Nhận diện nguyên nhân và tiến trình trị liệu với trẻ vị thành niên có hành vi lệch chuẩn trên địa bàn phường mỏ chè thị xã sông công tỉnh thái nguyên trong giai đoạn hiện nay

Tuổi vị thành niên là giai đoạn phát triển quan trọng trong cuộc đời mỗi con người, sự lệch hướng trong hành vi của trẻ không những ảnh hưởng đến bản thân các em trong tương lai, ảnh hưở

nguyễn thị quỳnh giang

Khóa luận tốt nghiệp đại học

Nhận diện nguyên nhân và tiến trình trị liệu

với trẻ vị thành niên có hành vi lệch chuẩn trên địa bàn ph-ờng Mỏ Chè - Thị xã Sông Công - Tỉnh Thái Nguyên

trong giai đoạn hiện nay

chuyên ngành công tác xã hội

nguyễn thị quỳnh giang

Khóa luận tốt nghiệp đại học

Nhận diện nguyên nhân và tiến trình trị liệu

với trẻ vị thành niên có hành vi lệch chuẩn trên địa bàn ph-ờng Mỏ Chè - Thị xã Sông Công - Tỉnh Thái Nguyên

trong giai đoạn hiện nay

chuyên ngành công tác xã hội

Lớp 48B3 - CTXH (2007 - 2011)

Giáo viên h-ớng dẫn: phan thị thúy hà

Tôi xin được gửi lời cảm ơn sâu sắc đến các thành viên trong gia đình

đã giúp đỡ tôi cả về vật chất lẫn tinh thần để tôi có đủ điều kiện và quyết tâm

để hoàn thành khóa luận tốt nghiệp của mình

Tôi xin gửi lời cảm ơn chân thành nhất đến giảng viên hướng dẫn Phan Thị Thúy Hà, người đã trực tiếp hướng dẫn, ủng hộ và động viên tôi, giúp tôi hoàn thành khóa luận tốt nghiệp này Tôi cũng xin khắc ghi tấm lòng và sự dìu dắt của toàn thể các thầy cô giáo trong khoa Lịch Sử và đặc biệt các thầy

cô trong tổ bộ môn Công tác xã hội, đã hướng dẫn và cung cấp hệ thống tri thức quý báu cho tôi trong suốt 4 năm theo học tại trường Đại học Vinh

Đồng thời, tôi cũng xin được gửi lời cảm ơn đến cán bộ phòng LĐ- TB&XH thị xã Sông Công, công an phường Mỏ Chè, cán bộ tổ dân phố 6 đã giúp đỡ để tôi có thể hoàn thành khóa luận của mình

Và tôi xin cảm ơn sự quan tâm của những người bạn thân thiết trong tập thể lớp 48B3 đã giúp tôi cố gắng để hoàn thành tốt nhiệm vụ của mình trong mọi hoàn cảnh

Trong quá trình thực hiện khóa luận mặc dù đã cố gắng hết sức nhưng

do còn hạn chế về kinh nghiệm và tri thức nên không thể tránh khỏi những thiếu sót Tôi rất mong nhận được ý kiến đóng góp và đánh giá của quý thầy

cô và các bạn để bài làm của tôi được hoàn thiện hơn

Tôi xin chân thành cảm ơn!

Vinh, tháng 5 năm 2011

Sinh viên

Nguyễn Thị Quỳnh Giang

2 Mục tiêu nghiên cứu và nhiệm vụ nghiên cứu 3

3 Ý nghĩa 3

4 Đối tượng, khách thể, phạm vi nghiên cứu 4

5 Phương pháp nghiên cứu 5

6 Câu hỏi nghiên cứu 7

7 Giả thuyết nghiên cứu 8

8 Đóng góp của khóa luận 8

9 Cấu trúc của khóa luận 8

NỘI DUNG 9

Chương 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ VỀ CƠ SỞ LÝ LUẬN ĐỐI VỚI ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU 9

1.1 Lịch sử vấn đề nghiên cứu 9

1.2 Các lý thuyết làm cơ sở lý luận 10

1.2.1 Lý thuyết về cách tiếp cận hành vi 10

1.2.2 Lý thuyết nhu cầu của Abraham Maslow 11

1.2.3 Lý thuyết về các giai đoạn phát triển của Erickson 12

1.2.4 Lý thuyết dựa trên cách tiếp cận Gestalt 14

1.2.5 Thuyết xã hội hóa 15

1.3 Các khái niệm công cụ 16

1.3.1 Khái niệm hành vi 16

1.3.2 Khái niệm lệch chuẩn 16

1.3.3 Khái niệm hành vi lệch chuẩn 16

1.3.4 Khái niệm chuẩn mực xã hội 17

1.3.5 Khái niệm tuổi vị thành niên 17

1.4.1 Một số đặc điểm về hành vi lệch chuẩn 19 1.4.2 Một số đặc điểm về tâm sinh lý của tuổi vị thành niên 20 1.5 Tồng quan tình hình trẻ có hành vi lệch chuẩn và vi phạm pháp

luật trên phạm vi cả nước 22 1.5.1 Thực trạng trẻ có hành vi lệch chuẩn và vi phạm pháp luật trên

phạm vi cả nước 22 1.5.2 Nguyên nhân dẫn trẻ đến những hành vi lệch chuẩn và vi phạm

pháp luật trên phạm vi cả nước 24 1.6 Quan điểm của Đảng và nhà nước về việc chăm sóc và bảo vệ

trẻ trong độ tuổi vị thành niên, quyền của trẻ em trong lĩnh vực

hình sự 26

Chương 2 THỰC TRẠNG TRẺ EM CÓ HÀNH VI CHUẨN TRÊN

ĐỊA BÀN PHƯỜNG MỎ CHÈ - THỊ XÃ SÔNG CÔNG - TỈNH THÁI NGUYÊN 30 2.1 Tổng quan về vị trí địa lý Kinh tế - Văn hóa - Xã hội trên địa

bàn phường Mỏ Chè - Thị xã Sông Công - Tỉnh Thái Nguyên 30 2.2 Tình hình trẻ em có hành vi lệch chuẩn trên địa bàn phường Mỏ

Chè - TX Sông Công - Tỉnh Thái Nguyên 31 2.2.1 Các loại hành vi lệch chuẩn của trẻ em trong độ tuổi vị thành

niên trên địa bàn 31 2.2.2 Nguyên nhân 33 2.2.3 Hậu quả 39

XÃ HỘI VỚI TRẺ EM CÓ HÀNH VI LỆCH CHUẨN 45

Chương 4 TRƯỜNG HỢP ĐIỂN CỨU 50

4.1 Giới thiệu thân chủ 50

4.2 Giới thiệu gia đình thân chủ 51

4.3 Sơ đồ sinh thái, sơ đồ phả hệ 52

4.4 Tiến trình trị liệu 54

KẾT LUẬN 78

TÀI LIỆU THAM KHẢO 80

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Trẻ em là thế hệ tương lai của đất nước, là “nguồn” của mọi sự sáng tạo

và phát triển của nhân loại Sự lệch lạc nhỏ trong nhận thức của các em sẽ dẫn đến những hành vi sai lệch chuẩn mực xã hội, có nguy cơ cao dẫn đến những sai lệch chuẩn mực pháp luật Tuổi vị thành niên là giai đoạn phát triển quan trọng trong cuộc đời mỗi con người, sự lệch hướng trong hành vi của trẻ không những ảnh hưởng đến bản thân các em trong tương lai, ảnh hưởng đến các gia đình và đồng thời cũng gây nên những hệ lụy nơi mà các em đang sinh sống nói riêng và toàn xã hội nói chung Lứa tuổi vị thành niên là lứa tuổi rất nhạy cảm, các em có nhu cầu thể hiện mình rất cao, luôn muốn chứng

tỏ mình với các bạn đặc biệt là các bạn khác giới, với cha mẹ của mình nên thường dẫn đến những hành động tự phát không có định hướng

Sự phát triển tâm lý, cảm xúc ở lứa tuổi này rất da dạng, các em rất dễ cáu giận, ưa các tranh chấp, thích nổi loạn và đòi hỏi các quyền được quyết định và phá vỡ các quy tắc và luật lệ trong gia đình và ngoài xã hội Các bé gái có tâm lý u uất, khép mình vào thế giới nội tâm, bé trai thì ương bướng, phá phách Đây chính là giai đoạn có nhiều biến động nhất sự hình thành giá trị đạo đức, lối sống, nhân cách của trẻ

Các mối quan hệ trong lứa tuổi này cũng phức tạp, các quan hệ tình cảm gia đình, tình yêu nam nữ ảnh hưởng lớn đến tình cảm và vấn đề học tập của các em

Đồng thời ở lứa tuổi này, các em chưa được trang bị kỹ càng về kỹ năng sống, nên khả năng ứng phó với các vấn đề của các em rất hạn chế (kỹ năng tự nhận thức, kỹ năng kiên định, kỹ năng ra quyết định, giải quyết vấn

đề, kỹ năng ứng phó với những căng thẳng, kỹ năng thương lượng - giải quyết mâu thuẫn…), chính vì vậy khi gặp phải những vấn đề khó khăn, những cú

sốc trong cuộc sống các em dễ dẫn đến những hành động tự phát, khó kiềm chế, dễ thực hiện ý đồ riêng của mình theo cách hành động bạo lực hoặc những hành vi sai lệch khác

Sự thay đổi bất thường trong gia đình và sự phát triển của xã hội (các hoạt động giải trí đa dạng, các trò chơi điện tử không lành mạnh, với sự kiểm soát thiếu chặt chẽ của các cơ quan chức năng với các hoạt động kinh doanh quán bar, nhà nghỉ, quán internet…), các mối quan hệ bạn bè xung quanh không an toàn sẽ dẫn trẻ đi vào con đường sai trái bất cứ lúc nào Sự thiếu quan tâm của gia đình đối với trẻ ở trong giai đoạn này vô tình làm cho trẻ có những suy nghĩ và hành động ngày càng tiêu cực và ngày một lấn sâu hơn vào con đường sai trái và những cạm bẫy trong cuộc sống (trái với chuẩn mực xã hội và dẫn đến sai lệch chuẩn mực pháp luật)

