Đối t-ợng và phạm vi nghiên cứu
Đối t-ợng nghiên cứu của luận văn là thế giới nghệ thuật tiểu thuyết Anna Karênina của L Tônxtôi
Nghiên cứu chủ yếu dựa trên bản dịch tiểu thuyết Anna Karenina từ tiếng Nga, do các dịch giả Nhị Ca, D-ơng T-ờng thực hiện Bản dịch này do Nhà xuất bản Văn hóa Thông tin phát hành năm 2004, là nguồn tài liệu chính để phân tích và đánh giá nội dung cũng như ý nghĩa của tác phẩm.
Ph-ơng pháp nghiên cứu
Luận văn kết hợp vận dụng đa dạng phương pháp nghiên cứu như phương pháp thống kê và phân loại, phương pháp phân tích và tổng hợp, cùng với phương pháp so sánh để làm rõ nội dung và đặc điểm của tác phẩm Phương pháp chủ đạo của luận văn là áp dụng lý thuyết thi pháp học thể loại để khảo sát sâu sắc thế giới nghệ thuật trong tiểu thuyết "Anna Karênina" Việc kết hợp các phương pháp nghiên cứu này giúp phân tích hiệu quả các yếu tố hình thức và nội dung của tác phẩm, từ đó làm sáng tỏ giá trị nghệ thuật và đặc trưng thể loại của tác phẩm văn học Nga kinh điển.
Đóng góp mới của luận văn
Từ trước đến nay, tại Việt Nam chưa có công trình nghiên cứu một cách tập trung và có hệ thống về thế giới nghệ thuật trong tiểu thuyết Anna Karenina Nhiều nghiên cứu đã phân tích các yếu tố nội dung và hình thức của tác phẩm, song vẫn thiếu những công trình tổng thể giúp độc giả hiểu rõ hơn về cấu trúc và các chủ đề chính của tác phẩm Việc nghiên cứu này sẽ góp phần làm rõ những giá trị văn học và nghệ thuật của tác phẩm, đồng thời mở rộng kiến thức về tác phẩm văn học Nga trong môi trường học thuật Việt Nam.
Luận văn này hệ thống phân tích thế giới nghệ thuật trong tiểu thuyết Anna Karenina của L.Tônxtôi, dựa trên những nghiên cứu trước đó, tập trung vào các yếu tố quan trọng như nghệ thuật xây dựng cốt truyện đa tuyến, tạo dựng không gian và thời gian linh hoạt, độc đáo Ngoài ra, tác phẩm nổi bật với nghệ thuật xây dựng thế giới nhân vật đa dạng, sinh động, cùng giọng điệu trữ tình, đằm thắm, góp phần làm nổi bật giá trị nghệ thuật của tiểu thuyết Những đóng góp mới của luận văn làm rõ hơn về đặc trưng sáng tạo trong tác phẩm của L.Tônxtôi.
Cấu trúc của luận văn
Khái niệm cốt truyện
Cốt truyện là yếu tố then chốt của tác phẩm văn học, đặc biệt trong thể loại tự sự, đóng vai trò như một chìa khoá quan trọng giúp độc giả khám phá thế giới nghệ thuật của tác phẩm.
Từ trước đến nay, có nhiều quan niệm về cốt truyện, trong đó quan niệm truyền thống cho rằng cốt truyện là phần cốt lõi của truyện, có thể tóm tắt, thuật lại hoặc vay mượn để sáng tạo tác phẩm mới Cốt truyện được hiểu như một tiến trình các sự kiện xảy ra theo quy luật nhân quả và dẫn đến một kết cục cuối cùng.
Quan niệm này tập trung vào một số khía cạnh quan trọng của cốt truyện, đặc biệt là tiến trình sự kiện Tiến trình sự kiện thể hiện mối liên hệ chỉnh thể của các hành vi, sự kiện và số phận, phản ánh những quy luật mà người nghệ sĩ nhận thức dựa trên quan điểm cá nhân.
Các tác giả của giáo trình Lý luận văn học và các công trình nghiên cứu về thuật ngữ văn học hiện nay đồng ý rằng, “Cốt truyện là hệ thống các sự kiện phản ánh diễn biến cuộc sống và xung đột xã hội một cách nghệ thuật, qua đó tính cách nhân vật hình thành và phát triển trong mối quan hệ qua lại nhằm thể hiện chủ đề và tư tưởng của tác phẩm” [21, 137] Nó còn được mô tả là “lõi diễn biến của truyện từ xảy ra cho đến kết thúc” [43, 304] Ngoài ra, “Cốt truyện là hệ thống các sự kiện cụ thể được tổ chức theo yêu cầu nghệ thuật, là yếu tố quan trọng nhất trong hình thức vận động của tác phẩm văn học, giúp thể hiện nhân vật và các xung đột qua lại giữa các tính cách, đặc biệt là xung đột xã hội phản ánh qua xung đột nhân cách” [28, 88-89].
Cốt truyện là phương diện quan trọng của hình thức nghệ thuật trong tác phẩm, gồm các sự kiện do nhà văn sáng tạo nhằm phản ánh vận động của cuộc sống Chức năng chính của cốt truyện là phơi bày các xung đột xã hội và thể hiện các số phận nhân vật, tạo môi trường để nhân vật thể hiện tính cách Nhờ vào cốt truyện, tính cách nhân vật được hình thành và phát triển, giúp làm rõ chủ đề tư tưởng của tác phẩm cũng như giá trị nghệ thuật của nhà văn.
Cốt truyện được phân thành hai loại dựa theo tiêu chí thời gian: cốt truyện đồng tâm và cốt truyện biên niên Theo tiêu chí kết cấu và quy mô nội dung, cốt truyện chia thành cốt truyện đơn tuyến và đa tuyến; trong đó, cốt truyện đơn tuyến kể lại hệ thống sự kiện gọn gàng, tập trung vào quá trình phát triển nhân vật chính, phù hợp với truyện ngắn và truyện vừa Ngược lại, cốt truyện đa tuyến trình bày hệ thống sự kiện phức tạp, phản ánh nhiều khía cạnh của cuộc sống trong một thời kỳ lịch sử, thường có dung lượng lớn và bao gồm nhiều tuyến truyện, mỗi tuyến kể về các nhân vật trong không gian và thời gian nhất định Cốt truyện đa tuyến thường xuất hiện nhiều trong tiểu thuyết, như trong tác phẩm "Anna Karenina," nơi hai nhân vật trung tâm, Anna và Lêvin, là đầu mối của hai tuyến cốt truyện liên quan mật thiết, tạo nên sự độc đáo cho cấu trúc tác phẩm.
Tuyến cốt truyện Anna - Karênin - Vrônxki
Tuyến cốt truyện bắt đầu bằng cuộc hôn nhân không hạnh phúc của Anna và Karênin, phản ánh sự bất mãn và xung đột nội tâm của nhân vật chính Câu chuyện kết thúc bằng hành động tự sát của Anna, khi cô lao vào đoàn tàu đang chạy, báo hiệu sự kết thúc bi thương của cuộc đời đầy đau khổ và bi kịch.
Mối quan hệ phức tạp và bi kịch của Anna với chồng Karênin cùng người yêu Vrônxki chính là trung tâm của tuyến cốt truyện Các sự kiện đều xoay quanh bi kịch tình yêu của Anna, với diễn biến tham khảo qua các mốc quan trọng phản ánh quá trình phát triển mâu thuẫn và biến đổi tâm lý của nhân vật Giai đoạn đầu tiên đánh dấu sự thức tỉnh của tình yêu trong lòng Anna, mở đầu cho chuỗi diễn biến đau thương, luôn dẫn dắt bởi các cảm xúc và xung đột nội tâm sâu sắc.
1.2.1 Tình yêu đ-ợc thức tỉnh
Trong giai đoạn tình yêu đ-ợc thức tỉnh, các sự kiện quan trọng như đám cưới của Anna và các lần gặp gỡ đầu tiên của Anna và Vrônxki tại ga tàu Moscow đóng vai trò then chốt trong quá trình phát triển cảm xúc Vrônxki đến thăm gia đình anh trai của Anna vào lúc chín giờ rưỡi tối, tạo nên những kỷ niệm đáng nhớ trong mối quan hệ của hai người Cuộc gặp gỡ tại buổi tối khiêu vũ của gia đình Trerbaxki đã làm sâu sắc thêm mối liên hệ giữa Anna và Vrônxki Ngoài ra, sự kiện Vrônxki về Saint Petersburg trên chuyến tàu cùng Anna và được Karênin đón còn thể hiện sự tiến triển trong câu chuyện tình yêu của họ.
Anna là một phụ nữ trẻ đẹp, tràn đầy sức sống, có tâm hồn phong phú và nhạy cảm Tuy nhiên, cô buộc phải cưới Karênin, người có địa vị cao sang nhưng tâm hồn cằn cỗi, lối sống tẻ nhạt, giả dối và đầy sĩ diện, ham hư danh Cuộc hôn nhân giữa Anna và Karênin không bắt nguồn từ tình yêu mà theo sắp đặt của bà cô dựa trên quan niệm môn đăng hộ đối Sống chung với Karênin, tâm hồn Anna trở nên khép kín, trái tim cô bị ngủ quên trong cuộc sống gia đình hàng ngày đơn điệu, dù sang trọng nhưng đầy u uất và buồn tẻ Chính bi kịch của Anna bắt nguồn từ cuộc hôn nhân không có tình yêu này, khiến cuộc đời cô chìm đắm trong những nỗi đau và sự ngột ngạt.
Sau tám năm sống không tình yêu, Anna chấp nhận cuộc sống tẻ nhạt, gắn bó với chồng bằng nghĩa vụ và bổn phận trong xã hội thượng lưu thời đó Tình yêu của Anna bắt đầu thức tỉnh từ cuộc gặp gỡ tình cờ với Vrônxki, một quý tộc điển trai tại ga tàu hỏa Matxcơva, khi hai trái tim cảm nhận sự đồng điệu qua ánh mắt Vrônxki, với khả năng xã giao tinh tế, ngay lập tức nhận ra sự đặc biệt của nàng qua vẻ dịu dàng và thùy mị trên khuôn mặt nàng, dù không vì vẻ đẹp bên ngoài Trong khoảnh khắc gặp gỡ, đôi mắt của họ đã thể hiện sự nhận thức sâu sắc về mối liên hệ không thể chối bỏ, phản ánh rõ ràng trong cuộc gặp mặt tại nhà Ôblônxki khi Vrônxki đến thăm gia đình nàng.
