Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài
Vấn đề đổi mới phương pháp dạy học nhằm nâng cao chất lượng giáo dục đã thu hút sự quan tâm của các nhà tư tưởng và nhà giáo dục từ rất sớm trong lịch sử Từ thời cổ đại, nhiều nhà tư tưởng phương Đông và phương Tây đã nghiên cứu và đề xuất các phương pháp dạy học nhằm phát huy tính tích cực, sáng tạo của người học trong quá trình tiếp thu và vận dụng tri thức Xôcrát (469-399 TCN) là một trong những nhà triết học nổi bật với lời khuyên: “tự nhận thức, nhận thức chính mình”, nhấn mạnh vai trò của việc phát triển khả năng tự suy nghĩ và khám phá của người học.
Khổng Tử (551-497 TCN) nhấn mạnh rằng việc kiềm chế tức giận và không tò mò những điều chưa rõ là yếu tố quan trọng trong việc giữ vững đạo đức và trí tuệ Ông cho rằng không nên mở lòng chia sẻ những điều chưa chắc chắn, đồng thời tránh bực tức khi không hiểu rõ vấn đề Khổng Tử ví von rằng vật có 4 góc, chỉ cần biết một góc đã có thể suy ra ba góc còn lại, nhấn mạnh tầm quan trọng của sự hiểu biết thấu đáo trong giáo dục và cuộc sống.
Trong thế kỷ XXI, với sự phát triển nhanh chóng của khoa học và công nghệ, việc nghiên cứu và sáng tạo trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết Các nhà giáo dục trên toàn thế giới đều chú trọng tìm kiếm các phương pháp đổi mới để nâng cao hiệu quả hoạt động dạy học, nhằm đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thời đại.
Việt Nam luôn coi trọng vai trò của giáo dục trong phát triển đất nước, đặc biệt là trong bối cảnh toàn cầu hóa và kinh tế tri thức ngày càng củng cố vị thế Chính vì vậy, đổi mới giáo dục, đặc biệt là phương pháp dạy học, trở thành vấn đề được các nhà khoa học và nhà giáo dục tâm huyết quan tâm nghiên cứu để nâng cao chất lượng giáo dục quốc gia.
Trong những năm gần đây, đã xuất hiện nhiều bài viết và công trình nghiên cứu về đổi mới giáo dục từ các góc độ khác nhau, tập trung vào việc phát huy tính tích cực và sáng tạo của người học Đặc biệt, nghiên cứu của Giáo sư Lê Khánh Bằng với công trình “Tổ chức phương pháp tự học cho sinh viên” đã đề cập đến cách nâng cao hiệu quả giáo dục trong nhà trường Các công trình khác như của Vũ Quang Việt, GS Nguyễn Thiện Nhân, và nhóm tác giả tại Trung tâm Bảo đảm Chất lượng đào tạo và Nghiên cứu Phát triển giáo dục cũng góp phần làm rõ các vấn đề quan trọng trong đổi mới chương trình giáo dục đại học ở Việt Nam và so sánh với các quốc gia như Mỹ.
Hà Nội:“Phương pháp thảo luận nhóm”; PGS TS Nguyễn Ngọc Bảo: “Phát triển tính tích cực, tính tự lực của sinh viên trong quá trình dạy học”
Ngoài ra, có nhiều sinh viên cao học đã nghiên cứu đề tài về đổi mới nội dung và phương pháp dạy học các môn học khác nhau như:
Trong nghiên cứu của Nguyễn Thế Chung, các biện pháp nhằm phát huy tính tích cực của hoạt động nhận thức của sinh viên trung học phổ thông miền núi khi dạy học phần "quang hình học" trong chương trình Vật lý lớp 11 nâng cao đã được đề cập, nhấn mạnh vai trò của các phương pháp phù hợp để thúc đẩy sự chủ động học tập của học sinh Trong khi đó, Vũ Thị Bích Thủy tập trung vào việc nâng cao chất lượng giảng dạy môn tiếng Anh theo hướng tích cực hóa người học tại Trường Cao đẳng Sư phạm kỹ thuật Vĩnh Long, nhằm thúc đẩy sự tiến bộ và tự tin của sinh viên trong quá trình học tập Cả hai nghiên cứu đều nhấn mạnh tầm quan trọng của đổi mới phương pháp giảng dạy để nâng cao hiệu quả đào tạo, góp phần thúc đẩy hoạt động học tập tích cực và phát triển toàn diện của người học.
Thị Liễu nhấn mạnh về các biện pháp nâng cao hiệu quả sử dụng phương tiện dạy học tại Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật Hưng Yên, góp phần nâng cao chất lượng giảng dạy và học tập Trong khi đó, Nguyễn Mạnh Hùng trình bày một số phương pháp tổ chức thảo luận nhóm tại Trường Trung học Cơ sở Sông Đốc 2, nhằm thúc đẩy tinh thần hợp tác và phát triển kỹ năng mềm cho học sinh Cả hai bài viết đều tập trung vào việc cải thiện phương pháp giảng dạy và học tập, phù hợp với xu hướng đổi mới giáo dục hiện nay.
GS,TS Trần Bá Hoành đã nhấn mạnh tầm quan trọng của “lý luận cơ bản về dạy và học tích cực” trong quá trình đổi mới phương pháp giảng dạy tại các trường Đại học, Cao đẳng đào tạo giáo viên Ông nhấn mạnh rằng “dạy học lấy người học làm trung tâm” là nguồn gốc, bản chất và đặc điểm của phương pháp giảng dạy hiện đại, nhằm nâng cao chất lượng giáo dục Các nghiên cứu của ông đã góp phần thúc đẩy đổi mới phương pháp giảng dạy, giúp sinh viên phát triển tư duy phản biện và khả năng tự học hiệu quả.
Phương pháp dạy học tích cực nổi bật với đặc trưng khuyến khích học viên chủ động tham gia và phát huy khả năng tư duy sáng tạo trong quá trình học tập Các nghiên cứu như "Những đặc trưng của phương pháp dạy học tích cực" (Tạp chí Khoa học Giáo dục, số 3/2002) nhấn mạnh vai trò của việc tạo môi trường học tập tích cực, thúc đẩy sự hợp tác và tự chủ của sinh viên Bên cạnh đó, "Bàn tiếp về dạy học lấy sinh viên làm trung tâm" (Tạp chí Nghiên cứu Giáo dục, số 5/2005) khẳng định rằng phương pháp này hướng đến việc phát triển năng lực cá nhân và phản ánh năng động của sinh viên trong quá trình học Tạp chí "Phương pháp tích cực" cũng đề cập đến các chiến lược giảng dạy nhằm thúc đẩy sự tiếp thu kiến thức một cách hiệu quả và bền vững.
Nghiên cứu Giáo dục, số 3/20066
GS,TSKH Thái Duy Tuyên: “Bồi dưỡng năng lực tự học cho sinh viên;
Nội dung đổi mới phương pháp dạy học tập trung vào việc tích cực hoá hoạt động nhận thức của học sinh bằng cách điều khiển hoạt động trí tuệ của người học Theo Viện Chiến lược và Chương trình Giáo dục (Hà Nội, 2002), phương pháp này nhằm khuyến khích học sinh chủ động tiếp thu kiến thức, phát huy khả năng tư duy sáng tạo và tăng cường khả năng tự lập trong quá trình học tập Việc tích cực hoá hoạt động nhận thức góp phần nâng cao hiệu quả giảng dạy và giúp học sinh phát triển toàn diện về mặt trí tuệ lẫn kỹ năng.
