Ảnh hưởng của mật độ trồng đến sinh trưởng, phát triển và năng suất giống bí ngồi hàn quốc f1 tn 220 vụ đông xuân năm 2011 trên đất cát ven biển tại nghi phong nghi lộc nghệ an

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆPẢNH HƯỞNG CỦA MẬT ĐỘ TRỒNG ĐẾN SINH TRƯỞNG, PHÁT TRIỂN VÀ NĂNG SUẤT GIỐNG BÍ NGỒI HÀN QUỐC F1 TN 220 VỤ ĐÔNG XUÂN NĂM 2011 TRÊN ĐẤT CÁT VEN BIỂN TẠI NGHI PHONG... Từ

PHAN THỊ HẢI YẾN

ẢNH HƯỞNG CỦA MẬT ĐỘ TRỒNG ĐẾN SINH TRƯỞNG, PHÁT TRIỂN VÀ NĂNG SUẤT GIỐNG BÍ NGỒI HÀN QUỐC F1 TN 220 VỤ ĐÔNG XUÂN NĂM

2011 TRÊN ĐẤT CÁT VEN BIỂN TẠI NGHI PHONG_

NGHI LỘC_NGHỆ AN

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP

NGHÀNH NÔNG HỌC

VINH - 5/ 2012

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP

ẢNH HƯỞNG CỦA MẬT ĐỘ TRỒNG ĐẾN SINH TRƯỞNG, PHÁT TRIỂN VÀ NĂNG SUẤT GIỐNG BÍ NGỒI HÀN QUỐC F1 TN 220 VỤ ĐÔNG XUÂN NĂM

2011 TRÊN ĐẤT CÁT VEN BIỂN TẠI NGHI PHONG

Vinh, tháng 5 năm 2011

Tác giả

PHAN THỊ HẢI YẾN

tình cảm và lòng biết ơn đến tập thể các thầy, cô giáo cán bộ công nhân viên chức

bộ môn khoa học cây trồng - Khoa Nông Lâm Ngư - Đại học Vinh đã tận tình chỉ bảo và hết lòng giúp đỡ tôi về cả vật chất và thời gian để tôi hoàn thành khóa luận tốt nghiệp này

Tôi xin trân trọng gửi lời cảm ơn sâu sắc đến Th.S Nguyễn Văn Hoàn thuộc bộ

môn khoa học cây trồng - Khoa Nông Lâm Ngư - Đại học Vinh đã tận tình giúp đỡ

và tạo mọi điều kiện thuận lợi để tôi có thể hoàn thành khóa luận tốt nghiệp của mình

Tôi cũng xin gửi lời cảm ơn chân thành tới thầy giáo Đinh Bạt Dũng và thầy giáo Th.S Nguyễn Tài Toàn đã tạo điều kiện về dụng cụ, khu bố trí thí nghiệm cũng như những lời góp ý chân thành để tôi hoàn thành tốt đề tài của mình

Tôi xin bày tỏ lời cảm ơn tới các chú, anh trong tổ bảo vệ đã nhiệt tình và có trách nhiệm bảo vệ khu thí nghiệm của tôi trong thời gian tôi làm đề tài

Qua đó tôi cũng xin gửi lời cảm ơn tới gia đình và bạn bè đã tạo điều kiện, giúp đỡ cũng như là động viên tôi để hoàn thành tốt đề tài của mình

Trong quá trình thực hiện đề tài tuy có nhiều cố gắng, nhưng tôi không thể tránh khỏi những sai sót Rất mong được sự góp ý của các thầy cô và các bạn Tôi xin chân thành cảm ơn!

Vinh, tháng 5 năm 2011

Sinh viên

Phan Thị Hải Yến

MỞ ĐẦU 1

1 Đặt vấn đề 1

2 Mục đích và yêu cầu của đề tài 3

2.1 Mục đích 3

2.2 Yêu cầu 3

3 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài 3

3.1 Ý nghĩa khoa học 3

3.2 Ý nghĩa thực tiễn 5

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 6

1.1 Cơ sở khoa học và thực tiễn của đề tài 6

1.1.1 Cơ sở khoa học 6

1.1.2 Cơ sở thực tiễn 8

1.2 Giá trị dinh dưỡng của cây bí ngồi 9

1.3 Tình hình sản xuất bí trên thế giới và trong nước 10

1.3.1 Tình hình nghiên cứu về mật độ và sản xuất bí trên thế giới 10

1.3.2 Tình hình sản xuất bí ở Việt Nam 12

1.3.3 Tình hình sản xuất bí ở Nghệ An 13

1.4 Một vài đặc điểm về điều kiện tự nhiên và kinh tế xã hội ở Nghệ An 15

1.4.1 Điều kiện tự nhiên 15

1.4.2 Đặc điểm kinh tế xã hội 16

1.4.3 Điều kiện tự nhiên của xã Nghi Phong – Nghi Lộc – Nghệ An 16

Chương 2 VẬT LIỆU NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 18

2.1 Nội dung nghiên cứu 18

2.2 Vật liệu, địa điểm và thời gian nghiên cứu 18

2.2.1 Vật liệu nghiên cứu 18

2.2.2 Địa điểm và thời gian nghiên cứu 18

2.3 Phương pháp bố trí thí nghiệm 19

2.3.1 Bố trí thí nghiệm 19

2.3.2 Sơ đồ bố trí thí nghiệm 19

2.4 Quy trình kỹ thuật áp dụng 19

2.4.1 Thời vụ gieo 19

2.4.2 Chuẩn bị trước khi gieo 19

2.4.4 kỹ thuật làm đất gieo bầu: 20

2.4.5 Mật độ 20

2.4.6 Kỹ thuật bón phân 20

2.4.7 Chăm sóc 21

2.5 Các chỉ tiêu và phương pháp theo dõi 23

2.5.1 Các chỉ tiêu theo dõi ngoài đồng ruộng 23

2.5.2 Các chỉ tiêu theo dõi trong phòng thí nghiệm 25

2.6 Phương pháp xử lý số liệu 25

Chương 3 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN 26

3.1 Ảnh hưởng của mật độ trồng đến thời gian các giai đoạn sinh trưởng của bí ngồi 26

sinh trưởng của bí ngồi 27

3.1.1.Ảnh hưởng của mật độ trồng đến thời gian mọc mầm của bí ngồi 27

3.1.2 Ảnh hưởng của mật độ trồng đến thời gian từ lúc gieo đến 3 lá 28

3.1.3 Ảnh hưởng của mật độ trồng đến thời gian từ gieo đến ra hoa 28

3.1.4 Ảnh hưởng của mật độ trồng đến thời gian từ gieo đến thu hoạch quả lần 1 29

3.1.5 Ảnh hưởng của mật độ trồng đến thời gian từ gieo đến kết thúc thu hoạch 29

3.2 Ảnh hưởng của mật độ trồng đến một số chỉ tiêu sinh trưởng của bí ngồi 30

3.2.1 Ảnh hưởng của mật độ trồng đến động thái tăng trưởng chiều cao cây của bí

ngồi 30

3.2.2 Ảnh hưởng của mật độ trồng đến đường kính tán cây bí ngồi 34

3.2.3 Ảnh hưởng của mật độ trồng đến số lá trên thân chính 37

3.3 Ảnh hưởng của mật độ đến các chỉ tiêu phát triển 41

3.4 Ảnh hưởng của mật đến khả năng chống chịu sâu bệnh 43

3.4.1 Về sâu hại 44

3.4.2 Về bệnh hại 44

3.5 Ảnh hưởng của mật độ đến yếu tố cấu thành năng suất của bí ngồi 45

3.6 Ảnh hưởng của mật độ đến năng suất của bí ngồi 47

3.7 Ảnh hưởng của mật độ trồng đến một số đặc điểm hính thái quả bí ngồi 50

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 52

1 Kết luận 52

2 Kiến nghị 53

TÀI LIỆU THAM KHẢO 54

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT

CT : Công thức

MĐ : Mật độ NSLT : Năng suất lý thuyết NSTT : Năng suất thực thu NXB : Nhà xuất bản TGST : Tổng thời gian sinh trưởng

DANH MỤC HÌNH

Hình 3.1 Ảnh hưởng của mật độ đến động thái tăng trưởng chiều cao cây của bí

ngồi 31

Hình 3.2 Ảnh hưởng của mật độ trồng đến số lá trên thân chính 39

Hình 3.4 Ảnh hưởng của mật độ trồng đến năng suất bí ngồi 48

Hình 3.3 Ảnh hưởng của mật độ trồng đến số hoa trên cây của bí ngồi 42

DANH MỤC BẢNG

Bảng 1.1 Thành phần hoá học thức ăn Việt Nam 1990 10

Bảng 1.2 Tình hình sản xuất bí ngồi trên thế giới 12

Bảng 1.3 Tình hình sản xuất bí một số nước trên thế giới (2007 – 2009) 12

Bảng 1.4 Tình hình sản xuất bí ở Nghệ An 15

Bảng 3.1 Ảnh hưởng của mật độ trồng đến thời gian qua các giai đoạn 27

Bảng 3.2 Ảnh hưởng của mật độ đến động thái tăng trưởng chiều cao cây của bí ngồi 31

