Những quy định về hộ chiếu trong pháp luật về xuất cảnh nhập cảnh ở việt nam

Các quy định về hộ chiếu trong pháp luật về xuất, nhập cảnh ở nớc tahiện nay là một vấn đề đã và đang còn có những mặt hạn chế, gây ảnh hởng đến hiệu quả của nền hành chính nhà nớc nói c

mở đầu

1 Tính cấp thiết của đề tài

Việc công dân của nớc này xuất cảnh từ nớc mình, nhập cảnh vào nớckhác để định c, công tác, học tập, lao động, du lịch hay vì mục đích riêng làvấn đề bình thờng trong quan hệ quốc tế Con ngời chỉ có thể tiến bộ và pháthuy khả năng của mình trên mọi lĩnh vực khi quyền con ngời nói chung vàquyền xuất cảnh, nhập cảnh (sau đây viết tắt là xuất, nhập cảnh) đợc bảo đảm

Nh vậy, có thể nói bảo đảm quyền xuất, nhập cảnh ngày nay đã trở thành một

động lực của sự phát triển xã hội

Với tính cách là một bộ phận quan trọng trong hệ thống các quyền tự

do cá nhân của con ngời, quyền đi ra nớc ngoài và từ nớc ngoài về nớc của côngdân đều đợc Hiến pháp ghi nhận và kèm theo là những điều kiện để thực hiệnquyền này trên thực tế ở nớc ta, Hiến pháp và ngành luật về xuất, nhập cảnhtrong một chừng mực nào đó đã có những quy định cụ thể về quyền xuất, nhậpcảnh của công dân Tuy nhiên, do những điều kiện cả khách quan lẫn chủquan trong những năm qua việc tạo ra một cơ chế hành chính Nhà nớc bảo

đảm quyền xuất, nhập cảnh của công dân vẫn còn những hạn chế nhất định

Các quy định về hộ chiếu trong pháp luật về xuất, nhập cảnh ở nớc tahiện nay là một vấn đề đã và đang còn có những mặt hạn chế, gây ảnh hởng

đến hiệu quả của nền hành chính nhà nớc nói chung và hành chính trong lĩnhvực xuất, nhập cảnh nói riêng cũng nh việc đảm bảo quyền xuất, nhập cảnhcủa công dân Mục đích của cải cách nền hành chính quốc gia ở nớc ta cũng

nh các nớc tiến bộ trên thế giới là phục vụ con ngời với nhu cầu đòi hỏi ngàycàng tăng, trong đó có quyền xuất, nhập cảnh

Để công cuộc cải cách nền hành chính quốc gia, trong đó có cải cáchthủ tục hành chính nói chung, trong đó có thủ tục cấp hộ chiếu và kiểm soát

hộ chiếu, giấy tờ có giá trị xuất, nhập cảnh nói riêng đạt đợc kết quả, vấn đề

đặt ra là: cần nghiên cứu làm sáng tỏ một số vấn đề về lý luận và thực tiễn vềcác quy định về hộ chiếu trong pháp luật về xuất, nhập cảnh Quan niệm, nhậnthức thế nào về vai trò của các quy định về hộ chiếu trong việc bảo đảm quyềnxuất, nhập cảnh của công dân sẽ chỉ đạo việc đề ra phơng hớng và các giảipháp hoàn thiện các quy định về hộ chiếu trong pháp luật về xuất, nhập cảnh ởnớc ta trong giai đoạn hiện nay.

Vì lý do trên, việc nghiên cứu chuyên đề: "Những quy định về hộ chiếu trong pháp luật về xuất cảnh, nhập cảnh ở Việt Nam" mang tính cấp

thiết cả về lý luận và thực tiễn

2 Phạm vi nghiên cứu của chuyên đề

Những quy định về hộ chiếu trong pháp luật về xuất, nhập cảnh là mộtnội dung quan trọng của hành chính Nhà nớc trong lĩnh vực xuất, nhập cảnh

Nó thể hiện các quan hệ pháp luật hành chính trong lĩnh vực xuất, nhập cảnhgiữa Nhà nớc, các cơ quan nhà nớc và công dân Chuyên đề chỉ đi sâu nghiêncứu những quy định về hộ chiếu mà chủ yếu thuộc chức năng của Bộ Công an(cơ quan quản lý chuyên ngành về xuất, nhập cảnh)

3 Bố cục của chuyên đề

Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, nội dungcủa chuyên đề gồm 3 mục

I Một số vấn đề lý luận chung Về hộ chiếu và các quy

định về hộ chiếu Trong pháp luật xuất, nhập cảnh

1 Khái niệm, đặc điểm và phân loại các quy định về hộ chiếu trong pháp luật xuất, nhập cảnh

1.1 Khái niệm về hộ chiếu và thủ tục cấp hộ chiếu

Việc đi lại của công dân nớc này đến một nớc khác là một hiện tợngbình thờng trong quan hệ quốc tế hiện nay Đó là một trong những quyền củacông dân đợc Nhà nớc quy định trong Hiến pháp và các văn bản pháp luật về

xuất, nhập cảnh Để đảm bảo cho việc thực hiện quyền đi lại (xuất cảnh, nhậpcảnh) của công dân, các nớc trên thế giới đã cấp cho công dân nớc mình mộtloại giấy tờ (theo thông lệ quốc tế gọi đó là hộ chiếu)