Chính vì tất cả những yếu tố trên mà chúng ta cần quan tâm đặc biệt đến trẻ trong độ tuổi vị thành niên có những hành vi lệch chuẩn Sự xao nhãng, bất cẩn của các gia đình trong việc quan tâm đến con cái sẽ dẫn đến những sai lệch nghiêm trọng của các em đi từ sai lệch chuẩn mực xã hội đến những sai lệch chuẩn mực pháp luật

Với vai trò là nhân viên công tác xã hội (NVCTXH) trong tương lai tôi mạnh dạn lựa chọn vấn đề “Nhận diện nguyên nhân và tiến trình trị liệu với trẻ vị thành niên có hành vi lệch chuẩn trên địa bàn phường Mỏ Chè - Thị xã Sông Công - Tỉnh Thái Nguyên trong giai đoạn hiện nay” làm đề tài tốt nghiệp cuối khóa của mình Với vi lệch chuẩn ở tuổi vị thành niên đến những môi trường lành mạnh, giúp cho các em có cách ứng xử phù hợp nhất khi đương đầu với những tình huống khó khăn trong cuộc sống, giúp cho các em

có sự phát triển tốt nhất ở hiện tại và trong tương lai Đồng thời với nội dung nghiên cứu của đề tài góp phần bổ sung vào với các nghiên cứu đã có, nhằm hoàn chỉnh hơn hệ thống lý thuyết về vấn đề trẻ có hành vi lệch chuẩn ở tuổi

vị thành niên

2 Mục tiêu nghiên cứu và nhiệm vụ nghiên cứu

2.1 Mục tiêu nghiên cứu

- Mô tả và tìm hiểu được thực trạng, nguyên nhân về sự lệch chuẩn

trong hành vi của trẻ vị thành niên

- Phân tích được vai trò của người làm CTXH với trẻ có hành vi lệch chuẩn

- Đề xuất những giải pháp và mô hình can thiệp để trẻ có hành vi lệch chuẩn tự cải thiện tình hình của chính mình trong hiện tại Giúp trẻ thay đổi suy nghĩ và dần dần thay đổi hành vi

2.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Để thực hiện được những mục tiêu đã đề ra cần phải thực hiện những nhiệm vụ cụ thể như: Tiếp cận địa bàn nghiên cứu, thu thập và xử lý các thông tin liên quan đến vấn đề trẻ vị thành niên có hành vi lệch chuẩn tại địa phương đặc biệt là đối tượng cụ thể mà NVCTXH tiếp cận, kết hợp những lý thuyết đã học và áp dụng một cách linh hoạt vào tình thực tiễn để giải quyết vấn đề một cách hiệu quả nhất

3 Ý nghĩa

3.1 Ý nghĩa khoa học

Nghiên cứu này thuộc nhóm đề tài ứng dụng những lý thuyết của CTXH vào để giải quyết những vấn đề đang gây những ảnh hưởng, bức xúc trong thực tiễn Đó là quá trình áp dụng các lý thuyết như thuyết nhu cầu của Maslow, thuyết các giai đoạn phát triển của Erikson, thuyết dựa trên cách tiếp cận Gestalt… để nhằm tìm hiểu nguyên nhân, thực trạng trẻ có hành vi lệch chuẩn và đưa ra phương pháp trị liệu thích hợp giúp thân chủ thay đổi nhận thức, hành vi

Nghiên cứu này cũng giúp cho việc so sánh lý thuyết với thực tiễn, từ

đó bổ sung vào hệ thống lý thuyết và phương pháp nghiên cứu chuyên ngành

Tiến trình làm việc với thân chủ đảm bảo được tiến hành chính xác theo đúng tiến trình công tác xã hội cá nhân và tuân thủ những nguyên tắc của nghề CTXH

3.2 Ý nghĩa thực tiễn

Lứa tuổi vị thành niên là giai đoạn chuyển tiếp vô cùng quan trọng trong cuộc đời mỗi con người Một sự lệch lạc trong nhận thức và hành vi có thể làm ảnh hưởng đến bản thân mỗi cá nhân, gia đình và xã hội

Chính vì vậy việc tiếp cận những đối tượng là trẻ em trong độ tuổi vị thành niên có một vai trò hết sức quan trọng, giúp cho trẻ trở về với trạng thái cân bằng, dần dần thay đổi nhận thức và tiến tới hiệu quả tích cực hơn là thay đổi hành vi, giúp các em có thể tiếp tục phát triển tốt về thể chất cũng như tinh thần Việc phối hợp trị liệu giữa gia đình, nhà trường, NVCTXH và bạn

bè của thân chủ là một khâu quan trọng giúp thân chủ hòa nhập, phát triển một cách bình thường

Thông qua việc nghiên cứu cũng giúp sinh viên vận dụng được những kiến thức đã học vào thực tiễn, nhằm rèn luyện kỹ năng chuyên ngành cũng như các phẩm chất cần thiết để vận dụng vào nghề nghiệp tương lai

4 Đối tƣợng, khách thể, phạm vi nghiên cứu

4.1 Đối tượng nghiên cứu

Các hành vi lệch chuẩn của trẻ trong độ tuổi vị thành niên trên địa bàn phường Mỏ Chè - Thị xã Sông Công - Tỉnh Thái Nguyên

Các hoạt động công tác xã hội nhằm thay đổi các hành vi lệch chuẩn của trẻ

4.2 Khách thể nghiên cứu

Trẻ có hành vi lệch chuẩn trong độ tuổi vị thành niên Gia đình, bạn bè, thầy cô giáo của thân chủ

4.3 Phạm vi nghiên cứu

Phạm vi về thời gian: Từ 5/11/2010 đến 13/3/2011

Phạm vi về không gian: Nghiên cứu trên địa bàn phường Mỏ Chè - Thị

xã Sông Công - Tỉnh Thái Nguyên

Phạm vi về nội dung nghiên cứu: Các dạng hành vi lệch chuẩn rất đa

dạng, phức tạp, có những hành vi lệch chuẩn có thể dẫn đến những hành vi vi phạm pháp luật và chịu những mức án mà pháp luật quy định Nhưng trong phạm vi mà đề tài nghiên cứu tôi xin chỉ đề cập đến những hành vi lệch chuẩn

ở mức độ thấp : bỏ nhà đi, nghiện game bỏ học, lấy trộm tiền của bạn bè cha

mẹ, không nghe lời cha mẹ của trẻ ở tuổi vị thành niên trên địa bàn phường phường Mỏ Chè thị xã Sông Công - tỉnh Thái Nguyên Đồng thời cũng chỉ điển cứu 1 đối tượng cụ thể có những hành vi kể trên

5 Phương pháp nghiên cứu

5.1 Phương pháp nghiên cứu định tính

Phương pháp quan sát: là phương pháp thu thập thông tin quan trọng

trong việc nghiên cứu CTXH nói riêng và các phương pháp nghiên cứu khoa học khác nói chung Quan sát là quá trình tri giác và ghi chép mọi yếu

tố có liên quan đến đối tượng nghiên cứu, phù hợp với đề tài và mục tiên nghiên cứu Sử dụng phương pháp quan sát để tìm hiểu những thông tin

đến thân chủ và gia đình thân chủ, các cách ứng xử của các thành viên trong gia đình với thân chủ, quan sát thái độ của thân chủ với những người xung quanh Có thể là quan sát trực tiếp, nhưng cũng có thể là quan sát gián tiếp, quan sát tham dự

Phương pháp phỏng vấn sâu: Phỏng vấn là phương pháp cụ thể để thu

thập thông tin của nghiên cứu xã hội học thông qua việc tác động tâm lý - xã hội trực tiếp giữa người đi hỏi và người được hỏi nhằm thu thập thông tin phù hợp với mục tiêu và nhiệm vụ của đề tài nghiên cứu Tiến hành phỏng vấn sâu

với 04 thành viên trong gia đình thân chủ: mẹ TC, bà TC, bác TC, em trai TC với 08 cuộc phỏng vấn Phỏng vấn giáo viên chủ nhiệm của TC 03 lần để nắm

rõ tình hình học tập, sức khỏe và những hành vi lệch chuẩn của thân chủ, phỏng vấn sâu góp phần cùng với gia đình và thân chủ tìm ra giải pháp cải thiện hành vi Với thân chủ phỏng vấn sâu nhằm nắm bắt được tư duy, cảm xúc, suy nghĩ của thân chủ từ đó tìm cách phối hợp với thân chủ để có cách giải quyết tốt nhất

Phương pháp chuyên gia: hỏi các chuyên gia, các giáo viên để tham

khảo ý kiến, tìm phương pháp tốt nhất giúp thân chủ, đông thời góp ý, sửa chữa trong quá trình hoàn thiện khóa luận tốt nghiệp

Phương pháp khuyến khích làm rõ ý, tăng cường năng lực tình cảm:

dùng phương pháp đã được học để giúp thân chủ tin tưởng, hợp tác, đồng thời NVCTXH dùng những lời nói cử chỉ hành vi để khuyến khích thân chủ (như một cái bắt tay thân mật, nụ cười chân thành cởi mở…) nói ra vấn đề của mình và thể hiện tình cảm của mình

5.2 Phương pháp nghiên cứu định lượng

Phương pháp phân tích tổng quan tài liệu: Là phương pháp dựa vào các

số liệu, tài liệu có sẵn để xem xét, nghiên cứu và phân tích chúng nhằm rút ra những thông tin, kết luận mới phục vụ cho đề tài nghiên cứu

Trong quá trình tìm hiểu thông tin về địa bàn nghiên cứu và thân chủ chúng tôi đã phải sử dụng các thông tin từ và số liệu từ báo cáo tổng kết của Đảng bộ phường Mỏ Chè năm 2009 -2010, tài liệu tham khảo từ các báo, tạp chí, các luật liên quan đến việc bảo vệ trẻ em, giáo trình tham vấn, giáo trình

xã hội học đại cương, giáo trình công tác xã hội với trẻ em…từ đó rút ra những nội dung cơ bản nhất để phục vụ cho quá trình hoàn thiện bài khóa luận của mình Phương pháp phân tích và tổng quan tài liệu là vô cùng quan trọng đối với bản thân người nghiên cứu