Bảng 3.3 Ảnh hưởng của mật độ trồng đến đường kính tán cây bí ngồi 35

Bảng 3.4 Ảnh hưởng của mật độ trồng đến số lá trên thân chính 38

Bảng 3.5 Ảnh hưởng của mật độ trồng đến số hoa trên cây của bí ngồi 41

Bảng 3.6 Ảnh hưởng của mật độ đến mức độ nhiễm sâu bệnh của bí ngồi 43

Bảng 3.7 Ảnh hưởng của mật độ đến yếu tố cấu thành năng suất 46

Bảng 3.8 Ảnh hưởng của mật độ trồng đến năng suất bí ngồi 48

Bảng 3.9 Ảnh hưởng của mật độ đến một số đặc điểm hình thái quả bí ngồi 50

MỞ ĐẦU

1 Đặt vấn đề

Ở VN việc “phát triển nông nghiệp bền vững” đang là một cụm từ mang tính chất khái niệm Trên thực tế chúng ta đang phải đối mặt với nhiều vấn đề như: thiếu lương thực, thực phẩm, bệnh tật do dư lượng thuốc BVTV trong rau quá nhiều…

Bí ngồi (Cucubita pepo L.) được xem như là một loại rau sạch có giá trị dinh

dưỡng cao và không có dư lượng thuốc BVTV đang mới dần được gia nhập vào VN trong mấy năm gần đây Là giống bí nhập nội, có nguồn gốc từ Đan Mạch được tổng công ty Rau quả Việt Nam đưa vào sản xuất thử tại Trung tâm khảo nghiệm giống cây trồng tỉnh Hải Dương[8]

Bí ngồi là loại cây thuộc họ bầu bí nhưng thân cây thẳng, lá xẻ thùy, cuống lá dài, góc lá hẹp, và chỉ thấp khoảng 0,5 - 0,8 m Quả bí dài và nhỏ như quả dưa chuột,

vỏ quả màu xanh đậm, mọc từ thân cây ra

Bí ngồi là loại rau sạch rất được ưa chuộng, dùng để chế biến các món xào, ăn rất thơm ngon, bí ngồi sinh trưởng mạnh kháng bệnh tốt và ít sâu bệnh được trồng ở trên chân đất khô, đất cát pha chủ động tưới tiêu Bí ngồi nếu canh tác tốt có thể cho năng suất cao, chất lượng tốt So với các loại rau khác, bí ngồi là cây mang lại giá trị kinh tế lớn đối với người nông dân các vùng trồng rau[11].

Bí ngồi được cho là nhà máy tổng hợp vitamin C và A (có chứa rất cao hàm lượng các chất carotenoid, ) các nguyên tố khoáng vi lượng như magnesium, đồng, chất xơ, chứa nhiều vitamin nhóm B (B1, B2, B3, B6); ngoài ra còn có thêm protein, kẽm, calcium, sắt, Trong bí ngồi có chứa chất bioflavonoit thúc đẩy quá trình chuyển hóa collagene - chất bảo vệ mắt, giúp mắt luôn khỏe và sáng Chất phenol có trong bí ngồi có tác dụng giúp cơ thể phòng chống lại các bệnh tim mạch, một số bệnh ung thu và bệnh mãn tính Bí ngồi sử dụng trong bữa ăn cho bệnh nhân hen suyễn do có nhiều vitamin C Bí ngồi cũng có khả năng ngăn ngừa chứng đa xơ

cứng, ung thư ruột già, ngăn chặn sự oxy hóa cholesterol,… [15]

Bí ngồi chứa trên 95% nước nên là loại thực phẩm rất lý tưởng cho những người đang thực hiện chế độ ăn kiêng, loại thực phẩm này có caloride thấp, khoảng 100g bí ngồi chỉ có 25 calo Ngoài ra, bí ngồi có tác dụng giảm cân vì các chất dinh dưỡng có trong bí ngồi cũng có tác dụng làm tăng chuyển hóa Theo một nghiên cứu

từ Trung tâm Y khoa của ĐH Rush (Chicago - Mỹ), đây là một loại thực phẩm chống lão hóa "thượng thừa", những chất chống lão hóa có trong bí ngồi có tác dụng tăng cường trí nhớ và làm thuyên giảm những chứng bệnh liên quan đến lão hóa Bí ngồi

có tác dụng phòng bệnh Zucchini được cho là thực phẩm lý tưởng ngăn ngừa bệnh hoại huyết, thâm tím do thiếu hụt vitamin C Bí ngồi cũng có khả năng ngăn ngừa chứng đa xơ cứng, ung thư ruột già Thành phần dinh dưỡng có trong bí ngồi kiêm thêm nhiệm vụ ngăn ngừa xơ vữa mạch, làm hạ huyết áp Chúng cũng có tác dụng ngăn chặn sự oxy hóa cholesterol - nguyên nhân làm những mảng cholesterol đu bám vào thành mạch Do có chứa hàm lượng cao nước và chất xơ nên ăn bí ngồi sẽ thoát

khỏi tình trạng “ngồi bí” [17]

Ở nước ta bí ngồi đang là một loại giống mới được vào thử nghiệm trồng và

đã mang lại năng suất cao hơn hẳn những loại cây trồng thuộc họ bầu bí, tuy nhiên

do thiếu kinh nghiệm sản xuất nên năng suất vẫn chưa đạt được tối ưu

Cũng như những cây trồng khác bí chịu ảnh hưởng của các điều kiện ngoại cảnh như: nhiệt độ, ánh sáng, thời vụ… và kỹ thuật canh tác như bón phân, tưới tiêu, đặc biệt là yếu tố mật độ cây khi trồng

Trong sản xuất nông nghiệp ngoài việc cung cấp đầy đủ nước và chất dinh dưỡng cho cây thì việc trồng đúng mật độ đóng vai trò rất lớn để có năng suất cao

Bí ngồi là cây có tán vươn rộng, nếu trồng mật độ quá dày cây sẽ lấy ít dinh dưỡng

và ánh sáng cho năng suất thấp, ngược lại nếu trồng với mật độ quá thưa thì hiệu quá kinh tế không cao

Trong những năm gần đây bí ngồi đang dần được mở rộng quy mô sản xuất nhưng năng suất trung bình chỉ đạt 40-50% so với năng suất trung bình của thế giới

Để đáp ứng nhu cầu trong nước và xuất khẩu ngoài việc cần phải đẩy mạnh sản xuất thông qua việc mở rộng diện tích canh tác, cung cấp đầy đủ chất dinh dưỡng,

nước… thì việc trồng đúng mật độ cũng có ảnh hưởng lớn đến sinh trưởng, phát triển của bí ngồi

Nông dân ta thường có thói quen trồng cây quá dày nên dẫn đến tình trạng lãng phí phân bón, giống, khả năng tiếp nhận dinh dưỡng kém Do đó không những cho năng suất thấp mà còn tăng cường sâu bệnh

Từ những yêu câu thực tiễn trên, chúng tôi thực hiện đề tài: “Ảnh hưởng

của mật độ trồng đến sinh trưởng, phát triển và năng suất giống bí ngồi Hàn Quốc F1 TN 220 vụ đông xuân năm 2011 trên đất cát ven biển tại Nghi Phong, Nghi Lộc, Nghệ An ”

2 Mục đích và yêu cầu của đề tài

2.1 Mục đích

- Đánh giá ảnh hưởng của mật độ đến khả năng sinh trưởng, phát triển và

năng suất của giống bí ngồi Hàn Quốc F1 TN220 trên đất cát Nghi Phong, Nghi lộc

- Ngiên cứu ảnh hưởng của mật độ đến sinh trưởng và phát triển của bí ngồi

- Ngiên cứu ảnh hưởng của mật độ đến năng suất và yếu tố cấu thành năng

suất của bí ngồi

- Nghiên cứu ảnh hưởng của mật độ đến mức độ nhiễm sâu bệnh của bí ngồi

3 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài

3.1 Ý nghĩa khoa học

Giống là một trong những yếu tố quan trọng hàng đầu quyết định năng suất, chất lượng cây trồng.Giống có năng suất cao, phẩm chất tốt sẽ nâng cao hiệu quả kinh tế sản xuất

Giống tốt được coi như một trong những trợ thủ đắc lực nhất giúp nông dân tăng nhanh hơn hàm lượng chất xám trong nông sản Các giống ở Việt Nam nói chung và Nghệ An nói riêng chưa nhiều, mỗi giống có khả năng thích nghi với một điều kiện sinh thái và điều kiện canh tác của mỗi vùng Do đó, để đẩy mạnh phát triển sản xuất nông nghiệp, nâng cao giá trị cho hàng nông sản Việt, ngành nông nghiệp cần sớm tháo gỡ khó khăn và có biện pháp hoàn thiện công tác sản xuất giống cây trồng