Việc công dân nớc này có đợc phép vào một nớc nào đó trên thế giới

hay không là phụ thuộc vào hai yếu tố: 1- Ngời đó phải có hộ chiếu hoặc giấy

tờ có giá trị thay hộ chiếu do cơ quan có thẩm quyền của nớc mà ngời đó là

công dân cấp 2- Nớc mà công dân muốn đến (đối với các nớc cha ký thỏa

thuận miễn thị thực) chấp thuận cho họ nhập cảnh, bằng việc cấp một thị thực

phù hợp với mục đích nhập cảnh của họ

Để làm rõ nội hàm của khái niệm về hộ chiếu, chúng ta cần so sánh nóvới chứng minh th, căn cớc của công dân trong lĩnh vực hành chính trật tự trịan

Theo Từ điển tiếng Việt của Nhà xuất bản Đà Nẵng - 1997: Căn cớc

là: 1 những điểm nhận rõ đợc một ngời không nhầm lẫn với bất cứ ai, nh họ

và tên, ngày và nơi sinh, cha mẹ đẻ, đặc điểm về nhân dạng, v.v 2 Giấychứng nhận có ghi rõ những đặc điểm về một ngời, có dán ảnh và lăn tay củangời đó, do chính quyền cấp

Giấy chứng minh là giấy chứng nhận tên tuổi, quê quán và những đặc

điểm về nhân dạng do cơ quan có thẩm quyền cấp cho công dân

Hộ chiếu là giấy chứng minh do cơ quan nhà nớc, thờng là cơ quanngoại giao, cấp cho công dân khi ra nớc ngoài

Theo từ điển Anh - Việt của Viện Ngôn ngữ - Trung tâm Khoa học xã hội và Nhân văn Quốc gia Nxb Thành phố Hồ Chí Minh, 1993: Hộ chiếu là

tài liệu chính thức do chính phủ của một nớc cấp, nói rõ ngời cầm cuốn sổ làcông dân của nớc ấy và cho phép anh ta đi ra nớc ngoài dới sự bảo hộ củachính phủ đó

Cuốn "Know your right" do Hiệp hội thông tin bạn đọc London - New

York - Sydney - Cape Town - Montreal xuất bản năm 1997, viết: Hộ chiếu là

giấy tờ bạn cần phải nắm giữ để đi ra nớc ngoài Bạn cần một cuốn hộ chiếu điqua hầu hết các biên giới quốc tế Nó thiết lập căn cớc của bạn và cho bạn sựtrợ giúp của đại diện ngoại giao Vơng quốc Anh nếu bạn gặp khó khăn trongthời gian ở nớc ngoài

Qua các khái niệm nêu trên cho thấy, hộ chiếu có nguồn gốc họ hàng

từ căn cớc và chứng minh th Theo sử sách, căn cớc ra đời từ thời Xuân Thu Chiến Quốc Trong cuốn "Hàn Phi Tử" có đoạn: "Theo lệnh của Thơng Quân(tức Thơng ởng), khách ở trọ phải có "thân phận chứng", tức thẻ căn cớc" Nhvậy, từ rất lâu các quốc gia trên thế giới đã sử dụng căn cớc, chứng minh th

-nh là một phơng tiện quan trọng để quản lý xã hội thần dân và xã hội côngdân

Có thể thấy, các loại giấy tờ trên thể hiện mối quan hệ mật thiết giữa

nhà nớc với công dân về quyền và nghĩa vụ của trên hai phơng diện: Thứ nhất,

với t cách là một thực thể tự nhiên và xã hội, con ngời có những quyền tự docá nhân do thiên nhiên ban tặng Nhà nớc nơi con ngời đang sống không thểkhông ghi nhận quyền con ngời, quyền công dân trong hiến pháp và pháp luật

để tạo ra cơ chế pháp lý thực hiện các quyền đó trên thực tế Thứ hai, trong xã

hội có nhà nớc, quyền con ngời chỉ có thể trở thành quyền trên thực tế khi cácquyền đó trở thành quyền công dân Và nh vậy, quyền con ngời, quyền côngdân luôn là một giá trị xã hội gắn liền với nghĩa vụ và trách nhiệm của mỗicon ngời, của mỗi cá nhân công dân với nhà nớc và cộng đồng và xã hội

Nh vậy, theo chúng tôi, hộ chiếu là một loại giấy tờ chính thức của một

chính phủ ủy quyền cho cơ quan có thẩm quyền cấp cho công dân, trong đó ghi

rõ ngời mang hộ chiếu là công dân của quốc gia đó và cho phép công dân đó

đi ra nớc ngoài và trở lại nớc mình dới sự bảo hộ của chính phủ đó.

Nói cách khác, hộ chiếu là cái mà công dân cần để đi qua các biên giớiquốc tế; nó xác lập nhân dạng của công dân; và quan trọng nhất là nó xác lập

quyền đợc bảo hộ của công dân từ các cơ quan đại diện ngoại giao, cơ quanlãnh sự của một quốc gia trong thời gian ở nớc ngoài.