Đồng thời tham khảo các ý kiến từ người dân, các cán bộ công an để

để tìm hiểu thông tin về các dạng hành vi lệch chuẩn trên địa bàn nghiên cứu

và tìm hiểu rõ trẻ trong độ tuổi vị thành niên có những dạng hành vi lệch chuẩn nào là phổ biến đưa ra những mô hình khắc phục tình trạng này một cách hiệu quả nhất

5.3 Phương pháp công tác xã hội

Phương pháp công tác xã hội cá nhân: Là phương pháp giúp đỡ từng cá

nhân con người thông qua mối quan hệ một - một, NVCTXH sử dụng kỹ năng kiến thức chuyên môn để giúp đỡ đối tượng phát huy tiềm năng, tham gia tích cực vào quá trình giải quyết vấn đề, cải thiện đời sống của mình được áp dụng với thân chủ, người thân trong gia đình thân chủ, bạn bè thân chủ, giáo viên chủ nhiệm Phương pháp này sử dụng với các thành viên trong gia đình

TC hoặc giáo viên của TC để giúp mọi người có cách nhìn nhận và lối tư duy mới về TC, tin rằng TC có khả năng thay đổi Đối với TC giúp TC tự tin vào những điểm mạnh của mình và có thể phát huy những điểm mạnh đó để cải

thiện tình hình thực tế

Phương pháp tham vấn gia đình: Là một trong cách can thiệp tâm lý có

ý nghĩa quan trọng đối với trợ giúp gia đình, giải quyết những vấn đề đang tồn tại, tuy nhiên thông qua tham vấn gia đình vấn đề của cá nhân cũng được cải thiện, giúp cho các thành viên thay đổi cách thức giao tiếp không tích cực trong gia đình để thiết lập mối quan hệ hài hòa thông qua tác động của nhà tham vấn tới sự tương tác trong gia đình Phương pháp này được sử dụng khi NVCTXH cùng cả gia đình cùng thống nhất đưa ra nguyên nhân mà thân chủ lại có những hành vi lệch chuẩn, đồng thời cùng đưa ra phương hướng giáo dục để khắc phục tình trạng sai lệch chuẩn mực trong hành vi của thân chủ

6 Câu hỏi nghiên cứu

Thực trạng trẻ có hành vi lệch chuẩn trên địa bàn nghiên cứu?

Nguyên nhân nào khiến cho trẻ trong độ tuổi vị thành niên có hành vi lệch chuẩn?

Hoạt động hỗ trợ tâm lý của NVCTXH có phải giải là pháp tốt nhất nhằm giúp đối tượng thay đổi hành vi dẫn đến thay đổi nhận thức?

7 Giả thuyết nghiên cứu

Những hành vi lệch chuẩn của trẻ trong độ tuổi vị thành niên đã và đang ảnh hưởng rất lớn đến bản thân thân chủ

Sự thiếu quan tâm của gia đình, nhà trường, bạn bè và xã hội khiến trẻ

có những hành vi sai lệch so với chuẩn mực của xã hội

Quá trình tiếp cận và giúp đỡ thân chủ của NVCTXH sẽ cải thiện tình hình hiện tại của thân chủ, thân chủ sẽ dần dần khắc phục hành vi và có những nhận thức đúng đắn khi suy nghĩ và hiểu biết của em được nâng lên

8 Đóng góp của khóa luận

Khóa luận làm sáng tỏ vai trò của NVXH trong quá trình trợ giúp tâm

lý đối với trẻ trong độ tuổi vị thành niên

Với kết quả nghiên cứu của khóa luận đạt được có thể áp dụng vào việc trợ giúp đối các đối tượng khác có những vấn đề về tâm lý

Khóa luận có thể làm tài liệu tham khảo cho sinh viên chuyên ngành Công tác xã hội và những ai quan tâm đến việc trợ giúp tâm lý cho những đối tượng đang gặp phải những vấn đề tương tự

9 Cấu trúc của khóa luận

Gồm ba phần, ngoài phần mở đầu và kết luận bài gồm có 4 chương

Chương 1: Một số vấn đề về cơ sở lý luận đối với đề tài nghiên cứu Chương 2: Thực trạng trẻ em có hành vi lệch chuẩn trên địa bàn

phường Mỏ Chè - Thị xã Sông Công - Tỉnh Thái Nguyên

Chương 3: Tiến trình can thiệp của nhân viên công tác xã hội với trẻ

em có hành vi lệch chuẩn

Chương 4: Trường hợp điển cứu

NỘI DUNG

Chương 1 MỘT SỐ VẤN ĐỀ VỀ CƠ SỞ LÝ LUẬN ĐỐI

VỚI ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU

1.1 Lịch sử vấn đề nghiên cứu

Đã có những nghiên cứu vĩ mô với chủ đề nghiên cứu với trẻ trong độ tuổi vị thành niên có hành vi lệch chuẩn, nhưng phần lớn đó là những nghiên cứu với trẻ trong độ tuổi vị thành niên có hành vi lệch chuẩn ở mức độ cao hơn rất nhiều, đó là những hành động vi phạm pháp luật dẫn khiến trẻ được đưa vào những trung tâm giáo dục tạm thời, hay người ta nghiên cứu hệ quả của những hành vi lệch chuẩn khiến trẻ gặp phải những bệnh lý như trầm cảm, tự kỉ Đó là những nghiên cứu “Trẻ vi phạm pháp luật trên địa bàn tỉnh Kon Tum, thực trạng và giải pháp nâng cao hiệu quả công tác phòng ngừa,

đấu tranh”; Nghiên cứu và phòng ngừa tội phạm của những người chưa thành

niên ở Việt Nam, tác giả Đào Trí Úc đã đánh giá tình hình tội phạm ở tuổi

VTN của Việt Nam, làm rõ cơ cấu về lứa tuổi, về giới và về địa lý tội phạm… Phân tích các nguyên nhân và điều kiện của tội phạm, nhân thân những người phạm tội và mối liên hệ giữa các yếu tố môi trường với quá trình hình thành nhân cách và hành vi, các biện pháp tổ chức phòng ngừa tội phạm, Năm 1994, Viện khoa học hình sự nay thuộc Bộ Nội Vụ (nay là Bộ Công an) công bố đề

tài Về luận cứ khoa học - thực tiễn cho việc phòng ngừa tội phạm trong thanh

thiếu niên ở nước ta và Tổng cục cảnh sát nhân dân (thuộc Bộ Nội vụ nay là

Bộ Công an) đã công bố đề tài KX.04.14 Tội phạm ở Việt Nam - thực trạng -

nguyên nhân và giải pháp Bằng phương pháp phân tích tài liệu thống kê, đề

tài đã mô tả phân tích thực trạng tội phạm, phân tích nguyên nhân làm nảy sinh các loại tội phạm trong đó có tội phạm vị thành niên và đề xuất một số biện pháp trong đấu tranh phòng chống tội phạm trong giai đoạn mới

Ở một hướng tiếp cận khác, dưới góc độ tiếp cận xã hội học, trong những năm qua đã có một số tác giả và công trình nghiên cứu về tội phạm đã được công bố, như: Năm 2002, trong luận án tiến sĩ xã hội học với đề tài:

Nguồn gốc xã hội của tình trạng vi phạm pháp luật của người chưa thành niên hiện nay ở Việt Nam, tác giả Hồ Diệu Thúy đã đi sâu vào nghiên cứu

những ảnh hưởng của xã hội tới những người chưa thành niên, nghiên cứu những hành vi phạm tội của họ dưới góc độ xã hội học

Tất cả các nghiên cứu trên đã làm sáng tỏ nguyên nhân, và tìm ra giải pháp đối với tội phạm vị thành niên Tuy nhiên những nghiên cứu trên đều ở tầm vĩ mô, tiếp cận theo hướng nghiên cứu xã hội học hay tội phạm học nên chưa phát huy được khả năng tự nhận diện vấn đề của chính bản thân trẻ có hành vi lệch chuẩn Vì vậy đề tài nghiên cứu này theo hướng tiếp cận CTXH

sẽ có những đóng góp mới cả về cơ sở lý luận lẫn thực tiễn, đi sâu nghiên cứu

ở tầm vi mô với vấn đề trẻ trong độ tuổi vị thành niên có những hành vi lệch chuẩn, và giúp các em tự nhận diện vấn đề của mình một cách tốt nhất với sự trợ giúp tâm lý của NVCTXH

1.2 Các lý thuyết làm cơ sở lý luận

1.2.1 Lý thuyết về cách tiếp cận hành vi

Hướng tiếp cận này nhằm vào việc thay đổi những hành vi có vấn đề thông qua việc tiếp thu những kinh nghiệm mới, loại bỏ những hành vi không thích hợp của thân chủ, giúp họ học được những khuôn mẫu hành vi có hiệu quả hơn

Các kỹ thuật sử dụng trong cách tiếp cận này như phương pháp thư giãn, giải mẫn cảm có hệ thống, kỹ thuật củng cố, làm mẫu, kỹ thuật quản lý bản thân, huấn luyện nâng cao khả năng tự tin - quyết đoán

Vận dụng lý thuyết để góp phần cùng với các lý thuyết khác giải quyết vấn đề của thân chủ, bên cạnh đó kết hợp loại bỏ những khía cạnh tiêu cực của lý thuyết để cho lý thuyết ngày càng hoàn thiện hơn

1.2.2 Lý thuyết nhu cầu của Abraham Maslow

Lý thuyết của Abraham Maslow được xếp vào lý thuyết thuộc trường phái nhân văn hiện sinh Ông cho rằng con người cần được đáp ứng các nhu cầu thể chất, an toàn, nhu cầu tình cảm xã hội, nhu cầu được tôn trọng và nhu cầu được hoàn thiện

Cách tiếp cận này luôn có xu hướng thỏa mãn trước tiên những nhu cầu

cơ bản ở bậc thang đầu tiên rồi mới tới những bậc thang tiếp theo

Nhu cầu về thể chất sinh lý (Basic needs): Đó là những nhu cầu về đồ

ăn, nước uống, không khí, tình dục…đây là những nhu cầu đầu tiên, cơ bản nhất trong số 5 nhu cầu của con người

Nhu cầu được an toàn (Safety needs): Mỗi con người trong cuộc sống

cần có một môI trường sống an toàn để tồn tại và phát triển Con người cần nhà để tránh mưa tránh nắng, cần bệnh viện, trạm y tế để khám chữa bệnh, cần được đảm bảo về an ninh để tính mạng không bị đe dọa, cần môi trường sinh hoạt, vận động an toàn để không bị thương tích