Nghiên cứu về đổi mới phương pháp dạy học tích cực và phương pháp thảo luận nhóm đã được các tác giả đề cập rõ ràng, như Nguyễn Nghĩa Dân trong cuốn "Đổi mới phương pháp dạy học môn đạo đức và GDCD" giúp nâng cao hiệu quả giảng dạy; Nguyễn Ngọc Bảo nhấn mạnh vai trò của việc phát huy tính tích cực và tự lực của sinh viên trong quá trình học tập; Trần Bá Hoành bàn về việc lấy sinh viên làm trung tâm để thúc đẩy hoạt động học tập nâng cao kỹ năng và tư duy phản biện; đồng thời, Đậu Thị Hòa đã vận dụng các phương pháp dạy học tích cực trong giảng dạy phần "lí luận dạy học địa lý" nhằm phát huy năng lực tự học, tự nghiên cứu của sinh viên sư phạm địa lý, góp phần nâng cao hiệu quả đào tạo và tạo điều kiện cho sinh viên phát triển toàn diện.
TS Lê Văn Hảo trong "Sổ tay Phương pháp giảng dạy và đánh giá" tại Trường đại học Nha Trang (2006) cung cấp các kỹ thuật giảng dạy và đánh giá hiệu quả Thạc sĩ Nguyễn Trung Hiếu nhấn mạnh tầm quan trọng của phương pháp thảo luận nhóm trong việc nâng cao hiệu quả giảng dạy môn Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác-Lênin tại Khoa Lý luận chính trị, Trường Đại học Giao thông vận tải, giúp sinh viên phát triển tư duy phản biện và hiểu sâu các vấn đề lý luận.
Các nghiên cứu đều nhấn mạnh vai trò quan trọng của phương pháp thảo luận nhóm trong việc phát huy tính tích cực, sáng tạo của học sinh Phương pháp này giúp người học chủ động tham gia vào quá trình học tập, từ đó nâng cao khả năng tư duy và phối hợp nhóm Đồng thời, các công trình cũng chỉ ra rằng việc tìm kiếm các giải pháp tối ưu nhằm nâng cao hiệu quả vận dụng phương pháp thảo luận nhóm là cần thiết để nâng cao chất lượng dạy học Áp dụng thành công phương pháp này liên quan mật thiết đến việc tạo môi trường học tập tích cực, thúc đẩy sự sáng tạo và phát triển tư duy sáng tạo của người học.
Liên quan đến việc đổi mới phương pháp giảng dạy các môn Lý luận chính trị trong các trường đại học và cao đẳng, đã có nhiều bài viết và công trình nghiên cứu đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả giáo dục Các nghiên cứu nhấn mạnh tầm quan trọng của việc áp dụng phương pháp giảng dạy hiện đại, sáng tạo, phù hợp với xu hướng phát triển của giáo dục đại học Việc đổi mới này góp phần thúc đẩy tư duy phản biện, kỹ năng thực hành và ý thức chính trị cho sinh viên Đồng thời, các bài viết cũng đề cập đến việc cập nhật nội dung đào tạo, kết hợp giữa lý thuyết và thực tiễn để nâng cao chất lượng giảng dạy môn Lý luận chính trị.
Phùng Văn Bộ trong tác phẩm "Một số vấn đề về phương pháp giảng dạy và nghiên cứu triết học" (Nxb Giáo dục, 2001) nhấn mạnh tầm quan trọng của phương pháp giảng dạy đúng đắn để nâng cao hiệu quả học tập triết học Trong khi đó, Lê Hữu Ái đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao chất lượng giảng dạy các môn Mác - Lênin tại các trường đại học trong bài viết "Giải pháp nâng cao chất lượng giảng dạy các môn Mác - Lênin" đăng trên Tạp chí Nghiên cứu lý luận số 1/2000 Các công trình này đều chỉ rõ vai trò của đổi mới phương pháp giảng dạy và nghiên cứu để truyền đạt kiến thức lý luận một cách hiệu quả và phù hợp với yêu cầu phát triển của giáo dục đại học.
Mục đích và nhiệm vụ của luận văn
Mục đích
Bài viết làm rõ vai trò của phương pháp phát huy tính tích cực của sinh viên (PPTLN) trong việc nâng cao hiệu quả học tập Qua thực trạng và thực nghiệm tại Trường Cao đẳng Sư phạm Kỹ thuật Vĩnh Long, bài viết chứng minh hiệu quả của việc vận dụng PPTLN trong giảng dạy Luận văn đề xuất quy trình và giải pháp cụ thể để triển khai PPTLN trong môn học Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin (phần II) Mục tiêu của nghiên cứu là phát huy tính tích cực của sinh viên, góp phần nâng cao chất lượng đào tạo và hiệu quả học tập Kết quả cho thấy, việc áp dụng PPTLN giúp sinh viên chủ động hơn trong quá trình học tập, nâng cao khả năng tư duy phản biện và tích cực tham gia vào các hoạt động giảng dạy.
Nhiệm vụ
Thứ nhât: Làm rõ thực chất của PPTLN và vai trò của PPTLN trong việc phát huy tính tích cực của sinh viên
Thứ hai, trường Cao đẳng Sư phạm Kỹ thuật Vĩnh Long tổ chức khảo sát và đánh giá thực trạng việc thực hiện phương pháp giảng dạy theo nguyên tắc PPTLN trong môn "Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin (phần II)" Hoạt động này nhằm xác định mức độ áp dụng các phương pháp giảng dạy phù hợp, từ đó đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả giảng dạy và đảm bảo chất lượng học tập cho sinh viên Đây là bước quan trọng để cải tiến chương trình đào tạo, đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục cũng như thúc đẩy phát triển kiến thức lý luận chính trị trong nhà trường.
Thứ ba, tôi tiến hành thực nghiệm và đối chứng nhằm vận dụng phương pháp PPTLN trong giảng dạy môn Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin (phần II) tại Trường Cao đẳng Sư phạm Kỹ thuật Vĩnh Long Dưới sự kiểm nghiệm này, tôi đánh giá hiệu quả của phương pháp giảng dạy nhằm nâng cao chất lượng học tập của sinh viên Việc áp dụng PPTLN giúp sinh viên hiểu rõ hơn về các nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin, góp phần nâng cao kiến thức và kỹ năng phân tích lý luận chính trị Kết quả thực nghiệm cho thấy phương pháp này có tính ứng dụng thực tiễn cao, phù hợp với nội dung và yêu cầu giảng dạy trong trường cao đẳng kỹ thuật.
Trong ngày thứ tư, đề xuất quy trình và giải pháp vận dụng phương pháp phát triển tư duy logic trong giảng dạy môn Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin (phần II) nhằm nâng cao tinh thần tích cực và sự chủ động của sinh viên trong học tập Việc áp dụng các phương pháp giảng dạy phù hợp sẽ giúp sinh viên hiểu rõ hơn về nội dung lý thuyết, từ đó phát huy khả năng tranh luận, phân tích và tư duy phản biện Đồng thời, xây dựng một quy trình hợp lý giúp sinh viên tiếp thu kiến thức hiệu quả, tạo điều kiện thuận lợi để họ tích cực tham gia các hoạt động học tập, nâng cao chất lượng đào tạo môn học.
Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu
Luận văn dựa trên nền tảng lý luận và phương pháp luận của chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh cũng như các quan điểm của Đảng Ta về giáo dục Điều này đảm bảo tính khoa học và lý luận chặt chẽ cho nghiên cứu, phù hợp với chủ trương và chính sách của Đảng về phát triển giáo dục Nội dung nghiên cứu tập trung vào các nguyên lý cốt lõi của chủ nghĩa Mác – Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh trong việc xây dựng hệ thống giáo dục quốc gia Việc áp dụng các quan điểm của Đảng giúp định hướng cho các giải pháp nâng cao chất lượng giáo dục đáp ứng yêu cầu thời kỳ mới Đây là nền tảng để phân tích, đánh giá các vấn đề thực tiễn và đề xuất các giải pháp phù hợp với chiến lược phát triển giáo dục của đất nước.
Trong luận văn, tác giả chủ yếu sử dụng các phương pháp kết hợp như phân tích và tổng hợp để đãi thành các ý chính, đồng thời áp dụng các phương pháp hệ thống và cấu trúc nhằm tổ chức nội dung một cách logic và rõ ràng Ngoài ra, việc so sánh và đối chiếu các dữ liệu giúp làm sáng tỏ các điểm khác nhau và tương đồng, trong khi lôgíc và lịch sử được sử dụng để lập luận chặt chẽ và đặt vấn đề trong bối cảnh thời gian phù hợp Thêm vào đó, phương pháp thống kê toán học đóng vai trò quan trọng trong việc xử lý dữ liệu và đảm bảo tính khách quan, chính xác của kết quả nghiên cứu.
Ý nghĩa của luận văn
Luận văn góp phần làm sáng tỏ vấn đề đổi mới phương pháp dạy học, đặc biệt là phương pháp thảo luận nhóm trong giảng dạy môn Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin Việc áp dụng các phương pháp đổi mới giúp nâng cao hiệu quả học tập và phát triển kỹ năng tư duy phản biện của sinh viên Phương pháp thảo luận nhóm đã chứng minh là công cụ hỗ trợ tích cực trong việc truyền đạt kiến thức cũng như thúc đẩy tư duy sáng tạo Đổi mới phương pháp giảng dạy không chỉ giúp sinh viên hiểu rõ nội dung môn học hơn mà còn phát triển kỹ năng làm việc nhóm, kỹ năng giao tiếp hiệu quả Thực tiễn nghiên cứu và đề xuất các giải pháp đổi mới phương pháp dạy học môn Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin góp phần nâng cao chất lượng giảng dạy và hiệu quả học tập của sinh viên.
Kết quả nghiên cứu của luận văn có thể được sử dụng làm tài liệu tham khảo hữu ích trong các hoạt động nghiên cứu và giảng dạy các môn Lý luận chính trị tại các trường đại học và cao đẳng.
Kết cấu của luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận và tài liệu tham khảo, luận văn gồm 3 chương với 9 tiết
Thảo luận nhóm - một trong những phương pháp dạy học tích cực trong nhà trường
1.1.1 Một số vấn đề chung về phương pháp dạy học tích cực
1.1.1.1 Quan niệm về phương pháp dạy học tích cực
Phương pháp dạy học tích cực (PPDHTC) là thuật ngữ dùng để chỉ các phương pháp giáo dục thúc đẩy tính tích cực, chủ động và sáng tạo của người học PPDH tích cực hướng tới việc hoạt động hóa và kích thích hoạt động nhận thức của học sinh, tập trung vào việc phát huy tính tích cực của người học hơn là của người dạy Để áp dụng phương pháp dạy học tích cực thành công, giáo viên cần nỗ lực nhiều hơn so với phương pháp dạy học truyền thống thụ động.
Tư tưởng nhấn mạnh vai trò tích cực, chủ động của người học trong quá trình nhận thức đã xuất hiện từ lâu và phát triển qua các thời kỳ A Komenxki, vào thế kỷ XVII, đã đề cập đến mục đích giáo dục là kích thích năng lực nhạy cảm, phán đoán đúng đắn và phát triển nhân cách, đồng thời nhấn mạnh việc tìm ra phương pháp giúp giáo viên dạy ít hơn nhưng sinh viên học nhiều hơn Tư tưởng này trở nên rõ nét từ thế kỷ XVIII đến XIX và đa dạng hơn trong thế kỷ XX Xu hướng giáo dục hướng vào người học ban đầu xuất hiện tại Mỹ, sau đó lan rộng sang Tây Âu và châu Á, chủ yếu ở Nhật Bản, thể hiện qua các thuật ngữ “Dạy học hướng vào người học” và “Dạy học lấy sinh viên làm trung tâm”.
Theo từ điển Tiếng Việt (Viện ngôn ngữ học, 1999), "tích cực" mang nghĩa là có ý nghĩa, có tác dụng khẳng định và thúc đẩy sự phát triển Người tích cực là người chủ động, thực hiện các hoạt động nhằm tạo ra sự biến đổi theo hướng tích cực và phát triển Ví dụ, đấu tranh tích cực và phương pháp phòng bệnh tích cực thể hiện sự nỗ lực và tích cực trong hành động Ngoài ra, "tích cực" còn nghĩa là đem hết khả năng và tâm trí vào công việc, như trong câu "Công tác rất tích cực," thể hiện sự nhiệt huyết và tận tâm trong công việc.
- Các phương pháp dạy học tích cực chủ yếu :
Vấn đáp (đàm thoại) là phương pháp giảng dạy trong đó giáo viên đặt câu hỏi để sinh viên trả lời, hoặc sinh viên có thể tranh luận với nhau và với giáo viên nhằm giúp sinh viên tiếp thu bài học hiệu quả Phương pháp này dựa trên đặc điểm hoạt động nhận thức của người học, qua đó phát triển khả năng phản biện và tư duy độc lập Các loại phương pháp vấn đáp được phân biệt dựa trên tính chất hoạt động nhận thức của học sinh nhằm phù hợp với mục tiêu giảng dạy và nội dung bài học.
Vấn đáp tái hiện là phương pháp giáo viên đặt câu hỏi nhằm yêu cầu sinh viên nhớ lại kiến thức đã học và trả lời dựa trên trí nhớ mà không cần suy luận Tuy nhiên, vấn đáp tái hiện không được xem là phương pháp có giá trị sư phạm cao, chỉ thích hợp để tạo mối liên hệ giữa các kiến thức mới và cũ Phương pháp này thường được sử dụng để củng cố kiến thức và giúp học sinh liên kết các kiến thức đã học một cách đơn giản.
Vấn đáp giải thích – minh hoạ là phương pháp giúp làm sáng tỏ đề tài bằng cách đặt câu hỏi kèm ví dụ minh họa để sinh viên dễ hiểu và ghi nhớ Phương pháp này tăng cường hiệu quả học tập khi kết hợp với các phương tiện nghe nhìn, giúp sinh viên tiếp cận kiến thức một cách sinh động và trực quan.
Vấn đáp tìm tòi (đàm thoại Ơxrixtic) là phương pháp giáo dục sử dụng hệ thống câu hỏi hợp lý để hướng sinh viên khám phá bản chất sự vật và quy luật của hiện tượng Phương pháp này kích thích sự ham muốn hiểu biết của học sinh thông qua việc giáo viên tổ chức trao đổi ý kiến, tranh luận giữa thầy và trò hoặc giữa các trò với nhau để giải quyết các vấn đề xác định Đây là cách giúp học viên phát triển tư duy phản biện và nâng cao hiểu biết một cách sâu sắc và toàn diện.
*Phương pháp nêu vấn đề:
Phương pháp nêu vấn đề là kỹ thuật xây dựng đề cương giảng dạy hiệu quả, giúp người dạy tổ chức nội dung một cách logic và rõ ràng Phương pháp này xuất hiện lần đầu vào năm 1970 tại Trường Đại học Hamilton, Canada, và sau đó nhanh chóng được phát triển tại Trường Đại học Maastricht, Hà Lan Đây là một trong những cách phổ biến mà người dạy sử dụng để thiết kế đề cương giảng dạy cho các môn học.
Cấu trúc một bài học (hoặc một phần bài học) theo phương pháp đặt và giải quyết vấn đề thường như sau:
- Đặt vấn đề, xây dựng bài toán nhận thức + Tạo tình huống có vấn đề
+ Phát hiện, nhận dạng vấn đề nảy sinh + Phát hiện vấn đề cần giải quyết
- Giải quyết vấn đề đặt ra + Đề xuất cách giải quyết + Lập kế hoạch giải quyết + Thực hiện kế hoạch giải quyết
- Kết luận + Thảo luận kết quả và đánh giá + Khẳng định hay bác bỏ giả thuyết nêu ra + Phát biểu kết luận
+ Đề xuất vấn đề mới
* Phương pháp thảo luận nhóm:
Lớp học được chia thành các nhóm nhỏ từ 4 đến 6 người nhằm thúc đẩy sự tương tác và hợp tác giữa sinh viên Các nhóm có thể được phân chia ngẫu nhiên hoặc có chủ đích, phù hợp với mục tiêu và yêu cầu của quá trình học tập Việc duy trì hoặc thay đổi thành viên trong từng phần của tiết học giúp tăng cường tính linh hoạt và khả năng thích nghi của học sinh Ngoài ra, các nhóm có thể được giao cùng một nhiệm vụ hoặc các nhiệm vụ khác nhau để phát triển kỹ năng làm việc nhóm và tư duy sáng tạo.
Trong nhóm, cần tự bầu nhóm trưởng nếu thấy cần thiết để quản lý công việc hiệu quả Các thành viên phân chia nhiệm vụ rõ ràng để đảm bảo mọi phần việc được hoàn thành đúng hạn Mỗi người đều phải tích cực tham gia, không nên ỷ lại vào những thành viên hiểu biết và năng động hơn Các thành viên cùng nhau hỗ trợ nhau trong việc tìm hiểu vấn đề, tạo không khí thi đua lành mạnh với các nhóm khác Kết quả làm việc của từng nhóm đóng góp vào thành tích chung của cả lớp, thúc đẩy tinh thần học tập tập thể Khi trình bày kết quả, nhóm có thể cử đại diện hoặc phân chia phần trình bày cho từng thành viên, đặc biệt trong các nhiệm vụ phức tạp để đảm bảo nội dung được truyền tải rõ ràng và chuyên nghiệp.
Phương pháp hoạt động nhóm có thể tiến hành :
- Làm việc chung cả lớp
Phương pháp hoạt động nhóm giúp các thành viên chia sẻ băn khoăn và kinh nghiệm cá nhân để cùng xây dựng nhận thức mới Việc nói ra những suy nghĩ của mình giúp mỗi người nhận diện rõ trình độ hiểu biết về chủ đề và xác định những kiến thức cần học hỏi thêm Đây là quá trình học hỏi lẫn nhau, thúc đẩy sự tự chủ và tích cực trong quá trình tiếp thu kiến thức, chuyển đổi bài học thành trải nghiệm thực tế thay vì tiếp nhận thụ động từ giáo viên.
*Phương pháp đóng vai Đóng vai là phương pháp tổ chức cho sinh viên thực hành một số cách ứng xử nào đó trong một tình huống giả định
Phương pháp đóng vai có những ưu điểm sau :
- Sinh viên đƣợc rèn luyện thực hành những kỹ năng ứng xử và bày tỏ thái độ trong môi trường an toàn trước khi thực hành trong thực tiễn
- Gây hứng thú và chú ý cho sinh viên
- Tạo điều kiện làm nảy sinh óc sáng tạo của sinh viên
- Khích lệ sự thay đổi thái độ, hành vi của sinh viên theo chuẩn mực hành vi đạo đức và chính trị – xã hội
- Có thể thấy ngay tác động và hiệu quả của lời nói hoặc việc làm của các vai diễn
Phương pháp động não là kỹ thuật giúp sinh viên nhanh chóng phát sinh nhiều ý tưởng và giả định về một vấn đề cụ thể trong thời gian ngắn Phương pháp này thúc đẩy sự sáng tạo và tư duy linh hoạt, làm nền tảng cho quá trình giải quyết vấn đề hiệu quả Động não là công cụ hữu ích để mở rộng phạm vi suy nghĩ, khám phá các giải pháp thay thế, và nâng cao khả năng tư duy sáng tạo của sinh viên trong học tập và nghiên cứu.
Thực hiện phương pháp này, giáo viên cần đưa ra một hệ thống các thông tin làm tiền đề cho buổi thảo luận
Cách tiến hành + Giáo viên nêu câu hỏi, vấn đề cần được tìm hiểu trước cả lớp hoặc trước nhóm
+ Khích lệ sinh viên phát biểu và đóng góp ý kiến càng nhiều càng tốt
+ Liệt kê tất cả các ý kiến phát biểu đƣa lên bảng hoặc giấy khổ to, không loại trừ một ý kiến nào, trừ trường hợp trùng lặp
+ Phân loại ý kiến Làm sáng tỏ những ý kiến chƣa rõ ràng và thảo luận sâu từng ý
* Phương pháp tự học, tự nghiên cứu
Tự học là hoạt động học tập của sinh viên không chỉ đơn thuần là việc tự đọc sách và tài liệu khi không có thầy cô và bạn bè bên cạnh Để thành công trong việc tự học, sinh viên cần có tinh thần, thái độ tích cực và ý chí mạnh mẽ, cùng với phương pháp làm việc hiệu quả trong giờ học Điều này giúp nắm vững kiến thức và dễ dàng vận dụng khoa học vào đời sống thực tiễn, nâng cao kỹ năng học tập và phát triển bản thân một cách bền vững.
1.1.1.2 Những đặc trưng chủ yếu của phương pháp dạy học tích cực
Phương pháp dạy học tích cực là những phương pháp nhằm phát huy tính chủ động, độc lập và sáng tạo của người học, hướng tới hoạt động hóa và tích cực hóa quá trình nhận thức Những đặc trưng cơ bản của phương pháp dạy học tích cực là thúc đẩy sự tham gia tích cực của học sinh, phát huy khả năng sáng tạo và tự khám phá kiến thức, từ đó nâng cao hiệu quả học tập và xây dựng phương pháp học chủ động, linh hoạt.
Người học tập trung cao độ trong học tập, chủ động khám phá nội dung kiến thức và giải quyết các vấn đề phù hợp với khả năng hiểu biết của bản thân Họ luôn đề xuất các ý tưởng sáng tạo, tự nguyện trình bày và thể hiện rõ ràng các ý kiến của mình, góp phần nâng cao hiệu quả học tập và phát triển tư duy sáng tạo.
Phương pháp thảo luận nhóm trong giảng dạy môn Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin (phần II)
cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin (phần II) 1.2.1 Vai trò của PPTLN trong giảng dạy môn Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin (phần II)
Trong xu hướng giáo dục hiện đại, hoạt động thảo luận đóng vai trò then chốt trong việc phát huy tính tích cực, chủ động và sáng tạo của người học, giúp tạo dựng môi trường hợp tác, hỗ trợ lẫn nhau và hình thành tinh thần trách nhiệm cá nhân đối với tập thể Thông qua thảo luận và tranh luận, vốn hiểu biết, kinh nghiệm và năng lực của từng cá nhân được thể hiện và phát triển, đồng thời quá trình nhận thức cá nhân được điều chỉnh để nâng cao trình độ Hình thức này thúc đẩy kỹ năng tổ chức, giao tiếp, tự đánh giá kết quả học tập của cá nhân và nhóm, tối đa hóa nguồn tri thức nhờ sự kết hợp trí tuệ và sáng tạo của tập thể Để đạt hiệu quả cao, sinh viên cần chủ động xây dựng nhóm, phân công nhiệm vụ, chuẩn bị kỹ lưỡng nội dung và tham gia tích cực vào các hoạt động thảo luận, tranh luận, đóng vai trò làm cầu nối giữa cá nhân và tập thể trong quá trình học tập.
Thảo luận nhóm là phương pháp học tập hiệu quả dành riêng cho sinh viên, giúp phát huy vai trò của cả nhóm và củng cố vai trò của tập thể Phương pháp này thúc đẩy mối quan hệ hai chiều giữa sinh viên và sinh viên, cũng như giữa sinh viên và giảng viên Nhờ đó, sinh viên có cơ hội thể hiện khả năng làm việc nhóm, nâng cao kỹ năng giao tiếp và tạo môi trường học tập tích cực Thảo luận nhóm không những nâng cao hiệu quả học tập mà còn giúp phát triển các kỹ năng xã hội cần thiết trong quá trình học tập và sau này.
Phương pháp thảo luận là hình thức gặp gỡ trực tiếp giữa giáo viên và sinh viên hoặc giữa sinh viên với sinh viên, dưới sự hướng dẫn của giáo viên để trao đổi ý tưởng tự do về một chủ đề cụ thể Thảo luận là một trong những phương pháp hiệu quả cao trong việc kích thích tính tích cực của sinh viên, giúp cung cấp kiến thức, kinh nghiệm và thông tin, từ đó rút ra những kết luận phù hợp và phát triển tư duy phản biện.
Trong môn học Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin (phần II), nội dung phong phú và phức tạp, đặt ra nhiều thách thức trong việc truyền đạt kiến thức phù hợp với yêu cầu của giảng dạy hiện tại Các vấn đề liên quan thường gây ra nhiều ý kiến trái chiều và phát sinh các vấn đề khác nhau, đòi hỏi sự hợp tác và chia sẻ thông tin giữa các giảng viên và học viên Phương pháp thảo luận nhóm được xem là cách tiếp cận hiệu quả giúp giải quyết các khó khăn này, tạo điều kiện cho học viên hiểu sâu hơn về nội dung và thúc đẩy tư duy phản biện.
1.2.2 Quan hệ giữa PPTLN với các phương pháp dạy học tích cực khác
Quá trình dạy học là sự phối hợp giữa giáo viên và sinh viên thông qua các phương pháp, phương tiện và hình thức tổ chức phù hợp để nâng cao hiệu quả học tập Việc lựa chọn và kết hợp các phương pháp, phương tiện, hình thức dạy học là cần thiết vì mỗi phương pháp có những ưu điểm và nhược điểm riêng, có thể hỗ trợ và bù đắp cho nhau khi được sử dụng một cách linh hoạt Không có phương pháp, phương tiện hay hình thức tổ chức dạy học nào là hoàn toàn tối ưu hoặc vạn năng, do đó, sự phối hợp sẽ tạo ra sức mạnh tổng hợp, phát huy tốt nhất khả năng giảng dạy và học tập.
Các phương pháp dạy học tích cực đều lấy người học làm trung tâm, khơi dậy lòng tích cực, chủ động sáng tạo của học sinh để nâng cao hiệu quả giảng dạy và học tập Sử dụng các phương pháp này giúp xây dựng mối quan hệ thầy trò gần gũi, gợi mở hơn và tạo ra không khí lớp học vui vẻ, thân thiện Đồng thời, phương pháp dạy học tích cực giúp giáo viên dễ dàng đánh giá, phân loại sinh viên một cách nhanh chóng và chính xác Tuy nhiên, từng phương pháp có những ưu điểm và nhược điểm riêng, do đó chúng luôn tác động, bổ sung lẫn nhau để nâng cao hiệu quả giảng dạy Trong bài viết này, chúng ta sẽ phân tích đặc điểm của phương pháp Tương Tác Lập Nghiệp (TLN) so sánh với các phương pháp dạy học tích cực khác để làm rõ mối quan hệ và vai trò của chúng trong quá trình giảng dạy hiện đại.
+ Phương pháp thảo luận nhóm :
Phương pháp dạy học theo nhóm có những tác động tích cực về mặt nhận thức sau:
- Sinh viên ý thức đƣợc khả năng của mình
- Nâng cao niềm tin của sinh viên vào việc học tập
- Nâng cao khả năng ứng dụng khái niệm, nguyên lý, thông tin về sự việc vào giải quyết các tình huống khác nhau
Ngoài những tác động về mặt nhận thức, một số tác giả còn cho rằng phương pháp này còn có tác động cả về quan điểm xã hội như:
- Cải thiện mối quan hệ xã hội giữa các cá nhân
- Dễ dàng trong làm việc theo nhóm
- Tôn trọng các giá trị dân chủ
- Chấp nhận đƣợc sự khác nhau về cá nhân và văn hoá
- Có tác dụng làm giảm lo âu và sợ thất bại
- Tăng cường sự tôn trọng chính bản thân mình
- Phương pháp chỉ thành công với nhóm nhỏ, hiệu quả nhất là từ 4 đến 20 học sinh, tùy theo chủ đề và hình thức
- Giáo viên và học sinh tốn rất nhiều thời gian để hoàn thành chủ đề có chất lƣợng
- Nếu quản lý không hiệu quả thì công việc sẽ dồn vào một số học sinh và sẽ không công bằng trong đánh giá
Vấn đáp (đàm thoại) là phương pháp dạy học hiệu quả, trong đó giáo viên đặt câu hỏi để học sinh trả lời, giúp học sinh nắm bắt nội dung bài học Phương pháp này còn khuyến khích học sinh tranh luận với nhau và với giáo viên, thúc đẩy sự tương tác và phát triển tư duy phản biện Nhờ đó, học sinh có thể lĩnh hội kiến thức một cách chủ động và sâu sắc hơn.
+ Phương pháp nêu vấn đề :
- Phát huy tính tích cực, chủ động trong học tập
Phương pháp dạy học nêu vấn đề dựa trên cơ sở tâm lý kích thích hoạt động nhận thức của sinh viên thông qua sự tò mò và ham hiểu biết, từ đó hình thành thái độ học tập tích cực Khi năng lực tư duy của sinh viên được khơi dậy, họ sẽ cảm thấy thích thú hơn trong quá trình học tập và trở nên tự giác trong việc tìm kiếm tri thức Điều này giúp nâng cao hiệu quả học tập và phát triển toàn diện cho sinh viên trong quá trình học.
- Sinh viên đƣợc rèn luyện các kỹ năng cần thiết
Thông qua hoạt động tìm kiếm thông tin và lý giải vấn đề của cá nhân và tập thể, sinh viên được rèn luyện kỹ năng đọc hiểu tài liệu, phương pháp tư duy khoa học, tranh luận khoa học và làm việc nhóm hiệu quả Những kỹ năng này rất quan trọng để chuẩn bị tốt cho công việc sau này của họ, giúp sinh viên phát triển tư duy phản biện, kỹ năng hợp tác và giải quyết vấn đề một cách chuyên nghiệp.
- Sinh viên đƣợc sớm tiếp cận những vấn đề thực tiễn
Giáo dục đại học thường bị phê phán là xa rời thực tiễn, tuy nhiên, phương pháp tiếp cận thực tế giúp sinh viên nắm bắt nhanh những vấn đề đang diễn ra phù hợp với chuyên ngành của mình Đồng thời, sinh viên được trang bị kiến thức và kỹ năng cần thiết để giải quyết các vấn đề thực tế, nâng cao khả năng ứng dụng kiến thức vào thực tiễn cuộc sống và công việc.
Phương pháp này không mang lại kết quả như nhau ở tất cả các môn học, đặc biệt là những môn có tính trừu tượng cao Thực tế cho thấy, các môn học gắn kết chặt chẽ với thực tiễn sẽ dễ dàng xây dựng vấn đề hơn, từ đó nâng cao khả năng ứng dụng của phương pháp này Dù có thể áp dụng rộng rãi, nhưng hiệu quả vẫn phụ thuộc nhiều vào đặc điểm của từng môn học.
Lớp đông thường gây khó khăn trong việc tổ chức và quản lý nhóm, vì càng nhiều sinh viên thì càng có nhiều nhóm nhỏ, làm phức tạp công tác hướng dẫn và theo dõi của giáo viên Trong tình huống này, vai trò trợ giảng trở nên cực kỳ cần thiết để hỗ trợ giáo viên trong việc điều phối các nhóm và đảm bảo hoạt động giảng dạy hiệu quả.
+ Phương pháp đóng vai : Đóng vai là phương pháp tổ chức cho học sinh thực hành một số cách ứng xử nào đó trong một tình huống giả định
- Học sinh đƣợc rèn luyện thực hành những kỹ năng ứng xử và bày tỏ thái độ trong môi trường an toàn trước khi thực hành trong thực tiễn
- Gây hứng thú và chú ý cho học sinh
- Tạo điều kiện làm nảy sinh óc sáng tạo của học sinh
- Khích lệ sự thay đổi thái độ, hành vi của học sinh theo chuẩn mực hành vi đạo đức và chính trị – xã hội
- Có thể thấy ngay tác động và hiệu quả của lời nói hoặc việc làm của các vai diễn
Phương pháp động não là kỹ thuật giúp sinh viên nhanh chóng phát sinh nhiều ý tưởng và giả định liên quan đến một vấn đề cụ thể trong thời gian ngắn Đây là phương pháp hiệu quả để khơi nguồn sáng tạo, mở rộng tư duy và thúc đẩy quá trình tư duy phản biện Sử dụng kỹ thuật động não, sinh viên có thể dễ dàng khám phá các giải pháp đột phá và xây dựng các ý tưởng mới mẻ một cách linh hoạt.
Thực hiện phương pháp này, giáo viên cần đưa ra một hệ thống các thông tin làm tiền đề cho buổi thảo luận
+ Phương pháp tự học, tự nghiên cứu
Tự học là hoạt động của sinh viên không chỉ đơn thuần tự đọc sách, tài liệu khi không có thầy cô và bạn bè, mà còn đòi hỏi tinh thần, thái độ tích cực cùng ý chí cao trong việc áp dụng phương pháp học hiệu quả Fortschritt trong tự học giúp nắm vững kiến thức khoa học và vận dụng linh hoạt vào đời sống hàng ngày Để thành công trong tự học, sinh viên cần duy trì thái độ tích cực, phương pháp học tập phù hợp và sự kiên trì trong quá trình rèn luyện kiến thức.
Thực trạng vận dụng phương pháp thảo luận nhóm trong giảng dạy môn Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin (phầnII) ở trường Cao đẳng Sư phạm Kỹ thuật Vĩnh Long
1.3.1 Những kết quả đạt được trong quá trình vận dụng phương pháp thảo luận nhóm trong giảng dạy môn Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin (phần II) ở trường Cao đẳng Sư phạm Kỹ thuật Vĩnh Long
Việc dạy học các môn khoa học Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh bằng phương pháp thảo luận đã được áp dụng từ lâu, nhận được sự quan tâm đặc biệt của các giáo viên Tuy nhiên, thực tế cho thấy các giờ thảo luận vẫn chưa đạt kết quả cao do nhiều nguyên nhân như giáo viên còn lúng túng, sinh viên không tích cực tham gia, và thái độ thụ động khiến buổi thảo luận trở nên nhàm chán Nhiều em chỉ đưa ra các câu hỏi chung chung, gây mất thời gian và làm giảm hiệu quả của hoạt động học tập nhóm Để có đánh giá khách quan và khoa học về việc vận dụng phương pháp thảo luận nhóm trong giảng dạy môn Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác-Lênin (phần II), chúng tôi đã triển khai hệ thống phiếu điều tra nhằm mục tiêu phân tích, đánh giá thực trạng và đề xuất các giải pháp nâng cao chất lượng giảng dạy.
Bạn cần tìm hiểu mức độ vận dụng phương pháp giảng dạy khác của giáo viên trong quá trình giảng dạy môn học "Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác-Lênin (phần II)" Điều này giúp đánh giá khả năng áp dụng các phương pháp giảng dạy sáng tạo và phù hợp để nâng cao hiệu quả truyền đạt kiến thức về chủ nghĩa Mác-Lênin Việc này còn đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao năng lực của giáo viên và đảm bảo nội dung bài học được truyền đạt một cách khoa học, súc tích và dễ hiểu.
Sinh viên đánh giá cao vai trò của phương pháp thảo luận nhóm trong việc nâng cao hiểu biết về Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác-Lênin (phần II) Phương pháp này giúp sinh viên tích cực tham gia, trao đổi ý kiến và phát triển kỹ năng làm việc nhóm hiệu quả Thảo luận nhóm còn là công cụ quan trọng giúp nắm bắt kiến thức sâu hơn, thúc đẩy tư duy phản biện và khả năng phân tích các vấn đề lý luận Đánh giá từ sinh viên cho thấy, phương pháp này góp phần quan trọng vào quá trình học tập, giúp họ tự tin hơn trong việc trình bày quan điểm và thực hiện các bài kiểm tra môn học.
Thứ ba, phiếu thăm dò ý kiến sinh viên về phương pháp TLN môn
Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác-Lênin (phần II)
Thứ tư, tìm hiểu mức độ nhận thức của giáo viên và sinh viên về tầm quan trọng của phương pháp thảo luận nhóm
Ngày thứ Năm, giáo viên đã đánh giá những khó khăn gặp phải khi vận dụng phương pháp thảo luận nhóm trong giảng dạy môn "Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác-Lênin (phần II)" Các giảng viên chia sẻ rằng việc tổ chức thảo luận nhóm đòi hỏi sự chuẩn bị kỹ lưỡng, khả năng điều hướng nội dung và quản lý thời gian hiệu quả Đồng thời, nhiều thầy cô gặp khó khăn trong việc thúc đẩy sự tham gia tích cực của học sinh và đảm bảo các cuộc thảo luận diễn ra mang tính xây dựng, phù hợp với nội dung môn học Việc áp dụng phương pháp này cũng đối mặt với thách thức về hạn chế về mặt kiến thức của sinh viên và sự e ngại phát biểu ý kiến trước lớp Tuy nhiên, qua các đánh giá, giáo viên cũng nhận thấy rằng phương pháp thảo luận nhóm góp phần nâng cao tinh thần hợp tác, rèn luyện kỹ năng tư duy phản biện và phát triển kiến thức sâu rộng cho sinh viên.
Thứ sáu, phiếu điều tra giáo viên dạy môn Lí luận chính trị
Để đánh giá hiệu quả giảng dạy môn Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lênin (phần II) tại Trường Cao đẳng Sư phạm Kỹ thuật Vĩnh Long, chúng tôi đã thực hiện khảo sát ý kiến của 200 sinh viên năm thứ nhất và hai, thuộc khối cao đẳng sư phạm và cao đẳng kỹ thuật, nhằm nắm bắt phản hồi về phương pháp thảo luận nhóm trong giảng dạy Các sinh viên này đang học môn học này, giúp chúng tôi hiểu rõ hơn về hiệu quả công tác giảng dạy từ phía sinh viên Đồng thời, chúng tôi cũng tiến hành điều tra ý kiến của 4 giáo viên bộ môn Mác – Lênin tại trường để đánh giá phương pháp giảng dạy và khả năng áp dụng phương pháp thảo luận nhóm trong quá trình giảng dạy tại trường.
Chúng tôi đã phát 400 phiếu điều tra đến 200 sinh viên năm nhất và năm hai thuộc khối Cao đẳng Sư phạm và Cao đẳng kỹ thuật Toàn bộ số phiếu phát ra (400 phiếu) đã được thu lại đầy đủ, trong đó tất cả đều hợp lệ và không có phiếu không hợp lệ nào Kết quả thu về cho thấy quá trình khảo sát diễn ra thuận lợi và đầy đủ.
Bảng 1.3.1 khảo sát mức độ vận dụng các phương pháp giảng dạy khác của giáo viên trong quá trình giảng dạy môn Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác-Lênin (phần II) Nghiên cứu này giúp đánh giá khả năng áp dụng đa dạng phương pháp giảng dạy của giáo viên để nâng cao hiệu quả học tập Kết quả cho thấy sự đa dạng trong phương pháp giảng dạy góp phần thúc đẩy hiểu biết sâu rộng về các nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác-Lênin Việc vận dụng linh hoạt các phương pháp này phù hợp với yêu cầu đổi mới phương pháp dạy học để nâng cao chất lượng đào tạo.
TT Các phương pháp dạy học
5 Tự học, tự nghiên cứu 04 2% 80 40% 116 58%
Phần lớn giáo viên thường xuyên lựa chọn phương pháp thuyết trình trong giảng dạy môn Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác-Lênin (tới 95%), trong khi các phương pháp như vấn đáp, thảo luận nhóm và nêu vấn đề lần lượt chiếm tỷ lệ 25%, 27.5% và 10% Các kết quả này cho thấy giáo viên chủ yếu dùng phương pháp dạy học truyền thống mà chưa có nhiều đổi mới tích cực Điều này thể hiện rõ qua việc các phương pháp như vấn đáp, nêu vấn đề, thảo luận nhóm, thảo luận lớp, tự học và tự nghiên cứu đều được sử dụng thỉnh thoảng hoặc không bao giờ, với tỷ lệ rất cao Cụ thể, sinh viên cho biết phương pháp nêu vấn đề được sử dụng thỉnh thoảng tới 70%, vấn đáp cũng 70%, tự học, tự nghiên cứu 40%, thảo luận nhóm 60%, thảo luận lớp 35% Đặc biệt, nhiều sinh viên cho rằng giáo viên không bao giờ sử dụng các phương pháp giảng dạy khác ngoài thuyết trình, tỷ lệ này lên tới 58% với tự học, tự nghiên cứu, 35% các phương pháp khác, 30% thảo luận lớp, 20% nêu vấn đề, 12.5% thảo luận nhóm, và chỉ 5% vấn đáp.
Kết quả điều tra cho thấy, dù giáo viên đã có xu hướng tích cực đổi mới phương pháp dạy học nhằm nâng cao hiệu quả giảng dạy Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác-Lênin (phần II), nhưng việc áp dụng các phương pháp dạy học tích cực còn hạn chế Hầu hết giáo viên vẫn chủ yếu sử dụng phương pháp thuyết trình, dẫn đến hiệu quả học tập chưa cao và sinh viên còn thờ ơ, chưa đánh giá cao môn học này.
Phương pháp thảo luận nhóm là công cụ hiệu quả giúp sinh viên hiểu sâu vấn đề, tích lũy kiến thức và tăng khả năng tư duy Nó thúc đẩy nhận thức về tầm quan trọng của môn học và giúp sinh viên tự tin hơn trước đám đông, phát biểu ý kiến cá nhân một cách tự nhiên Đồng thời, phương pháp này góp phần gây hứng thú trong quá trình học tập và nâng cao kết quả giáo dục của sinh viên.
Sinh viên đánh giá cao vai trò của phương pháp thảo luận nhóm trong học tập môn Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác-Lênin (phần II) Phương pháp này giúp nâng cao khả năng phân tích, tranh luận và làm việc nhóm, từ đó thúc đẩy quá trình lĩnh hội kiến thức hiệu quả hơn Ngoài ra, thảo luận nhóm còn tạo điều kiện cho sinh viên trao đổi ý kiến, chia sẻ quan điểm và hiểu rõ hơn về nội dung môn học Theo đánh giá, phương pháp này góp phần phát triển kỹ năng tư duy phản biện, giúp sinh viên nắm vững các nguyên lý cơ bản một cách sâu sắc hơn Nhìn chung, thảo luận nhóm là yếu tố then chốt giúp nâng cao hiệu quả học tập môn học này, đồng thời thúc đẩy sự chủ động và sáng tạo trong quá trình học tập của sinh viên.
STT Đánh giá về tầm quan trọng của phương pháp thảo luận nhóm
Kết quả khảo sát cho thấy phần lớn sinh viên tại Trường Cao đẳng Sư phạm Kỹ thuật Vĩnh Long đều đánh giá cao tầm quan trọng của phương pháp Thực hành Lập kế hoạch Nghề nghiệp (TLN) Cụ thể, có đến 75% sinh viên cho rằng phương pháp này rất cần thiết, trong khi 20% khác cũng nhận diện nó là phương pháp cần thiết Các em nhận thức rõ rằng phương pháp TLN giúp tăng tính năng động, hiểu bài nhanh hơn và sâu hơn, đồng thời tạo sự đoàn kết trong nhóm Ngoài ra, phương pháp này còn giúp các sinh viên tự tin hơn khi giao tiếp trước đám đông, thể hiện ý kiến của mình và tránh tình trạng thụ động trong việc tiếp thu kiến thức.
Bảng 1.3.3 PHIẾU THĂM DÕ Ý KIẾN SINH VIÊN
Chúng tôi đã phát phiếu thăm dò khảo sát cho 200 sinh viên năm nhất và năm hai thuộc khối Cao đẳng sư phạm và cao đẳng kỹ thuật, với tổng số phiếu phát ra, thu về, hợp lệ và không hợp lệ đều là 200 Kết quả thu lại cho thấy tất cả các phiếu đều hợp lệ, không có phiếu không hợp lệ nào được ghi nhận.
Câu 1: 190 phiếu thích giáo viên sử dụng hình thức thảo luận nhóm,
Sinh viên thích học lý do vì nó giúp hiểu sâu vấn đề, tích lũy kiến thức và nâng cao khả năng tư duy Phương pháp này còn giúp sinh viên tự tin hơn trước đám đông, dễ dàng phát biểu ý kiến cá nhân và kích thích sự hứng thú trong quá trình học tập Ngoài ra, học lý do giúp nhớ bài lâu hơn, nâng cao hiệu quả ghi nhớ kiến thức.
- Sinh viên không thích lí do : tốn nhiều thời gian, khó tập trung đƣợc các thành viên trong nhóm
Câu 2: 40 phiếu sinh viên chọn làm việc theo cặp ; 160 phiếu sinh viên chọn nhóm 4 – 5 sinh viên ; 20 phiếu sinh viên chọn làm việc trà trộn
Những vấn đề đặt ra trong quá trình vận dụng phương pháp thảo luận nhóm trong
Trong quá trình áp dụng phương pháp thảo luận nhóm trong giảng dạy môn Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin (bản phần II) tại Trường Cao đẳng Sư phạm Kỹ thuật Vĩnh Long, chúng tôi nhận thấy phương pháp này mang lại nhiều lợi ích đáng kể Phương pháp thảo luận nhóm giúp nâng cao khả năng tư duy phản biện, thúc đẩy hoạt động tích cực của sinh viên và tạo ra môi trường học tập sôi nổi, đổi mới Đồng thời, nó còn khuyến khích sinh viên hợp tác, nâng cao kỹ năng giao tiếp và vận dụng lý thuyết vào thực tiễn Đây là phương pháp hiệu quả để nâng cao chất lượng giảng dạy và thúc đẩy sự phát triển toàn diện của sinh viên.
Hầu hết các em đều rất hứng thú khi tham gia học tập, với cơ hội chia sẻ ý kiến và kinh nghiệm trong nhóm Giáo viên có thể điều chỉnh cấu trúc nhóm để tạo điều kiện cho các thành viên trao đổi nhiều hơn, từ đó xây dựng ý thức làm việc nhóm hiệu quả Phương pháp này giúp sinh viên tự tin trình bày suy nghĩ của mình và biết lắng nghe ý kiến của các bạn trong lớp.
Phương pháp Tự luận nâng cao kỹ năng nói, giao tiếp và tranh luận cho sinh viên, giúp họ phát triển tư duy phân tích, tổng hợp và đánh giá ý kiến Sinh viên có cơ hội nâng cao khả năng áp dụng kiến thức về các sự việc vào giải quyết các tình huống thực tế, đồng thời hình thành kỹ năng giao tiếp tự tin trước đám đông Đây là những yếu tố quan trọng góp phần thúc đẩy sự phát triển toàn diện của sinh viên ngành sư phạm.
Phương pháp này không chỉ ảnh hưởng đến nhận thức mà còn thúc đẩy cải thiện mối quan hệ xã hội giữa các cá nhân, góp phần nâng cao sự hòa nhập và tương tác xã hội hiệu quả hơn.
Tuy nhiên, khi áp dung phương pháp này chúng tôi cũng gặp phải một số kho khăn nhất định:
Một số sinh viên không tự giác tham gia thảo luận mà tranh thủ nói chuyện
Giảng viên khó huy động sự tham gia của mọi sinh viên trong lớp vào vấn đề cần thảo luận
Nếu quản lý không hiệu quả thì công việc sẽ dồn vào một số học sinh và sẽ không công bằng trong đánh giá
Lớp học quá đông khiến giáo viên gặp khó khăn trong việc hướng dẫn chi tiết cho từng nhóm và theo sát toàn bộ quá trình thảo luận của các nhóm trong lớp Điều này ảnh hưởng đến hiệu quả học tập và khả năng phát huy sáng tạo của học sinh Để nâng cao chất lượng giảng dạy, cần cân nhắc tổ chức lớp học phù hợp với số lượng học sinh và áp dụng các phương pháp giảng dạy tối ưu Việc quản lý lớp học hiệu quả không chỉ giúp giáo viên dễ dàng điều phối các hoạt động mà còn tạo điều kiện thuận lợi cho học sinh phát triển kỹ năng làm việc nhóm và tư duy phản biện.
Nếu không gian lớp học hẹp thì việc thảo luận của các nhóm có thể ảnh hưởng lẫn nhau…
Dưới đây là những thuận lợi và khó khăn khi vận dụng phương pháp thảo luận nhóm trong giảng dạy môn Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin (phần II) tại Trường Cao đẳng Sư phạm Kỹ thuật Vĩnh Long Việc phát huy điểm mạnh và hạn chế những khuyết điểm của giáo viên trong quá trình giảng dạy sẽ giúp nâng cao hiệu quả của phương pháp thảo luận nhóm trong công tác giảng dạy và nâng cao chất lượng giáo dục Khi giáo viên biết tận dụng các mặt tích cực và khắc phục những hạn chế của phương pháp, hiệu quả giáo dục sẽ được nâng cao rõ rệt.
Phương pháp thảo luận nhóm trong học tập của sinh viên đóng vai trò quan trọng trong quá trình đổi mới phương pháp dạy học hiện nay Nghiên cứu cho thấy, đây là một yêu cầu thiết yếu để nâng cao chất lượng và hiệu quả đào tạo đại học Thảo luận nhóm giúp sinh viên phát triển kỹ năng làm việc nhóm, tư duy phản biện và ứng dụng kiến thức vào thực tế Việc áp dụng phương pháp này góp phần tạo ra môi trường học tập tích cực, thúc đẩy sự sáng tạo và thúc đẩy quá trình học tập chủ động của sinh viên.
Thảo luận nhóm giúp tăng hứng thú và chú ý của người học, tạo cơ hội cho sinh viên trình bày ý kiến, lắng nghe bạn bè, đồng thời phát triển kỹ năng nói, giao tiếp và tranh luận Nó khuyến khích sinh viên sử dụng kỹ năng tư duy như phân tích, tổng hợp và đánh giá, nâng cao khả năng phát triển và phản biện ý kiến của bản thân Thường xuyên trao đổi và phản hồi giữa thầy và trò giúp thầy cập nhật rõ hơn về mức độ hiểu biết của sinh viên, từ đó nâng cao hiệu quả dạy học và tạo môi trường phát triển kỹ năng cần thiết cho sinh viên Phương pháp thảo luận còn thúc đẩy sinh viên tiếp thu kiến thức, rèn luyện tư duy và tự tin vận dụng kiến thức vào thực tế cuộc sống Nếu giáo viên tận tâm, nhiệt tình, có chuyên môn, linh hoạt trong các tình huống, sinh viên tích cực tham gia sẽ nâng cao chất lượng bài học và hiệu quả giáo dục một cách đáng kể.