Hoạt động quản lý nhà nớc về xuất, nhập cảnh là một dạng quản lý xãhội luôn thể hiện mối quan hệ giữa nhà nớc với công dân trong lĩnh vực xuất,nhập cảnh Quyền có quốc tịch, quyền tự do c trú, quyền đi ra nớc ngoài và từ

về nớc là những quyền đợc hiến định và đợc hệ thống pháp luật về xuất, nhậpcảnh thể chế hóa bằng những quy định về hộ chiếu nhằm bảo đảm việc thựchiện các quyền đó trên thực tế

Để giải quyết cho việc công dân nớc ta xuất cảnh Việt Nam để nhậpcảnh một quốc gia khác cũng nh việc công dân nớc ngoài xuất cảnh nớc họ,nhập cảnh Việt Nam, cần thiết phải có các quy định về hộ chiếu trong đó cóthủ tục cấp hộ chiếu phù hợp

Nh vậy, theo chúng tôi, thủ tục cấp hộ chiếu là trình tự thực hiện thẩm

quyền của cơ quan quản lý xuất, nhập cảnh trong thời gian và trong không gian, là cách thức giải quyết công việc của cơ quan quản lý xuất, nhập cảnh trong mối quan hệ với các cơ quan, tổ chức và cá nhân công dân có nhu cầu xuất cảnh Nó đợc đặt ra để cơ quan quản lý nhà nớc về xuất, nhập cảnh có

thể thực hiện mọi hình thức hoạt động cần thiết của mình, trong đó bao gồmcả trình tự thành lập công sở giao dịch, trình tự lập quy và áp dụng quy phạm

để bảo đảm các quyền của chủ thể quản lý trong xử lý vi phạm, thực hiện việc

điều hành, tổ chức các hoạt động tác nghiệp hành chính trong lĩnh vực xuất,nhập cảnh

1.2 Đặc trng của hộ chiếu và các quy định về hộ chiếu

Những quy định về hộ chiếu trong pháp luật xuất, nhập cảnh bao gồmcác loại hình quy phạm vật chất (nội dung) và thủ tục (quy phạm hình thức)hành chính, mang tính công cụ để giúp cơ quan quản lý xuất, nhập cảnh có

điều kiện thực hiện chức năng của mình Mặt khác, nó là phơng tiện giúp tổchức và cá nhân công dân trong việc thực hiện quyền của mình, tạo điều kiện

mở rộng tính pháp chế của nền dân chủ, tính công khai của hành chính Nhà

n-ớc trong lĩnh vực xuất, nhập cảnh

Từ những điều đã phân tích ở trên, có thể thấy các quy định về hộ chiếu

là do các cơ quan nhà nớc đề ra và công bố để thực thi hiến pháp và pháp luậtxuất, nhập cảnh, nhằm thực hiện chức năng quản lý của Nhà nớc và hoànthành nhiệm vụ của mình do pháp luật quy định Đồng thời các cơ quan quản

lý nhà nớc về xuất, nhập cảnh có trách nhiệm tổ chức thực thi thủ tục đó

Qua nghiên cứu các quy định về hộ chiếu, chúng tôi thấy có những nộidung và đặc điểm nổi bật nh sau:

Trớc hết, hộ chiếu là một loại căn cớc xác định những điểm để nhân

dạng một ngời nh: họ tên, ngày và nơi sinh, đặc điểm về nhân dạng, chỉ rõ sựkhác biệt ngời này với ngời khác Do vậy, quy định về thủ tục cấp hộ chiếuphải bảo đảm tính chặt chẽ, chính xác, rõ ràng

Thứ hai, hộ chiếu là loại giấy tờ do cơ quan có thẩm quyền của nhà

n-ớc cấp cho công dân nn-ớc mình, dùng để xuất cảnh, nhập cảnh và trong thờigian ở nớc ngoài Do vậy, quy định về thủ tục cấp hộ chiếu phải bảo đảm tínhthời hạn giá trị của hộ chiếu; bảo đảm tính công khai, khách quan và chỉ cơquan nhà nớc có thẩm quyền mới đợc tiến hành thực hiện việc cấp hộ chiếutheo quy định của pháp luật

Thứ ba, hộ chiếu là giấy tờ chứng minh quốc tịch của một ngời Việc

cấp hộ chiếu cho một ngời là sự thừa nhận tính hợp pháp của ngời mang hộchiếu Ngời mang quốc tịch nớc nào thì hộ chiếu do nhà nớc đó cấp Do vậy,các quy định về hộ chiếu, phải thể hiện tính chủ quyền của một quốc gia, tínhbảo hộ đối với công dân

Thứ t, hộ chiếu thể hiện quyền lợi, nghĩa vụ của công dân, đó là sự

thừa nhận và bảo đảm của Nhà nớc đối quyền tự do đi lại của công dân (quyền

đi ra nớc ngoài và từ nớc ngoài về nớc) trên thực tế, xác lập quyền đợc bảo hộcủa Nhà nớc đối với công dân trong suốt thời gian ngời đó ở nớc ngoài Đồng

thời ngời sử dụng hộ chiếu phải có nghĩa vụ chấp hành pháp luật của nớc sởtại và những nớc mà ngời đó nhập xuất cảnh Do vậy, các quy định về hộchiếu phải bảo đảm cho công dân thực hiện quyền và nghĩa vụ của mình đốivới nhà nớc.

