THỰC TRẠNG QUẢN LÝ THÔNG ĐIỆP VỀ BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG TỰ NHIÊN TRÊN BÁO CHÍ QUẢNG NINH
Tổng quan cơ quan báo chí tỉnh Quảng Ninh và loại hình báo chí khảo sát 43 2.2 Thực tiễn bảo vệ môi trường và những thay đổi trong thông điệp bảo vệ môi trường trên báo chí Quảng Ninh những năm gần đây
2.1.1 Khái quát về Trung tâm Truyền thông tỉnh Quảng Ninh
Quảng Ninh có hai cơ quan báo chí hoạt động lâu dài, gồm Đài PTTH Quảng Ninh và Báo Quảng Ninh Báo Quảng Ninh quản lý và vận hành báo in và báo điện tử, trong khi Đài PTTH Quảng Ninh điều hành hai kênh truyền hình, hai kênh phát thanh, cùng các nền tảng trang thông tin điện tử và mạng xã hội.
Các cơ quan báo chí của tỉnh hiện vẫn hoạt động độc lập, thiếu sự liên kết chặt chẽ, dẫn đến tiêu tốn nguồn lực và lặp lại thông tin, đặc biệt trong các lĩnh vực về chính trị và công tác lãnh đạo Trong bối cảnh thế giới và khu vực diễn biến phức tạp, cùng với sự phát triển của khoa học, công nghệ, internet và mạng xã hội đã thay đổi đáng kể nhu cầu và thói quen tiếp nhận thông tin của công chúng.
Trong bối cảnh phát triển của tỉnh Quảng Ninh, hoạt động thông tin báo chí cần được đổi mới và nâng cao hiệu quả nhằm thích ứng với sự tiến bộ không ngừng của địa phương Quảng Ninh đã ghi nhận những bước tiến vượt bậc trong việc đổi mới truyền thông, góp phần thúc đẩy công tác thông tin ngày càng hiệu quả và phù hợp với yêu cầu phát triển của tỉnh.
Quảng Ninh nhận thức rõ tầm quan trọng của việc đổi mới tổ chức và nâng cao hiệu quả hoạt động của các cơ quan báo chí tỉnh Do đó, tỉnh đã tiến hành hợp nhất các cơ quan báo chí nhằm củng cố nội lực, nâng cao chất lượng truyền thông Đề án thành lập Trung tâm Truyền thông tỉnh Quảng Ninh đã được Ban Thường vụ tỉnh ủy phê duyệt nhằm thúc đẩy hoạt động báo chí hiệu quả hơn, hiện đại hóa công tác truyền thông và nâng cao hình ảnh của tỉnh trên các phương tiện truyền thông quốc gia và quốc tế.
Bí thư Trung ương Đảng cho ý kiến chỉ đạo tại Văn bản số 8309 ngày
30/11/2018 Ban Thường vụ Tỉnh ủy ban hành Quyết định số 1263- QĐ/TU, ngày 10/12/2018 phê duyệt đề án thành lập Trung tâm Truyền thông tỉnh Quảng Ninh
Vào ngày 18/12/2018, Ban Thường vụ Tỉnh ủy Quảng Ninh đã ban hành Quyết định số 1276-QĐ/TU về việc thành lập Trung tâm Truyền thông tỉnh Quảng Ninh nhằm nâng cao hiệu quả công tác tuyên truyền của tỉnh Trung tâm Truyền thông Quảng Ninh được thành lập trên cơ sở hợp nhất các cơ quan thông tin, báo chí của tỉnh như Đài Phát thanh - Truyền hình Quảng Ninh (cơ quan chủ quản là UBND tỉnh Quảng Ninh), Báo Quảng Ninh (cơ quan chủ quản là Tỉnh ủy Quảng Ninh), Cổng thông tin điện tử tỉnh (cơ quan chủ quản là UBND tỉnh) và Báo Hạ Long (cơ quan chủ quản là Hội Văn học nghệ thuật tỉnh) Đây là bước đi quan trọng trong việc tập trung nguồn lực truyền thông, nâng cao chất lượng và hiệu quả công tác thông tin tuyên truyền của tỉnh Quảng Ninh.