Nhu cầu tình cảm xã hội (social needs/ love/ belonging needs): Là

nhu cầu được thuộc về nhóm xã hội của con người, sự mong muốn được quan tâm của các thành viên trong nhóm Con người cần có gia đình để được học tập, vui chơi và yêu thương chăm sóc, được tham gia vào các nhóm xã hội khác nhau để con người tìm thấy vai trò, trách nhiệm của mình đối với nhóm, cảm thấy được thừa nhận, được khẳng định mình…

Nhu cầu được tôn trọng (Esteem needs): Đây là một nhu cầu quan

trọng của con người, con người cần được bình đẳng, được lắng nghe, không

bị coi thường dù cá nhân đó là người già, trẻ nhỏ hay trẻ khuyết tật…

Nhu cầu được hoàn thiện (needs to be complete): Là nhu cầu được

đến trường để học tập, nghiên cứu, lao động và sáng tạo Các nhu cầu thuộc nhóm nhu cầu này là: lý tưởng, tính thực tế, nhu cầu về sự độc lập, tinh thần đồng đội…

Vận dụng lý thuyết của Abraham Maslow vào thực tế để nhằm phân tích, nhận xét, đánh giá những nhu cầu của trẻ có hành vi lệch chuẩn Từ đó xem xét trẻ có hành vi lệch chuẩn đã được đáp ứng đầy đủ các nhu cầu chưa, sau đó cùng đối tượng đưa ra những giải pháp hỗ trợ nhằm củng cố, cung cấp cho trẻ những nhu cầu cơ bản cần phải có để trẻ có thể phát triển được bình thường, bởi như chúng ta đã biết thì mỗi hành động lệch chuẩn của trẻ đều xuất phát từ những nhu cầu mà đứa trẻ chưa tìm thấy trong cuộc sống của chúng

Bậc thang nhu cầu của trẻ ở tuổi vị thành niên chiếu theo nhu cầu của Maslow:

1.2.3 Lý thuyết về các giai đoạn phát triển của Erickson

Erikson là nhà tâm lý học phân tâm, ông đánh giá rất cao tác nhân xã hội trong sự phát triển tâm lý con người Ông chia đời người thành 8 giai đoạn, mỗi giai đoạn lại được đặc trưng bởi một dạng khủng hoảng tâm lý xã hội xuất phát từ xung đột giữa nhu cầu cá nhân và yêu cầu xã hội Nếu khủng hoảng được giải quyết thì nó sẽ là tiền đề cho sự phát triển tâm lý cá nhân, cho sự chuyển hóa lên một trình độ phát triển trong giai đoạn tiếp theo, nếu không được giải quyết tốt thì sự thất bại sẽ gây nên sự rối loạn trong những giai đoạn về sau của con người

8 giai đoạn phát triển của con người đó là:

Giai đoạn 1: Tin tưởng và không tin tưởng (0 tuổi đến 1,5 tuổi)

Nhu cầu được hoàn

thiện Nhu cầu được tôn trọng Nhu cầu tình cảm xã hội Nhu cầu an toàn Nhu cầu thể chất sinh lý

Giai đoạn 2: Tự chủ - nghi ngờ (1,5 đến 3 tuổi) Giai đoạn 3: Khả năng khởi sự công việc - mặc cảm (3 đến 6 tuổi) Giai đoạn 4: Siêng năng - kém cỏi (6- 12tuổi)

Giai đoạn 5: Thể hiện bản thân - sự lẫn lộn về vai trò (tuổi vị thành niên) Khi này cơ thể đã phát triển nhanh, cân đối và đây là thời kỳ quá độ từ trẻ

em chuyển sang người lớn Quan hệ xã hội của trẻ hầu hết là hướng tới quan hệ bạn bè cùng lứa tuổi và được chúng coi trọng hơn cả so với quan hệ trong gia đình, những mâu thuẫn của trẻ với cha mẹ và các thành viên trong gia đình khi này thể hiện rõ nét hơn bao giờ hết Trong ứng xử với trẻ ở giai đoạn này cần cảm thông với những cư xử đôi khi mang tính trẻ con của trẻ, đồng thời tạo điều kiện để trẻ cảm nhận sự tôn trọng Trẻ cần có những hướng dẫn để phát triển khả năng suy luận và xử lý những khó khăn một cách đúng đắn Trong giai đoạn này khi không vượt qua được những mâu thuẫn chúng sẽ luôn có cảm giác lo âu, rụt

rè, thu mình và lúng túng trong các quyết định của mình

Giai đoạn 6: Gắn bó - cô lập (giai đoạn mới trưởng thành) Đây là lứa tuổi của thanh niên mới bước vào giai đoạn trưởng thành Đây là lứa tuổi của yêu thương và lao động Trong giai đoạn này trẻ có khả năng độc lập, tự chủ, ý chí nghị lực, tinh thần trách nhiệm của cá nhân rất cao Tình yêu thương ở giai đoạn trước là cơ sở quan trọng cho sự phát triển nhân cách của cá nhân ở các giai đoạn tiếp theo, đặc biệt là giai đoạn này Nếu không có sự yêu thương con người sẽ có xu hướng cô lập, vị kỷ, tự say mê với chính mình

Giai đoạn 7: Sáng tạo - ngừng trệ (Trung niên) Giai đoạn 8: Hoàn thành - thất vọng (Cao tuổi) Vận dụng lý thuyết này vào thực tế để hiểu được những đặc điểm tâm

lý cũng như nhu cầu của con người trong từng giai đoạn, từ đó hỗ trợ thân chủa mình vượt qua những khủng hoảng mang tính quy luật và để thân chủ có thể thích nghi tốt hơn trong quá trình phát triển Thân chủ đang ở trong giai

đoạn tuổi vị thành niên, có rất nhiều xáo trộn trong tâm lý vì vậy khi áp dụng

lý thuyết sẽ hiểu được tâm lý trẻ trong giai đoạn này là gì, từ đó có cách tiếp cận và giải pháp phù hợp

1.2.4 Lý thuyết dựa trên cách tiếp cận Gestalt

Các nhà tâm lý học Gestalt còn gọi là tâm lý học tổng thể và đại diện là Fritz perls (1969) Các kỹ thuật được sử dụng trong cách tiếp cận Gestalt:

Kỹ thuật nâng cao sự nhận thức: kỹ thuật này sẽ giúp cho thân chủ

dũng cảm nhìn vào thực tiễn, những gì họ đang nghĩ, hành động và đang cảm nhận Bởi chính những suy nghĩ cảm nhận đó đã ảnh hưởng đến những hành

vi của thân chủ, khi họ nhận biết được chính mình thì mới có hành động để thay đổi bản thân

Kỹ thuật mệnh đề tôi: Người ta cho rằng những cơ chế tự vệ của thân

chủ là việc phóng chiếu vấn đề lên người khác, do vậy cần khuyến khích thân chủ sử dụng mệnh đề “tôi”, để tăng cường sự tự nhận thức về bản thân của thân chủ, hãy tự nhận trách nhiệm về bản thân, hãy nói lên cảm xúc, suy nghĩ của mình nhưng lại chuyển tải qua người khác

Kỹ thuật “chiếc ghế trống”: Yêu cầu thân chủ tưởng tượng đến một

người nào đó, rồi nói với người mà thân chủ tưởng tượng những điều họ muốn nói với người đó, những cảm xúc bị dồn nén, điều này sẽ giúp cho thân chủ nhận thức được họ đang nghĩ gì và cảm nhận như thế nào về người hoặc vấn đề mà họ thấy có liên quan

Kỹ thuật chuyển các câu hỏi thành câu khẳng định: Khi chuyển các

câu hỏi thành câu khẳng định khiến vấn đề trở nên rõ ràng hơn, trực diện hơn với vấn đề mà thân chủ đang gặp phải, giúp họ đối mặt với cảm xúc và hành

vi tiêu cực đang tồn tại trong họ

Lý thuyết này vận dụng để giúp thân chủ tự giải quyết vấn đề của họ một cách tốt hơn khi NVCTXH giúp TC vận dụng những kỹ thuật trong lý thuyết vào thực tế cuộc sống, khi thân chủ có những nhận thức đúng đắn về

bản thân và thực tiễn thì TC sẽ có trách nhiệm hơn với những gì TC nói, TC nghĩ, cảm nhận và hành động

1.2.5 Thuyết xã hội hóa

Xã hội hóa là quá trình mà qua đó các cá nhân nội hóa những quy tắc, chuẩn mực và giá trị của một xã hội Xã hội hóa trước hết được hiểu như là một quá trình theo đó đứa trẻ lớn lên trong xã hội Nhưng theo một nghĩa rộng hơn, xã hội hóa chính là khả năng hội nhập của các cá nhân vào một cộng đồng xã hội

Lý thuyết xã hội hóa được dùng làm cơ sở đề nhìn nhận và lý giải vấn đề Có nhiều cách hiểu khác nhau về xã hội hóa Căn cứ vào tính chủ động của cá nhân trong quá trình xã hội hóa, chúng ta có thể tạm chia thành hai loại:

- Loại 1: ít đề cập đến tính chủ động của cá nhân trong quá trình thu nhận kinh nghiệm xã hội Các cá nhân bị khuôn sẵn vào các chuẩn mực (Một đại diện cho cách hiểu này là Neil Smelser)

- Loại 2: khẳng định tính tích cực, sáng tạo của cá nhân trong quá trình

xã hội hóa Cá nhân không chỉ tiếp thu những kinh nghiệm xã hội mà còn tham gia vào quá trình tạo ra các kinh nghiệm xã hội

Như vậy, cá nhân trong quá trình xã hội hóa không đơn thuần thu nhận kinh nghiệm xã hội, mà còn chuyển hóa nó thành những giá trị, tâm thế, xu hướng của cá nhân để tham gia tái tạo, “tái sản xuất” chúng trong xã hội Mặt thứ nhất của quá trình xã hội hóa là sự thu nhận kinh nghiệm xã hội thể hiện sự tác động của con người tới môi trường Mặt thứ hai của quá trình này thể hiện sự tác động của con người trở lại môi trường thông qua hoạt động của mình