Thứ năm, tính hợp lệ của hộ chiếu thể hiện ở sự xác nhận về quốc tịch

và nhân dạng đối với công dân một quốc gia do cơ quan, viên chức có thẩmquyền của quốc gia đó cấp và đợc ghi trong hộ chiếu; tính hợp lệ còn thể hiện

ở thời hạn giá trị sử dụng và tính nguyên vẹn của hộ chiếu theo quy định củapháp luật quốc gia và các điều ớc quốc tế mà quốc gia đó đã ký kết hoặc thamgia Do vậy, các quy định về hộ chiếu phải chuyển hóa đợc các quy định củacác điều ớc quốc tế về xuất, nhập cảnh mà nhà nớc đã ký kết hoặc tham gia

Đặc biệt là quy định tiêu chuẩn về hộ chiếu ICAO

1.3 Phân loại hộ chiếu và các quy định về hộ chiếu

Kinh nghiệm thức tế của nớc ta cũng nh nhiều nớc khác trên thế giới chothấy, muốn xây dựng và áp dụng các quy định về hộ chiếu trong pháp luật vềxuất, nhập cảnh có hiệu quả, thì phải phân loại chúng một cách khoa học

Mỗi nớc thờng căn cứ theo tính đa dạng của mục đích và thành phầnxuất cảnh, tính chất và các loại hình công việc cụ thể mà các cơ quan nhà nớcgiao cho cán bộ, viên chức đi ra nớc ngoài để thực hiện, mà có các quy định

về loại hộ chiếu, về thẩm quyền và thủ tục cấp hộ chiếu cho phù hợp

1.3.1 Quy định về các loại hộ chiếu, giấy tờ

Các loại hộ chiếu đợc sử dụng trong giao lu quốc tế gồm những loạithông thờng sau:

- Hộ chiếu ngoại giao;

Các loại giấy tờ có giá trị thay hộ chiếu.

- Sổ thông hành: TRAVEL DOCCUMENT, LASSER PASSER UN (LiênHiệp Quốc), TITRE DE VOYAGE (Pháp), REISEAUSWEIS (Đức)

- Giấy thông hành: LASSER PASSER, SAUF-CONDUIT (Pháp), REISS PASS (Đức)

1.3.2 Quy định về đặc điểm của hộ chiếu

Phần lớn các đặc điểm của hộ chiếu đợc hình thành trong quá trình sảnxuất hộ chiếu, một số đặc điểm khác đợc tạo ra trong khi cấp phát hộ chiếu Việcnghiên cứu, nắm vững những chi tiết và đặc điểm đợc tạo ra trong quá trìnhsản xuất hộ chiếu có ý nghĩa rất lớn cho việc kiểm tra phát hiện hộ chiếukhông hợp lệ Thực tế, trong văn bản pháp luật xuất, nhập cảnh của các nớcchỉ quy định các đặc điểm công khai của hộ chiếu nh: thời hạn, giá trị của hộchiếu, số lợng trang và cách đánh số trang của hộ chiếu, còn các đặc điểm bảo

vệ hộ chiếu thờng không đợc quy định

Thực tế cho thấy, cách phân loại hộ chiếu, giấy tờ có ý nghĩa thực tiễnquan trọng vì nó có thể giúp ngời thi hành công vụ và những ngời thực thi cácthủ tục hành chính trong thực tế quản lý nhà nớc về xuất, nhập cảnh định hớngtheo công việc dễ dàng, chính xác hơn

1.3.3 Quy định về thẩm quyền cấp hộ chiếu

Thông thờng ở các nớc, pháp luật xuất, nhập cảnh quy định: Bộ Ngoạigiao có thẩm quyền cấp tất cả các loại hộ chiếu và giấy tờ về xuất, nhập cảnh.Tuy nhiên, ở trong những hoàn cảnh kinh tế, chính trị, văn hóa và xã hội củacác quốc gia khác nhau, nên cũng có sự quy định khác nhau đôi chút về thẩmquyền cấp hộ chiếu

1.3.4 Quy định về thủ tục cấp hộ chiếu

Căn cứ theo các loại hình công việc cụ thể mà các cơ quan nhà nớc

đ-ợc giao thực hiện trong quá trình hoạt động của mình, các thủ tục cấp hộ

chiếu phân loại nh: thủ tục cấp, gia hạn, bổ sung, sửa đổi: Hộ chiếu ngoại

giao, hộ chiếu công vụ, hộ chiếu phổ thông; thủ tục kiểm soát hộ chiếu, giấy

tờ và xử lý vi phạm tại cửa khẩu

Thực tế cho thấy, cách phân loại này có ý nghĩa thực tiễn quan trọng vì

nó có thể giúp ngời thi hành công vụ và những ngời thực thi các thủ tục hànhchính trong thực tế quản lý nhà nớc về xuất, nhập cảnh định hớng theo côngviệc dễ dàng, chính xác hơn

Căn cứ vào đối tợng quản lý nhà nớc và không gian quản lý có thể phân loại nh: Thủ tục cấp, gia hạn, bổ sung, sửa đổi hộ chiếu phổ thông ở trong

nớc; thủ tục cấp, gia hạn, bổ sung, sửa đổi hộ chiếu phổ thông ở nớc ngoài

Đây là sự phân loại mà Nghị quyết số 38/CP của Chính phủ ngày4/5/1994 đã áp dụng Theo cách phân loại này, các thủ tục hành chính đợc xác

định cho từng lĩnh vực quản lý nhà nớc và phân chia theo cơ cấu chức năngcủa bộ máy quản lý hiện hành

Sự phân chia này có ý nghĩa quan trọng là giúp ngời quản lý xuất,nhập cảnh xác định đợc tính đặc thù của lĩnh vực mà mình phụ trách Từ đó,