Trong sản xuất nông nghiệp Mật độ là yếu tố quan trọng ảnh hưởng rất lớn đến khả năng tiếp nhận ánh sáng và dinh dưỡng của cây trồng Các cây trồng khác nhau thì có mật độ chuẩn khác nhau, tuy nhiên trong quá trình trồng trọt người dân mới chỉ chú trọng đến việc cung cấp dinh dưỡng như phân bón cho cây mà bỏ quên một yếu

tố quan trọng ảnh hưởng lớn đến năng suất của cây trồng

Mỗi giống cây trồng ở điều kiện điều kiện cụ thể có khả năng thích nghi khác nhau và việc xác định mật độ cho cây trồng là dựa trên cơ sở đặc điểm của đất đai, đặc điểm của cây trồng để tính số lượng cây cần trồng trên một đơn vị diện tích và khoảng cách phù hợp giữa các cây

Bí ngồi là cây dễ trồng, ở mức mật độ khác nhau thì năng suất thay đổi với mức độ đáng kể, phẩm chất quả cũng thay đổi Tuy vậy những nghiên cứu về ảnh hưởng của mật độ đến cây bí ngồi không nhiều, vì vậy cần có những công trình nghiên về mật độ cho các giống bí để tìm được mật độ phù hợp nhất nhằm đạt được năng suất và phẩm chất cao nhất cho cây trồng

Kết quả nghiên cứu sẽ cung cấp dẫn liệu khoa học về ảnh hưởng của các mật

độ khác nhau đến sinh trưởng, phát triển, năng suất giống bí ngồi Hàn Quốc F1 TN

220 và đưa ra các luận cứ về ảnh hưởng của mật độ đến các chỉ tiêu về sinh trưởng, phát triển và năng suất của giống bí ngồi Hàn Quốc F1 TN 220

Từ đó đưa ra phổ biến cho người dân trồng với mật độ thích hợp nhằm đạt được hiệu quả kinh tế mức tối đa Nghiên cứu về mật độ góp phần từng bước xây

dựng quy trình kỹ thuật thâm canh bí ngồi hàn quốc F1 TN 220

3.2 Ý nghĩa thực tiễn

Người Nghệ An thường ít chú ý đến canh tác trong trồng trọt và đầu tư chăm sóc cây bí nên hiệu quả mang lại còn thấp so với tiềm năng của nó.Vì vậy việc nghiên cứu đề tài sẽ bổ sung vào canh tác bí ngồi phù hợp với điều kiện đất đai, khí

hậu của từng vùng

Trong những năm gần đây nhu cầu về việc tiêu thụ rau sạch ngày càng tăng, khi nền nông nghiệp đang được thương mại hoá, việc sử dụng thuốc BVTV trở nên cấp thiết, cần có các công trình nghiên cứu một cách đầy đủ, hệ thống các giống bí ngồi, đặc biệt về chế độ dinh dưỡng nhằm đánh giá tiềm năng, năng suất, ưu điểm

và hạn chế của các giống bí ngồi để góp phần làm căn cứ khoa học cho việc duy trì

và khuyến cáo công thức tối ưu cho canh tác bí ngồi ở vùng đất pha cát ở Nghệ An nói chung và vùng đất Nghi Lộc nói riêng Đặc biệt đưa giống mới ra thử nghiệm sản xuất thì việc đánh giá ảnh hưởng của mật độ trong điều kiện vùng là rất quan trọng từ đó đưa ra khuyến cáo mật độ cho người dân để đem lại hiệu quả kinh tế cao nhất cho người trồng rau

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU

1.1 Cơ sở khoa học và thực tiễn của đề tài

1.1.1 Cơ sở khoa học

a Mật độ gieo trồng là một trong những yếu tố quan trọng tạo năng suất quần thể cây trồng cao và hiệu quả sản xuất cao

Cây trồng nói chung và cây bí nói riêng trong quá trình sinh trưởng, phát

triển có mối quan hệ với nhau để tạo năng suất Quá trình sinh trưởng và phát triển của cây bị chi phối bởi nhiều quy luật trong đó có quy luật cạnh tranh loài Đó là cạnh tranh về nhiệt độ, ánh sáng, độ ẩm, quá trình hấp thụ nước, dinh dưỡng của từng cá thể Nếu được hấp thụ tốt cây trồng sẽ phát triển tôt

Mặt khác không thể tách rời nhu cầu của cây trồng ra khỏi nhu cầu chung của hệ sinh thái nông nghiệp Những biện pháp kỹ thuật tác động lên cây đều tác động lên thành phần của hệ sinh thái Vì vậy có những biện pháp kỹ thuật canh tác

đối với cây rất tốt nhưng năng suất của cây không cao vì biện pháp đó thúc đẩy các

yếu tố ngăn cản hoặc huỷ hoại năng suất của cây trồng vốn có trong hệ sinh thái Trên thực tế mật độ trên đồng ruộng là yếu tố quan trọng quyết định năng suất của bí ngồi Mật độ là một trong những yếu tố chi phối điều kiện khí hậu đồng ruộng và ngược lại điều kiện khí hậu tác động trở lại đối với sự sinh trưởng phát triển của cây trồng Mật độ gieo trồng hợp lý sẽ tận dụng được các nguồn lực phân bón, nước, ánh sáng để cho năng suất cao Mật độ thưa ánh sáng phân bố đều trên

bề mặt cây từ gốc đến ngọn, sẽ tạo điều kiện để cây sinh trưởng tốt, phân cành nhiều, cây hút được nhiều dinh dưỡng, hoa quả dưới thấp có điều kiện phát triển, số quả trên cây lớn, diện tích lá trên cây cao, đó chính là tiền đề cho năng suất cá thể cao Nhưng nếu trồng với mật độ quá thưa , cây sinh trưởng mạnh , diện tích lá trên cây lớn, tán phát triển quá rộng , hiệu quả sử dụng dinh dưỡng thấp gây lãng phí các nguồn lực nông nghiệp Mật độ thưa có thể năng suất cá thể cao nhưng năng suất quần thể thấp nên hiệu quả sản xuất lại thấp

Nếu trồng với mật độ dày, các cây cạnh tranh dinh dưỡng và ánh sáng nhiều, đường kính thân nhỏ, phân cành ít, diện tích lá trên cây thấp nhưng chỉ số diện tích

lá cao nên các lá phía dưới không nhận được mà chỉ tiêu tốn dinh dưỡng hô hấp vô hiệu

Thời kỳ ra hoa kết quả lá rụng nhiều, khả năng quang hợp giảm ảnh hưởng tới sự tích luỹ chất dinh dưỡng cho quả và hạt, do vậy trồng dày số quả trên cây ít, nhỏ năng suất từng cây thấp, nên năng suất chung kém lại tốn công, tốn giống Trường Đại học Nông nghiệp I (1972) đã nghiên cứu mối quan hệ giữa năng suất kinh tế, năng suất sinh học và diện tích lá Thí ngiệm đã cho môi tương quan giữa năng suất kinh tế, năng suất sinh học và diện tích lá, mối tương quan giữa ba yếu tố đó được thể hiện ở ở bảng sau:

Chỉ số diện tích lá NS Sinh vật học (tạ/ha) NS kinh tế (tạ/ha)

Ruộng lúa cấy dày làm cho ẩm độ trong ruộng cao, thuận lợi đối với rầy nâu, bệnh khô vằn, đạo ôn phát triển Cấy dày làm cho thân cây lúa mềm thuận lợi cho sâu đục thân tuổi 1 xâm nhập cho nên tỷ lệ sống sót thấp, làm cho tỷ lệ nõn héo trên cây lúa trên ruộng lúa cao

Ruộng lúa cấy thưa hấp dẫn sự đẻ trứng của sâu đục thân, lúa cấy thưa nên những khoảng trên rộng, đó là một yếu tố hấp dẫn ruồi đen hại lúa

Lạc trồng dày thì tỷ lệ bệnh đốm nâu, đốm đen càng cao, kích thước quả lạc

bé

Mỗi vùng có kỹ thuật canh tác khác nhau tuỳ thuộc vào điều kiện đất đai, mùa

vụ, địa hình… mà mỗi giống có mật độ thích hợp nhằm đạt được năng suất cao

Ngô trồng dày thì mức độ bị bệnh đốm lá lớn càng cao, bệnh khô vàng thân

càng mạnh [6]

b Mật độ là yếu tố quan trọng quyết định năng suất của cây bí ngồi

Năng suất của cây bí ngồi được quyết định bởi tổng số cây thực tế trên một đơn vị diện tích, trọng lượng bình quân của quả

Năng suất = Mật độ x Năng suất cá thể

Mục tiêu chính của thâm canh là làm sao đạt được tích số trên lớn nhất Phân tích công thức trên cho thấy: Trong cùng một giống trọng lượng quả ít thay đổi, hai yếu tố cây và số quả trên cây thì biến động nhiều và nghịch chiều nhau Nghĩa là số cây tăng nhiều thì số quả trên cây giảm và ngược lại Hai yếu tố đó phát triển hài hoà đến một giới hạn nhất định thì cho năng suất cao nhất, quá giới hạn thì năng suất giảm Do vậy mật độ hợp lý có quan hệ rất lớn đến năng suất Trên thực tế sản xuất mật độ không phải cố định khắp mọi nơi mà thay đổi tuỳ theo chất đất, độ ẩm, giống, phân bón và kỹ thuật thâm canh, sâu bệnh… trồng hợp lý mật độ sẽ tận dụng ánh sáng mặt trời tốt , khai thác các tiềm năng của đất, cây sinh trưởng phát triển thuận lợi và có khả năng phát huy hết tiềm năng của giống, đem lại hiệu quả cao cho người sản xuất