Áp dụng vào đề tài: Lý thuyết giúp lý giải được phần nào nguyên nhân dẫn đến những hành vi lệch chuẩn của trẻ; hành vi của trẻ được hình thành trên cơ sở tiếp thu các kinh nghiệm, giá trị, chuẩn mực của môi trường mà trẻ

đang sống Đồng thời nó cũng có khả năng tác động trở lại làm biến đổi những giá trị, chuẩn mực đó Trẻ chịu tác động của các môi trường xã hội hóa gia đình, nhà trường, nhóm bạn bè và các phương tiện truyền thông

1.3 Các khái niệm công cụ

1.3.2 Khái niệm lệch chuẩn

Theo Robert K Merton, một tác giả của lý thuyết cấu trúc chức năng thì lệch chuẩn là sự không phù hợp, sự “lệch pha” giữa mục tiêu văn hóa và phương tiện được thiết chế hóa Do xác định sai mục tiêu văn hóa hoặc lựa chọn sai phương tiện mà hành động bị coi là lệch chuẩn, là sai lệch thậm chí

là tội phạm

Còn theo Dukheim, lệch chuẩn là sự thiếu vắng các chuẩn mực, thiếu

sự điều tiết, thiếu sự quản lý, kiểm soát xã hội Merton cho rằng sự thiếu vắng hay rối loạn chuẩn mực theo cách hiểu của Dukheim chỉ là một nhân tố

có thể gây ra hành vi bất thường, hành vi sai lệch so với chuẩn mực

Trong phạm vi nghiên cứu định nghĩa lệch chuẩn được hiểu theo cách định nghĩa của Dukheim

1.3.3 Khái niệm hành vi lệch chuẩn

Hành vi lệch chuẩn là những hành vi, lối ứng xử của cá nhân hay tập thể vi phạm các chuẩn mực giá trị chung (đã được thể chế hóa thành những văn bản, những quy định, luật lệ được xã hội thừa nhận)

1.3.4 Khái niệm chuẩn mực xã hội

Chuẩn mực xã hội là hệ thống các quy tắc, yêu cầu, đòi hỏi của xã hội đối với mỗi cá nhân hay nhóm xã hội, trong đó xác định ít nhiều sự chính xác

về tính chất, mức độ, phạm vi, giới hạn của cái có thể, cái được phép, cái không được phép hay cái bắt buộc phải thự hiện trong hành vi xã hội của mỗi con người, nhằm củng cố, đảm bảo sự ổn định xã hội, giữ gìn trật tự kỷ

cương, an toàn xã hội (170, giáo trình XHH Pháp luật, NXB Tư pháp)

1.3.5 Khái niệm tuổi vị thành niên

Đây là một khái niệm chưa được thống nhất, mà sự quy định phụ thuộc vào mỗi nước, mỗi nền văn hóa, mỗi lĩnh vực khác nhau:

Theo tổ chức y tế thế giới WHO: Tuổi vị thành niên là lứa tuổi từ 10 đến 19 tuổi

Theo liên minh Châu Âu và quỹ dân số Liên Hợp Quốc lấy độ tuổi từ

15 đến 24 là tuổi vị thành niên

Ở Việt Nam tuổi vị thành niên là lứa tuổi từ 10 đến 18 tuổi Thanh niên

là từ 16 đến 24 tuổi Về mặt pháp luật, vị thành niên là dưới 18 tuổi

Hội KHHGĐVN xác định tuổi vị thành niên - thanh niên là từ 10 đến

24 tuổi Vị thành niên từ 10 đến 19 tuổi và chia làm hai giai đoạn chính: + Giai đoạn 1: từ 10 đến 14 tuổi

+ Giai đoạn 2: Từ 15 đến 19 tuổi

Trong đề tài nghiên cứu sử dụng khái niệm tuổi vị thành niên là từ 10 đến 18 tuổi

1.3.6 Khái niệm trị liệu tâm lý

Theo từ điển Bách khoa y học Anh - Việt xuất bản năm 2005 (Chủ biên

GS Ngô Gia Hy -Nhà xuất bản Y học, Tp.HCM) có định nghĩa tâm lý trị liệu (còn gọi là tâm lý liệu pháp) như sau: “Điều trị các vấn đề tâm lý, cảm xúc bằng các phương pháp tâm lý Trong tâm lý liệu pháp bệnh nhân trò chuyện với nhà trị liệu về các triệu chứng và các vấn đề mà họ mắc phải và thiết lập

mối quan hệ giữa bệnh nhân và nhà trị liệu Mục đích của quá trình này là giúp bệnh nhân tìm hiểu chính họ, tạo nên một cái nhìn mới về các mối quan

hệ trong quá khứ và hiện tại, thay đổi hành vi đã định hình của người bệnh” (Sách đã dẫn -Tr 784)

Như vậy có thể hiểu tâm lý trị liệu (psychotherapy) là một hệ thống các kỹ thuật được thực hiện nhằm cải thiện sức khỏe tinh thần, cải thiện các vấn đề cảm xúc và hành vi của các cá nhân - những người được gọi là “thân chủ” Những vấn đề này thường khiến cho con người cảm thấy khó khăn trong việc tự quản lý cuộc sống và đạt đến các mục đích mong muốn của mình Tâm lý trị liệu nhắm đến giải quyết các vấn đề này, thông qua một số những phương pháp và kỹ thuật khác nhau, và chúng được thực hiện bởi những người gọi là “nhà trị liệu” (những chuyên viên được đào tạo về tâm lý trị liệu, họ có thể ở các chuyên ngành khác nhau như: nhà tâm lý, bác sỹ tâm thần, nhà phân tâm, nhân viên xã hội, điều dưỡng viên tâm thần hoặc các chuyên viên đang hoạt động trong lĩnh vực chăm sóc sức khỏe tinh thần.)

Phương pháp kỹ thuật của tâm lý trị liệu chủ yếu bằng phương pháp

sử dụng lời nói hoặc các công cụ giao tiếp khác giữa nhà trị liệu và thân chủ

để giúp thân chủ hướng tới một trạng thái, chiều hướng trưởng thành hơn, chín chắn hơn và tự giúp họ giải quyết những vấn đề của chính họ trong cuộc sống

1.3.7 Khái niệm nhân viên CTXH

Nhân viên công tác xã hội là người được đào tạo một cách chuyên nghiệp về công tác xã hội và có bằng cấp chuyên môn Là những cán bộ, chuyên gia có khả năng phân tích các vấn đề xã hội, biết tổ chức vận động, giáo dục, biết cách thức hành động nhằm mục đích tối ưu hóa sự thực hiện vai trò chủ thể của con người trong mọi lĩnh vực của cuộc sống xã hội, góp phần tích cực vào quá trình cải thiện, tăng cường chất lượng sống của cá nhân, nhóm và cộng đồng xã hội

Cán bộ công tác xã hội chuyên nghiệp không chỉ biết hướng vào nhóm

cư dân yếu thế nhằm hỗ trợ, bảo vệ nhằm tăng cường năng lực tự chủ của họ

mà còn xây dung những chương trình, giải pháp khoa học nhằm bảo vệ xã hội với toàn thể dân cư Do tính chất đặc thù của ngành nghề nên đòi hỏi người cán bộ xã hội phải biết kết hợp chặt chẽ lý thuyết với thực tiễn, thành thạo các

kỹ năng chuyên môn

1.4 Một số đặc điểm về hành vi lệch chuẩn và tâm sinh lý tuổi vị thành niên

1.4.1 Một số đặc điểm về hành vi lệch chuẩn

Hành vi lệch chuẩn có một số dạng chính là: phạm trọng tội và những trường hợp có hành vi vô đạo đức nhưng chưa đến mức quy thành tội hình sự, tuy vậy vẫn gây nên một sự nguy hiểm nhất định cho xã hội

Trọng tội và hành vi lệch chuẩn có liên quan đến nhau ở chỗ là nó là một biến tướng nào đấy của hành vi lệch chuẩn, như là đang say rượu, hút chích ma túy, trác táng trong quan hệ tình dục… xảy ra trước khi thực hiện hành động trọng tội

Hành vi lệch chuẩn được chia ra thành hai nhóm:

Nhóm thứ nhất: những hành vi lệch chuẩn do những lý do về sức khỏe

tâm thần Là người có bệnh tâm thần thể hiện rõ hay là còn đang tiềm ẩn Nhóm này gồm những người bị suy nhược, bị tâm thần phân lập, chứng động kinh hoặc các bệnh tâm thần khác… nhưng vẫn trong giới hạn tiêu chuẩn dẫn đến những hành vi lệch chuẩn Các nguyên nhân của rối loạn tâm thần có thể

do những thay đổi ở tuổi dậy thì, tuổi trưởng thành, do sự trầm uất, hoang tưởng…

Nhóm thứ hai: hành vi sai lệch so với những tiêu chuẩn luân lý đạo

đức của cộng đồng và các biểu hiện ở các hành thức bệnh học xã hội khác nhau như say rượu, hút chích, bán dâm…loại hành vi này sẽ bị xử phạt hành chính hoặc hình sự tùy mức độ

1.4.2 Một số đặc điểm về tâm sinh lý của tuổi vị thành niên

Tuổi vị thành niên được định nghĩa là giai đoạn chuyển tiếp của sự tăng trưởng và phát triển từ cuối tuổi trẻ em đến bắt đầu tuổi trưởng thành, giai đoạn này trẻ có nhiều thay đổi quan trọng về mặt thể chất, cảm xúc và xã hội Những thay đổi liên quan và ảnh hưởng lẫn nhau

Sự phát triển về thể chất - sinh lý: Tuổi vị thành niên có sự phát triển

và biến đổi mạnh mẽ về thể chất, đây là thời kỳ mà có thể có sự tăng trưởng vượt trội nhất so với các giai đoạn khác Con gái đạt tới tuổi chín muồi về giới tính, sớm hơn con trai 2 năm Tuổi dậy thì trung bình của bé gái là 11- 14 tuổi, bé trai là 13- 16 tuổi Mỗi cá nhân có một thời gian biểu riêng song trình

tự chín muồi về giới tính thì như nhau Tất cả cơ, xương, khớp đều có một giai đoạn phát triển rất nhanh khiến chúng dễ bị căng và đau Trong sự tăng trưởng của hệ tim mạch, quả tim có thể quá nhỏ không thể chống đỡ được nổi

sự căng thẳng nên trẻ ở tuổi vị thành niên cần được bảo về để tránh khỏi sự kiệt sức Người trong độ tuổi vị thành niên cơ thể dường như lớn lên từng ngày về chều cao, cân nặng, cùng với đó các bộ phận trên cơ thể không lớn lên với cùng một tốc độ nên dáng vẻ có phần ngượng ngịu không cân đối Sự lúng túng đó có thể liên quan đến sự biến đổi nhiều hơn là liên quan sự thiếu khả năng của hệ thần kinh và các cơ

Trong độ tuổi vị thành niên trẻ có một tư duy hoàn toàn mới mẻ, tất cả các quá trình tư duy đều được tổ chức lại theo tầm cao hơn, tư duy của người trưởng thành Tư duy theo lối trừu tượng, luôn ấp ủ các quan niệm và lý tưởng, thay vì mô tả các hệ thống lý thuyết đã có sẵn ở tuổi vị thành niên lại bắt đầu xây dựng cho mình hệ thống lý thuyết riêng Sự thay đổi trong tư duy của trẻ trong giai đoạn này khiến rất nhiều cha mẹ phiền lòng

Sự phát triển về cảm xúc: Tuổi vị thành niên là một trong những giai

đoạn thích nghi khó khăn nhất trong cuộc sống Đứa trẻ học để sống được một cách thoải mái trong thế giới của người lớn và đã có được cuộc sống khá tốt

cho đến khi đột ngột đến tuổi vị thành niên, để phải chờ đợi có những thay đổi

to lớn về tất cả các phương diện của cuộc sống Trẻ trong tuổi vị thành niên phải hình thành được ý thức về tính đồng nhất của mình Các câu hỏi được đặt ra: Tôi là ai? Tôi có thể làm được gì? Và ở đâu thì có những quan hệ thích hợp với người khác?

Tuổi vị thành niên chịu ảnh hưởng bởi những cảm nghĩ và những quan

hệ của cha mẹ với nhau, với con cái và với những người khác Cha mẹ là những kiểu mẫu cho vị thành niên về người đàn ông và người đàn bà, người chồng và người vợ, người cha và người mẹ… nên ở tuổi vị thành niên trẻ có

xu hướng giống cha mẹ mình nhiều hơn Tuổi vị thành niên học được cách ứng xử mà họ thấy cha mẹ mình bộc lộ trong cuộc sống thường ngày Và đặc biệt trong giai đoạn này trẻ rất dễ nhạy cảm và sự phê phán không trung thực nên chúng tin vào việc làm chứ không tin vào lời nói, lứa tuổi này cũng rất nhạy cảm với tình cảm của cha mẹ mình đối với họ và giữa cha mẹ với nhau

Do những cảm xúc mãnh liệt của lứa tuổi nên đôi khi chỉ một lời chi trích bóng gió đôi khi cũng gay ra những tác hại lớn Điều quan trọng hơn hết là ở giai đoạn này trẻ nên được hướng dẫn với tình yêu thương và tính tế nhị

Sự phát triển về mặt xã hội: Cha mẹ, thầy cô giáo, bạn bè cùng trang

lứa, những người ngoài xã hội mà trẻ gặp, nghe nói, tiếp xúc tất cả đều ảnh hưởng to lớn đến tuổi vị thành niên Ngoài cha mẹ thì thầy cô có cơ hội tốt nhất gây ảnh hưởng, mức độ ảnh hưởng ít hay nhiều là do trẻ tự thừa nhận Sự đồng nhất với bạn bè cùng nhóm được thể hiện thông qua cách ăn mặc, nói năng cử chỉ, diện mạo và cách ứng xử

Ở lứa tuổi này những quan hệ khác giới bắt đầu nảy sinh và phát triển mạnh

mẽ Nó kích thích sự phát triển về ý thức về tính đồng nhất của trẻ trong độ tuổi này, các hoạt động nhóm, hẹn hò nhóm, hẹn hò từng cặp nam nữ được xem như là một quan hệ xã hội mới hình thành đối với tuổi vị thành niên

Một phần quan trọng của sự lớn lên về mặt xã hội trong tuổi vị thành niên là phát triển khả năng tự quản (Self - direction) và một ý thức trách nhiệm Sự gia tăng năng lực tự quản bao gồm khả năng đánh giá và hành động đạo đức Trẻ trong tuổi vị thành niên hình thành ý thức đạo đức về sự công bằng từ các kinh nghiệm và mình gặt hái được Một phương tiện quan trọng trong khả năng thích nghi của trẻ là quan niệm về bản thân như một con người có đạo đức ứng xử, có trách nhiệm và có thể chấp nhận được cái nhìn của mình và của người khác, có khả năng kiềm chế mình và kiểm soát môi trường xung quanh

1.5 Tồng quan tình hình trẻ có hành vi lệch chuẩn và vi phạm pháp luật trên phạm vi cả nước

1.5.1 Thực trạng trẻ có hành vi lệch chuẩn và vi phạm pháp luật trên phạm

vi cả nước

Trong những năm gần đây tình hình thanh niên có hành vi lệch chuẩn

và vi phạm pháp luật trên phạm vi cả nước có tính chất ngày càng nghiêm trọng và diễn biến hết sức phức tạp

Theo thống kê của cục cảnh sát điều tra tội phạm về trật tự xã hội (Bộ công an) năm 2006, đối tượng phạm tội ở tuổi dưới 14 có 7000 vụ, chiếm 70% tội phạm vi phạm pháp luật trong độ tuổi vị thành niên Cũng theo thống

kê của cơ quan này trong giai đoạn (2000 - 2006): trẻ trong độ tuổi vị thành niên vi phạm pháp luật có 74.389 vụ với 95.103 em Đến năm 2007 cả nước

có 10.364 vụ do người chưa thành niên thực hiện, số vụ vi phạm do người trong độ tuổi vị thành niên gây ra giảm đi 1% so với năm 2006 về mức độ tội phạm nghiêm trọng Các vụ án diễn ra không chỉ ở thành phố, thị xã mà còn ở các bản làng, vùng sâu vùng xa

Theo thống kê của cục cảnh sát quản lý hành chính về tệ nạn xã hội -Bộ công an: 7 tháng đầu năm 2007 có 33.284 thanh niên, học sinh có nguy cơ vi phạm pháp luật

Theo thống kê của công an các địa phương năm 2007 và những tháng đầu năm 2008: đã khởi tố 8.531 vụ với 11.732 đối tượng, ở các tội giết người, cướp giật, vận chuyển ma túy… Xử lý hành chính 35.463 vụ với 48.187 đối tượng, đưa trẻ về gia đình tự giáo dục 5.616 đối tượng, áp dụng các biện pháp khác 11.677 đối tượng

Hầu hết trẻ vi phạm pháp luật ở lứa tuổi từ 16 - 18T Thường vi phạm các tội như: giết người, sử dụng và buôn bán ma túy, chiếm đoạt tài sản công dân ngày càng nhiều

Đối với trẻ có hành vi lệch chuẩn ở mức độ không nghiêm trọng và thường mới là trong giai đoạn lệch hướng trong hành vi như: ham chơi, hay

bỏ học, nghiện game online, ăn cắp tiền của người thân trong gia đình, dễ có hành vi tự phát bỏ nhà đi, nói dối… cũng có một số những thống kê sau đây Theo thống kê của Viện nghiên cứu giáo dục và phát triển Việt Nam năm

2008 cho thấy tỷ lệ nói dối của học sinh ở các cấp học là:

64%

20%

Biểu đồ thể hiện tỷ lệ nói dối của HS ở các cấp

Số liệu thống kê của Bộ Giáo dục và Đào tạo, trong năm qua có 20.000 đối tượng thanh thiếu niên bỏ học đi lang thang và có nguy cơ dẫn đến có những hành vi sai lệch và vi phạm pháp luật

Theo giải trình của Bộ trưởng Bộ Công an Lê Hồng Anh trước Quốc hội năm 2009 cho thấy một sự thât: 9,48% tội phạm nằm trong độ tuổi vị thành niên

Như vậy chúng ta có thể thấy tình hình trẻ trong độ tuổi vị thành niên vi phạm pháp luật và có những hành vi lệch chuẩn đang xảy ra ngày càng nhiều

và phức tạp và ngày càng được trẻ hóa Điều đó làm cho tình hình an ninh trật

tự xã hội ngày càng phức tạp, các giá trị văn hóa trong gia đình ngày càng bị mai một, tương lai của các thế hệ trẻ đang trong vấn đề báo động về sự xuống cấp của đạo đức, trước tình hình ngày càng phức tạp trong hành vi của trẻ trong độ tuổi vị thành niên chúng ta cần có những giải pháp quan tâm và quyết liệt hơn nữa để bảo vệ những mầm non tương lai của đất nước

1.5.2 Nguyên nhân dẫn trẻ đến những hành vi lệch chuẩn và vi phạm pháp luật trên phạm vi cả nước

Ảnh hưởng và chịu tác động từ môi trường xã hội: Công tác phòng ngừa vi phạm pháp luật chưa được chú trọng Việc quản lý của các ban ngành chức năng đối với các hoạt động kinh doanh, giải trí ở các quán Bar, vũ trường, nhà hàng, khách sạn…thiếu chặt chẽ, điều này đã tạo cho các cơ sở này trở thành nơi tụ tập, sinh hoạt của một số thanh thiếu niên có tiền, của những học sinh hư trốn học… Hơn thế nữa trẻ trong độ tuổi vị thành niên lại

là lứa tuổi có rất nhiều sự thay đổi về tâm sinh lý nên rất dễ bị bạn bè xấu tác động và rủ rê, bị ảnh hưởng từ các loại phim ảnh bạo lực, văn hóa phẩm đồi trụy… trên mạng internet và bên ngoài xã hội - môi trường mà các em thường xuyên tiếp xúc Chính sự phát triển nhanh chóng và hội nhập không ngừng vào nền kinh tế thị trường đã khiến cho tình hình trẻ có hành vi lệch

chuẩn và vi phạm pháp luật ngày một phổ biến và ảnh hưởng đến thế hệ trẻ ở tất cả các vùng, miền trong cả nước

