Để đạt được điều này, họ thường sử dụng các chiêu trò như hình ảnh cảm động hoặc hoàn cảnh khó khăn, kèm theo lời kêu gọi như “Một like cho một lời cầu nguyện” Những phương thức này ngày càng phổ biến trong cộng đồng mạng xã hội Do đó, người dùng cần cẩn trọng với thông tin trên mạng để tránh trở thành nạn nhân của lừa đảo và không tiếp tay cho những kẻ lợi dụng lòng trắc ẩn của người khác.
3.2.2 Thông tin thiếu lành mạnh, sai lệch chuẩn mực đạo đức
Công chúng mạng xã hội tại Việt Nam hiện nay đang phải đối mặt với việc tiếp cận thông tin không chính xác và bị tấn công bởi những nội dung thiếu lành mạnh, bao gồm cả hình ảnh khiêu dâm tràn lan trên các nền tảng mạng xã hội.
Gần đây, dư luận xã hội đã chỉ trích mạnh mẽ những phát ngôn không phù hợp với đạo đức và thuần phong mỹ tục của một bộ phận giới trẻ trên mạng xã hội Đặc biệt, vụ việc nữ sinh lớp 8 ở Quảng Nam đăng bài viết “Tuyên ngôn học sinh Trường THCS Lý Tự Trọng” trên Facebook, kêu gọi bạn bè sử dụng mọi biện pháp, kể cả tiêu cực, để vượt qua kỳ kiểm tra học kỳ 1, đã gây ra sự phẫn nộ Bài viết không chỉ xúc phạm nghiêm trọng đến nhà trường và giáo viên mà còn đặt ra câu hỏi về cách giáo dục và quản lý việc sử dụng mạng xã hội cho thế hệ trẻ Chúng ta cần xem xét liệu có nên để cá nhân tự do phát ngôn những ngôn từ tục tĩu nhằm bôi nhọ và xúc phạm người khác trên mạng hay không.
Kết quả khảo sát cho thấy 78,6% người tham gia cảm thấy khó chịu khi gặp thông tin và hình ảnh không lành mạnh trên mạng xã hội, trong khi chỉ 5,2% cảm thấy thích thú với nội dung khiêu dâm Tình trạng hình ảnh và liên kết liên quan đến sex xuất hiện tràn lan trên mạng xã hội đã gây bức xúc cho nhiều người dùng.
Một số giải pháp, khuyến nghị
3.3.1 Giải pháp về chính sách quản lý, pháp luật Đối với mạng xã hội, báo chí có vai trò hết sức quan trọng: Trước hết là báo chí tiếp nhận, lựa chọn, kiểm chứng và “chính thống hóa” thông tin trên mạng xã hội Điều đó có nghĩa là khi những thông tin trên mạng xã hội đƣợc nhà báo tiếp nhận, lựa chọn, kiểm chứng rồi đăng tải trên báo chí sẽ làm cho thông tin đó, vấn đề đó được “chính thống hóa” và đương nhiên nó sẽ có đƣợc mức độ tin cậy cao hơn Những nhà báo phải nhận thức và thấy rõ: Trung thực là đạo đức, hành vi đúng đắn là thước đo nhân cách của chủ thể hành vi trong cộng đồng, và chỉ có nhƣ vậy họ mới tồn tại lành mạnh, bền vững trong xã hội
Báo chí đóng vai trò quan trọng trong việc định hướng thông tin trên mạng xã hội Khi các nhà báo và cơ quan báo chí nhanh chóng cung cấp thông tin về những vấn đề xã hội đang được quan tâm, họ giúp người đọc hiểu rõ bản chất và sự thật của các vụ việc Điều này dẫn đến việc thông tin được tiếp nhận, truyền bá và thảo luận rộng rãi trên mạng xã hội, tạo ra làn sóng thông tin mạnh mẽ với báo chí là nguồn gốc Do đó, báo chí không chỉ cung cấp thông tin mà còn định hướng các vấn đề được thảo luận và chia sẻ trên mạng xã hội.