1.1.2 Cơ sở thực tiễn

Bí ngồi được xem là loại thực phẩm có giá trị kinh tế và giá trị dinh dưỡng cao Những năm gần đây tại Việt Nam bí ngồi được người tiêu dùng ưa chuộng trên thị trường rau sạch

Hiện nay, trong công tác chuyển đổi cơ cấu cây trồng, người trồng rau đã quan tâm tới cây bí nhiều hơn Vì bí là cây rau có thời gian sinh trưởng ngắn, dễ

trồng và mang lại hiệu quả kinh tế cao, thu nhập lớn

Nhìn chung năng suất bí khá cao, tuy nhiên một số khó khăn thường gặp như thời tiết không thuận lợi, khi cây bí ra hoa gặp nhiệt độ, độ ẩm thấp làm cản trở việc thụ phấn và hình thành quả

Mặt khác diện tích canh tác còn ít, người dân chưa chú trọng nhiều tới các biện pháp thâm canh cây bí ngồi, đặc biệt là trồng đúng mật độ

1.2 Giá trị dinh dưỡng của cây bí ngồi

Trong quả bí có chứa nhiều chất dinh dưỡng và các hoạt chất sinh học quý, trong 100g thịt quả bí có: Protein 0,4g, các chât đường bột 2,4g, Canxi 19mg, photpho 12mg, sắt 0,3mg, carotene 0,01mg, gluxit 2,4g, và còn chứa nhiều loại vitamin như: Vitamin C 16g, vitamin B1 0,01mg, vitamin B2 0,02mg, vitamin pp

0,3mg [24]

Bí được nhiều nước trên thế giới trồng làm thuốc chữa bệnh Ở Ấn Độ bí được dùng làm thuốc trị bệnh tiêu chảy, lá được giã nhỏ để đắp mụt nhọt và lở do bệnh phong Ở Malaxia lá và hoa bí được dùng làm dịu vết thương, vỏ cây bí được dùng làm thuốc trị long đờm, trị ho và trị bệnh hen Đại bộ phận quả bí chiếm nhiều nước và không có chất béo, các nghiên cứu hiện đại cho thấy trong quả bí hàm lượng Natri rất thấp nên có tác dụng trị liệu tốt đối với những bệnh xơ cứng động

mạch, bệnh tăng huyết áp và viêm thận [24]

Ngày nay bí được sử dụng nhiều trong bữa ăn hằng ngày của mỗi gia đình, bí

có thể chế biến được nhiều món ăn ngon như: Bí xào thịt bò, bí ốp trứng, bí nấu canh tép, bí luộc hay bí nấu với mì ăn liền của các sinh viên

Các nhà khoa học đã phân tích một số loạ rau trong họ bầu bí có giá trị dinh dưỡng được thể hiện qua bảng 1.1như sau:

Bảng 1.1 Thành phần hoá học thức ăn Việt Nam 1990

Chất dinh dưỡng Bí đao Bầu Bí đỏ Bí ngồi Dưa

Hấu

Dưa leo

1.3 Tình hình sản xuất bí trên thế giới và trong nước

1.3.1 Tình hình nghiên cứu về mật độ và sản xuất bí trên thế giới

Trên thế giới những nghiên cứu về mật độ trồng bí còn ít và còn mang tính

chất mới mẻ, tuy nhiên đã có nhiều nghiên cứu thành công về mật độ trên nhiều cây trồng khác nhau

Nghiên cứu ảnh hưởng của khoảng cách hàng và khoảng cách cây/hàng của giống lạc thuộc kiểu cây bụi Spanish ở vùng trồng lạc miền Tây Nam Mỹ cho thấy rằng, Tăng số lượng cây/hàng từ 2 cây/foot đến 8 cây/foot( foot = 0,3048 m) thì ít khi năng suất tăng thêm 200lb/acre (trọng lượng Fao/mẫu Anh, lb = 450g acre = 0,4ha) Tuy nhiên giảm khoảng cách hàng từ 40 xuống 15 inch ( inch = 2,54cm) đã

làm năng suất tăng khoảng 1000 1b/acre[19]

Tại Ấn Độ cho năng suất lạc cao khi trồng ở mật độ 34 – 40 cây/m2( bang Andhnna Pradesh, Maharashtra, Punjab), vùng tây Ben gal vụ hè thu cho năng suất cao với mật độ 25 cây/m2

(Choudury & CS, 1997), vùng Manglang của Inđônêxia, trồng lạc sau cấy lúa năng suất cao khi mất độ 25 – 27 cây/m2

( Adiarwato, 1988)

(dẫn theo Bùi Xuân Sửu) [20]

Theo kết quả nghiên cứu ảnh hưởng của phương pháp tưới và khoảng cách hàng đến năng suất và các yếu tố cấu thành năng suất giống vừng đen địa phương ở Thổ Nhĩ Kỳ của S Gercek và cs., 2004 khi thiết kế thí nghiệm theo kiểu ô chính phụ, trong đó hai phương pháp tưới là tưới phun mưa và tưới nhỏ giọt được bố trí vào ô chính, 4 khoảng cách hàng tương ứng là 500-300, 700-300, 800-400, 700-700

mm được bố trí vào các ô phụ, thí nghiệm nhắc lại 3 lần, kết quả cho thấy năng suất, chiều cao cây và số quả/hạt chịu ảnh hưởng ở mức có ý nghĩa thống kê bởi phương pháp tưới và khoảng cách hàng Giá trị năng suất vừng đạt được ở trong 2 năm nghiên cứu ở phương pháp tưới phun và tưới nhỏ giọt tương ứng là 1440 và 1732 kg/ha Năng suất cao nhất đạt được ở công thức trồng với khoảng cách hàng 500 -

300 mm (1913 kg/ha) và thấp nhất ở khoảng cách hàng 700 mm (1220 kg/ha) [28] Cây bí được trồng ở nhiều nước trên thế giới vì bí thích nghi rộng với các điều kiện tự nhiên, từ vùng nhiệt đới ẩm và khô nóng tới vùng ôn đới ẩm và có nhiều mưa Bí thích nghi với nhiều loại địa hình khác nhau: Đồng bằng, trung du, miền núi, cây bí cũng không đòi hỏi nghiêm ngặt về đất, bí có thể phát triển tốt ở đất cát ven biển thậm chí cả các loại đất bị rửa trôi chỉ cần thành phần cơ giưới nhẹ, có đủ

độ ẩm và trong thời gian sinh trưởng của bí có đủ nhiệt độ và lượng mưa cần thiết

Bảng 1.2 Tình hình sản xuất bí ngồi trên thế giới

Chỉ tiêu Năm Châu

Diện tích (Nghìn ha)

2008

2009

250,66 254,66

202,97 197,92

124,2 127,55

176.35 160,56

936,54 959,65 Năng suất

( Tấn/ ha)

2008

2009

7,06 7,33

12,48 12,65

23,73 23,85

17,73 17,87

14,29 14,06 Sản lượng

( triệu tấn)

2008

2009

1,77 1,86

2,53 2,50

2,96 3,04

0,31 0,28

13,39 13,49

(Nguồn :www.FAO.org.stat) [21]

Bảng 1.3 Tình hình sản xuất bí một số nước trên thế giới (2007 – 2009)

Chỉ tiêu Năm Australia Chile Cuba China Indonexia Diện tích

5,08 5,08 5,49

722,40 730,38 666,44

328,21 330,21 353,21

11,01 11.30 11.50

Năng suất (Tấn/ ha)

2007

2008

2009

18,00 17,89 17,97

21,62 21,62 23,31

6,30 5,78 6,19

19,22 19,25 18,42

23,05 34,89 27,27

Sản lượng (Triệu tấn)

2007

2008

2009

0,16 0,11 0,10

0,45 0,42 0,41

0,11 0,11 0,12

6,30 6,35 6,50

0,25 0,29 0,11

1.3.2 Tình hình sản xuất bí ở Việt Nam

Giống bí ngồi Hàn Quốc du nhập vào Việt Nam chừng vài năm nay Theo

các tài liệu, đó là loài cây chỉ thích nghi với vùng đất có khí hậu mát và ẩm, nhiệt độ trung bình từ 25-30 C

Nước ta nằm trong khu vực nhiệt đới gió mùa ẩm nên có điều kiện thuận lợi cho việc thâm canh cây bí Bí gồi được phân bố khắp vùng sinh thái của nước ta, diện tích trồng bí ngồi chiếm khoảng 30% so với các loại cây trồng khác

Cây bí thích nghi trên diện rộng và không đòi hỏi khắt khe về dinh dưỡng và thích nghi với khí hậu của nước ta Những tỉnh trồng bí trên diện rộng như: Hải Dương, Bắc Giang, Nam Định, Thanh Hoá, Nghệ An, Lâm Đồng đều là những nơi

có năng suất sản xuất cao đạt trên 21 – 23 tấn/ha

Năm 2009 được Trạm Khuyến nông xã Cửa Lò và Uỷ ban xã hỗ trợ, bà con nơi đây đã trồng 5 ha bí ngồi với mật độ 500 – 700 cây mỗi sào, bình quân mỗi ha