đa ra yêu cầu xây dựng cho lĩnh vực này những thủ tục hành chính cần thiết,thích hợp, nhằm thực hiện tốt các nhiệm vụ đặt ra theo mục tiêu của Nhà nớcquy định

Ngoài việc phân loại thủ tục hành chính trong lĩnh vực xuất, nhập cảnh

nh đã nêu trên, còn có cách phân loại khác nh:

Căn cứ vào đối tợng, mục đích xuất cảnh có thể phân loại (thủ tục cấp

hộ chiếu đối với Bộ trởng, Thủ trởng cơ quan ngang Bộ, Thủ trởng cơ quanthuộc Chính phủ, Chủ tịch ủy ban nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc Trung -

ơng đi làm việc, thăm quan; thủ tục cấp hộ chiếu đối với công chức, viên chứcnhà nớc đi công tác; thủ tục cấp hộ chiếu đối với công dân xin đi học, du lịch,lao động, thăm thân nhân, đi định c ở nớc ngoài

Căn cứ vào đối tợng và mục đích nhập cảnh có thể phân loại (thủ tục

cấp hộ chiếu cho ngời cha có hộ chiếu ở nớc ngoài; thủ tục cấp lại hộ chiếu do

bị mất; thủ tục cấp giấy thông hành để về nớc

1.3.5 Quy định của các điều ớc quốc tế về hộ chiếu

Hầu hết các quốc gia đã ký kết và tham gia các điều ớc quốc tế có liênquan đến lĩnh vực xuất, nhập cảnh nh: Công ớc về hàng không dân dụng quốc

tế (Chicago, 1944); các công ớc quốc tế về u đãi miễn trừ ngoại giao; các hiệp

định song phơng, đa phơng về; miễn thị thực

Tổ chức Hàng không quốc tế (ICAO) đã đặt ra các tiêu chuẩn về hộchiếu Hiện nay vẫn còn nhiều nớc cha áp dụng công nghệ sản xuất hộ chiếutheo tiêu chuẩn ICAO, tuy nhiên vẫn bảo đảm những nội dung trên cơ sở Hộinghị ROM năm 1964 nh sau:

Về hình thức: Hộ chiếu đợc sản xuất bằng nhiều cách và dới nhiều

hình thức khác nhau nhng đều nhằm đảm bảo các yêu cầu: đẹp, bền, thuậntiện; có độ bảo vệ cao (chống làm giả); ngời kiểm soát dễ nhận biết hộ chiếu

đó là thật Hộ chiếu đợc trình bày dới dạng đóng quyển

Về nội dung: Hộ chiếu có các nội dung cụ thể sau: tên nớc; quốc huy;

loại, số hộ chiếu; ảnh và chữ ký của ngời đợc cấp; tên, ảnh của trẻ em cùng đi(nếu có); thời gian hộ chiếu có giá trị; khu vực hộ chiếu có giá trị; những ghichú của cơ quan cấp hộ chiếu; dấu và chữ ký của cơ quan cấp và phần dànhcho thị thực

Hầu hết các quốc gia trên thế giới và khu vực trong xu thế hội nhập đãthực hiện chính sách mở rộng quan hệ giao lu, hợp tác và hội nhập kinh tế thếgiới Các hiệp định song phơng, đa phơng về miễn thị thực đã đợc ký kết giữanhiều quốc gia và dần đợc chuyển hóa thành các quy định pháp luật về xuất,nhập cảnh, c trú của mỗi nớc Và đó là các yếu tố quyết định và ảnh hởng trựctiếp tới các quy định về hộ chiếu của mỗi quốc gia là thành viên của các điều -

ớc quốc tế

2 Vị trí, vai trò của hộ chiếu và các quy định về hộ chiếu trong pháp luật xuất nhập cảnh

Qua nghiên cứu pháp luật về xuất, nhập cảnh của Việt Nam và củamột số nớc trên thế giới, chúng tôi xin đa ra những nhận xét về vị trí, vai tròcủa hộ chiếu và những quy định về hộ chiếu nh sau:

2.1 Hộ chiếu và các quy định về hộ chiếu là những quy định quan trọng và có tính xuyên suốt trong pháp luật xuất, nhập cảnh

Thứ nhất, theo thông lệ quốc tế: "Mọi công dân khi xuất, nhập cảnh,

quá cảnh và c trú phải có hộ chiếu hoặc giấy tờ có giá trị thay hộ chiếu" từ lâu,

đã trở thành một chế định quan trọng trong pháp luật xuất, nhập cảnh của hầuhết các quốc gia trên thế giới

Thứ hai, việc công dân một nớc có đợc phép xuất cảnh nớc mình để

nhập cảnh vào một nớc nào đó trên thế giới hoặc ngợc lại hay không là phụ thuộc

vào hai yếu tố: 1- Ngời đó phải có hộ chiếu hoặc giấy tờ có giá trị thay hộ chiếu

do cơ quan có thẩm quyền của nớc mà ngời đó là công dân cấp 2- Nớc mà côngdân muốn đến (đối với các nớc cha ký thỏa thuận miễn thị thực) chấp thuận cho

họ nhập cảnh, bằng việc cấp một thị thực theo hộ chiếu hoặc giấy tờ có giá trị

thay hộ chiếu, phù hợp với mục đích nhập cảnh của họ

Thứ ba, tất cả các quy định khác trong pháp luật xuất, nhập cảnh đều

có mối liên hệ mật thiết với hộ chiếu và các quy định về hộ chiếu

Tóm lại, từ lý luận và thực tiễn về những nội dung, đặc trng của hộchiếu và các quy định về hộ chiếu cho thấy, chúng có vị trí, vai trò "x ơngsống" của pháp luật xuất, nhập cảnh