Thực chất của chuyến thăm của Vrônxki tới gia đình anh trai Anna không chỉ để hỏi về bữa ăn sắp tới mà còn xuất phát từ tình cảm mãnh liệt muốn gặp lại Anna Đó là một hành động thể hiện sự quan tâm chân thành và mong muốn duy trì mối quan hệ gắn bó giữa hai người Vrônxki đến thăm gia đình Anna với mục đích gặp gỡ và thể hiện tình cảm cá nhân, không chỉ đơn thuần là để bàn bạc về các kế hoạch tổ chức sự kiện đặc biệt.
Sự xuất hiện của Vrônxki khiến tâm hồn Anna xao xuyến, mang lại cảm giác kỳ lạ vui mừng pha lẫn sự sợ hãi Khi nhìn xuống từ cầu thang, Anna nhận ra ngay Vrônxki và cảm nhận được một nỗi xúc động mạnh mẽ, khiến lòng nàng xao xuyến Tuy nhiên, Anna thường cố gắng xua đuổi ý nghĩ về Vrônxki khỏi đầu vì lo sợ rằng một điều gì đó chưa lường trước sẽ xảy đến với mình.
Trong buổi tối khiêu vũ tại gia đình Trerbaxki, tình cảm giữa Anna và Vrônxki đã phát triển thêm một bước quan trọng, khi họ không còn bận tâm đến những xung quanh mà chỉ hướng về nhau Lý trý không thể ngăn nổi tình yêu của họ, cả hai đều vui vẻ và hạnh phúc bên nhau, khiến ánh mắt Anna sáng rực và nụ cười rạng rỡ xuất hiện trên môi nàng Dù cố gắng che giấu niềm vui, nhưng cảm xúc của họ vẫn bộc lộ rõ trên khuôn mặt, như thể chỉ còn hai người trong căn phòng đông nghịt này Anna và Vrônxki không còn để ý đến vũ hội, bạn bè hay trái tim non nớt của Kitti đang bị tổn thương vì tình cảm mới chớm nở của họ, chứng tỏ sự phát triển mạnh mẽ trong mối quan hệ của họ.
Sau sự kiện đó, Anna quyết định đột ngột rời Moscow để về Pétécbua, trong khi Vrônxki cũng chọn cùng chuyến tàu để có thể ở gần nàng Anna hy vọng thoát khỏi tình yêu đang âm thầm điều khiển trái tim mình, và khi gặp lại Vrônxki trên tàu, cô cảm thấy niềm vui sướng tự hào tràn ngập tâm hồn, khuôn mặt bỗng sáng rõ rệt Dù bên ngoài, Anna cố gắng che giấu cảm xúc thật của mình, cô vẫn chưa chấp nhận sự thật rằng cô đã phải lòng Vrônxki, trong khi vẫn cố gắng ngăn cấm anh tiếp cận để giữ vững lý trí.
Karênin đã đón vợ tại ga tàu Pétécbua, nơi diễn ra cuộc gặp gỡ xúc động giữa ba người, mỗi người mang trong mình những tâm trạng và cảm xúc khác nhau Trong tâm trạng của Anna có những thay đổi và mâu thuẫn rõ rệt, thể hiện qua cảm giác bất mãn với chính bản thân khi nhìn thấy chồng, đặc biệt là nhận ra đôi tai của ông hôm nay dường như lớn hơn bình thường.
175] "Con nàng, cũng nh- ông chồng, gợi cho nàng một cảm giác gần nh- thất vọng Nàng t-ởng t-ợng con đẹp hơn trong thực tế” Với nữ bá tước Lidia,
Anna bắt đầu nhận thức rõ hơn về những mặt tiêu cực của bà ta, điều mà trước đây chị đã bỏ qua Lần đầu tiên nàng nhìn thấy rõ tất cả tật xấu của bà ta và tự hỏi tại sao mình không sớm nhận ra điều đó, điều này cho thấy sự chuyển biến quan trọng trong nhận thức và tình cảm của Anna đối với nhân vật này.
Anna rõ ràng cho thấy những dấu hiệu khởi đầu cho cuộc tình của nàng với Vrônxki
Trong giai đoạn này, các sự kiện nổi bật thể hiện sự thức tỉnh trong tình yêu của Anna, đẩy mạnh sự phát triển của cốt truyện Qua các biến cố đầu tiên, rõ ràng Vrônxki yêu Anna chân thành và mãnh liệt, phản ánh tâm hồn phong phú, nhạy cảm của nàng Những xúc cảm tình yêu bị đè nén nay được đánh thức mãnh liệt, làm thay đổi thế giới tinh thần của Anna đầy mâu thuẫn: vừa háo hức, xao xuyến trước hạnh phúc trong tầm tay, vừa lo sợ tội lỗi và muốn tránh xa tình yêu Những mâu thuẫn này làm nổi bật sự khác biệt của Anna so với phụ nữ quý tộc ngoại tình thời đó, thể hiện vẻ đẹp chân chính của con người và tâm hồn nhạy cảm, phong phú, đã lâu bị khép kín Đồng thời, giai đoạn này mở ra khát vọng tình yêu mãnh liệt, bất chấp mọi giới hạn của nàng.
1.2.2 Khát vọng tình yêu mãnh liệt
Khát vọng tình yêu mãnh liệt của Anna được thể hiện rõ nét qua diễn biến của nhiều sự kiện quan trọng, bao gồm cuộc gặp gỡ với Vrônxki tại buổi tiệc tại nhà Betxi và cuộc trò chuyện sau đó với Krênin Những sự kiện này góp phần làm nổi bật cảm xúc mãnh liệt và cuộc chiến nội tâm của Anna trong hành trình tìm kiếm tình yêu chân thành Ngoài ra, sự kiện Vrônxki bị ngã khi đua ngựa cũng đánh dấu những biến động quan trọng ảnh hưởng đến các mối quan hệ của nhân vật trong câu chuyện.
Trở về Pêtecbua, Vrônxki công khai theo đuổi Anna, trong khi trước đây Anna thường tránh xa môi trường của quận chúa Tverxcaia do chi phí cao Sau chuyến đi Moscow, nàng bắt đầu lảng tránh nhóm bạn đoan trang và quay lại với nhóm bạn của quận chúa Tverxcaia, dẫn đến mối quan hệ giữa Anna và Vrônxki ngày càng phát triển qua các buổi tiệc, điển hình là ở nhà nữ bá tước Betxi, nơi họ nói chuyện riêng và Vrônxki thổ lộ tình cảm Anna từ chối và cố gắng tránh né, nhưng sự vui sướng của Vrônxki khi thổ lộ tình cảm rõ ràng hiện lên qua ánh mắt nàng, dù nàng cố che dấu cảm xúc thật của mình Cả Anna và Vrônxki đều xác nhận rằng tình yêu của họ là đích thực, không phải là mối tình phù hoa nhất thời, dẫn đến những lời thị phi, bàn tán và cô lập xã hội thượng lưu dành cho Anna Trong khi đó, Karênin vẫn giữ thái độ bình tĩnh, không phản ứng trước tình cảm của vợ, vì ông lo lắng về danh dự và công việc của mình trong việc soạn thảo luật, chứ không quan tâm đến chuyện tình cảm hay hạnh phúc gia đình.
Tuyến cốt truyện Lêvin - Kitty
Tiến trình các sự kiện trong tuyến cốt truyện này tập trung vào hành trình tìm kiếm con đường cải tạo môi trường sống của nhân vật Lêvin Quá trình bắt đầu khi Lêvin từ nông thôn đến thăm ông anh cùng mẹ khác cha là Cozn-sev, và kết thúc bằng sự kiện Xergei Ivanovitr và Catavaxov về thăm gia đình tại nông thôn Quá trình này thể hiện rõ sự trăn trở của Lêvin trong việc tìm ra hướng đi mới để cải thiện cuộc sống, diễn ra qua hai giai đoạn chính: đầu tiên là cảm giác bất mãn với thực tại và sau đó là sự băn khoăn, tìm kiếm con đường phù hợp Đồng thời, nhân vật cũng thể nghiệm và thử nghiệm những chủ trương cải tạo thực tại để đạt được mục tiêu cuộc sống tốt đẹp hơn.
1.3.1 Bất mãn với thực tại, băn khoăn tìm đ-ờng cải tạo cuộc sống
Lêvin là một thanh niên quý tộc trại ấp có tư tưởng và lý tưởng sống tiến bộ, luôn khát khao thay đổi cuộc sống thực tại Mỗi hành động và trăn trở của chàng thể hiện rõ mong muốn đó Trong chuyến đi tới Moscow để gặp Kitti, Lêvin đã ghé thăm anh trai cùng mẹ khác cha là Cozn-sev để đặt câu hỏi về ý nghĩa của sự sống và cái chết, cũng như về Hội đồng tự trị nông thôn, tổ chức mà anh không hài lòng về cách hoạt động Chàng muốn cải cách lề thói quản lý hành chính hiện hành và thể hiện thái độ phản biện rõ ràng qua việc đến văn phòng hỏi tin tức từ Kitti, khi cho rằng Hội đồng tự trị địa phương là một thứ đồ chơi và phe cánh nhỏ nhằm mục đích kiếm tiền, phản ánh tinh thần phê phán và thái độ không thoải mái của Lêvin trước những đồng sự của mình.
Vrônxki chứng tỏ chàng thuộc lớp thanh niên quý tộc tiến bộ đang bất mãn với thực tại bấy giờ
Sau khi gặp Kitti và thể hiện mong muốn trở thành vợ cô, Lêvin cùng Ôblônxki đến quán ăn để trao đổi về cuộc sống Tại đây, Lêvin nhận xét về sự khác biệt giữa thành phố và nông thôn, phản ánh thái độ bất mãn với lối sống hưởng thụ và xa rời lao động của thành thị Anh chỉ trích tục ngoại tình của phụ nữ và lên án những thói quen tiêu cực, thể hiện rõ sự trăn trở về ý nghĩa cuộc sống đích thực.
Sau khi thất bại trong việc cầu hôn Kitti và trở về nông thôn trong tâm trạng buồn bã, Lêvin nhận thức rằng anh cần phải thay đổi cuộc sống của mình Anh quyết tâm không mơ mộng về hạnh phúc viển vông mà sẽ đấu tranh để giữ gìn phẩm giá, không để những dục vọng thấp hèn chi phối Lêvin nhớ lời anh trai Nicôlai về chủ nghĩa cộng sản, từ đó anh cảm thấy việc cải cách kinh tế là điều khó khả thi, nên tự hứa sẽ làm việc chăm chỉ hơn và giảm bớt sự hưởng thụ thoải mái Sự từ chối của Kitti và chuyến thăm Nicôlai đã ảnh hưởng mạnh mẽ đến tâm lý của Lêvin, khiến anh thay đổi quan niệm về cuộc sống, hôn nhân và tình yêu Trước đó, Lêvin tin rằng tình yêu chỉ có thể có trong hôn nhân và là yếu tố quyết định hạnh phúc, nhưng sau thất bại, anh mất niềm tin vào khái niệm này Quan điểm của anh lúc bấy giờ phản ánh sự khác biệt so với xã hội Nga thời đó, nơi các cuộc hôn nhân thường do sắp đặt của gia đình hơn là dựa trên tình yêu, như ví dụ điển hình là cuộc hôn nhân của Anna và Karênin.
Mùa xuân đến, những ký ức đau buồn trong tâm trí dần phai nhạt nhờ những điều nhỏ nhặt nhưng ý nghĩa trong cuộc sống nông thôn hàng ngày Chàng Lêvin dành thời gian để viết sách về nông nghiệp, đặc biệt chú trọng vấn đề công nhân nông nghiệp, khí hậu và đất đai Khi Ôblônxki thăm Lêvin, thông báo về bệnh nặng của Kitti khiến chàng rất xúc động và cảm thấy xấu hổ về nguyên nhân gây bệnh, điều phản ánh lòng tự trọng và danh dự của chàng Trong các cuộc tranh luận, Lêvin thể hiện quan điểm rõ ràng về sự băn khoăn trước thực trạng sa sút của tầng lớp quý tộc và những vấn đề xã hội, đồng thời thể hiện thái độ lo lắng về tương lai Lêvin tin rằng để đạt lợi ích công cộng, trước hết phải đảm bảo lợi ích cá nhân, và chàng chỉ tin vào những gì rõ ràng, thấy được, còn những điều không thể kiểm chứng thì chàng phủ nhận hoàn toàn, điều này làm cho chàng cảm thấy mệt mỏi và buồn phiền về vai trò của lợi ích công cộng trong cuộc sống.
Lêvin nhận thức rõ sự suy thoái nhanh chóng của tầng lớp quý tộc, trong đó có chính bản thân mình, khiến anh trăn trở về sự đi xuống của giai cấp này Anh đặc biệt hoài nghi tất cả những vấn đề liên quan đến chính quyền, cho rằng mọi thứ đều đáng ngờ và thiếu tin cậy Thái độ phản ánh rõ rệt sự bất mãn với cách làm việc của chính quyền, đồng thời thể hiện sự phiến diện trong nhận thức về lợi ích của giáo dục và y tế Chính sự bi quan, hoài nghi khiến Lêvin luôn tìm cách cải tạo cuộc đời và thể nghiệm những điều mới khi có cơ hội.
1.3.2 Thể nghiệm chủ tr-ơng cải tạo đời sống nông dân
Lêvin đã tích cực tham gia lao động cùng nông dân để thử nghiệm chính sách cải tạo đời sống nông dân thực tế Tuy nhiên, ông nhận thấy những rủi ro và khó khăn như tăng giá thuê đất, cuộc đấu tranh khốc liệt giữa ông và nông dân, cũng như sự lãng phí về nông cụ, súc vật và đất đai quý giá Ông nhấn mạnh rằng người làm công cần làm việc chăm chỉ, không để lãng phí thời gian, và phải suy nghĩ cẩn thận trong từng việc, trong khi phía người lao động lại thích làm việc thoải mái và nghỉ ngơi đôi chút Điều này dẫn đến sự hao tổn tài sản đầu tư vào nông nghiệp của ông do không nhận thức và đồng tình với cách quản lý của ông, khiến ông cảm thấy chán nản với công việc mình đang theo đuổi.
Sự kiện thăm gia đình Xvyajxki đã ảnh hưởng lớn đến suy nghĩ của Lêvin về quản lý sản xuất, khiến anh nhận thức rõ các khó khăn trong lĩnh vực này Lêvin trình bày thực trạng mất sạch gia súc và máy móc mà không thu lại lợi ích, chủ yếu do thái độ làm việc của nông dân Anh chỉ ra rằng thợ làm việc thiếu trách nhiệm, chủ không đủ năng lực điều khiển sản xuất, máy móc lạc hậu, dẫn đến năng suất thấp và lợi nhuận không rõ ràng Những vấn đề này khiến Lêvin băn khoăn và bất mãn, đặc biệt là mong muốn tìm ra phương pháp giúp lao động sinh lợi và nâng cao năng suất Anh hướng tới cách thức thúc đẩy thợ quan tâm hơn đến hiệu quả lao động, tiếp thu cải cách và tạo lợi ích cho cả hai bên, điều này khiến anh rất xúc động và quyết tâm thực hiện kế hoạch của mình.
Lêvin trở về nhà trong mùa hè để thực hiện kế hoạch đã ấp ủ, nhưng nhận thấy những việc làm trước đây đều vô lý và đề nghị nông dân hợp tác sản xuất Nông dân hoài nghi những kế hoạch của ông chủ, cho rằng ông chỉ đang cố bóp nghẹt họ Trong thời gian này, Lêvin dành thời gian nghiên cứu để viết sách, đọc các tài liệu về kinh tế chính trị và xã hội học, nhưng không tìm thấy điều gì liên quan đến dự án của mình Anh nhận ra đặc điểm nổi bật của nền nông nghiệp Nga gồm đất đai tuyệt vời và người nông dân giàu có, đồng thời có thiên hướng khai thác những vùng đất hoang rộng lớn mà chưa được sử dụng Lêvin mong muốn chứng minh điều đó qua lý thuyết trong cuốn sách của mình, hy vọng góp phần thúc đẩy sự phát triển của nền nông nghiệp Nga.
Sự kiện Lêvin đến nhà Ôblônxki gặp Kitti đánh dấu bước ngoặt quan trọng trong cuộc đời chàng Sau những trắc trở và sóng gió, cuối cùng Lêvin tìm lại được hạnh phúc tình yêu của mình Việc hỏi Kitti có nghĩa là Lêvin đã chiến thắng sự tự ái và vượt qua các rào cản do chính mình tạo ra khi bị Kitti từ chối Sau khi cưới, Lêvin tận hưởng cuộc sống hạnh phúc, dù đôi khi vẫn gặp những vỡ mộng và bất ngờ Chàng cũng nhận thức rõ những khó khăn trong cuộc sống chung so với cuộc sống độc thân trước đây.
Lêvin đang tiếp tục những dự định còn dang dở và viết chương mới trong cuốn sách về nguyên nhân tình trạng bấp bênh của nền nông nghiệp Nga Anh trăn trở làm sao để mang hạnh phúc đến cho mọi người và tìm ra hướng đi tốt nhất cho nông nghiệp hiện nay Lêvin rút ra những chân lý mới trong lao động, khẳng định rằng “mọi cái được hưởng không xứng đáng với tỷ lệ lao động bỏ ra đều không lương thiện” và phản đối những kẻ hưởng đặc quyền mà không xứng đáng, như phú hộ Mantuyt Những suy nghĩ này thể hiện chân thành, nghiêm túc và thấu đáo của anh về công bằng trong lao động Hy vọng về phương pháp lao động công bằng cho tất cả mọi người là ước mơ mang tầm nhân loại của Lêvin Với những suy nghĩ đó, Lêvin trở thành một nhà hoạt động tư tưởng tiến bộ, người tiên phong của thời đại đổi mới.
T- t-ởng của Lêvin luôn vận động không ngừng và vô cùng phức tạp, chàng luôn kiếm tìm, muốn chứng minh điều mình nghĩ
Việc Kitti sinh con đã tác động sâu sắc đến tâm hồn của Lêvin, khiến anh hướng về Chúa với tất cả lòng thành kính và hy vọng Sự chuyển biến này đánh dấu bước ngoặt quan trọng trong tâm lý của Lêvin Tuy nhiên, sự ra đời của đứa bé cũng gây ra những mâu thuẫn mới, kéo theo cảm giác lo lắng và xung đột nội tâm ngày càng gia tăng.
Trở về sống ở nông thôn, tâm trạng phức tạp của Lêvin ngày càng rõ nét hơn, anh luôn buồn phiền, giày vò về vấn đề sống chết và sự vô tín ngưỡng theo quan điểm mới, khi cái chết không làm anh hoang mang như sự sống Lêvin đau đớn, tự mâu thuẫn và tự dằn vặt, tự hỏi mình là ai, tại sao mình sống mà không tìm được câu trả lời, dù anh say sưa với công việc để xua tan những dằn vặt đó Tình cảnh của anh như khi đột ngột thay áo ấm lấy áo mỏng trong khí giá rét và nhận ra bằng cảm giác toàn thân rằng mình gần như trần truồng trước cái chết đau đớn, không còn qua suy luận nữa Trước kia, anh quan tâm đến lợi ích của mọi người và đất nước Nga, nhưng giờ đây anh chỉ sống cho bản thân, phản ánh sự thay đổi trong tâm lý của anh khi các chủ trương tiến bộ sụp đổ và anh bắt đầu nghi ngờ mọi thứ, kể cả chính bản thân mình Dù vợ, Kitti, luôn bên cạnh và sẵn sàng chia sẻ, nàng cũng nhận ra rằng chồng mình luôn cô độc, bất kể những cố gắng vượt qua nỗi cô đơn đó.
Lêvin nhận ra chân lý cuộc sống qua việc gần gũi với nông dân và trực tiếp tham gia lao động, từ đó hiểu rằng không phải ai cũng sống vì lợi ích bản thân Câu nói của ông Conxtantin Dimitrie làm rõ rằng có những người sống cho linh hồn và đức tin, như Fonicatr, khác với những người chỉ nghĩ đến lợi ích vật chất Chính đức tin và lòng tin vào chúa giúp Lêvin nhận thức được ý nghĩa cuộc sống nằm ở việc làm điều thiện, thay vì hưởng thụ xã hội đầy tội ác Từ đó, anh rút ra bài học rằng để chống lại điều ác, chỉ cần làm điều thiện là đủ, góp phần xây dựng một cuộc đời ý nghĩa và nhân ái hơn.
Trong cuộc tranh luận cuối cùng giữa Lêvin, Xergei Ivanovitr và Catavaxov khi họ về thăm gia đình Lêvin ở nông thôn, Lêvin thể hiện quan điểm phản đối chiến tranh Xerbi và không chấp nhận việc một nhóm người tự xưng là thay mặt toàn dân để trả thù và giết hại các dân tộc khác Xergei Ivanovitr và Catavaxov không đồng tình với quan điểm của Lêvin, cho rằng điều này phản ánh tâm lý của những người tin rằng chỉ cần làm điều thiện là đủ để chống lại cái ác.
Mối liên hệ giữa các tuyến cốt truyện
Tiểu thuyết Anna Karênina phản ánh bức tranh xã hội Nga sau cải cách nông nô với một dung lượng lớn, xây dựng hệ thống nhân vật đa dạng lên tới gần 170 người, tập trung chủ yếu vào hai tuyến nhân vật chính: tuyến Anna - Vrônxki - Karênin và tuyến Lêvin - Kitti Tác phẩm sử dụng cách xây dựng câu chuyện mang tính đổi mới, phá vỡ quy tắc cứng nhắc của truyện dài truyền thống khi chỉ tập trung vào một cặp nhân vật và một dòng truyện duy nhất Nhà phê bình Nhị Ca nhận xét rằng Tônxtôi đã mạnh dạn thoát khỏi các quy tắc cũ để thể hiện cuộc sống sinh động và phức tạp hơn qua việc xây dựng nhiều cặp nhân vật chằng chịt, phản ánh tính biện chứng của các hiện tượng xã hội và quá trình phát triển của chúng Chính sự đổi mới này đã giúp tiểu thuyết phản ánh rõ nét hơn chiều sâu và toàn diện của cuộc sống xã hội Nga thời bấy giờ.
Trong tác phẩm, việc khai thác nhiều tuyến nhân vật và sự kiện đã giúp mở rộng đa chiều nội dung, không chỉ tập trung vào một chủ đề đơn nhất Tuyến Anna - Karênin - Vrônxki thể hiện chủ đề bi kịch tình yêu đầy trắc trở, trong khi tuyến Lêvin - Kitti làm nổi bật vận mệnh của nước Nga vào những năm 70 của thế kỷ XIX Mỗi tuyến câu chuyện mang ý nghĩa như một sợi dây liên kết, kết nối nhân vật và các sự kiện, góp phần xây dựng các chủ đề phụ rõ nét Hai tuyến này không tách rời mà hòa quyện, đan xen, tạo nên tổng thể phức hợp phản ánh xung đột xã hội sâu sắc Chủ đề chung của tác phẩm hướng tới việc giải phóng phụ nữ và thúc đẩy sự phát triển của xã hội, phản ánh chân thực bối cảnh lịch sử, văn hóa của nước Nga thời kỳ đó.
Anna Karênina đã tái hiện chân thực và sinh động bức tranh xã hội của nước Nga sau cải cách nông nô vào giữa thế kỷ XIX, phản ánh những mâu thuẫn nóng bỏng và phức tạp thời kỳ đó Những xung đột xã hội là nguồn gốc sâu xa của các vấn đề trong hai tuyến cốt truyện chính, từ bi kịch tình yêu của Anna đến hạnh phúc của Lêvin và Kitti, cùng những cuộc sống gia đình và tình cảm phức tạp của nhiều nhân vật Tác phẩm của L Tônxtôi đặt ra câu hỏi về mối quan hệ giữa tình yêu và hôn nhân như một vấn đề liên quan cả về cá nhân lẫn xã hội.
Là một phụ nữ trẻ, đẹp, dũng cảm từ bỏ tất cả để tìm kiếm tình yêu chân chính, Anna thể hiện lòng khát khao tự do trong tình yêu và hạnh phúc gia đình nhưng vẫn tồn tại xung đột do những hạn chế về lối sống và quan niệm của giai cấp quý tộc Trong cuộc sống bên Vronksi, Anna đã dám rời bỏ chồng, xa con và cuộc sống tù túng, giả dối để bên người mình yêu, mong muốn xây dựng một mối quan hệ vững bền và ý nghĩa hơn Tuy nhiên, khát vọng ấy không thắng nổi những hạn chế về xã hội, khi nàng tự buông thả trong cuộc sống phù du, đi du ngoạn, làm duyên làm dáng, và không dám cắt đứt hoàn toàn với xã hội cũ, dù yêu đương hay trong hôn nhân Trong mọi tình huống, Anna luôn đối mặt với những mâu thuẫn gay gắt: khát vọng yêu đương chân chính bị xã hội, pháp luật, tôn giáo đe dọa và đàn áp, điển hình như hình tượng Karênin đại diện cho thế lực phong kiến và xã hội hà khắc Những hình phạt về pháp luật, sự uy hiếp của tôn giáo, và sự hạn chế của tầng lớp thợ l-u đã tạo ra cuộc chiến không cân sức cho Anna, khi cô chỉ có một mình, bất chấp tất cả để theo đuổi tình yêu của mình trước sức ép của một xã hội giả dối, chật hẹp.
Trong cuộc đấu tranh ấy, những tư tưởng mới về giải phóng cá nhân được hình thành cùng với sự phát triển của chủ nghĩa tư bản, đối mặt với lạc hậu, cổ hủ của xã hội phong kiến quý tộc Điều này thể hiện rõ qua những trăn trở về lý tưởng sống, quan niệm hạnh phúc gia đình và thất bại trong chính sách cải tạo đời sống nông dân của Lêvin Mặt khác, Lêvin mong muốn thay đổi cách quản lý, phát triển kinh tế và nâng cao quyền lợi cho nông dân, song vẫn còn lo lắng về sức ép của chủ nghĩa tư bản và việc thoát khỏi tầm ảnh hưởng của địa chủ Ông cảm thấy buồn phiền khi chứng kiến tầng lớp quý tộc sa sút, đặc biệt khi Ôblônxki bán rừng cho Riabinil, và tin rằng đất nước sẽ thoát khỏi nanh vuốt của chủ nghĩa tư bản nếu các địa chủ biết quản lý hợp lý Lêvin phản đối việc các quý tộc bán rẻ đất đai và tổ chức lại sản xuất theo phương thức tư bản, mong muốn tìm ra mô hình sản xuất hợp tác giữa địa chủ và nông dân, nhằm điều hòa quyền lợi hai bên.
Xã hội phản ánh rõ những mặt trái tiêu cực như lối sống xa hoa, hưởng thụ, chơi bời trác táng, trụy lạc và đám đông đàn đúm rượu chè, cờ bạc của giới quý tộc, đặc biệt qua lời Yasin về việc sòng bạc và cuộc sống cá nhân Đặc điểm xã hội còn thể hiện qua sự tồn tại của những con người xấu xa như quan liêu vô cảm, dối trá ngoại tình, những người phụ nữ bỏ chồng và tìm cách chia rẽ gia đình, phản ánh xã hội đầy mâu thuẫn và bất công Các hủ tục, định kiến, luật lệ lạc hậu chà đạp lên tình yêu và hạnh phúc, đẩy người phụ nữ vào bi kịch, như trường hợp của Anna Những vấn đề này không tách rời khỏi tuyến cốt truyện thứ hai, trong đó nhân vật chính Lêvin thể hiện khát vọng cải thiện xã hội Nga, với sự tập trung vào nông nghiệp, công bằng xã hội, lao động và niềm tin tôn giáo Dù còn nhiều mâu thuẫn và xu hướng cải lương, tính nhiệt huyết của Lêvin thể hiện mong muốn thay đổi số phận đất nước qua hành động hướng thiện và chống lại chủ nghĩa hưởng thụ Lêvin phủ nhận lý trí, đề cao cảm xúc và chủ nghĩa vị tha, mong muốn sống vì tập thể và tôn trọng ý nghĩa của lao động, xem lao động là chìa khóa hạnh phúc và ý nghĩa cuộc sống, phản ánh sự chuyển biến trong tư duy nhân vật, đồng thời cũng thể hiện sự mâu thuẫn và bế tắc trong quan điểm của Tônxtôi về xã hội sau cải cách 1861, khi ông không đi đến kết luận cách mạng mà lại rơi vào con đường tôn giáo.
Trong tác phẩm "Chiến tranh và hòa bình," Pie và Anđrây đều thể hiện cách tiếp cận cuộc sống mang ý nghĩa sâu sắc Pie rút ra bài học rằng "Cuộc sống là tất cả, cuộc sống là thượng đế," nhấn mạnh tầm quan trọng của việc trân trọng từng khoảnh khắc Trong khi đó, khi hấp hối, Anđrây cũng có những suy nghĩ tương tự về ý nghĩa của cuộc đời, phản ánh triết lý sống trọn vẹn và ý nghĩa hơn trong những giây phút cuối cùng.
Tình yêu là nguồn sống thiêng liêng của con người, như là thượng đế ban tặng để kết nối trái tim và tâm hồn Khi yêu, chúng ta trở về với cội nguồn vĩnh cửu của sự sống, nơi mọi ý nghĩa bắt đầu và kết thúc trong vòng tròn bất tận Yêu thương chính là sự trở về với bản chất chân thật nhất của chính mình, giúp ta cảm nhận được ý nghĩa cuộc đời một cách trọn vẹn và sâu sắc.
Hai tuyến cốt truyện vừa thống nhất trong một xung đột xã hội chung, vừa phát triển song hành dựa trên chủ đề xuyên suốt là tình yêu và hôn nhân.
Các nhân vật chính trong tác phẩm đều được liên kết qua hai tuyến cốt truyện chính: một bên là Anna, Karênin, Vrônxki, và bên kia là Lêvin, Kitti Tuy nhiên, cả hai tuyến truyện này cùng với nhiều nhân vật khác đều hướng tới chủ đề trung tâm về tình yêu và hôn nhân Lối sống trụy lạc của Ôblônxki, anh trai của Anna, gây ra sự tan vỡ hạnh phúc gia đình, buộc Đôly phải sống trong đau khổ do tình yêu chân thành dành cho chồng con Sự xuất hiện của Anna không chỉ giúp hàn gắn mối quan hệ trong gia đình Ôblônxki mà còn mở ra một tuyến truyện mới, tập trung vào bi kịch tình yêu và hôn nhân Câu chuyện của gia đình Ôblônxki và Anna liên kết chặt chẽ bởi vai trò của Anna như em gái của Ôblônxki, nhằm khắc họa những những vấn đề bi kịch của tình yêu và hôn nhân Bi kịch tình yêu của Anna bắt nguồn từ việc cô tìm cách gắn kết hạnh phúc gia đình anh trai, gặp Vrônxki, nhưng trái với anh trai, Anna không có được một tình yêu trọn vẹn dẫn đến hôn nhân thực sự Trong khi đó, Lêvin và Kitti yêu nhau qua những thử thách, đau khổ rồi cuối cùng sống hạnh phúc bên nhau, thể hiện quan điểm về tình yêu và hạnh phúc liên kết chặt chẽ trong cuộc sống Lêvin bất mãn với thực tại, trăn trở về việc xây dựng xã hội dựa trên nền tảng của tình yêu chân chính, hạnh phúc gia đình và sự hòa hợp yêu thương nhân loại, hướng tới một xã hội công bằng, nơi mọi người đều sống trong tình yêu thương và quyền lợi bình đẳng.
Hai tuyến câu chuyện về người phụ nữ ngoại tình đi tìm kiếm tình yêu chân chính trong xã hội giả dối và người đàn ông tìm lý tưởng cuộc đời, mong muốn xây dựng sự nghiệp để cải tạo xã hội, tưởng chừng không liên quan nhưng lại trở nên gắn bó chặt chẽ qua chủ đề tư tưởng Sự đan xen, bện chặt nhân vật và sự kiện trong tác phẩm đã tạo nên một tác phẩm nghệ thuật vượt ra khỏi khuôn khổ tấn bi kịch gia đình, mở rộng từ cá nhân sang tư tưởng nhân dân.
"Anna Karênina là một trong những tác phẩm văn học vĩ đại không chỉ về quy mô nội dung mà còn phản ánh sâu sắc thực tế xã hội Nga sau cải cách nông nô." "Tác phẩm có cấu trúc đa tuyến, xoay quanh hai nhân vật trung tâm Anna và Lêvin, qua đó thể hiện những khía cạnh khác nhau của đời sống xã hội và phản ánh các mâu thuẫn xã hội sâu sắc." "Nhà văn khai thác chủ đề tình yêu, hôn nhân, và hạnh phúc gia đình, đồng thời gắn liền với vấn đề giải phóng phụ nữ và xã hội, đặt ra câu hỏi về sự tự do và bình đẳng." "Các tuyến truyện thể hiện những mâu thuẫn giữa cá nhân và xã hội, giữa đạo đức và thiện chí đổi thay, phản ánh bản chất phức tạp của xã hội Nga thời kỳ ấy." "Trong đó, mâu thuẫn của Lêvin thể hiện xung đột nội tâm giữa ý thức cải cách và sự thụ động trước thực tế xã hội, phản ánh mâu thuẫn lớn giữa nhà văn Tônxtôi và tư duy đạo đức của ông." "Việc xây dựng cốt truyện đa tuyến trong 'Anna Karênina' giúp độc giả có cái nhìn toàn diện và đa chiều về giai đoạn lịch sử Nga sau cải cách nông nô."
Nghệ thuật xây dựng cốt truyện không thể thiếu sự kết hợp chặt chẽ với việc tạo dựng không gian và thời gian phù hợp Không gian và thời gian đóng vai trò là những yếu tố then chốt giúp phát triển câu chuyện một cách rõ nét và hấp dẫn hơn Việc xây dựng bối cảnh và thời điểm chính xác không chỉ tạo chiều sâu cho câu chuyện mà còn giúp người đọc hoặc khán giả dễ dàng đồng cảm và hình dung nội dung một cách dễ dàng Ngôn ngữ hình thành từ các yếu tố không gian và thời gian góp phần tạo nên sự liền mạch, thống nhất cho tác phẩm nghệ thuật kể chuyện.
Ch-ơng 2 không gian, thời gian nghệ thuật
Tác phẩm nghệ thuật là một thế giới hình tượng sinh động và đa dạng, trong đó thời gian và không gian nghệ thuật tồn tại như những hình thức thể hiện của thế giới đó Những yếu tố này đóng vai trò trung tâm trong việc tổ chức các sự kiện và biến cố chính của cốt truyện, giúp làm rõ chủ đề và tư tưởng của tác phẩm Để hiểu rõ hơn thế giới nghệ thuật của Anna Karenina, chúng ta sẽ nghiên cứu trên hai bình diện không gian và thời gian nghệ thuật.
Không gian nghệ thuật
Hình tượng nghệ thuật luôn được đặt trong bối cảnh không gian cụ thể, phản ánh sáng tạo của người nghệ sĩ nhằm thể hiện quan điểm về cuộc sống Không gian nghệ thuật giúp biểu đạt tư tưởng và chủ đề của tác phẩm, như trong Anna Karenina, trong đó không gian đóng vai trò quan trọng trong việc thể hiện nội dung và ý nghĩa của câu chuyện.
Không gian thiên nhiên, không gian sinh hoạt con ng-ời
2.1.1 Khái niệm không gian nghệ thuật
Không gian là môi trường bao quanh rộng lớn, đóng vai trò trung tâm trong cuộc sống và sự tồn tại của con người, vì không ai và vật thể nào có thể tồn tại ngoài không gian Không gian ba chiều với chiều cao, chiều sâu và bề rộng bao gồm các loại như không gian thiên nhiên vũ trụ, không gian sinh hoạt hàng ngày và không gian xã hội của con người Mỗi loại không gian lại được phân thành các tiểu loại nhỏ hơn, mang đặc trưng riêng về chiều cao, chiều dài và bề rộng, thể hiện các sắc thái khác nhau của môi trường sống Tính chất của từng loại không gian là yếu tố quyết định độ rộng, chiều cao, chiều sâu và ảnh hưởng đến cách con người sinh hoạt trong từng môi trường riêng biệt Điều quan trọng nhất là không gian chính là môi trường chứa đựng và bảo vệ sự vật, hiện tượng, cũng như cuộc đời của con người, vì không có vật thể nào có thể tồn tại ngoài không gian.
Không gian cuộc sống được chuyển hóa thành không gian nghệ thuật trong tác phẩm văn học, qua đó nghệ thuật hoá các yếu tố này để thể hiện tư tưởng của nhà văn Điều này tạo thành một không gian nghệ thuật độc đáo, góp phần truyền tải thông điệp sâu sắc và cảm xúc rõ nét đến người đọc.
Theo Từ điển thuật ngữ văn học do nhóm tác giả Lê Bá Hán, Trần Đình
Không gian nghệ thuật trong tác phẩm văn học phản ánh cách nhìn và cảm nhận chủ quan của nghệ sĩ về thế giới, qua đó thể hiện mối liên hệ giữa các yếu tố như cảm xúc, không gian vật thể và không gian tâm tưởng Sự mô hình hóa các mối liên hệ của thực tại về thời gian, đạo đức, trật tự xã hội được thể hiện qua không gian nghệ thuật, giúp làm rõ cấu trúc nội tại của tác phẩm cũng như quan niệm về thế giới và chiều sâu cảm thụ của tác giả hoặc thời kỳ văn học Ngôn ngữ của không gian nghệ thuật khá đa dạng, với các cặp phạm trù như cao thấp, xa gần, rộng hẹp, cong-thẳng, bên này-bên kia, phản ánh các phẩm chất của đời sống xã hội một cách sinh động và phong phú.
Không gian nghệ thuật là sản phẩm sáng tạo của người nghệ sĩ nhằm thể hiện con người và quan điểm về cuộc sống Nó góp phần quan trọng vào việc thể hiện chiều sâu tư tưởng và cảm nhận thế giới cũng như nhân sinh quan của tác giả Đồng thời, không gian nghệ thuật tạo nền tảng cho người đọc khám phá thế giới hình tượng trong tác phẩm, giúp truyền tải thông điệp một cách sâu sắc và ý nghĩa.
So với các tác phẩm khác của L.Tônxtôi, không gian thiên nhiên trong
Trong tác phẩm Anna Karênina, các cảnh nông thôn chủ yếu được miêu tả như những đồng cỏ, khu rừng, đầm lầy hoặc khe suối, mặc dù xuất hiện không nhiều, nhưng đóng vai trò quan trọng trong việc thể hiện ý đồ nghệ thuật của nhà văn Những hình ảnh này giúp tái hiện bối cảnh tự nhiên, tập trung vào tự nhiên như một phần tượng trưng cho nội tâm nhân vật và mạch truyện chính của tác phẩm.
Không gian thiên nhiên trong tác phẩm nổi bật với mùa xuân thoáng đãng, bằng thơ, đầy sức sống và được miêu tả từ nhiều góc độ khác nhau, hài hòa với con người Hình ảnh trời lạnh, quang đãng, tuyết tan dần, và ánh nắng vàng rực rỡ tạo nên bức tranh mùa xuân tươi đẹp, sinh động, phản ánh sự chuyển đổi của tự nhiên Những dòng suối chảy róc rách, băng tan răng rắc, dòng thác cuộn trào, cùng tiếng chim hót trên đồng cỏ, tiếng sếu, ngỗng kêu vang thể hiện sự vui tươi của mùa xuân Không gian này còn mở rộng ra xa, nhìn từ cao xuống thấp, mang lại cảm giác toàn diện, chân thực, tràn đầy âm thanh ánh sáng, màu sắc như sắc trắng của tuyết, vàng của nắng, trắng đục của sương Đó là không gian của sự vui vẻ, hy vọng, thể hiện tâm trạng phấn khởi, tin tưởng của nhân vật chính, như lời Lêvin: "Giống như cái cây mùa xuân chưa biết những búp lộc non và cành tơ còn ủ kín trong chồi căng nhựa sẽ mọc đến đâu và mọc ra sao, cũng không rõ mình sẽ làm gì trước trong cái trại ấp thân yêu, nhưng tự cảm thấy trong đầu đầy những kế hoạch và dự định tốt đẹp."
Không gian khu rừng bình yên ở nông thôn được mô tả từ ven rừng thưa, lầy lội và phủ đầy rêu đã sạch tuyết đến toàn bộ khu rừng, tạo nên một bức tranh thiên nhiên sinh động Trong ánh chiều tà, mặt trời lặn sau rừng rậm, cành cây rũ xuống, lác đác tuyết còn phủ một phần, nước róc rách chảy, chim hót ríu rít, tiếng lá cây xào xạc hoặc tiếng cỏ mọc xen lẫn im lặng của thiên nhiên Không gian này vừa yên tĩnh đến mức có thể nghe rõ tiếng cỏ mọc, vừa sôi động với âm thanh chim hót, kền kền bay ngang, cú mèo kêu rúc, thể hiện sự hòa quyện tuyệt vời giữa sự tĩnh lặng và sinh động Các góc nhìn đa chiều từ gần, xa, cao xuống thấp giúp mở rộng không gian, tạo cảm giác vừa có chiều cao, vừa có chiều rộng và chiều sâu của rừng Qua cách mô tả của Lêvin, ta cảm nhận được tình cảm yêu mến, gắn bó sâu sắc với thiên nhiên, cùng với sự vui vẻ, phấn khởi trong tâm trạng của người đi săn khi khám phá cảnh vật trong rừng.
Không gian thiên nhiên trong tiểu thuyết Anna Karênina được miêu tả đa dạng, linh hoạt với những cảnh vật thoáng đãng, nên thơ, đầy sức sống và bình yên Thiên nhiên khắc họa rõ nét vẻ đẹp tuyệt vời của nước Nga, tạo môi trường cho nhân vật hoạt động và thể hiện tâm hồn con người cùng giọng điệu trữ tình của tác phẩm Mỗi đặc điểm của không gian thiên nhiên đáp ứng yêu cầu nghệ thuật riêng, qua đó nhà văn L Tônxtôi thể hiện tình yêu sâu sắc đối với quê hương Nga bình yên, xinh đẹp, góp phần thể hiện niềm tự hào và lòng yêu nước chân thành Không gian thiên nhiên còn góp phần làm nổi bật và tô điểm cho cuộc sống của con người, tạo nên sức hút đặc biệt của tác phẩm.
2.1.3 Không gian cuộc sống con ng-ời
Trong tác phẩm "Anna Karenina," L.Tônxtôi thành công trong việc xây dựng không gian sinh hoạt của con người, phản ánh cuộc sống thực tế và đa dạng của xã hội Ông phân chia rõ ràng không gian sinh hoạt nông thôn và không gian của giới quý tộc thượng lưu, qua đó làm nổi bật sự đối lập rõ nét giữa hai thế giới này Việc khái quát hai loại không gian giúp tác phẩm thể hiện sâu sắc sự khác biệt về lối sống, giá trị và đặc điểm của các giai cấp trong xã hội thời đó.
Không gian sinh hoạt và lao động ở nông thôn mang nét bình yên và khoáng đạt, là đặc điểm nổi bật của không gian sống con người Một trong những điểm nhấn của không gian này là sự hiện diện của các không gian sinh hoạt đời thường và các khu vực lao động, giúp phản ánh cuộc sống giản dị, bình dị của người nông thôn Tuy nhiên, các mô tả về không gian này thường tập trung vào những hoạt động hàng ngày và không gian lao động chính, ít đề cập đến các thành phần khác của đời sống nông thôn.
Trong không gian sinh hoạt nông thôn của Anna Karenina, hình ảnh về cuộc sống bình dị, thân thương thể hiện qua không gian gia đình Lêvin Ngôi nhà cổ rộng thênh thang là biểu tượng của thế giới riêng của Lêvin, nơi cha mẹ chàng đã sống và qua đời, phản ánh mối liên hệ gắn bó với quá khứ và truyền thống gia đình Mặc dù ngôi nhà rộng lớn tượng trưng cho sự ổn định, nó cũng đối lập với nỗi cô đơn trong tâm hồn Lêvin, khơi dậy nỗi đau bị từ chối và ước mơ về một cuộc sống hôn nhân hạnh phúc Các chi tiết này giúp làm nổi bật hình ảnh cuộc sống bình yên nhưng đầy tâm trạng của nhân vật trong bối cảnh nông thôn truyền thống trong tác phẩm.
Ngôi nhà của gia đình nông dân bình dị toát lên vẻ đơn sơ, sạch sẽ, ấm cúng qua mô tả của Lêvin, với căn phòng rộng rãi, có hoả lò kiểu Hà lan và vách ngăn đôi, tạo cảm giác trang nghiêm và gọn gàng Không khí sinh hoạt gia đình luôn bình yên, thân mật, thể hiện qua hình ảnh mọi người quây quần bên bàn ăn, với phụ nữ đang tiếp thức ăn và một chàng trai chia sẻ câu chuyện dí dỏm, góp phần tạo nên không gian ấm áp, đoàn kết Ấn tượng sâu đậm của Lêvin về cuộc sống nông thôn chân chất, hạnh phúc này thể hiện rõ qua bộ mặt duyên dáng của thiếu phụ đi dày cao su và không khí hòa thuận, khiến chàng mãi không thể quên.[57]
Không gian sống thoáng đãng và rộng rãi, cùng với cách bài trí đồ dùng đơn giản, ngăn nắp phản ánh cuộc sống vật chất sung túc và tinh thần vui vẻ, thoải mái Tâm hồn phóng khoáng, chan chứa yêu thương, cùng nét chân chất, thuần hậu của người dân trong không gian này tạo nên một cuộc sống hài hòa và ý nghĩa.
Không gian lao động rộng lớn, ngập tràn ánh sáng và niềm vui, thể hiện rõ chủ đề tư tưởng của tác phẩm, đặc biệt qua cảnh cắt cỏ mùa xuân của nông dân Cảnh lao động được miêu tả tỉ mỉ qua góc nhìn của Lêvin, từ xa đến gần, từ cao xuống thấp, tạo nên một bức tranh sôi động và hài hòa giữa con người và thiên nhiên Tinh thần lao động nhiệt huyết của nông dân khiến không gian thêm phần sống động, phản ánh niềm hứng khởi và tình yêu lao động trong tâm hồn Lêvin Sau khi hoàn thành, cảnh đồng cỏ rực rỡ ánh sáng mới mẻ, mở rộng không gian thoáng đãng, tràn đầy ánh sáng, thể hiện sự tươi mới của cuộc sống và niềm vui sướng của con người Những hình ảnh này không chỉ làm nổi bật vẻ đẹp của lao động mà còn là điểm sáng thể hiện tâm trạng phấn khởi, hạnh phúc của nhân vật chính trong tác phẩm.
Thời gian nghệ thuật
Thời gian nghệ thuật là phương thức tồn tại không thể thiếu của thế giới nghệ thuật, thể hiện sự liên tục giữa quá khứ, hiện tại và tương lai Nó mang dấu ấn của cái nhìn, tư tưởng, quan niệm và phong cách sáng tạo của nhà văn, góp phần chuyển tải ý đồ nghệ thuật một cách rõ nét Do đó, thời gian nghệ thuật đóng vai trò cực kỳ quan trọng trong quá trình sáng tác và phát triển của tác phẩm nghệ thuật.
2.2.1 Khái niệm thời gian nghệ thuật
Thời gian là một phương diện và cũng là một công cụ quan trọng trong nghệ thuật nói chung và văn học nói riêng Nhà lý luận Nga D.X Likhaishôp nhấn mạnh rằng: “Thời gian vừa là khách thể, vừa là chủ thể, lại đồng thời là công cụ phản ánh của văn học, ngày càng thấm nhuần ý thức và cảm giác về sự vận động của thế giới trong các hình thức đa dạng của thời gian.”
Thời gian nghệ thuật là hình thức nội tại thể hiện tính chỉnh thể của hình tượng nghệ thuật, phản ánh bản chất của quá trình sáng tạo trong tác phẩm Trong nghệ thuật, không gian và thời gian luôn gắn bó chặt chẽ, từ trải nghiệm văn học đến cách miêu tả và trần thuật đều bắt nguồn từ một điểm nhìn nhất định trong thời gian Quá trình trần thuật luôn diễn ra trong thời gian, góp phần tạo nên đặc trưng riêng của thời gian nghệ thuật như một hiện tượng chỉ tồn tại trong thế giới nghệ thuật Sự kết hợp hài hòa giữa thời gian và không gian tạo nên tính chỉnh thể đặc trưng của nghệ thuật, phản ánh sâu sắc bản chất và cấu trúc của tác phẩm nghệ thuật.
Thời gian nghệ thuật khác biệt so với thời gian khách quan, có khả năng đảo ngược, quay trở về quá khứ, bay ngược tới những thời điểm xa xôi, đồng thời có thể dồn nén nhiều thời gian dài trong khoảnh khắc hoặc kéo dài một khoảnh khắc thành vô tận Nó được đo bằng nhiều loại thời gian khác nhau, dựa trên sự lặp lại đều đặn của các hiện tượng đời sống có ý thức như sự sống, cái chết, gặp gỡ, chia ly, theo mùa vụ, tạo thành nhịp điệu đặc trưng trong tác phẩm nghệ thuật.
Thời gian nghệ thuật thể hiện sự cảm thụ thời gian của con người qua các thời kỳ lịch sử và giai đoạn phát triển khác nhau Nó còn phản ánh cách thức sáng tạo độc đáo của tác giả trong việc thể hiện đời sống và ý nghĩa của tác phẩm Trong thế giới nghệ thuật, thời gian nghệ thuật đóng vai trò như một hệ quy chiếu đặc biệt, mang tính tiêu đề và ẩn dụ, nhằm mô tả chiều sâu, nhịp điệu và tâm trạng của cuộc sống được thể hiện trong tác phẩm.
Trong các tác phẩm văn học, các hiện tượng khách quan đều được nhào nặn và sáng tạo dựa trên tư tưởng và tình cảm của tác giả, trở thành những hình tượng nghệ thuật phù hợp với quan điểm về thế giới và con người Yếu tố thời gian không chỉ là chiều thứ tự trong vật lý mà còn trở thành chiều thứ năm sâu thẳm của tâm hồn, thể hiện chiều sâu cảm xúc và ý nghĩa của tác phẩm Vấn đề thời gian nghệ thuật gồm hai mặt quan trọng: hình thức tổ chức thời gian trong tác phẩm và tác dụng của nó trong việc thể hiện chủ đề, tư tưởng chính Quan niệm của nhà văn được tổ chức một cách gián tiếp qua cách tổ chức thời gian – đây là một trong những mặt hình thức nội tại của tác phẩm, phản ánh ý thức nghệ thuật của nhà văn và góp phần truyền tải thông điệp nghệ thuật rõ nét hơn.
Trong tác phẩm Anna Karênina, L.Tônxtôi đặc biệt chú trọng yếu tố thời gian, khi các từ chỉ thời gian xuất hiện hơn 189 lần trong cả hai tuyến cốt truyện Các từ này xuất hiện với tần suất cao, phản ánh rõ ràng cách tác giả xây dựng dòng chảy của câu chuyện dựa trên mốc thời gian Giống như trong Chiến tranh và Hòa bình, thời gian trong Anna Karênina được tính theo từng phút, giờ, ngày, tháng, mùa và năm, giúp tạo nên bức tranh sinh động và chân thực về cuộc sống của các nhân vật.
2.2.2 Th ờ i gian sinh ho ạ t hàng ngày
Thời gian sinh hoạt hàng ngày phản ánh các biến cố và sự kiện diễn ra trong cuộc sống thường nhật, góp phần thể hiện nhịp điệu cuộc sống của con người trong tác phẩm Trong "Anna Karenina", thời gian sinh hoạt được miêu tả dựa trên mối quan hệ với không gian sinh hoạt, gồm có thời gian sinh hoạt của xã hội thượng lưu và cuộc sống nông thôn Việc này giúp làm rõ sự khác biệt về lối sống và nhịp độ sinh hoạt của các nhân vật trong các bối cảnh khác nhau.
Thời gian sinh hoạt của xã hội thượng lưu thể hiện sự khác biệt rõ rệt giữa thời gian làm việc, hẹn hò và thời gian lễ hội, giải trí Đặc điểm nổi bật của thời gian làm việc, hẹn hò là tính cụ thể, nghiêm ngặt và chính xác theo lịch trình, nhất là với các sự kiện quan trọng Trong tác phẩm, kiểu thời gian này xuất hiện nhiều, như trong mô tả chính xác từng phút của cuộc hẹn hò giữa Anna và Vrônxki Khi Anna hẹn gặp Vrônxki tại nhà, thời gian được thể hiện rõ ràng qua từng phút, từ giờ hẹn, giờ đi về đến thời điểm Vrônxki ngủ quên hay thức dậy, tạo nên kịch tính về sự cấp bách, bí mật và chính xác về thời gian Những cảnh cãi vã giữa Anna và Vrônxki, đặc biệt khi Anna nghi ngờ về tình cảm của Vrônxki, thể hiện rõ sự căng thẳng và không khí kịch tính qua các nét mô tả về thời gian, như lúc chờ đợi tin tức của Vrônxki trong trạng thái khủng hoảng, dồn nén cảm xúc của Anna Những chi tiết này làm nổi bật tầm quan trọng của thời gian chính xác trong diễn biến tâm lý và hành động của các nhân vật.
Thời gian làm việc của Karênin được lập trình chính xác theo trình tự các công việc lớn nhỏ, giờ giấc cụ thể, thể hiện sự chủ đích rõ ràng trong từng phút giây Ông buộc mình phải tuân thủ nghiêm ngặt lịch trình để đảm bảo mọi việc trong ngày diễn ra suôn sẻ, từ việc đến bộ vào lúc 4 giờ, dự bữa chiều đến đúng giờ và dành thời gian nán lại sau bữa ăn để giao lưu Phân đoạn này nhấn mạnh tính cách máy móc và chính xác của ông, như thể được lập trình sẵn Trong khi đó, các buổi lễ hội, hoạt động vui chơi, giải trí thường diễn ra liên tục, chậm rãi, phản ánh nét văn hóa xã hội thượng lưu ưa thích sự kéo dài, không chú trọng đến thời gian quy định Điển hình như trong cuộc khiêu vũ mà Anna tham gia sau khi đã dàn xếp mọi việc cho gia đình Oblônxki, không khí bắt đầu từ việc Kitty và mẹ bước lên cầu thang lớn để chuẩn bị cho điệu vanxơ đầu tiên, thể hiện sự diễn ra từ từ và trịnh trọng.
Vrônxki tìm Kitty để nhảy vũ điệu đối diện đầu tiên đến vũ điệu cuối cùng"
Vũ hội diễn ra liên tục với các màn nhảy kéo dài mà không đề cập đến thời gian kết thúc, tạo cảm giác diễn ra khá lâu và chậm rãi Sự xuất hiện của khách mời góp phần làm rõ nhịp độ thời gian, nhấn mạnh sự khác biệt giữa không khí nhanh gấp của cuộc hẹn hò và nhịp điệu chậm rãi, liên tục của lễ hội Tài năng của L.Tônxtôi thể hiện rõ qua khả năng làm nổi bật nhịp độ thời gian, tạo cảm giác dài hơn hoặc ngắn hơn tùy theo mục đích miêu tả.
Các sự kiện thể thao, đặc biệt là các cuộc đua ngựa, thường kéo dài với nhiều nội dung khác nhau, từ đua xe ngựa kéo đến các cuộc đua hai dặm, bốn dặm, và cả những cuộc đua có sự tham gia của Vrônxki Thời gian của các buổi thi đấu được mở rộng, tạo ra sự hứng khởi và diễn ra liên tiếp, như mô tả chi tiết về cuộc đua có Vrônxki tham dự, bắt đầu từ vòng đua mà các người tham dự phải chạy qua nhiều chặng khác nhau.
Trong đoạn văn này, tác giả mô tả hoạt động vui chơi, giải trí của xã hội thượng lưu là một chu trình liên tục không ngừng nghỉ, bắt đầu từ việc chạy đua trên vòng đua hình bầu dục dài 4 dặm qua khán đài và vượt qua chín chướng ngại vật dựng trên đường Thời gian tổ chức các hoạt động này thường được tính theo phút, như "những phút đầu", "cùng lúc đó" hoặc "đúng lúc đó", cho thấy tính liên tục và không có điểm dừng của các hoạt động giải trí như khiêu vũ, thể thao hay ăn uống, cờ bạc Sự mô tả này nhấn mạnh rằng vòng tròn giải trí của xã hội thượng lưu luôn lặp đi lặp lại, tạo thành một chu trình vô tận.
Thời gian sinh hoạt nông thôn đối lập với thời gian sinh hoạt trong các hoạt động khác, đặc biệt là lao động nông nghiệp, diễn ra nhanh chóng và khẩn trương Đặc điểm nổi bật của thời gian lao động nông thôn là tính khẩn trương, thể hiện rõ qua thái độ làm việc của người dân, họ thường đi làm sớm, nghỉ ngơi ít, và kết thúc công việc muộn để hoàn thành nhiệm vụ vượt kế hoạch đề ra Ví dụ, Lêvin dự định đi cắt cỏ cùng người nông dân, và anh đã dậy từ rất sớm, nhưng khi đến đồng cỏ, mọi người đã hoàn thành phần việc của mình từ trước đó.
Trong quá trình làm việc, những người nông dân không hề chần chừ dù ông chủ chặt chẽ trong quản lý, nhưng vẫn hoàn thành công việc nhanh chóng trong thời gian ngắn Lêvin nhận thấy rằng họ cắt luống cỏ đầu tiên rất nhanh để thử thách ông chủ, dù luống cỏ đó dài, nhưng nhờ sự phối hợp nhịp nhàng, từng nhóm người cùng nhau hoàn thành khối lượng công việc lớn chỉ trong một thời gian ngắn Công việc diễn ra liên tục từ luống này sang luống khác, đến mức chỉ còn sót lại vài đám nhỏ ở góc đồng cỏ Khi đó, Lêvin muốn mọi người làm thêm, các thợ hái nhanh chóng bắt tay vào công việc, nhiệt huyết động viên nhau cắt xong đám cỏ còn lại trong vòng vài phút Thời gian lao động rất khẩn trương, sôi động trong bầu không khí vui vẻ của những người nông dân Trong quá trình này, Lêvin không để ý thời gian trôi qua và cảm thấy thoải mái, hạnh phúc vì những phút giây lao động ý nghĩa, hiếm có trong giai đoạn khó khăn nhất của cuộc đời.
Giọng điệu
Giọng điệu là yếu tố nghệ thuật quan trọng tạo nên phong cách độc đáo và riêng biệt của nhà văn Mỗi nhà văn lớn thể hiện phong cách qua giọng điệu riêng, góp phần làm nổi bật nét đặc trưng trong tác phẩm Vậy, giọng điệu là gì và vai trò của nó trong tác phẩm văn học như thế nào? Chính giọng điệu giúp phản ánh cảm xúc, khí thế và quan điểm của người viết, từ đó tạo nên sự hấp dẫn và sâu sắc cho tác phẩm.
Giọng điệu trong văn học phản ánh thái độ, tình cảm, lập trường và thị hiếu thẩm mỹ của nhà văn đối với hiện tượng được miêu tả, thể hiện qua lời văn, cách xưng hô, gọi tên và sắc thái tình cảm Nó góp phần quan trọng trong việc thể hiện phong cách của nhà văn và truyền đạt cảm xúc đến người đọc Thiếu một giọng điệu rõ ràng, tác phẩm khó có thể hoàn chỉnh dù nhà văn có đầy đủ tài liệu và nhân vật Giọng điệu còn gắn liền với quan niệm nghệ thuật, cách nhìn nhận thế giới của nhà văn, góp phần vào quá trình sáng tạo và tìm tòi phong cách riêng trong sáng tác văn học.
Giọng điệu đóng vai trò vô cùng quan trọng trong tác phẩm văn học, là yếu tố chủ chốt góp phần tạo nên nét đặc trưng của mỗi loại hình lời văn nghệ thuật Trong các tác phẩm tự sự, giọng điệu là phương tiện nghệ thuật không thể thiếu, giúp thể hiện cá tính của tác giả và phù hợp với đối tượng người đọc Nó gắn liền với “giọng trời phú” của mỗi nhà văn, mang nội dung khái quát về nghệ thuật và góp phần làm nổi bật sự độc đáo của người nghệ sĩ Chính nhờ giọng điệu, ta có thể phân biệt phong cách nghệ thuật riêng biệt của từng nhà văn.
Giọng điệu trong tác phẩm thường đa dạng và phong phú, thể hiện qua nhiều sắc thái khác nhau dựa trên một giọng điệu chủ đạo, giúp làm tăng sức hấp dẫn và sự sinh động của nội dung Sự biến đổi của giọng điệu góp phần thể hiện cảm xúc, ý nghĩa sâu sắc của tác phẩm, tránh sự đơn điệu và giúp người đọc dễ dàng kết nối với tác phẩm hơn Việc sử dụng các màu sắc giọng điệu phù hợp còn nâng cao giá trị nghệ thuật và khả năng truyền đạt thông điệp một cách hiệu quả.
Trong các tác phẩm có giá trị, việc đa dạng giọng điệu trên nền tảng của một giọng chủ đạo là điều thường thấy, được M Bakhtin gọi là “tính đa thanh trong giọng điệu” Các nhà phê bình phân biệt các giọng điệu trong tác phẩm dựa trên các tiêu chí như cấu trúc, khuynh hướng tư tưởng, tình cảm và ngôn ngữ Ví dụ, qua phân tích tiêu chí tình cảm, tác phẩm Anna Karenina thể hiện các giọng điệu đa dạng như trữ tình, mỉa mai, châm biếm và chính luận, góp phần làm nổi bật chiều sâu nội tâm và tính cách phức tạp của các nhân vật.
3.2.2 Giọng trữ tình Chiến tranh và hòa bình là cuốn tiểu thuyết quy mô mang tính chất sử thi vì thế giọng điệu chủ đạo của nó chi phối đến những giọng khác trong tác phẩm là giọng điệu ngợi ca Tiểu thuyết Anna Karênina là cuốn tiểu thuyết tâm lý xã hội đặc sắc nên giong điệu chủ đạo là giọng trữ tình Giọng điệu trữ tình của tác phẩm đ-ợc thể hiện chủ yếu qua thế giới tinh thần, cảm xúc của các nhân vật và những bức tranh thiên nhiên
3.2.2.1 Cảm xúc trữ tình của các nhân vật
Qua thế giới tinh thần của các nhân vật, cảm xúc trữ tình thể hiện rất rõ
Trong cuộc sống thường nhật, những suy nghĩ và đấu tranh nội tâm đã tạo nên các cảm xúc trữ tình phong phú trong thế giới tinh thần của nhân vật Các cảm xúc này có thể là niềm vui, nỗi buồn hay tức giận, thể hiện nét đặc trưng của cảm xúc nhân vật Trong tác phẩm "Anna Karenina", cảm xúc trữ tình của các nhân vật được thể hiện rõ nét, đặc biệt tập trung vào chủ đề tình yêu và hạnh phúc Những trải nghiệm này góp phần làm sâu sắc nội dung và tạo nên sự hấp dẫn của câu chuyện.
Trong tác phẩm Anna Karênina, cảm xúc trữ tình nổi bật nhất chính là những cung bậc tình yêu phong phú và đa dạng, phản ánh tâm hồn phức tạp của các nhân vật Tình yêu trong tác phẩm không chỉ là cảm xúc ngọt ngào mà còn chứa đựng những mâu thuẫn, xung đột nội tâm, thể hiện qua những trạng thái cảm xúc khác nhau Qua đó, tác phẩm khắc họa chân thực những nét đẹp và khó khăn của tình yêu, mang đến cho người đọc những suy ngẫm sâu sắc về giá trị và ý nghĩa của tình cảm này trong cuộc sống.
Lêvin cảm thấy vô cùng bồi hồi và mong chờ ngày mai để gặp lại Kitty sau khi cô nhận lời cầu hôn, đến nỗi khoảng thời gian còn lại như sống trong sợ hãi và lo lắng Niềm hạnh phúc tràn trề khiến Lêvin nhìn mọi thứ xung quanh với cảm xúc mãnh liệt, từ những em nhỏ đi học, đàn bồ câu bay lượn, đến những chiếc bánh ngọt rắc bột trong cửa hàng, tất cả đều hòa quyện tạo nên hình ảnh đẹp đẽ, lạ lùng khiến chàng vừa khóc vừa cười vì sung sướng Tác giả Tônxtôi tinh tế khắc họa những cảm xúc đa dạng của nhân vật, khiến người đọc cảm nhận rõ những trạng thái tâm lý phức tạp và sâu sắc mà Lêvin trải qua trong giây phút hạnh phúc này.
Nhân vật trong tác phẩm phản ánh chính cuộc sống thực của chính tác giả, thể hiện cảm xúc hồi xuân của Cozn-sev khi đối diện với Varenca Những cảm xúc vui sướng, lo âu của Kitti trong ngày cưới góp phần tạo nên sự phong phú và đa dạng trong thế giới tinh thần nhân vật.
Cảm xúc trữ tình trong tác phẩm còn đặc biệt thể hiện qua tình cảm mẹ con, được Tônxtôi miêu tả một cách cảm động và sâu sắc Trong đó, tình cảm giữa Anna và Xêrioja nổi bật với những đoạn miêu tả xúc động về cảm xúc sâu kín của Xêrioja, người luôn mong ngóng gặp mẹ dù Lidia nói rằng mẹ chú đã mất Xêrioja thường xuyên quan sát xung quanh trong những lần đi chơi với hy vọng gặp lại mẹ, và mỗi khi thấy một người phụ nữ tóc nâu, đẹp đẽ, anh đều nghĩ đó là mẹ, khiến trái tim cậu tràn ngập yêu thương, nghẹn thở và rưng rưng nước mắt.
Chú luôn hy vọng một người đàn bà nào đó sẽ đến và nhấc mạng che mặt để chú nhìn thấy mẹ, cảm nhận mùi thơm, bàn tay hiền dịu và ôm chú trong vòng tay ấm áp Trong tâm trí của chú, hình ảnh mẹ luôn hiện hữu rõ nét, mang theo cảm xúc yêu thương sâu sắc Hôm nay, tại vườn hoa mùa hè, chú lại thấy một bà đeo mạng màu hoa cà tiến lại gần nhưng rồi lại rẽ đi, khiến lòng chú thêm phần mong mước Xêrioja cảm thấy tình yêu dành cho mẹ tràn đầy hơn bao giờ hết, đôi mắt long lanh khi tưởng tượng về mẹ, và nỗi nhớ ấy được thể hiện rõ qua mong muốn được ngửi mùi thơm của mẹ, được mẹ cù và cắn vào bàn tay trắng muốt Những cảm xúc chân thật này phản ánh sâu sắc nỗi nhớ của cậu bé, cho thấy Tônxtôi rất tinh tế trong việc nắm bắt tâm lý trẻ em và thể hiện rõ nét trong tác phẩm.
Anna xúc động khi gặp lại con, lòng yêu thương dâng trào và cảm xúc nghẹn ngào, dù không thể nói thành lời Trong khoảnh khắc đó, nàng nhớ về những ngày hai mẹ con xa cách, khi tình yêu dành cho con trào lên mạnh mẽ nhất, như hồi còn bé lên bốn tuổi—thời điểm nàng yêu thương con nhiều nhất Tuy nhiên, hiện tại con đã trưởng thành, gầy đi rõ rệt, với khuôn mặt gầy hơn, mái tóc ngắn hơn và cánh tay dài hơn, phản ánh sự trưởng thành của con Dù vậy, Anna vẫn nhận ra những đặc điểm quen thuộc như hình dáng đầu, đôi môi, cổ mảnh và đôi vai rộng của con, khiến nàng xúc động trước sự biến đổi nhưng vẫn nhận ra con trong tất cả những thay đổi đó.
732] "Anna đắm đuối nhìn con Nàng sờ nắn tất cả thân hình con và không nói nên lời: nàng nghẹn ngào n-ớc mắt" [57, 733] Anna vừa yêu th-ơng con, vừa hạnh phúc vì đ-ợc gặp lại con, vừa xót xa khi nhìn thấy con gầy yếu
Trong tác phẩm Anna Karenina, cảm xúc trữ tình về tình yêu hạnh phúc của các nhân vật thể hiện rõ từ đầu đến cuối, góp phần chi phối mạnh mẽ giọng điệu trữ tình của tác phẩm Tônxtôi đã khéo léo xây dựng những nét cảm xúc này để truyền tải chiều sâu của các mối quan hệ tình cảm, tạo nên một không khí đầy cảm xúc và lôi cuốn người đọc Chính sự thể hiện cảm xúc chân thực và tinh tế này đã làm nổi bật chủ đề về tình yêu trong tác phẩm.
3.2.2.2 Những bức tranh thiên nhiên đậm màu sắc trữ tình