Theo Tiến Sĩ Đào Xuân Thảng, phó Viện Trưởng Viện cây lương thực:

“Nước ta cây bí ngồi rất Phù hợp với cả 2 vụ Xuân hè và thu đông Giống năng suất cao, vụ Xuân Hè đạt 50 – 55 tấn/ha, Bí là cây trồng có giá trị kinh tế cao và đa

dạng về nhiều mặt” [22]

Bên cạnh công tác nghiên cứu về giống thì việc áp dụng các biện pháp kỹ thuật thâm canh như: thời vụ trồng, chế độ nước và phân bón hợp lý … trong đó kỹ thuật trồng đúng mật độ rất quan trọng trong việc nâng cao năng suất, chất lượng và khả năng chống chịu sâu bệnh của cây bí ngồi

Để đáp ứng nhu cầu thị trường, bí ngồi đang dần được mở rộng diện tích và quy mô sản xuât

1.3.3 Tình hình sản xuất bí ở Nghệ An

Bí ngồi là một loại cây mới đưa vào Nghệ An là một trong những loại cây rau ngắn ngày có hiệu quả kinh tế cao tuy nhiên năng suất còn thấp vì kỹ thuật canh

tác chưa đạt yêu cầu

Cây bí ngồi đang còn lạ lẫm với người dân xứ Nghệ Tuy giá trị dinh dưỡng cao và mang lại nhiều lợi ích thiết thực nhưng ít được người dân đem vào sản xuất

do bi ngồi chưa được phổ biến rộng rãi Hiện nay, ở Nghệ An bí ngồi xem như là một loại rau sạch có giá trị, được các siêu thị thu mua với mức giá 10 – 12 nghìn đồng/ 1kg, với mức giá đó người nông dân thu được lợi nhuận khá cao từ việc thâm canh bí ngồi

Tuy nhiên một số khó khăn khăn thường gặp khi trồng bí ngồi là thời tiết không thuận lợi, khi cây ra hoa đậu quả thường gặp mưa gió, ẩm ướt dẫn đến hiện tượng thối quả Mặt khác kỹ thật canh tác chưa phù hợp dẫn đến năng suất thấp

So với ở các tỉnh miền Bắc thì bí trồng ở Nghệ An thường phát triển kém hơn chủ yếu là do điều kiện tự nhiên ở miền Bắc thuận lợi hơn

Trong những năm gần đây cây bí được trồng khắp các huyện trong tỉnh Nghệ An như: Nghi Lộc, Nam Đàn, Diễn Châu, Quỳnh Lưu, Anh Sơn…

Ở xã Tây Sơn, huyện Quỳnh Lưu, Tỉnh Nghệ An với cơ cấu trên diện tích màu chỉ trồng một vụ bí xuân sau đó trồng rau hè thu rồi đến cây vụ đông trên diện tích 1 sào có thể thu hoạch 2 – 2,5 tấn quả Kinh nghiệm trồng của người dân cho thấy muốn bí có năng suất cao thì ngoài đầu tư bón phân, chọn giống người trồng bí

phải điều tiết thân lá bí thật chuẩn không để cho bí phát triển thân lá tự do [22]

Trên địa bàn huyện Yên Thành, trạm khuyến nông đã xây dựng thành công

mô hình thâm canh cây bí, điển hình như mô hình bí xanh vụ đông năm 2005 tại xã Phú Thành đặt hiệu quả kinh tế cao 78 triệu đồng/ha/năm Năm 2006 xây dựng mô hình tại Long Thành, Lăng Thành đều có kết quả từ 50 – 70 triệu đồng/ha/vụ Năm

2007 xây dựng mô hình cánh đồng thu nhập cao 2 vụ lúa, 1 vụ bí thu nhập 50 triệu đồng/ha/năm tại xã Phúc Thành Năm 2008 triển khai trồng bí tại thị trấn năng suất

đạt 30 tấn/ha [23]

(Nguồn: Tổng cục thống kê Nghệ An, 2008) [1]

Qua bảng ta thấy năm 2005 diện tích trồng bí vẫn còn ít chỉ có 235 ha toàn tỉnh, từ năm 2005 - 2008 do hiểu rõ tầm quan trọng của bí mà bí được trồng trên diện rộng, diện tích tăng từ 235 đến 733 tạ/ha Năng suất của bí từ năm 2005 – 2008 tăng từ 146,81 đến 152,63 và sản lương tăng từ 3450 đến 11188 tấn

Tuy diện tích canh tác bí ngồi ngày càng được mở rộng nhưng diện tích và năng suất vẫn chưa cao so với các tỉnh khác Người dân vẫn chưa chú trọng đến việc thâm canh cây bí ngồi để làm thương phẩm

1.4 Một vài đặc điểm về điều kiện tự nhiên và kinh tế xã hội ở Nghệ An

1.4.1 Điều kiện tự nhiên

Nghệ An là một tỉnh thuộc vùng Bắc Trung Bộ, có toạ độ địa lý từ 18035’ –

19030’ Vĩ độ bắc và 103052’ – 105042’ kinh độ đông, với tổng diện tích 1637068 ha( bằng 1/20 diện tích lãnh thổ Việt Nam)

Vị trí địa lý có ý nghĩa quan trọng về tự nhiên, kinh tê xã hội tỉnh Nghệ An

Đặc điểm chung của lãnh thổ Nghệ An là một tổng thể tự nhiên nhiệt đới ẩm, điển hình Tổng thể này lại thay đổi theo mùa và mang đặc tính khắc nghiệt của miền Trung

Khí hậu Nghệ An mang đặc tính gió mùa với đặc điểm cơ bản là nóng ẩm và mưa nhiều theo mùa Hàng năm, đất Nghệ An nhận được trung bình từ 120 – 140 kcal/cm2 bức xạ mặt trời Số giờ thường đạt trên 160 giờ/năm ,nhiệt độ trung bình

từ 23 – 240C Tổng nhiệt độ trên 90000C, mỗi năm có trên 30 ngày nhiệt độ dưới

100C và 20 – 25 ngày nhiệt độ trên 300C Ẩm độ không khí là 85%, lượng mưa trung bình là 1600 – 2000mm

Khí hậu Nghệ An có 2 mùa, mùa khô từ tháng 11 đến tháng 4 năm sau, mùa mưa nóng từ tháng 4 đến tháng 10 Đặc biệt vùng Nghệ An chịu ảnh hưởng của gió tây khô nóng, trung bình hằng năm có 16 – 35 ngày

Nghi Lộc nằm trong tổng thể điều kiện chung của vùng với vị trí từ 18054’ vĩ

độ bắc và 105045’ kinh độ đông, độ cao so với mực nước biển là 18,5m Đây là vùng đồng bằng, chủ yếu là đất cát, đất thịt nhẹ và trung bình

Vùng đồng bằng Nghệ An chiếm khoảng 10% diện tích của tỉnh và bị đồi núi chia cắt thành vùng đồng bằng phù sa và dải cát ven biển Đất cát Nghệ An được phân bố trên 3 loại đất chính: Đất bãi phù sa, đất cát ven biển, đất ven chân đồi Đất

ở đây thuộc loại chua và nghèo mùn, lân tổng số và lân dễ tiêu, dung tích hấp thụ kém trong đó đất cát biển là loại đất nghèo nhất, dung tích hấp thụ thấp, thành phần

cơ giưới từ cát thô đến cát pha, không có tầng đế cày Do vậy tính giữ nước, giữ màu kém, chịu khoáng hoá mạnh

1.4.2 Đặc điểm kinh tế xã hội

Nghệ An là một trong những tỉnh đông dân với số dân lên tới 2923647 người( tính đến 31/12/2000) Mật độ trung bình 180 người/1km2

dân cư phân bố không đồng đều giữa các vùng, vùng đồng bằng chiếm 10% diện tích nhưng tập trung đến 80% dân số, 20% dân số còn lại tập trung ở vùng núi và gò đồi

1.4.3 Điều kiện tự nhiên của xã Nghi Phong – Nghi Lộc – Nghệ An

Tháng

Nhiệt độ (°C)

Giờ nắng (giờ)

Lượng mưa (mm) Tối thấp

(°C)

Trung bình (°C)

Tối cao (°C)

Nghi Phong – Nghi Lộc nằm trong tổng thể điều kiện chung của vùng Nghi Lộc có vị trí địa lý 1805’ vĩ độ Bắc và 105045’ kinh độ Đông, độ cao với mực nước biển 18,5m Đây là vùng đồng bằng chủ yếu là đất cát, đất thịt nhẹ, và là khu vực có khí hậu nhiệt đới gió mùa, mùa đông lạnh, mùa hè nóng

- Nhiệt độ trung bình hằng năm là( 23,90) mùa hè nhiệt độ khá cao, nóng nhất vào tháng 6 ( 30,20C), mùa Đông nhiệt độ hạ xuống thấp nhất vào tháng 1 (18,10C) Nhiệt độ trung bình cho bí ngồi phát triển là 200C – 300C, Vụ đông xuân