Trung tâm Truyền thông tỉnh Quảng Ninh là mô hình báo chí độc đáo với nhiều loại hình hoạt động chưa từng có tiền lệ Đây được đánh giá là bước tiến quan trọng trong lĩnh vực truyền thông của tỉnh, góp phần nâng cao chất lượng và hiệu quả hoạt động báo chí Các cơ quan trung ương như Ban Bí thư, Ban Tuyên giáo Trung ương và Bộ Thông tin - Truyền thông đã nhất trí về tính cần thiết của mô hình này Đề án hướng tới phát triển truyền thông chuyên nghiệp, phù hợp với xu hướng hiện đại, đáp ứng yêu cầu của quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa của tỉnh Quảng Ninh Mô hình này giúp thúc đẩy sự phát triển bền vững của báo chí địa phương trong bối cảnh hội nhập quốc tế.
Vào tháng 1 năm 2019, Trung tâm có tổng cộng 294 cán bộ, công chức, viên chức và người lao động, cùng với 22 phòng đầu mối và ban lãnh đạo gồm 8 đồng chí Ngay sau khi thành lập, ban giám đốc và lãnh đạo chủ chốt đã tiến hành thảo luận và xây dựng các phòng chuyên môn phù hợp với mô hình hoạt động mới để nâng cao hiệu quả quản lý và dịch vụ.
Sơ đồ 2.1 Sơ đồ tổ chức Trung tâm Truyền thông tỉnh Quảng Ninh
Trung tâm hiện có 14 phòng, giảm 8 đầu mối cấp phòng so với trước khi hợp nhất, với tổng cộng 47 lãnh đạo Các phòng bao gồm: Thư ký biên tập, Thời sự, Chuyên đề, Văn nghệ - Thể thao - Giải trí, Quốc tế, Biên tập Báo Quảng Ninh - Báo Hạ Long, Biên tập Báo Quảng Ninh điện tử - Cổng thông tin, Biên tập Phát thanh, Biên tập Truyền hình, Bạn đọc - Tư liệu, Tổ chức - Hành chính - Quản trị, Quảng cáo - Dịch vụ, Công nghệ thông tin và Sản xuất chương trình, cùng Kỹ thuật - Truyền dẫn.
Sau một năm vận hành theo mô hình mới, Trung tâm Truyền thông tỉnh Quảng Ninh đã duy trì ổn định các kênh truyền thông chính, bao gồm các đài phát thanh như Quảng Ninh (QNR1, QNR2), các kênh truyền hình QTV1, QTV3, cùng với các ấn phẩm báo in như Báo Quảng Ninh hàng ngày, Báo Quảng Ninh cuối tuần, Báo Hạ Long, Đặc san Hoa Sen Ngoài ra, trung tâm còn phát triển báo điện tử (baoquangninh.com.vn), các chuyên trang QTV Tube, QTVFanpage, và cổng thông tin điện tử (quangninh.gov.vn), đảm bảo đa dạng hóa kênh truyền thông phục vụ cộng đồng Đội ngũ phóng viên, biên tập viên của trung tâm đã bắt đầu làm quen và tiếp cận phương pháp làm việc của tòa soạn hội tụ đa phương tiện, với khoảng 30% số phóng viên có thể tác nghiệp trên nhiều hạ tầng truyền thông khác nhau, nâng cao hiệu quả công tác truyền thông lưu động và đa dạng hình thức truyền tải thông tin.
Các bản tin thời sự hàng ngày đã được nâng thời lượng lên 30 phút để cung cấp thông tin đầy đủ, toàn diện và nhiều phóng sự ngắn hấp dẫn, thu hút sự chú ý của dư luận Việc phát sóng bản tin trực tiếp trên QTV1 đã được khởi động lại, giúp nâng cao chất lượng và phản ánh kịp thời các sự kiện nóng bỏng Đồng thời, các trang báo in và báo điện tử tập trung thực hiện theo các nhóm, tuyến bài chuyên sâu, đảm bảo nội dung phong phú và đáng tin cậy cho người đọc.