Ảnh hưởng từ gia đình: Các bậc phụ huynh không chú ý tới sự phát triển tâm sinh lý của con cái, quá nuông chiều con cái hoặc quá nghiêm khắc với con cái trong giai đoạn tuổi vị thành niên này đều có những tác động ngược trở lại Hoặc một số em phải sống trong những gia đình có hoàn cảnh đặc biệt: cha mẹ bất hòa, kinh tế gia đinh khó khăn… tất cả khiến các em dễ

bị lợi dụng và bị lôi kéo vào con đường phạm tội

Theo luật sư Vũ Thu Hà, trưởng văn phòng luật sư Việt An (Đoàn luật

sư Hà Nội) phát biểu: Số trẻ vị thành niên vi phạm pháp luật chiếm 71% trẻ không được sự quan tâm của gia đình Trong đó: 8% trẻ có bố mẹ li hôn, 28% trẻ không được bố mẹ hoặc gia đình đáp ứng những nhu cầu cơ bản trong cuộc sống, 49% do trẻ ảnh hưởng từ cách cư xử của bố mẹ

Theo thống kê của Ủy ban dân số gia đình và trẻ em trong năm vừa qua: 38,8% vị thành niên vi phạm pháp luật xuất thân từ những gia đình có cha mẹ làm nghề buôn bán, trong đó số trẻ em được trực tiếp phỏng vấn có 52,4% là đang sống với cha mẹ, được cha mẹ nuôi dưỡng Số còn lại là đang sống trong hoàn cảnh gia đình không bình thường, 12% số trẻ chỉ sống với

mẹ, 4% chỉ sống với bố, 3,1% sống với mẹ kế, 9,03% sống với người khác Trong số trẻ vị thành niên vi phạm pháp luật có tới 17% là những trẻ lang thang vô cư, 71,37% số trẻ thành niên vi phạm pháp luật trả lời không nhận được sự quan tâm, chăm sóc đầy đủ của cha mẹ và gia đình

- Ảnh hưởng từ trường học: Bạn bè xấu trong trường học rất nhiều, trẻ trong độ tuổi này mà thiếu sự quan tâm nhắc nhở của bố mẹ, thiếu lập trường

và quan điểm không rõ ràng là rất dễ sa ngã vào nhóm bạn bè xấu, ăn chơi trác táng Hơn nữa những áp lực mà các thầy cô giáo tạo ra cho học sinh của mình cũng dễ làm chúng có những suy nghĩ tiêu cực, chán chường, bỏ bê việc học hành

Hiện nay việc chạy theo thành tích trong các lớp học là khá phổ biến, nhiều thầy cô giáo đã “ném” cho học sinh của mình những lời xúc phạm, học sinh có tâm lý xấu hổ trước bạn bè, cảm giác bị lăng nhục khiến các em không muốn tiếp tục đến lớp hay là muốn trả thù thầy cô giáo của mình bằng

vũ lực…(Theo thống kê của bộ giáo dục đào tạo năm 2008 trong cả nước số giáo viên vi phạm đạo đức nghề nghiệp là 46 và 9 giáo viên đã bị buộc phải thôi dạy.)

Còn có rất nhiều nguyên nhân ảnh hưởng từ trường học khiến các

em học sinh trong độ tuổi vị thành niên có những hành vi tiêu cực dẫn đến lệch chuẩn nhưng những nguyên nhân nêu trên là những nguyên nhân cơ bản nhất

1.6 Quan điểm của Đảng và nhà nước về việc chăm sóc và bảo vệ trẻ trong độ tuổi vị thành niên, quyền của trẻ em trong lĩnh vực hình sự

Trên thế giới đã có rất nhiều các văn bản pháp luật liên quan đến trẻ em như: Công ước của Liên Hợp quốc (LHQ) về quyền trẻ em được thông qua ngày 20/11/1989 và có hiệu lực từ ngày 02/09/1990 và đã được Việt Nam phê chuẩn vào ngày 20/02/1990, trong đó quy định các nguyên tắc cơ bản trong công ước về quyên trẻ em, các quyền của trẻ em, trách nhiệm của các quốc gia trong vấn đề đảm bảo quyền trẻ em, công ước số 182 của tổ chức lao động quốc tế về cấm và hành động ngay lập tức để xóa bỏ các hình thức lao động trẻ em tồi tệ nhất, công ước Lahay về bảo vệ trẻ em và hợp tác trong vấn đề nuôi con, những quy tắc tối thiểu phổ biến của LHQ về việc áp dụng pháp luật đối với người chưa thành niên (quy tắc Bắc kinh, 1985)

Pháp luật Việt Nam: Trong hiến pháp năm 1992 đều thể hiện quan điểm trẻ em phải được bảo vệ, chăm sóc và giáo dục đầy đủ để trở thành những công dân có ích cho xã hội Những quan điểm đó được cụ thể hóa

trong văn bản pháp luật của nhà nước trên các lĩnh vực của đời sống xã hội nhằm bảo vệ quyền và lợi ích của trẻ em một cách thiết thực

Các văn bản luật như luật bảo vệ và chăm sóc trẻ em năm 2004 đã quy định rõ trẻ em có các quyền cơ bản như: Quyền được đối xử bình đẳng, quyền được chăm sóc và nuôi nấng trong gia đình, quyền được giám hộ, quyền được chăm sóc sức khỏe, quyền học tập, quyền có tài sản riêng, quyền thừa kế, quyền được nhận làm con nuôi, quyền tự do đi lại cư trú và nơi cư trú, quyền nghỉ ngơi và giải trí và tham gia các hoạt động văn hóa nghệ thuật, quyền được bảo vệ khỏi sự xâm hai từ bên ngoài, quyền bảo vệ danh dự nhân phẩm

và uy tín, quyền được chăm sóc giáo dục nuôi dưỡng sau khi cha mẹ li hôn, quyền được chăm sóc của trẻ có hoàn cảnh đặc biệt (đặc biệt đối với trẻ vi phạm pháp luật thì được gia đình, nhà trường và xã hội giáo dục, để giúp sửa chữa sai lầm, giáo dục ý thức tôn trọng pháp luật, tôn trọng các quy tắc của đời sống xã hội và sống có trách nhiệm với bản thân Việc tổ chức giáo dục trẻ em vi phạm pháp luật chủ yếu được thực hiện tại cộng đồng hoặc đưa vào trường giáo dưỡng Sau khi đã bị xử lý hành chính hoặc hình sự trở về gia đình, được ủy ban nhân dân tạo điều kiện để tiếp tục học văn hóa, học nghề và được hỗ trợ tìm việc làm.)

Trong lĩnh vực hình sự trẻ em cũng được quy định những quy định riêng như:

- Theo quy định của điều 12 bộ luật hình sự năm 1999 thì những người dưới 14 tuổi không phải chịu trách nhiệm hình sự, những người đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi chỉ phải chịu trách nhiệm hinh sự về những tội phạm rất nghiên trọng do cố ý hoặc tội phạm đặc biệt nghiêm trọng, những người từ 16 tuổi trở lên phải chịu trách nhiệm hình sự về mọi tội phạm mà mình thực hiện

- Về đường lối xử lý với những người chưa thành niên phạm tội: Mục đích của việc xử lý người chưa thành niên phạm tội là để giáo dục, giúp đỡ họ sửa chữa sai lầm và phát triển lành mạnh trở thành công dân có ích cho xã

hội Do vậy trong mọi giai đoạn điều tra, truy tố, xét xử hành vi phạm tội của người chưa thành niên phải xác định khả năng nhận thức của họ về tính chất nguy hiểm cho xã hội của hành vi, nguyên nhân và điều kiện gây ra tội phạm Pháp luật không xử phạt tù chung thân, tử hình với những người chưa thành niên phạm tội tương ứng, không áp dụng hình phạt tiền đối với người từ đủ 14 đến dưới 16 tuổi án đã tuyên với người dưới 16 tuổi không tính để xác định tái phạm, tái phạm nguy hiểm

Đối với tội ít nghiêm trọng hoặc tội nghiêm trọng nhưng gây hại không lớn và có nhiều tình tiết giảm nhẹ thì có thể được miễn trách nhiệm hình sự Việc truy cứu trách nhiệm hình sự và áp dụng hình phạt chỉ trong trường hợp cần thiết và phải căn cứ vào tính chất của hành vi phạm tội, đặc điểm thân nhân và yêu cầu của việc phòng ngừa tội phạm

Các biện pháp có tính giáo dục và phòng ngừa tại xã, phường, thị trấn thường kéo dài từ 1 đến 2 năm với người chưa thành niên phạm tội ít nghiêm trọng hoặc tội nghiêm trọng Người được giáo dục tại xã phường phải chấp hành đầy đủ các nghĩa vụ về học tập lao động và tuân theo pháp luật dưới sự giám sát của chính quyền địa phương

Người chưa thành niên đã chấp hành 1/2 thời hạn do Tòa án quyết định

và có nhiều tiến bộ thì theo đề nghị của tổ chức, cơ quan, nhà trường được giao trách nhiệm giám sát, giáo dục, tòa án có thể quyết định chấm dứt thời hạn giáo dục này

- Hình phạt áp dụng đối với người chưa thành niên bao gồm: cảnh cáo, phạt tiền, cải tạo không giam giữ và tù có thời hạn

Hình thức phạt tiền có thể áp dụng đối với người chưa thành niên phạm tội từ đủ 16 đến 18 tuổi Phạt tiền có thể là hình phạt chính nếu người đó có thu nhập hoặc có tài sản riêng, nhưng mức phạt tiền cũng không vượt quá 1/2 mức điều luật quy định

Hình thức cải tạo không giam giữ cũng được áp dụng với mức độ không vượt quá 1/2 mức điều luật quy định

Về hình thức phạt tù có thời hạn, người chưa thành niên chỉ bị phạt tù theo quy định như sau: Với người đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi khi phạm tội, nếu điều luật quy định hình phạt tù chung thân hoặc tử hình thì mức phạt cao nhất được áp dụng không quá 18 năm tù, nếu là tù có thời hạn thì mức phạt cao nhất được áp dụng không quá 3/4 mức phạt mà điều luật quy định Đối với người từ 14 đến dưới 16 tuổi thì các mức tương ứng là không quá 12 năm

tù và 1/2 mức phạt mà điều luật quy định Trường hợp người chưa thành niên phạm tội thì khi tổng hợp hình phạt chung không quá 18 năm nếu tội nặng nhất được thực hiện khi người đó ở độ tuổi từ 16 đến dưới 18 và không quá