2011 bí ngồi được gieo vào cuối tháng 11 (23,30C), đầu tháng 12 (17,10C) nên nhiệt

độ khá thuận lợi cho sự mọc mầm và phát triển của bí

- Độ ẩm trung bình của năm là( 83.8%), khá cao vào tháng 1, tháng 2 ( 93 – 94%) và thấp nhất vào tháng 6 ( 70%)

- Mưa: Phân bố đều qua các tháng , có thể nói lượng mưa ở đây rất cao Thời

kỳ mưa lớn nhất vào các tháng 8 - 10 Năm 2011 lượng mưa tháng 11 đạt 11,09mm/ngày, tháng 12 đạt 1,66 mm/ngày, tháng 1 đạt 1,91mm/ngày, tháng 2 đạt 1,02mm/ ngày lượng mưa khá ít vì ,cần phải tưới nước bổ sung cho bí ngồi vì bí là một loại rau nên nhu cầu về nước là rất cao

- Giờ chiếu nắng ở đây khá cao vào các tháng 7 – 9, tháng 11 số giờ nắng là

23 giờ, tháng 12 rất thấp là 0,3 giờ, tháng 1 là 0,3 giờ, tháng 2 là 23,1 giờ, bí ngồi

có đặc điểm ưa ánh sáng đa chiều, ở vụ đông xuân năm 2011 số giờ nắng ít vì vậy phải bố trí trồng bí ngồi với mật độ phù hợp để cây hấp thụ được ánh sáng tốt Trại thực nghiệm nông học – Khoa Nông – Lâm – Ngư, trường Đại Học Vinh thuộc địa bàn xã Nghi Phong, chịu ảnh hưởng của điều kiện khí hậu chung của vùng Kết hợp với đặc điểm đất đai khu vực này có thành phần cơ giưới là đất pha cát, đất thịt nhẹ

Trại thực nghiệm khoa Nông – Lâm – Ngư, trường Đại HọcVinh nằm trên địa bàn xã Nghi Phong là cơ sở mới được thành lập chưa được bao lâu, diện tích đất

có 1,5 ha Phần diện tích còn lại dang trong diện giải toả mặt bằng Cơ sở vật chất hiện nay đang được xây dựng và từng bước hoàn thiện dần

Chương 2 VẬT LIỆU NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

2.1 Nội dung nghiên cứu

- Nghiên cứu ảnh hưởng của mật độ trồng đến quá trình sinh trưởng, phát triển, mức độ nhiễm sâu bệnh của bí ngồi

- Nghiên cứu ảnh hưởng của mật độ trồng đến các yếu tố cấu thành năng suất

và năng suất của bí ngồi

2.2 Vật liệu, địa điểm và thời gian nghiên cứu

2.2.1 Vật liệu nghiên cứu

Giống bí ngồi Hàn Quốc F1 TN 220: Là giống nhập nội từ Hàn Quốc được viện KHKTNN Việt Nam bồi dưỡng và chọn lọc từ năm 1995, Được được vào sản xuất tại Nghệ An từ vụ xuân năm 2000

Dụng cụ thí nghiệm: Thước đo bằng dây, cân, quốc, xẻng

2.2.2 Địa điểm và thời gian nghiên cứu

Thí nghiệm được tiến hành trong vụ đông xuân 2011 tại trại thực nghiệm Nông học - Xã Nghi Phong - Huyện Nghi Lộc - Nghệ An

Đất đai: Thí nghiệm được tiến hành trên đất cát pha Một số chỉ tiêu sinh trưởng, các yếu tố cấu thành năng suất được tiến hành trong phòng thí nghiệm B môn Khoa học cây trồng - Khoa Nông Lâm Ngư - Đại học Vinh

Thời gian tiến hành thí nghiệm Từ 11/2011 đến 02/2012

Và 3 lần nhắc lại thiết kế theo kiểu RCBD Diện tích mỗi ô thí nghiệm: 10

Vụ đông xuân, gieo ngày 29 tháng 11 năm 2011

2.4.2 Chuẩn bị trước khi gieo

Giống là khâu quan trọng, có ảnh hưởng trực tiếp tới năng suất cây trồng Vì vậy chúng ta phải chuẩn bị hạt giống cận thận trước khi gieo bao gồm các khâu sau:

- Phơi hạt giống

- Chọn hạt giống: Chọn giống khoẻ mạnh, sạch sâu bệnh, năng suất cao Ruộng thí nghiệm được làm trên chân đất cát pha, đất trồng cần làm đất sâu, cày bừa hoặc quốc lật, phơi cho cỏ chết sau đó nhặt sạch cỏ.Cày đất nhỏ rắc vôi bột

để tiêu diệt tàn dư nấm và sâu bệnh

Lên luống: Sau khi làm đất xong thì tiến hành lên luống, chia khu vực thí nghiệm thành các ô theo công thức, lên luống cao 20 – 25cm nhằm thoát nước khi

có mưa lớn, Luống rộng: 1 m, Luống dài: 10m

2.4.4 kỹ thuật làm đất gieo bầu:

Ngâm hạt trong nước sạch 5 – 6h đãi sạch, ủ ở nhiệt độ 28 – 300C, đến khi hạt nảy mầm thì đem gieo

Tỷ lệ đất bột với phân chuồng hoai mục (hoặc mùn) là 1: 1 Dải một lớp bùn mỏng 1 – 1,5 cm, kẻ ô trên bùn chia kích thước bầu là 5 x 5 cm, đạt hạt theo hướng

lá mầm lên trên, rồi rắc hỗn hợp đất mùn lên trên cho vừa kín hạt bí, tưới ẩm thường xuyên Khi cây được hai lá thật thì đem trồng

Trồng hàng đơn, bổ hốc bón phân vào hốc, đảo đều rồi đặt bầu sau đó lấp kín bầu, tưới nước giữ ẩm thường xuyên

2.4.5 Mật độ

Mật độ được bố trí theo các công thức thí nghiệm như sau:

Cây cách cây (m) Hàng cách hàng (m) Số cây/luống (cây)

- Đạm Urê: 5-6kg

- Phân chuồng: 300kg

- Kali lorua (loại 60%): 4kg

- Supe lân lâm thao: 20kg

Bón phân được chia làm 4 đợt

Bón lót: Sau khi rạch hàng, bón phân trực tiếp vào rãnh, bón toàn bộ phân chuồng + toàn bộ lân +30% đạm + 30% Kali sau đó tiến hành lấp đất để đảm bảo cho bí khi gieo hạt không tiếp xúc trực tiếp với phân tránh tình trạng thối hạt

Bón thúc lần 1: Tưới nhử cho cây sau khi cây bén rễ hồi xanh 15% đạm Bón thúc lần 2: Khi cây có 4-5 lá thật, kết hợp với vun xới: 50% kaly + 30% đạm

Bón thúc lần 3: Bón vào đất hoặc tưới gốc khi cây đậu quả non: 20% kaly + 25% đạm

Lưu ý: Khi bón phân nếu trời không mưa ta nên kết hợp tưới nước, khi bún nên bón theo đường kính tán không cho phân tiếp xúc với lá

2.4.7 Chăm sóc

* Vun xới và làm cỏ Lần thứ 1: Khi cây còn xanh, xới phá váng, vun nhẹ kết hợp làm cỏ bón thúc lần 1

Lần thứ 2: Khi cây ra hoa, xới nhẹ, vun cao, kết hợp làm cỏ bón thúc lần 2

Lưu ý: Trong quá trình vun xới, làm cỏ cần tiến hành nhẹ nhàng tránh làm tổn thương bộ rễ tạo điều kiện cho sâu bệnh xâm nhập và ảnh hưởng tới sự phát triển của cây

* Tưới nước Sau khi trồng thường xuyên tưới nước giữ ẩm cho cây tưới ngày 1 lần vào lúc sáng sớm hoặc chiều mát, đảm bảo cho cây hồi xanh trong tuần đầu, sau đó tuỳ điều kiện thời tiết và giai đoạn sinh trưởng phát triển của cây mà có lượng nước tưới phù hợp Khi tưới có thể sử dụng phương pháp tưới rãnh hoặc tưới phun mưa

* Buộc cây và thụ phấn bổ sung Buộc cây giúp cây đứng vững hạn chế gió làm ngã đổ cây, tránh tình trạng quả bí nằm quả sát mặt đất gây thối quả và ảnh hưởng của các loại sâu bệnh sinh ra

từ đất

Thụ phấn bổ sung: Ở bí ngồi, hoa đực và hoa cái riêng biệt nở không đồng loạt nên khi gặp điều kiện thời tiết không thuận lợi như thiếu ong bướm, mưa gió,

các loại côn trùng, sẽ ảnh hưởng tới đậu quả và năng suất, vì thế ta nên tiến hành thụ phấn bổ sung

7 - 9 giờ sáng ta tiến hành thụ phấn bổ sung Cách làm dựng que bông sạch lấy phấn ở đầu hoa đực đã nở hết sang thụ phấn cho hoa cái hoặc có thể trực tiếp lấy hoa đực ngắt bỏ hết cánh, cầm hoa đực xát nhẹ lên đầu nhụy hoa cái Tuy nhiên với cách này ta có thể làm tổn thương tới cây