2.2 Hộ chiếu và các quy định về hộ chiếu là phơng tiện quan trọng bảo đảm quyền xuất, nhập cảnh của công dân

Trong lĩnh vực xuất, nhập cảnh, hộ chiếu và thủ tục cấp hộ chiếu cũng

đợc xem là phơng tiện quan trọng để ngời dân thực hiện và bảo vệ quyền vànghĩa vụ đã đợc Hiến pháp quy định: "Công dân có quyền đi ra nớc ngoài và

từ nớc ngoài về nớc theo quy định của pháp luật" Vì thế, thủ tục hành chínhtrong lĩnh vực xuất, nhập cảnh cần phải thoát khỏi bệnh hình thức cầu kỳ, rờm

rà quá đáng; và càng không thể là vật cản đờng trong việc tiếp tục thực hiệnchính sách mở rộng giao lu hợp tác quốc tế, hội nhập kinh tế quốc tế của đấtnớc

Bên cạnh đó, các cơ quan quản lý nhà nớc về xuất, nhập cảnh cũngphải giải quyết các đơn khiếu nại, tố cáo của công dân về những hành vi vi phạmpháp luật xuất, nhập cảnh Việc giải quyết khiếu nại, tố cáo cũng phải tuân thủtheo những thủ tục đã đợc pháp luật quy định, tức là những quy phạm (hình thức)thủ tục Các quy định về hộ chiếu, một mặt để cơ quan nhà nớc giải quyết tốt cácnhu cầu về xuất, nhập cảnh của công dân; mặt khác, tạo điều kiện để công dân sửdụng nh là một phơng tiện quan trọng để thực hiện và bảo vệ các quyền xuất,nhập cảnh của mình và các quyền phát sinh do sự phát triển của xã hội

Từ sự phân tích trên cho thấy vị trí, vai trò của hộ chiếu và các quy

định về hộ chiếu trong việc bảo đảm quyền xuất, nhập cảnh của công dân thểhiện ở những điểm sau:

Trớc hết, hộ chiếu và các quy định về hộ chiếu là nhân tố bảo đảm sự

hoạt động chặt chẽ, chính xác chức năng hành chính của các cơ quan quản lý nhànớc về xuất, nhập cảnh Dựa vào đó, công việc hành chính giải quyết nhu cầuxuất, nhập cảnh của công dân sẽ đạt đợc mục đích đề ra là vì nhân dân phục vụ

Hai là, xã hội chúng ta ngày càng phát triển về mọi mặt, nhất là về

kinh tế, nhiều quyền và nghĩa vụ mới của công dân xuất hiện Hộ chiếu và cácquy định về hộ chiếu, góp phần tạo điều kiện cho các công dân thực hiện cácquyền này trên thực tế

Ba là, với sự phát triển của nền kinh tế thị trờng, sự tiến bộ của khoa

học kỹ thuật, cũng nh việc mở rộng giao lu quốc tế, các hiện tợng tiêu cựcngày càng nhiều, do đó, các quyền cơ bản của con ngời, của công dân trong

đó có quyền xuất cảnh, nhập cảnh dễ bị vi phạm Việc đơn giản hóa việc cấp

hộ chiếu, bỏ những khâu không cần thiết trong thủ tục cấp hộ chiếu, giấy tờ sẽhạn chế đợc sự lợi dụng thủ tục rờm rà để vòi vĩnh, ăn hối lộ của ngời có nhucầu xuất, nhập cảnh.

Bốn là, hộ chiếu và các quy định về hộ chiếu phải tiết kiệm thời gian,

sức lực, tiền bạc của nhân dân khi thực hiện quyền và nghĩa vụ trong lĩnh vựcxuất, nhập cảnh

Sau cùng là, các quy định về hộ chiếu trong pháp luật về xuất, nhập

cảnh chặt chẽ, chính xác, khách quan, minh bạch giúp cho việc thực hiện quychế dân chủ trong hoạt động quản lý xuất, nhập cảnh, đảm bảo tính công khai

và sự kiểm tra của toàn xã hội, vì nó cung cấp cho nhân dân vũ khí đấu tranhchống quan liêu, tham nhũng, chống lại những hành vi vi phạm pháp luật kháclàm rối loạn kỷ cơng, đốc thúc các cơ quan quản lý xuất, nhập cảnh, các côngchức, viên chức nhà nớc tôn trọng quyền lợi hợp pháp của công dân, tuân thủ

điều ớc quốc tế liên quan đến lĩnh vực xuất, nhập cảnh mà Nhà nớc Việt Nam

đã ký kết hoặc tham gia

Qua nghiên cứu các văn bản pháp luật xuất, nhập cảnh hiện hành nêutrên, tác giả có thể trình bày về thực trạng các quy định về hộ chiếu trong phápluật xuất, nhập cảnh Việt Nam nh sau:

1 Các quy định về loại, thời hạn giá trị của hộ chiếu và thẩm quyền cấp hộ chiếu

1.1 Các loại hộ chiếu, giấy tờ Việt Nam

Các loại hộ chiếu, giấy tờ Việt Nam gồm có:

1- Hộ chiếu ngoại giao;

2- Hộ chiếu công vụ;

3- Hộ chiếu phổ thông;

4- Giấy thông hành;

5- Giấy thông hành hồi hơng;

6- Giấy thông hành biên giới

Hộ chiếu thuyền viên có giá trị xuất nhập cảnh theo đờng biển và chỉ

có giá trị xuất, nhập cảnh qua đờng hàng không nếu đợc phép của cơ quan cóthẩm quyền của các nớc hữu quan

* Một số loại giấy tờ không có giá trị thay hộ chiếu nhng đợc dùng để nhập xuất cảnh Việt Nam

Để tạo điều kiện cho công dân Việt Nam định c ở nớc ngoài có nhucầu về thăm thân nhân Thông t liên tịch số 04/2002/TTLT/BCA-BNG quy

định: Ngời Việt Nam định c ở nớc ngoài mà không có hộ chiếu, nếu manggiấy tờ do cơ quan có thẩm quyền của nớc ngoài cấp có giá trị xuất, nhập cảnh

và mẫu giấy tờ đó đã đợc thông báo chính thức cho Việt Nam qua đờng ngoạigiao thì đợc xem xét cấp thị thực nhập cảnh Việt Nam (thị thực rời), gồm 03

loại sau: 1- Thẻ thờng trú nhân: RESIDENT ALIEN ; 2- Giấy phép tái nhập cảnh: PERMIT TO REENTER ; 3- Giấy cam kết: ADVANCE PAROLE

Những loại giấy tờ này không áp dụng với công dân nớc thứ ba (ví dụ:

công dân Trung Quốc sử dụng một trong các loại giấy tờ trên thì không đợcphép nhập, xuất cảnh Việt Nam)

1.2 Thời hạn giá trị của hộ chiếu

Hộ chiếu phổ thông, hộ chiếu công vụ, hộ chiếu ngoại giao có giá trị 5 nămtính từ ngày cáp; khi hết hạn có thể đợc gia hạn một lần với hạn không quá 3 năm

Hộ chiếu công vụ, hộ chiếu ngoại giao cấp cho những ngời nêu tạikhoản 7 và 8 của Nghị định 05/2000/NĐ-CP của Chính phủ có thời hạn phùhợp với mục đích chuyến đi và thời hạn ở nớc ngoài của ngời đợc cử ra nớcngoài, nhng không quá 5 năm, tính từ ngày cấp

Hộ chiếu cấp cho trẻ em dới 16 tuổi không đợc gia hạn

1.3 Các cơ quan có thẩm quyền cấp hộ chiếu

Các cơ quan có thẩm quyền cấp hộ chiếu là: Cục Lãnh sự, Bộ Ngoạigiao, Sở Ngoại vụ Thành phố Hồ Chí Minh: cấp các loại hộ chiếu ngoại giao,

hộ chiếu công vụ cho công chức, viên chức nhà nớc ở trong nớc;

Cục Quản lý xuất nhập cảnh, Bộ Công an: cấp hộ chiếu phổ thông chocông dân ở trong nớc;

Các cơ quan đại diện ngoại giao, lãnh sự của Việt Nam ở nớc ngoàicấp các loại hộ chiếu cho công dân Việt Nam ở nớc ngoài theo ủy quyền của

Bộ Ngoại giao và Bộ Công an

2 Thủ tục cấp hộ chiếu

2.1 Xét không cho xuất cảnh những trờng hợp cha đợc xuất cảnh

Xét không cho xuất cảnh những trờng hợp cha đợc xuất cảnh đợc thực

hiện theo khoản 1 Điều 14 của Nghị định số 05/2000/NĐ-CP của Chính phủ.

Công dân Việt Nam cha đợc xuất cảnh nếu thuộc một trong 6 trờng hợpsau: a) ngời đang bị truy cứu trách nhiệm hình sự, đang có nghĩa vụ thi hànhbản án hình sự hoặc đang bị cơ quan điều tra yêu cầu cha cho xuất cảnh hoặccha cấp hộ chiếu để phục vụ công tác điều tra tội phạm; b) ngời đang có nghĩa

vụ thi hành bản án; chờ để giải quyết các tranh chấp dân sự, kinh tế, hànhchính; chờ để thi hành quyết định xử phạt hành chính; đang có nghĩa vụ nộpthuế hoặc các nghĩa vụ tài chính khác theo quy định của pháp luật Việt Nam,trừ các trờng hợp có đặt tiền, đặt tài sản, bảo lãnh bằng tài sản hoặc có biệnpháp khác để thực hiện nghĩa vụ đó; c) ngời đã vi phạm quy chế xuất nhậpcảnh bị xử phạt từ cảnh cáo hành chính trở lên thì cha đợc xuất cảnh trong thờigian từ 01 đến 05 năm, tình từ ngày xử lý vi phạm; d) ngời bị nớc ngoài trụcxuất vì vi phạm pháp luật của nớc sở tại, nếu hành vi là nghiêm trọng, có hạicho lợi ích và uy tín của Việt Nam thì cha đợc xuất cảnh trong thời gian từ 01

đến 05 năm, tính từ ngày trở về Việt Nam; đ) ngời mà Bộ Y tế cha cho xuất

cảnh vì lý do y tế; e) các trờng hợp khác vì lý do bảo vệ an ninh quốc gia vàtrật tự an toàn xã hội Bộ trởng Bộ Công an quyết định việc cha cho xuất cảnh

đối với công dân thuộc diện nêu tại các điểm c, d, đ, e nêu trên

Theo yêu cầu của Cơ quan Điều tra, Viện Kiểm sát, Tòa án hoặc cơquan thi hành án, cơ quan quản lý xuất nhập cảnh, Bộ Công an thông báo cholực lợng kiểm soát xuất, nhập cảnh ở các cửa khẩu thực hiện việc cha cho xuấtcảnh đối với những ngời thuộc 6 trờng hợp nêu trên

Bộ Công an thống nhất quản lý danh sách ngời Việt Nam cha đợc phépxuất cảnh Nh vậy, trong quá trình xem xét, giải quyết thủ tục xuất, nhập cảnhcủa công dân Việt Nam, Bộ Công an có trách nhiệm không cho những trờnghợp "cha đợc xuất cảnh" theo luật định (kể cả những những trờng hợp đã đợccác cơ quan có thẩm quyền cấp hộ chiếu)

Việc lập danh sách "ngời cha đợc xuất cảnh" đợc tiến hành theo Quyết

định số 55/QĐ-BCA năm 1999 của Bộ trởng Bộ Công an Việc khai thác và sửdụng danh sách "cha đợc xuất cảnh" trong quản lý nhà nớc về xuất nhập cảnhtheo chế độ tuyệt mật

2.2 Thẩm quyền cấp hộ chiếu, giấy thông hành hoặc các loại giấy

tờ có giá trị xuất, nhập cảnh

Thẩm quyền cấp hộ chiếu, giấy thông hành hoặc các loại giấy tờ có

giá trị xuất, nhập cảnh đợc Nghị định số 05/2000/NĐ-CP của Chính phủ và

các thông t hớng dẫn thi hành nh sau:

- Bộ Ngoại giao và các cơ quan đợc Bộ Ngoại giao ủy quyền ở trong

n-ớc có thẩm quyền cấp, gia hạn, sửa đổi, bổ sung, cấp đổi, cấp lại, hủy bỏ tạiViệt Nam hộ chiếu công vụ, hộ chiếu ngoại giao Bộ Ngoại giao có tráchnhiệm thờng xuyên thông báo cho Bộ Công an danh sách nhân sự ngời đợccấp hộ chiếu công vụ, hộ chiếu ngoại giao ngay sau khi cấp; thông báo chophía các nớc về: mẫu hộ chiếu, giấy thông hành và các loại giấy tờ có giá trị

xuất, nhập cảnh của Việt Nam và cơ quan Việt Nam có thẩm quyền cấp hộchiếu và các loại giấy thông hành đó.

- Bộ Công an và các cơ quan đợc Bộ Công an ủy quyền ở trong nớcchịu trách nhiệm cấp, gia hạn, bổ sung, cấp đổi, cấp lại, hủy bỏ tại Việt Nam

hộ chiếu phổ thông Bộ Công an có trách nhiệm phối hợp với Bộ Ngoại giaothống nhất ban hành các loại biểu mẫu, giấy tờ liên quan đến việc xuất, nhậpcảnh của công dân Việt Nam; in ấn hộ chiếu, giấy thông hành và cung cấp kịpthời cho các cơ quan có trách nhiệm cấp hộ chiếu, giấy thông hành

- Cơ quan đại diện ngoại giao, cơ quan lãnh sự của Việt Nam và các cơquan đợc ủy quyền của Việt Nam ở nớc ngoài (gọi tắt là cơ quan đại diện ViệtNam ở nớc ngoài) thực hiện việc cấp, đổi tại nớc ngoài hộ chiếu ngoại giao,

hộ chiếu công vụ, hộ chiếu phổ thông cho công dân Việt Nam ở nớc ngoàitrong các trờng hợp theo quy định của pháp luật Thông báo danh sách hộchiếu không còn giá trị sử dụng cho cơ quan có thẩm quyền nớc sở tại và cáccơ quan đại diện nớc ngoài khác ở nớc sở tại

- Bộ Giao thông vận tải chịu trách nhiệm cấp, đổi tại Việt Nam hộchiếu thuyền viên

Hộ chiếu phổ thông cấp cho mọi công dân Việt Nam theo Điều 6 Nghị

định số 05/2000/NĐ-CP của Chính phủ Trong trờng hợp đặc biệt, công dânViệt Nam đợc cấp giấy thông hành để xuất cảnh, nhập cảnh Việt Nam, theoquy định của Bộ Công an và Bộ Ngoại giao Điều 7 và Điều 8 Nghị định số

05/2000/NĐ-CP của Chính phủ quy định diện đợc cấp Hộ chiếu công vụ và

diện đợc cấp Hộ chiếu ngoại giao

2.3 Thủ tục cấp hộ chiếu trong nớc

Việc cấp hộ chiếu ngoại giao, hộ chiếu công vụ ở trong nớc đợc quy

định tại Điều 10 Nghị định số 05/2000/NĐ-CP của Chính phủ

- Đối với những ngời thuộc diện quy định tại Điều 7, Điều 8 của Nghị

định này, hồ sơ xin cấp hộ chiếu gồm: 01 tờ khai để cấp hộ chiếu, có dán ảnh