Trung tâm tăng cường các chương trình tự sản xuất, hạn chế chương trình đi mua để khẳng định uy tín của Trung tâm Truyền thông tỉnh Quảng Ninh
2.1.2 Báo in Quảng Ninh hằng ngày:
Ngày 31/12/1963, Báo Vùng Mỏ chính thức hợp nhất với Báo Hải Ninh, tạo thành Báo Quảng Ninh và phát hành số đầu tiên vào ngày 2/1/1964, đánh dấu bước ngoặt quan trọng trong lịch sử báo chí của tỉnh Trong suốt nhiều năm phát triển, Báo Quảng Ninh không ngừng lớn mạnh, phản ánh thực tiễn phong phú và sôi động của địa phương, trở thành cơ quan ngôn luận của Đảng bộ tỉnh, tiếng nói của chính quyền tỉnh và là diễn đàn của nhân dân trong khu vực.
Báo Quảng Ninh là tờ báo in hàng ngày của tỉnh Quảng Ninh, phát hành đều đặn mỗi ngày để cập nhật các thông tin mới nhất Vào các ngày lễ, báo còn phát hành các số đặc biệt nhằm tổng hợp các sự kiện quan trọng và chào mừng các ngày lễ lớn Với vai trò là nguồn tin đáng tin cậy, báo Quảng Ninh luôn đáp ứng nhu cầu thông tin của cộng đồng địa phương.
Số báo Xuân Kỷ Hợi, số báo Đặc biệt kỷ niệm chiến thắng 30/4 và ngày Quốc tế Lao động 1/5
Trước yêu cầu phát triển, Báo Quảng Ninh đã có sự đổi mới mạnh mẽ để phù hợp với yêu cầu của thời đại Với việc tăng số trang từ 4 lên 8 trang hàng ngày, báo đã mở rộng lượng thông tin đa dạng, đa chiều hơn, phản ánh rõ nét tiếng nói của công chúng và nhân dân Những cải tiến này giúp Báo Quảng Ninh nâng cao chất lượng nội dung, đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của độc giả và góp phần thúc đẩy sự phát triển của tỉnh nhà.
Báo Quảng Ninh có 8 trang:
Trang nhất của báo đăng tải các tin về hoạt động chính trị, kinh tế - xã hội, văn hóa mang tính thời sự diễn ra trên địa bàn tỉnh, cùng với các hoạt động chỉ đạo, điều hành của lãnh đạo tỉnh Báo còn cập nhật các tin tức thời sự nổi bật trong nước và giới thiệu tiêu đề các bài viết nổi bật của số báo, nhằm đáp ứng nhu cầu theo dõi các vấn đề cấp bách và quan trọng của cộng đồng.
Trang 2 (Thời sự - Chính trị): Gồm cụm tin ngắn, bài, chuyên mục về xây dựng Đảng, Học và làm theo tấm gương đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh, công tác xây dựng hệ thống chính trị, đoàn thể, tổ chức của tỉnh, các địa phương; tiếp tin từ trang 1 về các hoạt động của lãnh đạo tỉnh, các vấn đề thời sự trong nước có liên quan đến tỉnh Quảng Ninh
Khảo sát và đánh giá thực trạng quản lý thông điệp bảo vệ môi trường tự nhiên trên báo chí Quảng Ninh
2.3.1 Quản lý về tần suất xuất hiện thông điệp bảo vệ môi trường tự nhiên trên báo chí Quảng Ninh
Bảo vệ môi trường tự nhiên là vấn đề thiết thực ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống của người dân và góp phần vào mục tiêu phát triển bền vững của tỉnh Trong những năm gần đây, Trung tâm Truyền thông tỉnh đã tăng cường hoạt động truyền thông về bảo vệ môi trường, nhằm nâng cao nhận thức cộng đồng và thúc đẩy thay đổi hành vi của người dân cũng như chính quyền các cấp Việc tăng cường tuyên truyền này giúp nâng cao ý thức trách nhiệm trong công tác bảo vệ môi trường, góp phần xây dựng môi trường sống trong lành và bền vững cho tương lai.
Theo khảo sát, từ tháng 1/2019 đến tháng 12/2019, Báo Quảng Ninh in là nhật báo với 356 số phát hành trong năm, trừ các ngày Tết và ngày lễ nghỉ, trong khi Báo Quảng Ninh điện tử hoạt động liên tục 365 ngày không nghỉ, đăng tải tin tức hàng ngày.
Báo Quảng Ninh in hàng ngày đăng tải trung bình 1,4 tác phẩm về bảo vệ môi trường tự nhiên trên mỗi số báo, trong khi báo điện tử đạt 1,2 tác phẩm/ngày Con số này cho thấy đề tài bảo vệ môi trường tự nhiên luôn nhận được sự quan tâm đặc biệt từ Trung tâm Truyền thông tỉnh Quảng Ninh Điều này phản ánh rõ nỗ lực của các phương tiện truyền thông trong việc nâng cao ý thức bảo vệ môi trường tự nhiên và lan tỏa các thông điệp bảo vệ môi trường tới cộng đồng.
So với các lĩnh vực như sản xuất đời sống, y tế, giáo dục, xây dựng cơ bản, giao thông, văn hóa văn nghệ, số lượng bài viết về bảo vệ môi trường trên Báo in Quảng Ninh hàng ngày và Báo Quảng Ninh điện tử còn hạn chế hơn, cho thấy cần tăng cường các nội dung liên quan đến bảo vệ môi trường để nâng cao nhận thức cộng đồng.
Biểu đồ 2.1 thể hiện tỷ lệ tin, bài về bảo vệ môi trường tự nhiên so với các nội dung khác trên Báo in Quảng Ninh và Báo Quảng Ninh điện tử Thống kê này cho thấy sự quan tâm ngày càng tăng của các phương tiện truyền thông đối với các vấn đề môi trường tự nhiên Nội dung về bảo vệ môi trường chiếm tỷ lệ đáng kể, phản ánh ý thức cộng đồng và trách nhiệm của báo chí trong việc nâng cao nhận thức về bảo vệ môi trường Sự đa dạng trong các bài viết giúp nâng cao hiệu quả tuyên truyền và thúc đẩy hành động bảo vệ môi trường từ phía độc giả Đây là minh chứng rõ ràng cho chiến lược xây dựng nội dung liên quan đến môi trường trong các ấn phẩm của Quảng Ninh.
Nguồn: Số liệu điều tra khảo sát năm 2019 của tác giả luận văn
Trong năm 2019, Báo in Quảng Ninh đăng tải 16.792 tin, bài, nhưng chỉ có 247 tác phẩm liên quan đến bảo vệ môi trường tự nhiên, chiếm tỷ lệ 1,5%, còn Báo điện tử Quảng Ninh đăng tải 315 tin bài về chủ đề này trong tổng số 20.225 bài, tỷ lệ 1,6% Mặc dù các thông điệp về bảo vệ môi trường tự nhiên đã được truyền tải tới cộng đồng, nhưng số lượng tin bài về chủ đề này vẫn còn khá thấp so với các loại nội dung khác.
Trong năm 2019, khảo sát về mức độ xuất hiện của các tin, bài viết liên quan đến bảo vệ môi trường tự nhiên trên Báo in Quảng Ninh và Báo Quảng Ninh điện tử cho thấy, số lượng tin bài khá đều trong các tháng Tuy nhiên, lượng tin bài cao nhất xuất hiện vào những tháng có sự kiện tiêu biểu, như Chương trình Giờ trái đất, Ngày đa dạng sinh học và Ngày Môi trường thế giới Cụ thể, tháng 3 ghi nhận lượng tin bài nổi bật nhờ các hoạt động và chiến dịch bảo vệ môi trường diễn ra trong thời gian này.
Trong giai đoạn từ tháng 4 đến tháng 8/2019, số lượng tác phẩm về môi trường trên Báo in và Báo điện tử thể hiện sự biến đổi đáng kể, chiếm trung bình khoảng 10-12% tổng số bài viết hàng tháng Tháng 6 ghi nhận số lượng cao nhất với 30 tác phẩm trên Báo in (12,1%) và 38 tác phẩm trên Báo điện tử cùng tỷ lệ 12,1%, phản ánh sự quan tâm đặc biệt đến các vấn đề môi trường Trong các tháng mưa lũ như tháng 7 và tháng 8, vấn đề ô nhiễm môi trường và phá hoại thiên nhiên được chú ý nhiều hơn, đặc biệt tháng 7 có 28 tác phẩm trên Báo in (11,4%) và 35 tác phẩm trên Báo điện tử (11,1%), còn tháng 8 có 23 tác phẩm trên Báo in (9,3%) và 30 tác phẩm trên Báo điện tử (9,5%) Những số liệu này cho thấy tầm quan trọng của các vấn đề môi trường được đưa tin và phân tích rõ ràng hơn trong các tháng có thiên tai, góp phần nâng cao nhận thức cộng đồng về bảo vệ môi trường.
Bảng 1 (Xem phần phụ lục 1) 2.3.2 Quản lý nội dung thông điệp bảo vệ môi trường tự nhiên trên báo chí Quảng Ninh
2.3.2.1 Quản lý các nhóm nội dung
Thông điệp về bảo vệ môi trường tự nhiên được truyền tải qua nhiều bài viết trên báo chí Quảng Ninh, phản ánh đa dạng các khía cạnh liên quan đến bảo vệ môi trường Các nội dung chính của thông điệp này tập trung vào việc nâng cao ý thức cộng đồng, bảo vệ tài nguyên thiên nhiên và giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường Báo in Quảng Ninh hằng ngày và Báo Quảng Ninh thể hiện rõ những nhóm nội dung chủ đạo trong các chương trình tuyên truyền, như được thể hiện trong Biểu đồ 2.1, nhằm thúc đẩy hành động bảo vệ môi trường một cách hiệu quả.
Biểu đồ 2.2 Tỷ lệ nhóm nội dung về bảo vệ môi trường tự nhiên trên Báo in Quảng Ninh hằng ngày và Báo Quảng Ninh điện tử
Giải pháp bảo vệ môi trường tự nhiên và biểu dương gương người tốt việc tốt
Giám sát việc tổ chức, quản lý và thực thi chính sách môi trường tự nhiên
Tuyên truyền nâng cao ý thức bảo vệ môi trường tự nhiên
Cảnh báo tình trạng ô nhiễm môi trường tự nhiên
Phổ biến chủ trương, chính sách pháp luật về bảo vệ môi trường tự nhiên
Nguồn: Số liệu điều tra khảo sát năm 2019 của tác giả luận văn
Theo biểu đồ 2.1 và khảo sát trên Báo in Quảng Ninh hàng ngày cùng Báo điện tử Quảng Ninh năm 2019, tỷ lệ đăng tải 5 vấn đề chính giữa hai loại hình báo chí này của Trung tâm Truyền thông Quảng Ninh gần như không có sự chênh lệch lớn Tuy nhiên, ở từng nhóm nội dung, tỷ lệ này vẫn thể hiện sự phân hóa nhất định, phản ánh sự đa dạng trong cách tiếp cận và ưu tiên thông tin của các báo này.
*/ Phổ biến chủ trương, chính sách pháp luật về bảo vệ môi trường tự nhiên
Trong những năm qua, trước các vấn đề cấp bách về môi trường, Đảng và Nhà nước ta cùng tỉnh Quảng Ninh đã ban hành nhiều chủ trương, chính sách kịp thời như Chỉ thị, Nghị quyết và Luật Bảo vệ Môi trường để bảo vệ môi trường tự nhiên Trung tâm Truyền thông tỉnh đóng vai trò là cầu nối tuyên truyền, đưa các chủ trương của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước và của tỉnh đến gần hơn với công chúng Nội dung truyền tải các thông điệp về bảo vệ môi trường tự nhiên được trung tâm chú trọng lựa chọn, tổ chức phù hợp và phát hành qua các ấn phẩm Báo in hàng ngày và Báo Quảng Ninh điện tử nhằm nâng cao nhận thức và thúc đẩy hành động của cộng đồng.
Các bài viết về bảo vệ môi trường thường bắt đầu bằng việc giới thiệu các Thông tư, Nghị định của Nhà nước liên quan, như Nghị định số 155/2016/NĐ-CP ban hành ngày 18/11/2016 về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bảo vệ môi trường, có hiệu lực từ ngày 1/2/2017, thay thế Nghị định số 197/2013/NĐ-CP Nghị định này quy định rõ mức xử phạt từ 3-5 triệu đồng đối với hành vi vứt rác thải sinh hoạt không đúng nơi quy định tại các khu chung cư, thương mại, dịch vụ hoặc nơi công cộng, nhằm nâng cao ý thức trách nhiệm trong bảo vệ môi trường.
Ngày 12/9/2019, Ninh Điện tử đã đưa tin về việc không được phép nhập khẩu phế liệu chỉ để sơ chế và bán lại, nhằm bảo vệ môi trường và đảm bảo tuân thủ các quy định pháp luật Thông tin này liên quan đến hoạt động cấp giấy xác nhận đủ điều kiện về bảo vệ môi trường trong việc nhập khẩu phế liệu làm nguyên liệu sản xuất, phù hợp với các nghị định và thông tư hiện hành Thực hiện đúng quy định của pháp luật là yếu tố quan trọng nhằm thúc đẩy phát triển bền vững ngành công nghiệp, hạn chế tình trạng nhập khẩu phế liệu trái phép Ngày 27/12/2019, Báo điện tử đã đưa tin về các quy định nghiêm ngặt trong hoạt động này để đảm bảo an toàn môi trường và hiệu quả kinh doanh.
Báo in Quảng Ninh và Báo điện tử hằng ngày tập trung phổ biến các chính sách của tỉnh về bảo vệ môi trường tự nhiên, giúp đưa thông điệp đến chính quyền và người dân Các bài viết như “Kỳ họp thứ 13, HĐND tỉnh: Thông qua 22 nghị quyết quan trọng” giới thiệu các nghị quyết liên quan đến bảo vệ môi trường, nhằm nâng cao nhận thức cộng đồng Ngoài ra, bài “Bảo vệ môi trường trong ngành sản xuất vật liệu xây dựng” nêu rõ các quy định của tỉnh như Nghị quyết số 236/2015/NQ-HĐND về quản lý bảo vệ môi trường giai đoạn 2016-2020 và Nghị quyết số 146/2018/NQ-HĐND về hỗ trợ chấm dứt hoạt động của các cơ sở sản xuất vôi thủ công Việc phổ biến các nghị quyết này góp phần nâng cao ý thức và trách nhiệm của cộng đồng trong công tác bảo vệ môi trường tỉnh Quảng Ninh.
Các chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước và tỉnh được truyền tải đến độc giả thông qua các bài viết, tin tức như “Tổng kết 5 năm thực hiện Nghị quyết 12-NQ/TU và các chỉ đạo của Tỉnh ủy về tăng cường quản lý than, khoáng sản” (trang 1,2 Báo in; mục Chính trị Báo điện tử ngày 18/4/2019), giúp nâng cao nhận thức và thúc đẩy thực hiện các chính sách này hiệu quả.