- Quả bí ngồi khi mọc nằm sát mặt đất, do đó để tránh tình trạng quả bị thối ta nên thường xuyên tiến hành kiểm tra dựng rơm ra hoặc cỏ khô lót quả cho bí

* Phòng trừ sừu bệnh

Bí ngồi ít bị sâu bệnh hại, chủ yếu bị một số sâu bệnh hại sau:

- Sâu đất hại bí khi cây bắt đầu mọc cho đến lúc cây có từ 2 - 3 lá thật, biện pháp hữu hiệu nhất là bắt giết vào lúc sáng sớm

- Sâu xanh hại lá, chúng thường ăn bề mặt lá làm giảm hiệu suất quang hợp Biện pháp phòng trừ là bắt giết

- Bệnh sương mai: Hại chủ yếu trên lá Bệnh dễ lây lan nhờ gió, mưa, điều kiện nóng ẩm, phòng trừ chủ yếu là làm sạch cỏ dại, tỉa bớt nhánh, các lá già làm cho ruộng thông thoáng, tỉa các lá bị bệnh nặng hạn chế sự lây lan, khi bệnh xuất

hiện cần phun thuốc kịp thời [4]

- Bệnh phấn trắng: Do nấm Erysiphecichoarecearum gây ra Bệnh xuất hiện

phá hoại ngay từ thời kỳ cây con Ban đầu trên lá xuất hiện những chùm nhỏ mất màu xanh hóa vàng, dần dần được bao phủ bởi một lớp phấn trắng dày đặc như bột phấn, bao trùm cả phiến lá (không bị giới hạn bởi gân lá) Lá bệnh chuyển dần từ màu xanh sang vàng lá khô cháy và dễ rụng Bệnh nặng lớp phấn trắng xuất hiện trên cả thân, cành, hoa làm hoa khụ và chết Cây bị bệnh sinh trưởng yếu, phẩm

chất kém, năng suất thấp [6]

- Thường xuyên kiểm tra đồng ruộng phun thuốc phòng trừ các loại sâu đục quả

*Thu hoạch : Tuỳ loại giống; thu quả vừa đủ tuổi chất lượng, thu sớm quả sẽ giảm năng suất, thu già quả giảm chất lượng Thu vào buổi sáng sớm Loại bỏ quả không đủ chất lượng, có vết sâu bệnh trước khi đúng gói bao bì theo yêu cầu quy cách của khách hàng Hạn chế làm trầy xước, bong lớp phấn quả, làm giảm vẻ đẹp và chất lượng quả

- Nếu hướng sử dụng làm rau thì nên thu hoạch khi quả còn non, sau thụ phấn khoảng 15 - 20 ngày

- Nếu hướng sử dụng, hàng sấy khô xuất khẩu thì thu hoạch sau thụ phấn 30

- 35 ngày [27]

2.5 Các chỉ tiêu và phương pháp theo dõi

2.5.1 Các chỉ tiêu theo dõi ngoài đồng ruộng

2.5.1.1 Các giai đoạn phát triển của bí ngồi

- Thời gian và tỉ lệ mọc mầm:

+ Thời gian mọc mầm: Từ ngày gieo đến 50% số cây mọc (ngày)

Phương pháp: Đếm số cây mọc trên ô thí nghiệm, mỗi ngày đếm một lần vào các buổi sáng

+ Tỉ lệ mọc mầm (%) = (Số cây mọc/ tổng số hạt gieo) * 100

- Các giai đoạn phát triển của bí ngồi

+ Giai đoạn từ gieo đến 4 lá: Tính từ khi trồng cho đến lúc các cây trong ô thí nghiệm có số 4 lá

+ Giai đoạn ra hoa: Tính từ ngày trồng đến khi có 30 % số cây trong ô thí nghiệm có số hoa nở

+ Giai đoạn ra hoa rộ: Tính từ ngày trồng đến khi có 70 - 80 % số cây trong

ô thí nghiệm có hoa nở

+ Giai đoạn đậu quả: tính từ ngày trồng đến khi có 70 - 80 % số cây trong ô thí nghiệm đậu quả đầu tiên

2.5.1.2 Các chỉ tiêu sinh trưởng, phát triển

- Động thái tăng trưởng chiều cao cây (cm):

Mỗi lần nhắc lại theo dõi 5 cây đã được đánh dấu trước Đo từ gốc đến đỉnh sinh trưởng ngọn Đo từ khi cây có 3 lá, sau đó 7 ngày đo 1 lần đến khi chiều cao cây không đổi thì dừng lại

+ Theo dõi tổng số hoa cái, hoa đực

2.5.1.3 Các chỉ tiêu về sâu bệnh hại

* Sâu hại: Điều tra mật độ các loài sâu hại chính ở các thời kỳ: 3 -5 lá, ra hoa, làm quả

- Sâu xanh ăn lá: Theo dõi 25 lá ngẫu nhiên / ô thí nghiệm, tính số lá bị hại Điều tra 3 lần nhắc lại rồi tính bình quân tỉ lệ hại

+ Công thức tính tỉ lệ số bị hại như sau:

Số lá bị hại

Tỉ lệ sâu hại (%) = * 100 Tổng số lá theo dõi

2.5.1.4 Năng suất và các yếu tố cấu thành năng suất

- Tỷ lệ đậu quả: Đếm tổng số quả/cây: Đếm số quả/cây của 5 cây đã được đánh dấu

Tổng số quả trên cây

2.5.2 Các chỉ tiêu theo dõi trong phòng thí nghiệm

- Đường kính quả: Đo ở vị trí lớn nhất của quả

- Chiều dài quả

2.6 Phương pháp xử lý số liệu

Các số liệu được xử lý thống kê trên máy vi tính theo phần mềm IRRISTAT ver 4.0 và Excel 2003

Chương 3 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN

3.1 Ảnh hưởng của mật độ trồng đến thời gian các giai đoạn sinh trưởng của bí ngồi

Bí ngồi cũng như các cây trồng khác để hoàn thành chu kỳ sống của mình phải trải qua các pha sinh trưởng và phát triển

Sinh trưởng là sự tạo mới các yếu tố về cấu trúc tế bào, sự phân hoá các mô trong các mô trong tất cả các bộ phận : thân, rễ, lá, hoa, quả của cây, từ đó làm tăng

số lượng tế bào và các mô dẫn đến sự thay đổi về kích thể tích, sinh khối của cây

Phát triển là sự biến đổi về chất bên trong tế bào, mô và toàn cây dẫn đến sự thay đổi về hình thái và chức năng của tế bào

Các giai đoạn của bí ngồi dài hay ngắn tuỳ thuộc vào đặc điểm của giống, phân bón, biện pháp kỹ thuật

Một chỉ tiêu quan trọng trong việc bố trí cơ cấu cây trồng là thời gian sinh trưởng Trong cùng một giống, cùng một điều kiện ngoại cảnh với mức phân bón như nhau, nếu trồng với mật độ khác nhau thì thời gian sinh trưởng của cây khác nhau

Mỗi loại cây trồng có tổng tích ôn hữu hiệu khác nhau và phản ứng với Cường độ ánh sáng khác nhau, khi đạt đến ngưỡng hữu hiệu đó, cây sẽ phát dục Mật độ ảnh hưởng đến khả năng tiếp nhận cường độ chiếu sáng trong từng hàng cây, chi phối nhiệt độ, độ ẩm, tạo ra tiểu khí hậu đặc biệt do đó ảnh hưởng đến thời gian sinh trưởng của từng giai đoạn từ đó ảnh hưởng đến tổng thời gian sinh trưởng của cây

Căn cứ vào thời gian các giai đoạn sinh trưởng để có các biện pháp kỹ thuật tác động nhằm tạo điều kiện thích hợp nhất đáp ứng đủ yêu cầu của cây để cây phát huy được tối ưu nhất tiềm năng, năng suất

Theo dõi ảnh hưởng của mật độ của đến thời gian qua các giai đoạn sinh trưởng và phát triển của giống bí ngồi Hàn Quốc F1 TN220 ở vụ đông xuân 2011, chúng tôi thu được kết quả thể hiện qua bảng 3.1 như sau:

Bảng 3.1 Ảnh hưởng của mật độ trồng đến thời gian qua các giai đoạn

sinh trưởng của bí ngồi

(Đơn vị: ngày)

Công thức

Gieo – mọc mầm

Gieo – 3

lá

Gieo- ra hoa

Gieo – thu hoạch quả lần 1

Gieo – kết thúc thu hoạch

3.1.1.Ảnh hưởng của mật độ trồng đến thời gian mọc mầm của bí ngồi

Mọc mầm là giai đoạn đầu tiên của quá trình sinh trưởng, có ý nghĩa quan trọng đối với sự sinh trưởng phát triển và năng suất của bí ngồi Là quá trình biến đổi sinh lý chuyển từ trạng thái tiềm sinh sang trạng thái hoạt động, thời kỳ này có

sự biến đổi sâu sắc của protein và lipit thành gluco và axitamin dưới ảnh hưởng của điều kiện môi trường