12 năm nếu tội nặng nhất được thực hiện ở độ tuổi từ 14 đến dưới 16

Về việc giảm mức hình phạt đã tuyên và xóa án tích với người chưa thành niên: Đối với người chưa thành niên bị phạt cải tạo không giam giữ hoặc phạt tù, nếu có nhiều tiến bộ và đã chấp hàn được 1/4 thời hạn thì được tòa án xét giảm, mỗi lần có thể giảm tới 4 năm nhưng phải đảm bảo đã đảm bảo đã chấp hành 2/5 mức án đã tuyên Người chưa thành niên bị phạt cải tạo không giam giữ hoặc phạt tù, nếu lập công hoặc mắc bệnh hiểm nghèo thì được xét giảm ngay và có thể được miễn chấp hành hình phạt còn lại Người chưa thành niên bị phạt tiền nhưng lâm vào hoàn cảnh kinh tế đặc biệt khó khăn kéo dài do thiên tai, hỏa hoạn hoặc tai nạn hoặc ốm đau gây ra hoặc lập côg lớn thì theo đề nghị của Viện trưởng viện kiểm sát, tòa án có thể quyết định giảm hoặc miễn việc chấp hành phần tiền phạt còn lại Thời gian xóa án tích chỉ là 1/2 mức áp dụng đối với người đã thành niên, người chưa thành niên phạm tội nếu được áp dụng các biện pháp tư pháp thì không bị coi là có

án tích

Chương 2 THỰC TRẠNG TRẺ EM CÓ HÀNH VI CHUẨN TRÊN ĐỊA BÀN PHƯỜNG MỎ CHÈ - THỊ XÃ SÔNG CÔNG - TỈNH THÁI NGUYÊN

2.1 Tổng quan về vị trí địa lý Kinh tế - Văn hóa - Xã hội trên địa bàn phường Mỏ Chè - Thị xã Sông Công - Tỉnh Thái Nguyên

Thái Nguyên là tỉnh ở Đông Bắc Việt Nam, giáp với các tỉnh như Bắc Kạn, Vĩnh Phúc, Tuyên Quang, Lạng Sơn, Bắc Giang, và thủ đô Hà Nội Do

có vị trí hết sức thuận lợi nên Thái Nguyên trở thành trung tâm kinh tế - xã hội của cả khu vực Việt Bắc và cũng là nơi hội tụ các nền văn hóa của các dân tộc miền núi phía Bắc

Tỉnh Thái Nguyên có 1 thành phố, 1 thị xã và 7 huyện Thị xã Sông Công là thị xã duy nhất của cả tỉnh, được thành lập năm 1985

Mỏ Chè là phường nằm ở trung tâm thị xã, phía Nam giáp phường Thắng Lợi, phía Bắc giáp phường Lương Châu, phía Đông giáp xã Tân Quang, phía Tây giáp xã Bình Sơn Trụ sở phường nằm trên tuyến đường Thắng Lợi Diện tích của cả phường là 1.56 km2, với dân số 6.053 người, mật

độ dân cư là 3.668ng/ km2 Phường có 12 tổ dân phố, trong đó có 10 tổ dân phố là các hộ công nhân viên chức, buôn bán kinh doanh, còn lại 2 tổ dân phố là làm nông nghiệp

Tình hình kinh tế: Trên địa bàn phường có 415 hộ kinh doanh, 1

cụm công nghiệp với 4 công ty tham gia sản xuất, 22 công ty và doanh nghiệp tư nhân, 1 chợ trung tâm và là chợ lớn của thị xã, với sự hoạt động của 3 ngân hàng

Số hộ tham gia sản xuất Nông nghiệp chiếm 1/10 tổng số hộ trong phường, với diện tích 30,9ha nhưng năng suất rất cao, vượt kế hoạch 105 - 106% Về chăn nuôi trên địa bàn chăn nuôi rất đa dạng: gà, vịt, lợn, nhím…

Tình hình kinh tế trên địa bàn phường rất phát triển, đảm bảo đời sống cho người dân

Tình hình văn hóa- giáo dục - y tế: Có 1 trường tiểu học, 1 trường

THCS, 1 trường dạy nghề, 3 trường mầm non với điều kiện thiết bị dạy học đang ngày càng được hoàn thiện để nâng cao chất lượng dạy học và đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của người dân trên địa bàn

12 tổ dân phố trên địa bàn đã có nhà văn hóa riêng, phường thường xuyên tổ chức các hoạt động văn hóa văn nghệ quần chúng, các hội thi nông dân giỏi, hội thi cán bộ … Góp phần nâng cao đời sống tinh thần cho nhân dân 4/12 tổ dân phố đạt làng văn hóa cấp tỉnh,còn lại đã đạt danh hiệu làng văn hóa cấp thị xã

Trạm y tế đã được xây dựng kiên cố, trang thiết bị chăm sóc sức khỏe cho người dân đang được đầu tư nâng cấp, trạm y tế đã làm tốt khâu khám chữa bệnh ban đầu cho người dân, các đợt tiêm phòng cho trẻ nhỏ đều được triển khai một cách đầy đủ, đúng thời gian quy định

Như vậy với điều kiện văn hóa, kinh tế, giáo dục, y tế của phường Mỏ Chè thì có thể đảm bảo cho người dân đang cư trú trên địa bàn phường có điều kiện để phát triển việc làm ăn kinh tế cũng như học tập và giải trí Tình hình kinh tế phát triển nhanh theo cơ chế hội nhập cũng kéo theo đó sự bất ổn của xã hội với hàng loạt các hiện tượng, các tệ nạn xã hội, các phương tiện giải trí phong phú đa dạng góp phần làm phong phú thêm đời sống nhân dân nhưng đồng thời cũng là một nguyên nhân dẫn đến sự sai lệch trong chuẩn mực hành vi của các thế hệ trong độ tuổi đến trường

2.2 Tình hình trẻ em có hành vi lệch chuẩn trên địa bàn phường Mỏ Chè - TX Sông Công - Tỉnh Thái Nguyên

2.2.1 Các loại hành vi lệch chuẩn của trẻ em trong độ tuổi vị thành niên trên địa bàn

Các đối tượng với những hành vi lệch chuẩn được cơ quan công an điều tra làm rõ hoặc gia đình và nhà trường đề nghị cùng phối hợp để giáo dục con em và học sinh của mình

Theo tìm hiểu, trẻ trong độ tuổi vị thành niên trên địa bàn phường có những hành vi lệch chuẩn chủ yếu là:

- Trộm cắp vặt của gia đình và bạn bè Hành vi này theo ông Nguyễn Xuân H (trưởng công an phường Mỏ Chè) cho biết nó chiếm khoảng 20% tổng số các hành vi lệch chuẩn mà cơ quan công an thụ lý được Hành vi trộm cắp này thường là trộm tiền, trộm đồ trang sức Các đối tượng không có tiền

để ăn chơi nên đã lợi dụng những sơ hở của những người xung quanh để thực hiện hành vi ăn trộm của mình

- Đánh chửi bạn bè, bố mẹ, cũng theo ông Hợp thì hành vi này chiếm

10% tổng số hành vi lệch chuẩn “Khi đối tượng cảm thấy gia đình gò bó và

không đáp ứng được các nhu cầu thì khúc mắc, nổi giận và ra tay với chính

người thân của mình” (Nguyễn Xuân H - Trưởng công an phường Mỏ Chè)

- Cướp giật tài sản Trong những năm gần đây hành vi cướp giật tài sản diễn ra tương đối nhiều trên địa bàn phường, chiếm 20% tổng số hành vi lệch chuẩn, tần suất diễn ra dày trong năm, đối tượng có cả học sinh nữ đang theo

học tại trường Trung học cơ sở “Đây được coi là hành vi tương đối táo bạo

và gây ra những nguy hiểm lớn cho những người xung quanh khi chúng tiến hành hành vi cướp giật của mình, khi chúng tiến hành hành vi này là chúng

đã thuộc những đối tượng rất khó dạy bảo tại các gia đình.” (Nguyễn Xuân

Như vậy có thể thấy trong số các hành vi lệch chuẩn kể trên thì hành vi

bỏ nhà, bỏ học đi chơi điện tử là hành vi chiếm nhiều nhất, 50% trong tổng số các hành vi lệch chuẩn được cơ quan công an tiến hành thụ lý Nó là hành vi

lệch chuẩn phổ biến mà các đối tượng trong độ tuổi vị thành niên trên địa bàn nghiên cứu mắc phải

Các hành vi cướp giật, trộm cắp là hệ quả của hành vi bỏ nhà, bỏ học, các hành vi này đều có những ảnh hưởng và tác động lẫn nhau Sự thay đổi và phát triển của kinh tế thị trường khiến cho xu hướng học sinh trong độ tuổi vị thành niên có những hành vi lệch chuẩn, đặc biệt mê game, bỏ học sẽ ngày càng gia tăng, các bậc phụ huynh sẽ khó có thể kiểm soát được hành vi của con em mình khi không có sự quan tâm đúng mức Có những hậu quả có thể lường trước được nhưng cũng có thể có những hành vi sẽ để lại nhưng hậu quả khôn lường

Theo thống kê những vụ vi phạm của trẻ trong độ tuổi vi thành niên được cơ quan công an thụ lý không nhiều, năm 2009 trên địa bàn phường có 5 đối tượng trong độ tuổi vị thành niên có những hành vi lệch chuẩn nêu trên, năm 2010 có 1 đối tượng, những tháng đầu năm 2011 có 1 đối tượng Các đối tượng này có một số hành vi lặp lại liên tục như trộm cắp vặt, bỏ nhà, bỏ học nên gia đình đã phải nhờ đến sự giúp đỡ của cơ quan công an cùng gia đình phối hợp giáo dục các em

Số đối tượng và số vụ vi phạm trên địa bàn phường tuy không nhiều nhưng nguy cơ tiềm ẩn của những hành vi lệch chuẩn này rất đáng lo ngại, nó ảnh hưởng rất lớn đến bản thân các đối tượng, gia đình, bạn bè xung quanh và nếp sống văn hóa của nơi các đối tượng cư trú Hậu quả ảnh hưởng đến hết cuộc đời các em nếu các em không được giáo dục và can thiệp kịp thời