Mạng xã hội mang đến cơ hội cho mọi người thể hiện bản thân, nhưng phóng viên cần thẩm định nguồn tin từ mạng xã hội một cách cẩn thận Việc tìm kiếm thông tin cần thiết là khó, nhưng thẩm định nguồn tin còn khó hơn Thông tin sai lệch có thể gây tác động tiêu cực đến nội dung bài viết Do đó, khi khai thác thông tin từ internet, cần kiểm tra thông tin về tác giả và cơ quan phát hành, như tên đầy đủ và địa chỉ cụ thể Ngoài ra, cần xác minh thông tin liên lạc và cơ quan phụ trách trang web qua mục "About us" Kiểm tra đường dẫn URL cũng giúp đánh giá độ tin cậy và tính chính xác của tài liệu.
Sự tương tác giữa mạng xã hội và báo chí là điều không thể tránh khỏi Cần tìm cách khai thác lợi thế của tính tương tác này, đồng thời hạn chế những tác động tiêu cực từ mạng xã hội, nhằm phát triển mạng xã hội theo hướng tích cực và giúp báo chí nâng cao hiệu quả truyền thông.
Cần tăng cường quản lý báo chí, đặc biệt là báo chí điện tử và mạng xã hội, nhằm giảm thiểu tác động tiêu cực của internet đối với xã hội Cần thực hiện các biện pháp kiên quyết như thanh tra, kiểm tra và xử lý nghiêm các hành vi vi phạm liên quan đến việc sử dụng internet và các trang mạng xã hội Đặc biệt, cần chú trọng đến việc ngăn chặn việc đăng tải nội dung xấu, chống đối chế độ và trái thuần phong mỹ tục Đồng thời, cần quy định rõ ràng về thông tin trên mạng xã hội và cách xử lý đối với những cá nhân, tổ chức phát tán tin sai sự thật.
Nâng cao vai trò lãnh đạo của cơ quan chủ quản và lãnh đạo báo chí, đặc biệt là các báo điện tử, là rất quan trọng Sự chỉ đạo đúng hướng và chiến lược phát triển hợp lý sẽ giúp khai thác, sử dụng và thẩm định thông tin hiệu quả, từ đó “chính thức hóa” thông tin trên trang báo, góp phần vào thành công của sản phẩm báo chí Ngược lại, nếu lãnh đạo cho phép phóng viên và biên tập viên sử dụng thông tin thiếu kiểm định và chính xác chỉ để thu hút “view”, sẽ làm giảm uy tín của tờ báo và dẫn đến việc độc giả chân chính tẩy chay Các tòa soạn và nhà báo cần tự xây dựng phương thức xác định sự thật từ thông tin trên mạng.
Để quản lý hiệu quả mạng xã hội, cần phát huy những mặt tích cực và hạn chế tác động tiêu cực của nó Các biện pháp cấm đoán cực đoan chỉ mang lại hiệu quả hạn chế, do đó, chính sách quản lý cần kết hợp đồng bộ nhiều giải pháp, bao gồm hành chính, kỹ thuật và tuyên truyền giáo dục Tuyên truyền giáo dục là giải pháp chủ đạo, giúp nâng cao nhận thức của người dùng, khuyến khích họ sàng lọc thông tin xấu và tiếp nhận thông tin hữu ích Cần bổ sung và hoàn thiện hệ thống văn bản quy phạm pháp luật để đảm bảo môi trường pháp lý rõ ràng, công khai và minh bạch cho mọi cá nhân và đơn vị Đồng thời, rà soát và sửa đổi các văn bản hiện có để nâng cao hiệu lực, hiệu quả, phù hợp với thực tiễn và xây dựng các văn bản mới đáp ứng xu thế phát triển.
3.3.2 Nâng cao kiến thức, kỹ năng cho biên tập viên và phóng viên điều tra Các phóng viên, nhà báo đã, đang và sẽ phải biết tận dụng tối đa lợi thế của các công cụ tương tác và mạng xã hội mang lại để hiểu rõ nhu cầu và những mối quan tâm hàng đầu của công chúng Từ đó có cung cấp những nội dung thông tin đáp ứng đƣợc nhu cầu đa dạng của công chúng Xác định rõ những nội dung tin bài sẽ đƣợc thực hiện - là những tin bài độc quyền thực hiện và đăng tải, hoặc cách làm tin khác với cách những tờ báo khác làm Đặt ra các mức sản xuất nội dung dự kiến (số lƣợng tin bài một ngày và tần số cập nhật, nội dung thông tin)… Để thực hiện đƣợc những điều trên đòi hỏi tất cả phóng viên đều phải hiểu biết rõ về đối tƣợng mục tiêu của mỗi loại hình báo chí, đối tƣợng công chúng đó cần biết thông tin nào, họ sử dụng loại hình báo chí đó ra sao
Thị trường báo chí hiện nay yêu cầu đào tạo liên tục cho phóng viên, từ những người kỳ cựu đến những người mới vào nghề, nhằm nắm bắt và thích ứng với sự phát triển của truyền thông xã hội Giảng viên Nguyễn Xuân Miên nhấn mạnh rằng việc học về truyền thông xã hội cần trở thành một môn học cơ bản và bắt buộc cho sinh viên báo chí, giúp họ hoạt động hiệu quả trong môi trường truyền thông hiện đại Các đơn vị đào tạo cần kiểm soát chất lượng tuyển sinh và đầu tư vào chương trình đào tạo, chú trọng đến kỹ năng thực hành và đạo đức nghề nghiệp Cơ quan báo chí cũng cần cải thiện quy trình tuyển chọn phóng viên và biên tập viên, loại bỏ hiện tượng "nhất thân, nhì quen" và tổ chức các khóa tập huấn để nâng cao kiến thức và kỹ năng cho đội ngũ nhân viên Trong thời đại truyền thông xã hội, phóng viên cần trang bị thêm kỹ năng biên tập video, xử lý hình ảnh và âm thanh, cũng như phát triển các ứng dụng web để thu hút độc giả.
3.3.3 Đề cao đạo đức nghề nghiệp của nhà báo
Trong thời đại của Facebook và Twitter, sự tham gia của các nhà báo trẻ là điều đáng hoan nghênh, nhưng họ thường thiếu kinh nghiệm và chưa đủ vững vàng khi đối mặt với người biên tập Việc khai thác thông tin từ mạng xã hội không phải là xấu, mà còn cần thiết, giúp nhà báo nhanh chóng phát hiện nhu cầu thông tin của công chúng Tuy nhiên, các nhà báo cần cẩn trọng khi sử dụng thông tin từ mạng xã hội, và phải trở thành “người gác cổng thông tin” để tạo ra những tác phẩm báo chí có giá trị, góp phần định hướng cho độc giả.
Các nhà báo và tòa soạn cần phát triển phương pháp xác định sự thật từ thông tin trên mạng xã hội, tập trung vào việc kiểm chứng thông tin thay vì e ngại Đồng thời, cơ quan quản lý cần nghiên cứu kỹ lưỡng để tạo ra môi trường lành mạnh, khuyến khích sự phát triển tích cực của mạng xã hội.
Theo Nhà báo Mai Phan Lợi, nguyên Phó Tổng thư ký tòa soạn Báo Pháp luật TP Hồ Chí Minh, sự phát triển và cạnh tranh giữa báo chí và mạng xã hội đã chỉ ra sự thiếu sót trong hành lang pháp lý và cơ chế kiểm soát đạo đức nghề nghiệp của giới truyền thông.
Báo chí và người dùng mạng xã hội đang ngày càng dễ dàng xâm phạm hình ảnh và thông tin cá nhân của doanh nghiệp Hành vi này đã dẫn đến nhiều hậu quả nghiêm trọng Do áp lực đưa tin nhanh chóng, báo chí thường dễ mắc phải tin giả, tin sai sự thật hoặc tin cũ Việc bỏ qua quy trình kiểm soát thông thường đã tạo điều kiện cho một số nhà báo và blogger lợi dụng thông tin từ bạn đọc để trục lợi, và hiện tượng này đang gia tăng.
Nhà báo cần phải duy trì tính khách quan và trung thực, tôn trọng sự thật Tất cả thông tin công bố phải phản ánh chính xác bản chất của sự thật trong bối cảnh xã hội, không được xuyên tạc hay phóng đại sự kiện.
Những người cầm bút cần nâng cao trách nhiệm, đạo đức và kỹ năng nghề nghiệp của mình Việc nắm bắt nhu cầu công chúng, kiểm chứng và xác minh độ tin cậy của thông tin là rất cần thiết Các nhà báo đóng vai trò là “bộ lọc” thông tin, cùng với tòa soạn trở thành “người gác cổng thông tin” Cần tránh xu hướng chỉ khai thác “tin nóng” từ mạng xã hội mà không kiểm tra nguồn gốc Báo chí yêu cầu tính khách quan, chân thật và thẩm mỹ cao, điều này đòi hỏi phóng viên phải có những yếu tố cần thiết.