Thời gian mọc mầm được tính từ khi gieo đến khi cây xuất hiện trên mặt đất Trong quá trình mọc mầm xẩy ra hàng loạt quá trình biến đổi phức tạp chịu ảnh hưởng của nhiều yếu tố: đặc điểm giống, độ ẩm đất, kỹ thuật canh tác (mật độ, phân bón…)

Trong giai đoạn này để cây nảy mầm bình thường cây bí hút nước 30 – 40% khối lượng tối thiểu ban đầu, với điều kiện 150C trở lên kết hợp với việc cung cấp đầy đủ oxy Nhiệt độ thích hợp cho hạt nảy mầm là 25 – 30oC, độ ẩm là 70 – 80% Trong quá trình làm thí nghiệm do điều kiện thời tiết không thuân lợi, mưa nhiều nên chúng tôi không gieo trực tiếp mà tiến hành ươm bầu trong nhà lưới của trại thực nghiệm nông học , tạo điều kiện thuận lợi về môi trường, cung cấp đủ nước, chất dinh dưỡng cho hạt nảy mầm

Thí nghiệm cho thấy quá trình gieo đến mọc mầm của cây diễn ra thuận lợi với tỷ lệ mọc mầm là 98%, vì gieo bầu nên tỷ lệ mọc mầm đều

3.1.2 Ảnh hưởng của mật độ trồng đến thời gian từ lúc gieo đến 3 lá

Ở giai đoan này cây đang trên đà phát triển mạnh, thực tiễn cho thấy ở giai đoạn này nếu chúng ta không chú ý chăm sóc thì khả năng phát triển sinh thực sau này của cây kém cho năng suất thấp vì vậy cần phải cung cấp đầy đủ nguồn dinh dưỡng cho cây để cây phát triển thuận lợi

Từ bảng số liệu 3.1 cho thấy các công thức mật độ khác nhau có thời gian từ mọc mầm đến 3 lá biến động từ 15 – 17,62 (ngày) Ở công thức đối chứng (công thức I) với mật độ cao (1,7 cây/m2) thời gian từ mọc mầm đến 3 lá kéo dài chậm hơn (17,62 ngày), các công thức khác mật độ thấp hơn thì thời gian mọc mầm đến 3

lá ngắn hơn so với công thức đối chứng, công thức V với mật độ thấp nhất( 0,8 cây/m2) thì có thời gian từ gieo đến 3 lá thật ngắn nhất( 15 ngày) Nguyên nhân do trong quá trình sinh trưởng của cây cùng một điều kiện phân bón, đất đai, nước như nhau nhưng mật độ trồng khác nhau, ảnh hưởng tới quá trình tiếp nhận dinh dưỡng, nước, ánh sáng

Những nơi trồng với mật độ thưa hơn khả năng tiếp nhận dinh dưỡng, nước, ánh sáng nhiều hơn sẽ thúc đẩy quá trình hình thành lá nhanh hơn

3.1.3 Ảnh hưởng của mật độ trồng đến thời gian từ gieo đến ra hoa

Các thời kỳ sinh trưỡng dinh dưỡng và sinh trưởng sinh thực của cây trồng không phải tách biệt mà xen kẻ bổ sung cho nhau

Thời gian từ gieo đến ra hoa là thời kỳ sinh trưởng, sinh dưỡng, tạo tiền đề cho quá trình phát triển Thời kỳ này quyết định đến sự phân chia số lá, số hoa trên cây, là điều kiện tiên quyết để quyết định đến sự hình thành quả sau này

Thời gian ra hoa được tính từ khi trồng đến khi có 30% số cây trong ô thí nghiệm nở hoa

Thời gian ra hoa có vai trò quyết định đến năng suất của bí ngồi Đây là giai đoạn cây yêu cầu về dinh dưỡng và nước Việc bố trí thời vụ kỹ thuật canh tác ở giai đoạn này sẽ quyết định đến số hoa hữu hiệu để hình thành quả

Ở thời kỳ này mật độ đã ảnh hưởng đến thời gian sinh trưởng của cây, ở mật

độ khác nhau sẽ tạo nên điều kiện vi khí hậu khác nhau do đó thời gian ra hoa của các công thức cũng có sự biến động

Bảng số liệu 3.1 cho thấy công thức có mật độ thấp nhất (0,8 cây/m2) có thời gian sinh trưởng dài nhất với 38,12 ngày Ở công thức có mật độ cao nhất (1,7 cây/m2) có thời gian sinh trưởng ngắn nhất với 34,20 ngày Mật độ càng cao thì thời gian sinh trưởng dinh dưỡng càng ngắn Nguyên nhân khi trồng ở mật độ dày, dinh dưỡng ánh sáng mà mỗi cây nhận được ít đi, cây sẽ hoàn thành phát dục sớm, rút ngắn giai đoạn sinh dưỡng và cây sẽ hoàn thành phát dục sớm hơn

3.1.4 Ảnh hưởng của mật độ trồng đến thời gian từ gieo đến thu hoạch quả lần 1

Bí là loại cây cho thu hoạch quả nhiều đợt, thời gian thu hoạch càng dài thì năng suât của bí càng cao

Việc xác định chính xác thời điểm thu hoạch quả bí ngồi lần 1 giúp chúng ta

đo được khoảng thời gian thu hoạch của bí ngồi từ đó có biện pháp kỹ thuật để kéo dài thời gian thu hoạch của bí

Khi quả bí đã tích luỹ đủ chất cần thiết và đạt đến kích cỡ lớn nhất thì bắt đầu thu hoạch

Kết quả theo dõi cho thấy thời gian từ gieo đến thu hoạch quả bí ngồi lần 1 giữa các công thức dao động từ 45,85 – 54,45 ngày, trong đó công thức có mật độ thấp nhất (công thức V) có thời gian từ gieo đến thu hoạch quả lần 1 dài nhất (54,45 ngày), công thức IV có thời gian từ gieo đến thu hoạch quả lần 1 cũng khá dài với 52,88 ngày, các công thức có mật độ càng cao thì thời gian từ gieo đến thu hoạch quả lần 1 càng ngắn Công thức đối chứng thới gian từ gieo đến thu hoạch quả lần 1 ngắn nhất với 45,85 ngày

3.1.5 Ảnh hưởng của mật độ trồng đến thời gian từ gieo đến kết thúc thu hoạch

Xác định được khoảng thời gian sinh trưởng của cây giúp chúng ta điều chỉnh các giai đoạn phù hợp với điều kiện thời tiết và tránh được các yếu tố bất lợi

Bảng số liệu cho thấy công thức công thức V, IV có thời gian từ gieo đến kết thúc thu hoạch dài với 80,12 và 82,32 ngày cao hơn so với công thức đối chứng (

74,40 ngày), các công thức II, III có thời gian từ gieo đến thu hoạch là 77,80 ; 78,65 ngày Chứng tỏ mật độ ảnh hưởng lớn đến thời gian thu hoạch của bí ngồi Các công thức trồng với mật độ thưa thì có thời gian sinh trưởng dài hơn

3.2 Ảnh hưởng của mật độ trồng đến một số chỉ tiêu sinh trưởng của bí ngồi

3.2.1 Ảnh hưởng của mật độ trồng đến động thái tăng trưởng chiều cao cây của

bí ngồi

Thân đóng vai trò là nơi vận chuyển nước, muối khoáng và chất dinh dưỡng

từ rễ về lá, quả, là sản phẩm đồng hoá từ lá vào quả Thân là bộ phận chính của cây, thân mang cành, lá là bộ phận quang hợp tổng hợp chất hữu cơ của cây

Chiều cao cây là một chỉ tiêu quan trọng, nó phản ánh trung thực chỉ tiêu sinh trưởng, phát triển của cây Chiều cao cây được quyết định bởi bản chất di truyền của giống, đồng thời cũng chi phối bởi điều kiện ngoại cảnh và kỹ thuật canh tác

Sự sinh trưởng chiều cao cây có ảnh hưởng rất lớn tới sự ra hoa, kết quả của cây Nếu thân chính có chiều cao lớn sẽ cho số lá và số cành trên cây nhiều, tạo tiền

đề cho việc tập trung chất hữu cơ và hình thành số hoa trên cây

Đặc tính hình thái của cây là kết quả của nhiều yếu tố tác động như: giống,

kỹ thuật thâm canh, thời tiết, phân bón… Trong đó mật độ trồng là một trong những yếu tố làm biến đổi hình thái của cây, cùng một giống, nếu trồng ở mật độ khác nhau thì hình thái cây sẽ thay đổi

Nghiên cứu các đặc tính hình thái của cây là cơ sở tác động của biện pháp kỹ thuật thích hợp nhằm giúp cây sinh trưởng, phát triển tốt tạo điều kiện cho phép chúng ta thiết lập các biện pháp để điều khiển tỷ lệ sinh khối thực vật sinh khối quả một cách hợp lý nhằm đạt được năng suất cao nhất

Nghiên cứu mật độ ảnh hưởng đến đến chiều cao được thể hiện bảng 3.2 sau: