Dạy học những nội dung văn hóa trong các bài học lịch sử địa phương ở trường phổ thông trung học tỉnh khánh hòa

Nhiệm vụ nghiên cứu - Nghiên cứu lý luận dạy học lịch sử, lý luận về tâm lý học, giáo dục học, tâm lý lứa tuổi học sinh có liên quan đến vấn đề nghiên cứu, để xác định cơ sở khoa học và

MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề 3

2.1 Tài liệu nước ngoài 3

2.2 Tài liệu trong nước 5

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 7

3.1 Đối tượng nghiên cứu 7

3.2 Phạm vi nghiên cứu 7

4 Mục đích nghiên cứu 7

5 Nhiệm vụ nghiên cứu 8

6 Cơ sở phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu 8

6.1 Cơ sở phương pháp luận 8

6.2 Phương pháp nghiên cứu 9

7 Giả thuyết khoa học 9

8 Đóng góp của luận văn 10

9 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn 10

9.1 Ý nghĩa khoa học 10

9.2 Ý nghĩa thực tiễn 10

10 Cấu trúc của luận văn 10

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC DẠY HỌC

NHỮNG NỘI DUNG VĂN HÓA TRONG CÁC BÀI HỌC LỊCH SỬ ĐỊA PHƯƠNG Ở TRƯỜNG PHỔ THÔNG TRUNG HỌC TỈNH KHÁNH HÕA 12

1.1 Cơ sở lý luận 12

1.1.1 Khái niệm "văn hóa" trong giảng dạy các bài học LSĐP 13

1.1.2 Mối quan hệ giữa LSĐP với LSDT 17

1.1.3 LSĐP trong phân phối chương trình môn Lịch sử ở trường PTTH 17

1.1.4.2 Ý nghĩa 20

1.2 Thực tiễn của việc dạy học những nội dung văn hóa trong các bài LSĐP ở trường PTTH tỉnh Khánh Hòa 24

1.2.1 Đối với giáo viên 24

1.2.2 Đối với học sinh 30

CHƯƠNG 2: NHỮNG NỘI DUNG VĂN HÓA TRONG CÁC BÀI HỌC

LỊCH SỬ ĐỊA PHƯƠNG Ở TRƯỜNG PHỔ THÔNG TRUNG HỌC

TỈNH KHÁNH HÕA 35

2.1 Cơ sở để xác định những nội dung văn hóa trong các bài học LSĐP ở trường PTTH tỉnh Khánh Hòa 35

2.2 Những yêu cầu chung khi xác định những nội dung văn hóa trong các bài học LSĐP ở trường PTTH tỉnh Khánh Hòa 39

2.3 Những nội dung văn hóa trong các bài học LSĐP ở trường PTTH tỉnh Khánh Hòa 42

2.3.1 Nội dung văn hóa trong các bài học LSĐP ở trường THCS tỉnh Khánh Hòa 42 2.3.1.1 Nội dung văn hóa trong bài học LSĐP lớp 6 42

2.3.1.2 Nội dung văn hóa trong bài học LSĐP lớp 7 45

2.3.1.3 Nội dung văn hóa trong bài học LSĐP lớp 8 48

2.3.1.4 Nội dung văn hóa trong bài học LSĐP lớp 9 49

2.3.2 Nội dung văn hóa trong các bài học LSĐP ở trường THPT tỉnh Khánh Hòa 51

2.3.2.1 Nội dung văn hóa trong bài học LSĐP lớp 10 51

2.3.2.2 Nội dung văn hóa trong bài học LSĐP lớp 11 54

2.3.2.3 Nội dung văn hóa trong bài học LSĐP lớp 12 56

CHƯƠNG 3: MỘT SỐ BIỆN PHÁP DẠY HỌC NHỮNG NỘI DUNG VĂN HÓA TRONG CÁC BÀI HỌC LỊCH SỬ ĐỊA PHƯƠNG Ở TRƯỜNG PHỔ THÔNG TRUNG HỌC TỈNH KHÁNH HÕA 59

3.1 Những yêu cầu chung khi lựa chọn các biện pháp dạy học 60

3.1.3 Phải đảm bảo tính trực quan sinh động 62

3.1.4 Phải phát huy được tính tích cực trong hoạt động tư duy độc lập sáng tạo của học sinh 63

3.2 Các biện pháp sư phạm 65

3.2.1 Các biện pháp dạy học trong bài nội khóa 65

3.2.1.1 Vận dụng dạy học nêu vấn đề nhằm góp phần phát triển tư duy độc lập cho học sinh 66

3.2.1.2 Khai thác, sử dụng tranh ảnh về văn hóa trong giảng dạy các bài học LSĐP ở trường PTTH tỉnh Khánh Hòa 70

3.2.1.3 Sử dụng tài liệu lịch sử văn hóa truyền thống địa phương để làm phong phú thêm bài học LSDT 72

3.2.1.4 Tiến hành dạy học nội dung văn hóa ở trên lớp hoặc tại thực địa, nhà truyền thống, bảo tàng cho học sinh 74

3.2.1.5 Ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học những nội dung văn hóa trong các bài học LSĐP tỉnh Khánh Hòa 75

3.2.2 Các biện pháp dạy học ngoại khoá 77

3.2.2.1 Sưu tầm và nghiên cứu các thành tựu văn hóa 78

3.2.2.2 Đọc sách về truyền thống văn hóa địa phương 81

3.2.2.3 Tổ chức cho học sinh tham quan di tích lịch sử - văn hóa 83

3.2.2.4 Các hình thức ngoại khóa khác 89

3.3 Thực nghiệm sư phạm 93

3.3.1 Mục đích thực nghiệm 93

3.3.2 Đối tượng thực nghiệm 94

3.3.3 Nội dung thực nghiệm 94

3.3.4 Kết quả thực nghiệm 95

KẾT LUẬN 100

TÀI LIỆU THAM KHẢO 103

Ngày nay xu thế quốc tế hóa, toàn cầu hóa đang diễn ra mạnh mẽ Thời

cơ, thách thức đang đặt ra cho toàn thế giới Việt Nam cũng như các quốc gia khác đang đứng trước những thuận lợi và khó khăn hết sức to lớn, con đường hội nhập của Việt Nam được Đảng, Nhà nước xác định rõ: Hòa nhập là để phát triển và xây dựng đất nước phồn vinh chứ không để "hòa tan" Muốn vậy, trước hết nền giáo dục Việt Nam, con người Việt Nam phải nỗ lực vượt qua mọi khó khăn thách thức, tranh thủ mọi cơ hội, đưa đất nước sánh vai cùng “năm châu bốn bể” như Bác Hồ từng mong đợi Để thực hiện được điều

đó, nhiệm vụ cơ bản trước mắt của các trường phổ thông là tăng cường giáo dục đạo đức, tri thức, tư tưởng, tình cảm cho học sinh

Mục tiêu của giáo dục là “đào tạo con người Việt Nam phát triển toàn diện” Trong dạy học, tính toàn diện là một trong những nguyên tắc quan trọng cần được đảm bảo, nhất là đối với dạy học bộ môn Lịch sử ở trường phổ thông Nguyên tắc đó xuyên suốt trong tất cả các khâu của quá trình lên lớp, từ việc xác định mục đích, nhiệm vụ, nội dung cho đến phương pháp dạy học Yêu cầu đầu tiên của việc thực hiện nguyên tắc này trong dạy học lịch

sử là làm cho học sinh nhận thức về lịch sử một cách toàn diện Học sinh cần phải được trang bị những kiến thức cơ bản, vững chắc về lịch sử chính trị, kinh tế, văn hóa, tư tưởng trong sự phát triển của xã hội loài người từ trước tới nay Có như vậy, các em mới nhận thức được bức tranh lịch sử của quê hương, dân tộc và thế giới một cách chân thực, trọn vẹn

Để thực hiện mục tiêu giáo dục nêu trên, trong dạy học lịch sử cần chú ý đến việc đổi mới và nâng cao hiệu quả bài học ở trường phổ thông, trước tiên

là đổi mới về quan niệm dạy học như: Dạy học cái gì ? Dạy học để làm gì ? Dạy học như thế nào ? Những vấn đề như vậy là một trong những yêu cầu

có tính nguyên tắc của chương trình môn học mà luật Giáo dục năm 2005 đã

Chiếm một vị trí quan trọng trong các môn học ở trường phổ thông, bộ môn Lịch sử cần và phải góp phần đào tạo, giáo dục học sinh theo chiến lược con người của Đảng Với đặc trưng riêng của mình, "bộ môn Lịch sử có ưu thế trong việc giáo dục tư tưởng, đạo đức cho học sinh" [41; 82] Nội dung chương trình môn học Lịch sử ở trường phổ thông, nhất là chương trình LSDT với những nguồn tri thức cụ thể, sinh động sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho việc thực hiện nhiệm vụ giáo dục tư tưởng, chính trị, đạo đức và lòng yêu quê hương đất nước cho học sinh Hơn ai hết, các em cần được trang bị một nguồn tri thức lịch sử đầy đủ, chính xác, nhất là những tri thức về lịch sử quê hương, dân tộc Bởi chính các em là những người sẽ kế thừa, phát huy và viết tiếp những trang sử hào hùng của cha ông để lại

Nội dung văn hóa trong các bài học LSĐP có ý nghĩa hết sức to lớn trong việc giáo dục thái độ ứng xử đúng đắn cho học sinh như giáo dục cho các em lòng yêu quê hương, hình thành cho các em khái niệm về nghĩa vụ đối với quê hương, giúp cho các em nhận thức được mối liên hệ giữa LSĐP với LSDT Tuy nhiên, trong thực tế dạy học bộ môn Lịch sử ở trường PTTH tỉnh Khánh Hòa hiện nay, việc dạy học những nội dung văn hóa trong các bài học LSĐP chưa thực sự được quan tâm đúng mức Phần lớn giáo viên chỉ chú ý đến nội dung lịch sử chính trị, quân sự, còn xem nhẹ hoặc khai thác chưa sâu những nội dung kiến thức về văn hóa

Nguyên nhân chính của thực trạng này, theo chúng tôi là do giáo viên chưa thấy hết được tầm quan trọng của việc dạy học những nội dung văn hóa trong các bài học LSĐP ở trường phổ thông nên nhiều giáo viên chưa xác định được vai trò, vị trí và chưa tìm ra được biện pháp dạy học có hiệu quả Xuất phát từ những lý do nêu trên, chúng tôi quyết định chọn vấn đề

“Dạy học những nội dung văn hóa trong các bài học LSĐP ở trường

tính toàn diện trong nhận thức lịch sử và đề xuất một số biện pháp thiết thực,

cụ thể để áp dụng vào quá trình dạy học nhằm góp phần nâng cao hiệu quả dạy học lịch sử nói chung, dạy học những nội dung văn hoá trong các bài học LSĐP nói riêng ở trường PTTH tỉnh Khánh Hoà, đồng thời giúp cho bản thân được nâng cao trình độ trong học tập, giảng dạy và nghiên cứu khoa học

2 Lịch sử nghiên cứu vấn đề

Dạy học lịch sử nói chung và dạy học những nội dung văn hóa trong các bài học LSĐP ở trường PTTH nói riêng đã và đang được các nhà lý luận dạy học, các nhà giáo dục - lịch sử, cùng nhiều giáo viên trong và ngoài nước quan tâm nghiên cứu Sau đây là một số tài liệu có liên quan đến đề tài mà chúng tôi tiếp cận và sử dụng làm tài liệu tham khảo trong quá trình làm luận văn của mình

2.1 Tài liệu nước ngoài

- Ở Liên Xô trong những năm 50 - 60, khi những giáo trình đầu tiên về phương pháp dạy học lịch sử trường phổ thông xuất hiện, các nhà giáo dục - lịch sử Xô - Viết đã nhấn mạnh sự cần thiết phải trang bị cho học sinh những kiến thức về văn hóa trong quá trình dạy học lịch sử Các công trình này đề cập nhiều vấn đề có liên quan đến nội dung và phương pháp giảng dạy lịch

sử, đồng thời có những gợi ý mang tính định hướng cho giáo viên lựa chọn phương pháp giảng dạy

Trong cuốn "Phương pháp giảng dạy lịch sử" của viện sỹ A.I Xtơrajôp

đã nêu rõ tầm quan trọng của các tài liệu văn hóa - lịch sử trong các khóa trình lịch sử Liên Xô trên tất cả các mặt như cung cấp tri thức, giáo dục đạo đức, tư tưởng và phát triển kỹ năng thực hành bộ môn

Cuốn "Phương pháp dạy học lịch sử ở trường phổ thông", NXB Giáo

dục, Matxcơva, 1972, (tài liệu dịch A.A.Vaghin, thư viện trường Đại học Sư

chung về phương pháp dạy học

Những năm 80 của thế kỷ XX, các công trình nghiên cứu: "LSĐP" do G.N.Matixin chủ biên (1980) và "Phương pháp công tác LSĐP", do

N.X.Bôrixôp chủ biên (1982), các tác giả đã chỉ rõ phương thức nghiên cứu, dạy học LSĐP, trong tài liệu đặc biệt nhấn mạnh nội dung "phải làm cho học sinh hứng thú trong quá trình nhận thức LSĐP mình"

Trong cuốn "Học tập các vấn đề văn hóa trong khóa trình lịch sử Liên

Xô", xuất bản năm 1987, G.R.Côxôva đã nêu ra một số phương pháp nhằm

hình thành tri thức, kỹ năng, kỹ xảo và nâng cao hiệu quả giáo dục tư tưởng, đạo đức cho học sinh, nhấn mạnh yêu cầu liên môn khi giảng dạy các vấn đề văn hóa - lịch sử ở trường phổ thông Đây là tài liệu hướng dẫn giảng dạy lịch sử rất bổ ích cho giáo viên

- Ở Hunggari, công tác nghiên cứu LSĐP rất được coi trọng Nhà trường kết hợp với các cơ quan chuyên môn về lịch sử và văn hóa tổ chức cho học sinh các trường học sưu tầm tài liệu LSĐP để xây dựng "làng bảo tàng" địa phương

- Năm 1980, tại Hội nghị Sử học quốc tế ở Rumani, vấn đề "LSĐP và chuyên ngành" có vị trí đặc biệt quan trọng trong tiểu ban "Giáo dục lịch sử"

- Trong tài liệu của UNESCO cũng dành một phần đáng kể nói về tầm quan trọng của LSĐP trong giáo dục phổ thông "Người đưa tin UNESCO" (tháng 6/1989 - bản tiếng Việt) đã giới thiệu kinh nghiệm sử dụng các bảo tàng, di tích LSĐP trong giờ học lịch sử

- Về phương pháp dạy học nội dung văn hóa - lịch sử cũng được các nhà giáo dục lịch sử thế giới quan tâm Năm 1994, viện nghiên cứu sách giáo khoa quốc tế Georg - Eckert (Cộng hòa liên bang Đức) phối hợp với Hội Nghiên cứu lý luận lịch sử quốc tế và sự trợ giúp của UNESCO đã xuất bản

quyển "Lịch sử văn hóa - thông tin lịch sử" tập hợp bài viết của các nhà giáo

dục lịch sử thuộc các nước Đức, Mỹ, Trung Quốc, Thổ Nhĩ Kỳ, Phần Lan, Pháp Nội dung các bài viết tập trung vào giới thiệu kinh nghiệm dạy học

lịch sử nói chung, về dạy học những nội dung văn hóa nói riêng

- Những năm gần đây các hội nghị về nghiên cứu, dạy học LSĐP đã được tổ chức với quy mô lớn ở các quốc gia hay khu vực như Hội nghị khoa học về giáo dục lịch sử các nước Đông Nam Á (8/1994); Hội thảo khoa học

về giáo dục lịch sử được tổ chức hàng năm ở Trung Quốc

Thực tế cho thấy, trên thế giới vấn đề nghiên cứu dạy học lịch sử nói chung, LSĐP nói riêng, đặc biệt là dạy học nội dung văn hóa đã được coi trọng và thực hiện ở nhiều mức độ khác nhau Những kết quả nghiên cứu nêu trên chính là nguồn tài liệu tham khảo quan trọng cho chúng tôi khi thực hiện

đề tài luận văn này

2.2 Tài liệu trong nước

- Các nhà nghiên cứu lý luận dạy học lịch sử nước ta với công trình

“Phương pháp dạy học lịch sử” do giáo sư Phan Ngọc Liên (chủ biên) xuất bản năm 1992, 1999, 2002, 2009 đã nêu lên tầm quan trọng của việc dạy LSĐP ở trường phổ thông, nhấn mạnh ý nghĩa của việc dạy học nội dung văn hóa trong các bài học LSĐP

- Trong cuốn "Công tác ngoại khóa lịch sử ở trường cấp II, III", các tác

giả Phan Ngọc Liên, Trần Văn Trị, Nguyễn Phan Quang đã nhấn mạnh ý nghĩa của việc học tập nghiên cứu, giảng dạy LSĐP và cho đó là một phương thức cần thiết, quan trọng trong dạy học lịch sử

- Trong cuốn "Lịch sử địa phương", các tác giả Trương Hữu Quýnh,

Nguyễn Phan Quang, Nguyễn Văn Am, xuất bản năm 1989 đã chỉ rõ ý nghĩa giáo dưỡng, giáo dục và phát triển học sinh qua việc dạy học LSĐP ở trường phổ thông

- Trong cuốn “Đổi mới dạy học lịch sử”, “lấy học sinh làm trung tâm”, xuất bản năm 1996 Các tác giả Nguyễn Cảnh Minh, Đặng Công Lộng với bài “Biên soạn bài giảng LSĐP ở trường phổ thông” đã khẳng định: Nội dung văn hóa trong các bài học LSĐP sẽ góp phần làm giàu thêm sự hiểu biết của học sinh về chính quê hương của mình Trên cơ sở đó, giáo dục cho thế hệ trẻ lòng tự hào về quê hương, đất nước

- Tài liệu "Giáo trình LSĐP", (NXB Đại học Sư phạm, HN, 2006) của

các tác giả Nguyễn Cảnh Minh (chủ biên), Đỗ Hồng Thái, Hoàng Thanh Hải,

Nguyễn Văn Đằng và "Giáo trình phương pháp nghiên cứu và biên soạn

LSĐP", (NXB Đại học Sư phạm, HN, 2008) của các tác giả Nguyễn Cảnh

Minh (chủ biên), Đỗ Hồng Thái, Hoàng Thanh Hải đã đề cập đến công tác tổ chức nghiên cứu, giảng dạy LSĐP Các tác giả một lần nữa nhấn mạnh việc dạy học LSĐP, nhất là dạy học về văn hóa truyền thống, sẽ tạo nên trạng thái tâm lý đặc biệt giúp học sinh hiểu một cách sinh động về quá khứ lịch sử của quê hương, đất nước

- Tài liệu "Đổi mới phương pháp dạy học, kiểm tra đánh giá kết quả học

tập lịch sử và giảng dạy LSĐP ở trường phổ thông" (do Phan Ngọc Liên,

Nguyễn Hải Châu, Trịnh Đình Tùng, Nguyễn Thị Côi, Nguyễn Xuân Trường tuyển chọn và biên soạn) đã nêu lên thực trạng và giải pháp nâng cao chất lượng dạy học LSĐP ở các trường phổ thông

Những công trình nghiên cứu nêu trên là cơ sở để chúng tôi tổ chức trao đổi, nghiên cứu khoa học về phương pháp giảng dạy nội dung văn hóa trong các bài LSĐP ở trường phổ thông, một nội dung hết sức thiết thực và bổ ích trong việc giáo dục tư tưởng, đạo đức cho thế hệ trẻ, chủ nhân tương lai của đất nước

Cùng với những tài liệu nói trên, chúng tôi còn tiếp cận và tham khảo các luận án, luận văn của các nghiên cứu sinh, học viên cao học trường Đại

học sư phạm Hà Nội về các đề tài thuộc những góc độ khác nhau như: "Giáo

dục lòng yêu quê hương cho học sinh THPT qua dạy học LSĐP ở nghĩa Bình" của Trần Quốc Tuấn (1986), "Tăng cường giáo dục truyền thống yêu nước cho học sinh dân tộc thiểu số miền núi Hà Tuyên qua sử dụng tài liệu LSĐP trong khóa trình lịch sử Việt Nam (1930 - 1945)" của Hồ Hồng Thái

(1986), "Giảng dạy những nội dung văn hóa trong khóa trình LSDT ở trường

PTTH" của Trần Viết Thụ (1999), "Một số biện pháp nâng cao hiệu quả bài học LSĐP ở trường THPT tỉnh Bắc Giang" của Giáp Văn Ngọ (2005)

Đồng thời với các tài liệu nêu trên, chúng tôi còn tiếp cận các sách chuyên khảo về địa phương Khánh Hòa, như "Văn hóa Xóm Cồn với tiền sử

và sơ sử Khánh Hòa", "Văn hóa phi vật thể Khánh Hòa", "Tìm hiểu giá trị lịch

sử và văn hóa truyền thống Khánh Hòa 350 năm", "Tháp Bà Thiên Y A Na, hành trình của một nữ thần", "Non nước Khánh Hòa", "Xứ Trầm hương", "Nghiên cứu, biên soạn Tài liệu LSĐP dùng trong trường PTTH tỉnh Khánh Hòa"

Tóm lại, tất cả những tài liệu nêu trên có ý nghĩa hết sức quan trọng và

đáng tin cậy đối với chúng tôi trong quá trình nghiên cứu đề tài “Dạy học

những nội dung văn hóa trong các bài học LSĐP ở trường PTTH tỉnh Khánh Hòa” Đó là những gợi mở quý báu để chúng tôi nghiên cứu, tìm ra các nội

dung, phương pháp và hình thức dạy học phù hợp

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu của đề tài là dạy học những nội dung văn hóa trong các bài học LSĐP ở trường PTTH tỉnh Khánh Hòa

3.2 Phạm vi nghiên cứu

Đề tài chỉ tập trung nghiên cứu các biện pháp dạy học những nội dung văn hoá trong các bài học LSĐP ở trường PTTH trên địa bàn tỉnh Khánh Hoà Các biện pháp dạy học được áp dụng ở cả hai hình thức nội khoá và ngoại khoá

4 Mục đích nghiên cứu

Trên cơ sở tìm hiểu lý luận bài học lịch sử nói chung, dạy học LSĐP nói riêng và thực tiễn dạy học LSĐP ở trường PTTH tỉnh Khánh Hòa, chúng tôi

đề xuất một số biện pháp dạy học những nội dung văn hóa trong các bài học LSĐP ở trường PTTH nhằm góp phần nâng cao chất lượng dạy học bộ môn Lịch sử ở trường PTTH tỉnh Khánh Hòa

5 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Nghiên cứu lý luận dạy học lịch sử, lý luận về tâm lý học, giáo dục học, tâm lý lứa tuổi học sinh có liên quan đến vấn đề nghiên cứu, để xác định

cơ sở khoa học và tầm quan trọng của việc dạy học LSĐP, đặc biệt là dạy học nội dung văn hóa trong các bài học LSĐP ở trường PTTH tỉnh Khánh Hòa

- Tìm hiểu nội dung chương trình LSDT, LSĐP và xác định nội dung văn hóa trong các bài học LSĐP tỉnh Khánh Hòa

- Điều tra thực tiễn tình hình dạy học lịch sử nói chung và dạy học những nội dung văn hóa trong các bài học LSĐP ở trường PTTH tỉnh Khánh Hòa nói riêng Từ đó phát hiện những mặt tồn tại cần khắc phục và những ưu điểm cần phát huy

- Nghiên cứu và đề xuất các biện pháp sư phạm nhằm nâng cao hiệu quả dạy học những nội dung văn hoá trong các bài học LSĐP ở trường PTTH tỉnh Khánh Hoà Những biện pháp mà chúng tôi đề xuất, phù hợp với nhiệm

vụ môn học, đặc điểm lứa tuổi và tâm lý nhận thức của học sinh PTTH

- Tiến hành thực nghiệm sư phạm để khẳng định tính khoa học và tính khả thi của những biện pháp dạy học đã đề xuất nhằm góp phần nâng cao chất lượng bộ môn

6 Cơ sở phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

6.1 Cơ sở phương pháp luận

Dựa trên những quan điểm lý luận cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lê nin, tư tưởng Hồ Chí Minh, các quan điểm của Đảng và Nhà nước ta về Giáo dục và Đào tạo, về dạy học lịch sử ở trường phổ thông, về lịch sử và văn hoá địa phương

6.2 Phương pháp nghiên cứu

Để thực hiện nhiệm vụ của đề tài đặt ra chúng tôi sử dụng các phương pháp nghiên cứu chủ yếu sau đây:

- Nghiên cứu lý luận: Nghiên cứu lý luận của chủ nghĩa Mác - Lê nin,

các tác phẩm của Chủ tịch Hồ Chí Minh về giáo dục, các tài liệu về tâm lý học,

lý luận dạy học, giáo trình phương pháp dạy học lịch sử, sử học, văn hóa - lịch

sử, chương trình sách giáo khoa và các tài liệu liên quan đến LSĐP Khánh Hoà

để xây dựng cơ sở lý luận cho đề tài và xây dựng các mô hình lý thuyết

- Điều tra thực tế: Tiến hành điều tra thực tế ở một số trường PTTH tỉnh

Khánh Hòa bằng nhiều hình thức khác nhau như: dự giờ, quan sát, phỏng vấn giáo viên và học sinh, thu thập thông tin qua Phiếu điều tra… để có kết luận chính xác, khoa học về thực trạng dạy học lịch sử nói chung, dạy học nội dung văn hóa trong các bài học LSĐP ở trường PTTH tỉnh Khánh Hòa nói riêng

- Phương pháp thực nghiệm sư phạm: Tiến hành thực nghiệm sư phạm

để kiểm tra tính khoa học và tính khả thi của những biện pháp sư phạm mà luận văn đề xuất Đối tượng thực nghiệm là học sinh lớp 6 và lớp 11 của một số trường trên địa bàn tỉnh Khánh Hòa Đánh giá kết quả thực nghiệm, dựa vào sự chuyển biến của học sinh về các mặt như trình độ nhận thức, tính tích cực học tập, thái độ hứng thú của nhóm thực nghiệm so với nhóm đối chứng

- Phương pháp toán học thống kê: Tập hợp và xử lý các số liệu thu được

qua phiếu điều tra, thực nghiệm bằng cách lập bảng, tính các tham số đặc trưng như trung bình cộng, phương sai, độ lệch chuẩn Trên cơ sở so sánh các giá trị thu được giữa nhóm thực nghiệm và nhóm đối chứng để đánh giá hiệu quả của những biện pháp dạy học mà chúng tôi đề xuất

7 Giả thuyết khoa học

Hiệu quả dạy học những nội dung văn hóa trong các bài học LSĐP ở trường PTTH tỉnh Khánh Hòa sẽ được nâng cao nếu xác định được các biện pháp dạy học phù hợp với nội dung tương ứng trên cơ sở chú ý tới nét đặc

trưng, chức năng, nhiệm vụ của bộ môn, đặc điểm lứa tuổi và trình độ nhận thức của học sinh

8 Đóng góp của luận văn

- Tiếp tục khẳng định vai trò, ý nghĩa của việc dạy học những nội dung văn hoá trong chương trình, sách giáo khoa lịch sử và LSĐP đối với việc nâng cao chất lượng bộ môn

- Xác định những nội dung văn hoá trong các bài học LSĐP được giảng dạy ở trường PTTH tỉnh Khánh Hoà để làm cơ sở cho việc xác định biện pháp dạy học

- Đề xuất các nguyên tắc, biện pháp sư phạm nhằm nâng cao hiệu quả dạy học những nội dung văn hóa trong các bài học LSĐP ở trường PTTH tỉnh Khánh Hoà

9 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn

9.1 Ý nghĩa khoa học

Kết quả nghiên cứu của đề tài sẽ góp phần làm phong phú thêm lý luận dạy học về những nội dung văn hóa trong các bài học lịch sử nói chung, bài học LSĐP nói riêng ở trường PTTH

9.2 Ý nghĩa thực tiễn

Kết quả nghiên cứu của đề tài sẽ góp phần giúp cho bản thân, đồng

nghiệp hiểu và vận dụng vấn đề “Dạy học những nội dung văn hóa trong

các bài học LSĐP ở trường PTTH tỉnh Khánh Hòa” vào quá trình dạy học

nhằm góp phần nâng cao chất lượng dạy học bộ môn

10 Cấu trúc của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo và phụ lục, nội dung chính của luận văn gồm có ba chương

Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn của việc dạy học những nội dung văn hóa trong các bài học LSĐP ở trường PTTH tỉnh Khánh Hòa

Chương 2: Những nội dung văn hóa trong các bài học LSĐP ở trường PTTH tỉnh Khánh Hòa

Chương 3: Một số biện pháp dạy học những nội dung văn hóa trong các bài học LSĐP ở trường PTTH tỉnh Khánh Hòa

CHƯƠNG 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC DẠY HỌC NHỮNG NỘI DUNG VĂN HÓA TRONG CÁC BÀI HỌC LỊCH SỬ ĐỊA PHƯƠNG Ở TRƯỜNG PHỔ THÔNG TRUNG HỌC

TỈNH KHÁNH HÕA 1.1 Cơ sở lý luận

Xuất phát từ mục tiêu đảm bảo tính toàn diện trong dạy học lịch sử ở trường phổ thông, cùng với những nội dung về kinh tế, chính trị, quân sự nội dung văn hóa trong chương trình dạy học lịch sử nói chung và trong dạy học LSĐP ở trường PTTH nói riêng sẽ giúp học sinh có biểu tượng đầy đủ, chính xác về tiến trình lịch sử của quê hương, dân tộc và nhân loại Vậy nên, trong dạy học lịch sử ở trường phổ thông, nhất là dạy học LSĐP, nếu giáo viên chỉ dừng lại ở việc trang bị cho học sinh những kiến thức về lịch sử kinh

tế, chính trị, quân sự, đấu tranh giai cấp mà không đề cập đến hay xem nhẹ những nội dung văn hóa, đặc biệt là những nội dung văn hóa của chính quê hương, vùng đất mà các em đang sinh sống thì đó là một thiếu sót và sai lầm rất lớn Bởi vì những nội dung văn hóa trong các bài học LSĐP ở trường phổ thông có vai trò, ý nghĩa rất lớn đối với việc thực hiện nhiệm vụ giáo dưỡng, giáo dục, phát triển toàn diện học sinh

Vậy, những nội dung văn hóa trong các bài học LSĐP ở trường PTTH tỉnh Khánh Hòa là gì ? Vai trò, ý nghĩa của việc dạy học những nội dung văn hóa trong các bài học LSĐP ở trường PTTH tỉnh Khánh đối với việc thực hiện các nhiệm vụ giáo dục, giáo dưỡng và phát triển bộ môn ra sao ? Tình hình dạy học những nội dung văn hóa trong các bài học lịch sử nói chung và trong các bài học LSĐP ở trường PTTH tỉnh Khánh nói riêng như thế nào ?

Để trả lời được những câu hỏi này, chúng tôi tập trung giải quyết một số vấn

đề cơ bản sau đây:

- Thứ nhất, xác định khái niệm "văn hóa" trong giảng dạy các bài học

LSĐP ở trường PTTH tỉnh Khánh Hòa

- Thứ hai, xác định mối quan hệ giữa LSĐP với LSDT

- Thứ ba, xác định vị trí của LSĐP trong phân phối chương trình môn

Lịch sử ở trường PTTH

- Thứ tư, phân tích vai trò, ý nghĩa của những nội dung văn hóa trong

các bài học LSĐP ở trường PTTH

- Thứ năm, trình bày kết quả khảo sát thực tiễn của việc dạy học những

nội dung văn hóa trong các bài học LSĐP ở trường PTTH tỉnh Khánh Hòa hiện nay

1.1.1 Khái niệm "văn hóa" trong giảng dạy các bài học LSĐP

"Văn hóa" là một thuật ngữ đa nghĩa, xuất hiện từ rất lâu, được sử dụng phổ biến và thường được xem xét từ nhiều góc độ khác nhau "Văn hóa" có thể hiểu một cách khá phổ biến là trình độ học vấn, nhưng cũng có thể hiểu

là cách ứng xử, lối sống của một cá nhân hay cộng đồng người Với tư cách của phạm trù văn hóa học, "văn hóa là một khái niệm khá bao trùm, rộng rãi

và phức tạp đến thành mơ hồ, khó bao quát" [79;37] Thực tế cho thấy, đến nay vẫn còn thiếu một định nghĩa văn hóa mang tính thống nhất và hoàn chỉnh Vậy, văn hóa là gì ? Đây là một câu hỏi khó đối với cả những nhà nghiên cứu chuyên môn

Hiểu theo nghĩa rộng, văn hóa được xem là bao gồm tất cả những gì do con người sáng tạo ra Hồ Chí Minh đã từng viết “Văn hóa là sự tổng hợp của mọi phương thức sinh hoạt cùng với biểu hiện của nó mà loài người đã sản sinh ra nhằm thích ứng những nhu cầu của đời sống và đòi hỏi của sự sinh tồn” Văn hóa không chỉ chứa đựng những giá trị về vật chất mà còn có

cả những giá trị về mặt tinh thần, văn hóa là những gì gắn bó mật thiết, sâu sắc với con người

Như vậy, văn hóa là một khái niệm hết sức phong phú, phức tạp, nhiều đặc trưng, tuy nhiên vẫn nổi lên bốn đặc trưng cơ bản đó là tính nhân sinh, tính giá trị, tính hệ thống và tính lịch sử Dựa vào bốn đặc trưng cơ bản đó, văn hóa được định nghĩa như sau: “Văn hóa là một hệ thống hữu cơ các giá trị (vật chất và tinh thần, tĩnh và động, vật thể và phi vật thể ) do con người sáng tạo ra và tích lũy qua quá trình hoạt động thực tiễn trong sự tương tác với môi trường tự nhiên, xã hội của mình” [54] Từ khái niệm văn hóa này, chúng ta sẽ xác định được nội dung văn hóa cần đưa vào giảng dạy trong các bài học lịch sử nói chung và các bài học LSĐP ở trường PTTH nói riêng, qua

đó góp phần nâng cao hiệu quả bài học và giáo dục ý thức giữ gìn bản sắc văn hóa của quê hương, dân tộc cho học sinh

Khái niệm "văn hóa" trong dạy học lịch sử cũng có thể được hiểu theo nhiều góc độ khác nhau: "Văn hóa là toàn bộ những giá trị vật chất và tinh thần, bao gồm trình độ sản xuất, khoa học, văn học nghệ thuật, đạo đức tập quán mà loài người sáng tạo ra nhằm phục vụ nhu cầu của mình trong quá trình lịch sử" [19;71], hay: "Văn hóa là một hệ thống hữu cơ các giá trị vật chất và tinh thần do con người sáng tạo và tích lũy qua quá trình hoạt động thực tiễn, trong sự tương tác giữa con người với môi trường tự nhiên và xã hội của mình" [63;27]

Việc tìm hiểu về khái niệm "văn hóa" đã giúp chúng tôi có cơ sở để xác định nội dung văn hóa trong các bài học lịch sử nói chung và trong các bài học LSĐP nói riêng Tuy nhiên, vận dụng khái niệm “văn hóa” như thế nào vào quá trình dạy học lịch sử, nhất là trong giảng dạy các bài học LSĐP ở trường PTTH ? Những kiến thức về văn hóa mà chương trình LSĐP trang bị cho học sinh là gì ? Khái niệm "văn hóa" trong dạy học các bài LSĐP ở trường PTTH gồm những đặc trưng cơ bản nào ? Chúng tôi đã dựa vào cơ

sở phương pháp luận sử học, lý luận dạy học bộ môn cũng như xem xét

chương trình, nội dung sách giáo khoa, tài liệu dạy học lịch sử để giải đáp được những vấn đề này

Tại Hội nghị phương pháp luận sử học năm 1966, các nhà khoa học lịch sử nước ta đã nhấn mạnh rằng: "Đối tượng nghiên cứu của khoa học lịch

sử là lịch sử phát triển của xã hội loài người, nói đến lịch sử xã hội loài người

là nói đến cơ cấu của nó, tính thống nhất, tính hoàn chỉnh, tính quy luật, nhưng đầy mâu thuẫn và phức tạp" Cùng với đó, nhiều nhà khoa học cũng lưu ý rằng: "Nghiên cứu lịch sử mà coi nhẹ lịch sử kinh tế, lịch sử văn hóa tư tưởng thì không thể giải quyết một cách thực sự khoa học sự phát triển xã hội, đồng thời cũng không nêu bật được vai trò của quần chúng nhân dân, người sáng tạo ra của cải xã hội, sáng tạo ra những công trình văn hóa của dân tộc" [78;105] Sử học Mác-xít lấy toàn bộ sinh hoạt của xã hội loài người trong quá khứ làm đối tượng nghiên cứu, bao gồm những hoạt động sản xuất, kinh tế, tổ chức xã hội, quân sự, văn hóa

Việc đảm bảo tính toàn diện trong nghiên cứu lịch sử là yêu cầu có tính nguyên tắc của sử học Mác-xít Tính toàn diện trong dạy học lịch sử "có nghĩa là phải trang bị cho học sinh những hiểu biết cần thiết về các lĩnh vực khác nhau của xã hội loài người và của dân tộc từ hoạt động sản xuất, kinh tế đến hoạt động chính trị, quân sự, văn hóa, tư tưởng Vậy nên, những sự kiện, hiện tượng về văn hóa cùng với những sự kiện, hiện tượng về kinh tế, chính trị, quân sự là những bộ phận cấu thành kiến thức lịch sử của học sinh" [65]

Trên cơ sở lý luận của các nhà nghiên cứu khoa học, chúng tôi nhận thấy

khái niệm "văn hóa" trong dạy học lịch sử nói chung, trong giảng dạy các bài

học LSĐP nói riêng ở trường PTTH có những nét đặc trưng cơ bản như:

- Khái niệm "văn hóa" trong dạy học lịch sử và dạy học LSĐP ở trường

PTTH là "những sự kiện, hiện tượng lịch sử phản ánh những hoạt động sáng tạo văn hóa của con người, chủ yếu là các thành tựu về tư tưởng, triết học,

khoa học, văn học nghệ thuật trong những giai đoạn lịch sử khác nhau" [71;28] Những kiến thức về văn hóa trong dạy học lịch sử mà chúng ta giới thiệu cho học sinh tuy không phản ánh đầy đủ tất cả các lĩnh vực khác nhau của đời sống văn hóa, nhưng cũng góp phần làm rõ thêm diện mạo văn hóa của một miền quê hương xứ sở hay một quốc gia dân tộc trong một giai đoạn lịch sử nhất định Thông qua những sự kiện văn hóa đó, học sinh sẽ hiểu về lịch sử của quê hương, đất nước mình một cách toàn diện, đầy đủ

- Khái niệm "văn hóa" trong dạy học LSĐP ở trường PTTH là những sự

kiện, hiện tượng về văn hóa được trình bày dưới góc độ lịch sử, nghĩa là những sự kiện, hiện tượng về văn hóa trong dạy học LSĐP thường được trình bày theo tiến trình phát triển của xã hội loài người và dân tộc Văn hóa tinh thần được thể hiện như một hình thái ý thức xã hội, những biểu hiện nhiều mặt của văn hóa như giáo dục, khoa học, văn học, nghệ thuật được xem xét trong điều kiện xã hội, trong tiến trình lịch sử, trong mối liên hệ và sự phát triển liên tục của chúng

Tóm lại, khái niệm "văn hóa" trong dạy học LSĐP ở trường PTTH gồm

có các biểu hiện cơ bản như sau:

- Một là, những nội dung văn hóa trong dạy học LSĐP được thể hiện

thông qua các sự kiện, hiện tượng lịch sử, phản ánh những thành tựu văn hóa của địa phương trong một giai đoạn lịch sử nhất định nhằm phân biệt với những nội dung khác của lịch sử như kinh tế, chính trị, quân sự

- Hai là, những nội dung văn hóa được trình bày dưới quan điểm lịch

sử và dựa trên đặc trưng của khoa học lịch sử nói chung, bộ môn lịch sử ở trường PTTH nói riêng Các sự kiện, hiện tượng về văn hóa được giới thiệu trong mối quan hệ tác động qua lại giữa điều kiện lịch sử với văn hóa, giữa văn hóa với các lĩnh vực khác của đời sống xã hội

- Ba là, những nội dung văn hóa trong dạy học LSĐP chủ yếu nhằm mục

đích giúp học sinh hiểu đúng, hiểu rõ hơn về lịch sử của quê hương, dân tộc

Như vậy, việc xác định những biểu hiện cơ bản về khái niệm "văn hóa"

trong dạy học LSĐP đã giúp chúng tôi có định hướng đúng đắn về phương pháp dạy học những nội dung văn hóa trong các bài học LSĐP ở trường PTTH tỉnh Khánh Hòa

1.1.2 Mối quan hệ giữa LSĐP với LSDT

LSĐP là một bộ phận cấu thành của LSDT, là biểu hiện cụ thể, là sự minh họa của LSDT Kiến thức LSĐP sẽ cụ thể hóa, góp phần làm phong phú thêm kiến thức LSDT và ngược lại Mỗi sự kiện, hiện tượng của LSĐP

là một biểu hiện cụ thể, sinh động của LSDT Tuy nhiên, kiến thức LSDT không phải là kết quả của phép cộng kiến thức lịch sử các địa phương, mà kiến thức LSDT được hình thành trên nền tảng của khối lượng tri thức LSĐP

đã được lựa chọn, khái quát và tổng hợp ở mức độ cao

Khi tìm hiểu, nghiên cứu về LSDT, chúng ta thường nhận thấy bất cứ một sự kiện, hiện tượng lịch sử nào xảy ra cũng đều mang tính chất địa phương, bởi nó gần với một vị trí không gian cụ thể ở một hoặc một số địa phương nhất định Song những sự kiện, hiện tượng đó có tính chất, quy mô, mức độ ảnh hưởng khác nhau

Ví dụ, khi nghiên cứu về lịch sử - văn hóa Chămpa trên đất Khánh Hòa, chúng ta thấy sự kiện lịch sử - văn hóa này không chỉ có ý nghĩa riêng đối với địa phương Khánh Hòa mà còn là một sự kiện lịch sử - văn hóa có ý nghĩa đối với cả quốc gia dân tộc

Do đó, trong dạy học lịch sử nói chung, dạy học LSĐP ở trường PTTH nói riêng, giáo viên cần xác định được mối liên hệ, ảnh hưởng, tác động qua lại lẫn nhau giữa kiến thức LSĐP với LSDT Kiến thức LSĐP chính là nền tảng, bối cảnh để làm sáng tỏ, phong phú thêm kiến thức LSDT, ngược lại, kiến thức LSDT sẽ làm sáng tỏ hơn kiến thức LSĐP

1.1.3 LSĐP trong phân phối chương trình môn Lịch sử ở trường PTTH

Từ sau Cách mạng tháng Tám năm 1945, cùng với việc xây dựng và hoàn chỉnh nền giáo dục, trải qua các thời kì phát triển của cách mạng nước

ta, Đảng và Nhà nước đã ngày càng quan tâm đến việc xây dựng, hoàn thiện chương trình dạy học môn Lịch sử ở trường phổ thông, trong đó có chương trình dạy học LSĐP

Theo phân phối chương trình năm học 1992 - 1993, từ lớp 6 đến lớp

12 đều dành một số tiết cho phần LSĐP với mục đích giúp học sinh tìm hiểu một số di tích LSĐP từ xã đến huyện, tỉnh Số tiết LSĐP cấp THCS là 9 tiết: lớp 6: 2 tiết "giới thiệu một số di tích lịch sử của địa phương" và "tham quan một số di tích lịch sử gần nhất ở địa phương", lớp 7: 1 tiết "giới thiệu các nghề truyền thống ở địa phương hoặc một số di tích lịch sử ở địa phương", lớp 8: 4 tiết "giới thiệu - tham quan một di tích lịch sử ở địa phương", lớp 9:

2 tiết "Địa phương trong thời kỳ Cách mạng tháng 8 năm 1945" Ở bậc THPT có 2 tiết LSĐP: lớp 10: 1 tiết; lớp 11: 1 tiết do "các địa phương bố trí nội dung thích hợp để dạy" [3]

Trong phân phối chương trình môn học Lịch sử cấp THCS và cấp THPT của Bộ Giáo dục và Đào tạo, thực hiện từ năm học 2006 – 2007, chương trình LSĐP được quy định như sau: THCS có 7 tiết, trong đó lớp 6: 1 tiết; lớp 7: 3 tiết; lớp 8: 1 tiết; lớp 9: 2 tiết; THPT có 4 tiết, trong đó lớp 10: 1 tiết; lớp 11: 1 tiết; lớp 12: 2 tiết [4]

Ở Khánh Hòa, từ năm học 2008 - 2009 đến nay chương trình dạy học LSĐP quy định như sau THCS có 7 tiết (lớp 6: 1 tiết; lớp 7: 3 tiết; lớp 8: 1 tiết; lớp 9: 2 tiết); THPT có 4 tiết (lớp 10: 1 tiết; lớp 11: 1 tiết; lớp 12: 2 tiết)

1.1.4 Vai trò, ý nghĩa của việc dạy học những nội dung văn hóa trong các bài học LSĐP ở trường PTTH

Từ lâu, các nhà giáo dục - lịch sử trong và ngoài nước đã khẳng định việc dạy học lịch sử, nhất là dạy học những nội dung văn hóa trong các bài học LSĐP ở trường PTTH là việc làm có vai trò, ý nghĩa hết sức quan trọng

trong việc góp phần bồi dưỡng nhận thức, giáo dục thái độ, tư tưởng, tình cảm, lòng yêu quê hương đất nước và phát triển toàn diện cho học sinh

1.1.4.1 Vai trò

Trong quá trình dạy học lịch sử nói chung và giảng dạy các bài học LSĐP ở trường PTTH nói riêng, chúng ta thấy rằng nội dung văn hóa được coi là phương thức chiếm ưu thế trong việc góp phần bồi dưỡng nhận thức, giáo dục thái độ, tư tưởng, tình cảm, lòng yêu quê hương, đất nước và phát triển toàn diện cho học sinh

Nội dung văn hóa trong các bài học lịch sử ở trường PTTH tỉnh Khánh Hòa, không đơn thuần chỉ dừng lại ở việc cung cấp kiến thức về lịch sử cho học sinh mà còn có vai trò quan trọng trong việc góp phần thực hiện mục tiêu giáo dục, mục tiêu dạy học bộ môn và góp phần vào việc thực hiện nhiệm vụ chính trị, mục tiêu kinh tế, văn hóa - xã hội của quê hương, dân tộc Điều này

đã được cố Thủ tướng Phạm Văn Đồng nêu rõ: “Giáo dục phổ thông, ngay cả phổ thông cơ sở, bằng cả việc dạy nội khóa và các hoạt động ngoại khóa phải đạt đến kết quả làm cho người học biết mình sống trong một huyện, một tỉnh, một nước, một vũ trụ như thế nào và mình phải làm gì để cống hiến xứng đáng với nhân dân và đất nước "

Những nội dung văn hóa trong các bài học lịch sử nói chung và các bài học LSĐP nói riêng là nguồn kiến thức vô cùng quý giá đối với học sinh Nó minh chứng cho sự phát triển hợp quy luật của mỗi địa phương trong sự phát triển chung của đất nước, ghi lại những thành quả lao động, những chiến công oanh liệt của nhân dân các địa phương trong sự nghiệp dựng nước và giữ nước Việc học tập những nội dung văn hóa trong các bài học LSĐP sẽ góp phần bồi dưỡng cho học sinh những kỹ năng cần thiết trong việc vận dụng tri thức lý thuyết vào thực tiễn Từ hoạt động thực tiễn đó, các em thấy được sự phát triển đa dạng, sinh động, phức tạp và thú vị của LSĐP và

LSDT, thấy được nét độc đáo, đặc thù của LSĐP, song vẫn tuân theo quy luật phát triển chung của LSDT và lịch sử nhân loại

1.1.4.2 Ý nghĩa

Qua nghiên cứu lý luận và kinh nghiệm thực tiễn, chúng tôi thấy rằng, việc dạy học những nội dung văn hóa trong các bài học LSĐP ở trường PTTH có ý nghĩa hết sức to lớn trong việc giáo dưỡng, giáo dục và phát triển toàn diện học sinh

* Về mặt giáo dưỡng

Các sự kiện, hiện tượng về văn hóa trong các bài học LSĐP sẽ góp phần giúp học sinh hiểu rõ hơn về lịch sử quê hương, dân tộc Thông qua các bài học cụ thể, học sinh sẽ nhận thức được rằng hoạt động sáng tạo văn hóa

là một trong những hoạt động không thể thiếu của xã hội loài người từ trước đến nay

Để học sinh hình dung một cách trọn vẹn về lịch sử và rút ra được quy luật, bài học lịch sử thì giáo viên phải trang bị cho các em những kiến thức toàn diện về lịch sử Qua quá trình tìm hiểu, nghiên cứu, các em sẽ hiểu lịch

sử của quê hương, dân tộc mình là lịch sử dựng nước đi đôi với giữ nước, là lịch sử đấu tranh giải phóng dân tộc, bảo vệ tổ quốc gắn liền với lao động sáng tạo văn hóa không ngừng của nhân dân ta, những hiểu biết đó sẽ giúp học sinh hiểu được mối liên hệ, tác động lẫn nhau giữa điều kiện kinh tế, xã hội với đời sống văn hóa, giữa đời sống văn hóa với các lĩnh vực khác của xã hội Điều này khẳng định nguyên tắc trong dạy học lịch sử đó là phải hướng dẫn học sinh hiểu được quy luật của lịch sử "Chỉ có hướng dẫn học sinh nắm vững quy luật (phù hợp với yêu cầu trình độ của mình) mới làm cho các em hiểu biết lịch sử sâu sắc, đúng đắn" [41; 118]

Ví dụ, khi trình bày về công trình kiến trúc, điêu khắc Tháp Bà (Tháp Ponagar) ở Nha Trang - Khánh Hòa thì nhiệm vụ chủ yếu là phải tìm hiểu xem nguyên nhân nào hay điều kiện kinh tế - xã hội nào đã dẫn tới sự ra đời

của công trình kiến trúc, điêu khắc đó và đánh giá ý nghĩa, tác động của nó đối với sự phát triển của xã hội chứ không đòi hỏi đi sâu phân tích về kĩ thuật xây dựng, kết cấu công trình văn hóa đó

* Về mặt giáo dục

Những nội dung văn hóa trong trong các bài học LSĐP ở trường

PTTH có tác dụng rất lớn trong việc thực hiện nhiệm vụ giáo dục và bồi

dưỡng tư tưởng, tình cảm, đạo đức cho học sinh

Khi tìm hiểu về sự kiện, hiện tượng văn hóa, các em sẽ nhận thức được rằng bất cứ một thành tựu văn hóa nào cũng gắn liền với một điều kiện kinh

tế - xã hội nhất định, điều kiện kinh tế - xã hội là nguyên nhân dẫn đến sự phát triển hay suy tàn của văn hóa Trên cơ sở nhận thức đó, giáo viên từng bước hình thành cho học sinh thế giới quan duy vật khoa học khi xem xét, đánh giá các sự kiện, hiện tượng văn hóa cũng như các sự kiện lịch sử khác Điều đó góp phần khẳng định "môn Lịch sử có sở trường trong việc giáo dục

tư tưởng, hình thành thế giới quan duy vật khoa học, nhân sinh quan cách mạng " [42] cho học sinh

Việc dạy học nội dung văn hóa trong các bài học lịch sử nói chung, trong các bài học LSĐP ở trường PTTH nói riêng, có ý nghĩa hết sức quan trọng trong việc góp phần đào tạo, giáo dục học sinh trở thành những con người phát triển toàn diện Nhưng quan trọng hơn là những thái độ, tình cảm

ấy sẽ biến thành hành động cụ thể khi các em bước vào đời, như một nhà nghiên cứu đã dự đoán: "Ở dưới mái trường, nếu những hiểu biết về di sản văn hóa dân tộc (thành văn và không thành văn, về khoa học tự nhiên cũng như về khoa học xã hội) được giảng dạy một cách chu đáo, có hệ thống, cụ thể và sinh động thì chúng sẽ ăn sâu vào tiềm thức của lớp người trẻ tuổi, sẽ tạo ra ở họ một thứ phản xạ thường trực, luôn hướng họ tới cách đặt vấn đề theo cốt cách Việt Nam nhưng lại phù hợp với những yêu cầu và chuẩn mực của cuộc sống mới, văn minh, hiện đại" [52;82]

* Về mặt phát triển

Dạy học những nội dung văn hóa trong các bài học lịch sử nói chung, trong các bài học LSĐP nói riêng, không chỉ dừng lại ở việc thực hiện nhiệm vụ giáo dục, nhiệm vụ giáo dưỡng của bộ môn mà còn có tác dụng phát triển năng lực nhận thức cho học sinh, đặc biệt là năng lực tư duy, hành động thực tiễn

Nhà tâm lý học Liên Xô M.N.Sácđacốp đã nhấn mạnh rằng: "Học sinh học tập, suy nghĩ theo những quy luật chung của tư duy con người Nhưng bên cạnh đó, do sự khác nhau của nội dung dạy học, nên mỗi môn học sẽ góp phần phát triển tư duy học sinh theo đặc trưng riêng " Ở trường phổ thông

bộ môn Lịch sử đã góp phần hình thành, phát triển cho học sinh các năng lực

tư duy như:

Thư nhất, rèn cho các em khả năng phát hiện, phân tích nguyên nhân

xuất hiện và quá trình phát triển của các sự kiện, hiện tượng văn hóa Điều này góp phần hình thành ở học sinh quan điểm khi xem xét về các sự kiện, hiện tượng lịch sử cũng như khi xem xét về các sự kiện, hiện tượng văn hóa

Thứ hai, hình thành cho học sinh khả năng xác định điều kiện, hoàn

cảnh lịch sử, mối quan hệ tác động qua lại giữa văn hóa với các lĩnh vực khác của con người trong xã hội, rèn luyện cho học sinh năng lực đánh giá, nhận xét vai trò của văn hóa đối với sự vận động và phát triển của xã hội Qua đó các em

sẽ có khả năng phân biệt, có thái độ ứng xử đúng đắn đối với các hiện tượng văn hóa và hiện tượng "phi văn hóa" trong cuộc sống của mình

Thứ ba, góp phần rèn luyện cho học sinh các thao tác tư duy như phân

tích, tổng hợp, so sánh, đánh giá, khái quát Do nhiệm vụ hình thành tri thức lịch sử cho học sinh quy định nên việc dạy học nội dung văn hóa trong các bài học lịch sử nói chung và các bài học LSĐP nói riêng, không chỉ dừng lại

ở việc tạo biểu tượng lịch sử cho học sinh mà còn từng bước hình thành khái niệm, giúp các em nắm được bản chất mối liên hệ của các sự kiện, hiện tượng văn hóa trong lịch sử Vậy nên, để hình thành được khái niệm và rút ra

được quy luật, bài học lịch sử thì đòi hỏi học sinh phải rèn luyện các thao tác

cơ bản của tư duy

Thứ tư, góp phần phát triển các năng lực hoạt động thực tiễn như khả

năng cảm thụ nội dung văn hóa dưới góc độ lịch sử, khả năng thiết kế và xây dựng các đồ dùng trực quan (vẽ bản đồ các di tích văn hóa, làm sa bàn về một công trình kiến trúc văn hóa tiêu biểu hay phục chế một hiện vật văn hóa), khả năng miêu tả một công trình văn hóa tiêu biểu

Ví dụ, miêu tả cụ thể về công trình kiến trúc Tháp Bà (Tháp Ponagar), khả năng giải thích một hiện tượng văn hóa, hiểu và phân tích được giá trị ý nghĩa của một thành tựu văn hóa cụ thể, khả năng tham gia vào các hoạt động công ích xã hội như góp phần phát hiện, sưu tầm các tác phẩm văn hóa, tích cực tuyên truyền và có hành động cụ thể thiết thực vào việc bảo vệ các

di tích lịch sử - văn hóa, các giá trị văn hóa của địa phương

Dạy học những nội dung văn hóa trong các bài học lịch sử nói chung, trong các bài học LSĐP nói riêng ở trường phổ thông, không chỉ góp phần rèn luyện cho học sinh khả năng nhận thức mà còn phát triển ở các em khả năng hoạt động thực tiễn Việc dạy học những nội dung văn hóa trong chương trình lịch sử ở trường phổ thông có ý nghĩa về các mặt như giáo dục, giáo dưỡng và phát triển học sinh, góp phần hình thành cho các em tri thức lịch sử một cách toàn diện; giáo dục tư tưởng tình cảm, thái độ của học sinh đối với các di sản văn hóa, với các danh nhân văn hóa; phát triển ở các em năng lực nhận thức lịch sử và khả năng thực hành bộ môn

Tóm lại, việc dạy học những nội dung văn hóa trong các bài học LSDT

nói chung, trong các bài học LSĐP ở trường PTTH nói riêng là việc làm hết sức cần thiết và có ý nghĩa trong việc góp phần nâng cao chất lượng dạy học

bộ môn Để xác định được phương pháp dạy học có hiệu quả, trước hết cần phải tiến hành điều tra tình hình thực tế về dạy - học ở các trường PTTH,

nhất là việc dạy học những nội dung văn hóa trong các bài học LSĐP ở trường PTTH tỉnh Khánh Hòa

1.2 Thực tiễn của việc dạy học những nội dung văn hóa trong các bài LSĐP ở trường PTTH tỉnh Khánh Hòa

Để có được những nhận xét chính xác, khách quan và khoa học về tình hình dạy học lịch sử nói chung, dạy học những nội dung văn hóa nói riêng ở các trường phổ thông, đặc biệt là việc dạy học những nội dung văn hóa trong các bài LSĐP ở trường PTTH tỉnh Khánh Hòa hiện nay, chúng tôi đã tiến hành điều tra, khảo sát một số trường trên địa bàn tỉnh Khánh Hòa Công việc được tiến hành theo những nguyên tắc điều tra xã hội học (Phụ lục 1, 2)

Về nội dung điều tra, chúng tôi tập trung làm rõ một số vấn đề chủ yếu như:

- Nhận thức của giáo viên về khái niệm "văn hóa" trong dạy học lịch

sử ở trường PTTH

- Quan niệm của giáo viên về vai trò, ý nghĩa trong việc dạy học những nội dung văn hóa trong môn Lịch sử nói chung và trong dạy học LSĐP nói riêng

- Phương pháp dạy học những nội dung văn hóa trong các bài học LSDT và các bài học LSĐP

- Những ý kiến đề xuất nhằm góp phần nâng cao hiệu quả dạy học bộ môn cũng như nâng cao hiệu quả dạy học những nội dung văn hóa trong các bài học LSĐP ở trường phổ thông

Về phương pháp điều tra, chúng tôi tiến hành các phương pháp như

dùng phiếu điều tra, trao đổi trực tiếp với giáo viên, quan sát, dự giờ Sau khi xử lý các nguồn thông tin điều tra, kết quả điều tra thực tiễn đã cho phép chúng tôi rút ra một số kết luận về các vấn đề đã đặt ra như sau:

- Về nhận thức nội hàm khái niệm "văn hóa" trong dạy học lịch sử, cơ bản giáo viên đã hiểu được ý nghĩa quan trọng của của việc dạy học những

nội dung văn hóa trong các bài học lịch sử nói chung và trong các bài học LSĐP nói riêng Tuy nhiên, vẫn còn một số giáo viên chưa hiểu hết, chưa nắm chính xác và đầy đủ về nội hàm của khái niệm "văn hóa" trong dạy học lịch sử

Phần lớn giáo viên cho rằng nội dung các sự kiện văn hóa trong dạy học lịch sử là "những kiến thức về văn học, nghệ thuật, khoa học và giáo dục" nên trong giảng dạy lịch sử phải cung cấp cho học sinh những hiểu biết

cụ thể về tất cả các vấn đề văn hóa có liên quan đến sự kiện đang học

Một số ý kiến khác lại cho rằng nội dung văn hóa trong dạy học lịch sử

ở trường phổ thông chỉ là "liệt kê các thành tựu văn hóa tiêu biểu " Thực tế cho thấy, do nhận thức về nội hàm khái niệm "văn hóa" của một số giáo viên còn hạn chế và chưa đầy đủ nên việc trình bày về các vấn đề văn hóa chưa đáp ứng được yêu cầu dạy học, do đó chất lượng dạy học bộ môn Lịch sử ở các trường PTTH tỉnh Khánh Hòa chưa cao

Với nhận thức nội hàm khái niệm "văn hóa" trong dạy học lịch sử như vậy nên trong một số tiết giảng dạy về nội dung văn hóa trong các bài học LSĐP ở trường PTTH tỉnh Khánh Hòa, giáo viên thường mắc phải các nhược điểm như phân bố thời gian không hợp lý, sa đà vào việc cung cấp quá nhiều tài liệu đã sưu tầm cho học sinh hoặc giáo viên tập trung miêu tả khá tỉ mỉ về một công trình văn hóa cụ thể do trình bày quá chi tiết về những thành tựu văn hóa nên dẫn đến nội dung tiết học quá tải, không đảm bảo tính chất của một giờ học lịch sử, không đáp ứng được tính toàn diện của một tiết học lịch

sử Bên cạnh đó, một số giáo viên khi dạy về nội dung văn hóa trong các bài học LSĐP lại chỉ trình bày những nhận định chung chung, mang tính khái quát, không cụ thể nên bài học không sinh động, chưa thu hút được học sinh

Thực tế cho thấy, nhận thức của giáo viên về khái niệm "văn hóa" trong dạy học lịch sử ở trường phổ thông còn thiếu tính chính xác và chưa

đầy đủ Đó là tình trạng tương đối phổ biến, phần nào làm ảnh hưởng tới chất lượng dạy bộ môn

Để tìm hiểu quan niệm của giáo viên về vai trò, ý nghĩa của việc dạy học những nội dung văn hóa trong bài lịch sử nói chung, trong dạy học các bài LSĐP ở trường PTTH tỉnh Khánh Hòa nói riêng, chúng tôi đã tiến hành điều tra khảo sát bằng cách trao đổi phỏng vấn trực tiếp với giáo viên, sử dụng phiếu điều tra giáo viên (Phụ lục 1) ở một số trường PTTH trên địa bàn tỉnh Khánh Hòa

Đối với câu hỏi: Theo thấy (cô), việc gảng dạy những nội dung văn hóa trong các bài học lịch sử nói chung, trong các bài học LSĐP ở trường PTTH nói riêng là việc làm như thế nào ? chúng tôi đã thu được kết quả trả lời như sau:

Tổng số

GV được điều tra

Kết quả trả lời Rất cần

thiết

Cần thiết Bình

thường

Không cần thiết

Rất không cần thiết

32

SL % SL % SL % SL % SL %

30 93,75 2 6,25 0 0 0 0 0 0 Qua bảng thống kê về kết quả điều tra cho thấy, đa số giáo viên (93,75%) nhất trí cho rằng việc giảng dạy các nội dung văn hóa trong chương trình lịch sử ở trường PTTH là rất cần thiết Điều này chứng tỏ các thầy (cô)

đã nhận thức đúng về vai trò, ý nghĩa của việc giảng dạy những nội dung văn hóa trong chương trình lịch sử ở trường phổ thông, thấy được tác dụng của việc dạy học nội dung văn hóa là góp phần nâng cao hiệu quả giáo dục, giáo dưỡng và phát triển của bộ môn

Một số giáo viên nhấn mạnh rằng, qua việc học tập nội dung văn hóa, học sinh nhận thức được "tính đa dạng, phong phú, toàn diện của lịch sử"

Rất nhiều giáo viên khẳng định rằng nếu xác định đúng mục đích, yêu cầu của bài học, công tác chuẩn bị lên lớp chu đáo, phương pháp và phương tiện dạy học phù hợp với nội dung văn hóa, sẽ làm cho học sinh "có thái độ thích thú rõ rệt", "Học sinh hứng thú học tập các nội dung văn hóa vì các em nhận thấy lịch sử không phải là những sự kiện khô khan, đơn điệu"

Như vậy, đa số giáo viên đều nhận thức được vai trò, ý nghĩa của việc dạy học những nội dung văn hóa trong chương trình lịch sử nói chung và trong dạy học LSĐP nói riêng Đây là thuận lợi rất lớn trong việc nâng cao chất lượng dạy học bộ môn Tuy nhiên, vấn đề còn dừng lại ở nhận thức lý luận Nhiều giáo viên còn tỏ ra khá lúng túng khi khai thác các sự kiện về văn hóa trong chương trình giảng dạy, nhất là việc lựa chọn và vận dụng phương pháp dạy học phù hợp với nội dung yêu cầu

Tìm hiểu về phương pháp dạy học những nội dung văn hóa trong các

bài học lịch sử nói chung và trong các bài học LSĐP nói riêng là một việc làm hết sức cần thiết vì phương pháp giảng dạy của giáo viên sẽ tác động trực tiếp đến kết quả của bài học và có ý nghĩa quan trọng đối với việc nâng cao chất lượng dạy học ở trường phổ thông Khi tiến hành điều tra thực tế bằng cách sử dụng phiếu thăm dò, trao đổi trực tiếp, dự giờ để tìm hiểu về phương pháp dạy học những nội dung văn hóa trong các bài học LSĐP ở trường PTTH tỉnh Khánh Hòa, kết quả cho thấy:

- Đa số giáo viên chỉ sử dụng một phương pháp dạy học duy nhất đó là trình bày miệng, chưa kết hợp nhuần nhuyễn các phương pháp dạy học trong một bài học lịch sử có nội dung văn hóa, do đó dẫn đến sự nhàm chán, đơn điệu, không khai thác hết nội dung và yêu cầu bài học

Theo thống kê của chúng tôi, có khoảng 80% giáo viên thường sử dụng cách thông báo để giảng dạy các nội dung văn hóa hoặc liên quan tới văn hóa Phương pháp dạy học khá phổ biến là miêu tả và tường thuật Một

số giáo viên còn sử dụng phương pháp đàm thoại, trao đổi thảo luận khi dạy học các nội dung văn hóa

Sử dụng phương pháp trình bày miệng là điều cần thiết vì nó có ý nghĩa về giáo dục, giáo dưỡng cho học sinh Về mặt giáo dưỡng, phương pháp này không chỉ có tác dụng "thông tin tái hiện lịch sử mà còn để nhận thức bản chất các sự kiện, thể hiện kết quả tìm tòi, nghiên cứu của học sinh" [41;138] Về mặt giáo dục, phương pháp trình bày miệng có tác dụng hình thành quan điểm tư tưởng, giáo dục đạo đức cho học sinh thông qua ngôn ngữ giàu hình ảnh, hợp logich của giáo viên Phương pháp trình bày miệng sẽ tăng cao hiệu quả khi giáo viên tuân thủ những yêu cầu về mặt sư phạm Tuy nhiên, chỉ sử dụng duy nhất phương pháp trình bày miệng thì bài học sẽ trở nên tẻ nhạt, không phát huy được tính tích cực trong nhận thức của học sinh

- Nhiều giáo viên đã ý thức được tầm quan trọng của việc sử dụng đồ dùng trực quan, tài liệu tham khảo và kết hợp các hình thức tổ chức dạy học khác nhau để nâng cao hiệu quả dạy học những nội dung văn hóa

Tuy nhiên, trên thực tế số giáo viên sử dụng đồ dùng trực quan để giảng dạy nội dung văn hóa ở các bài học lịch sử còn ít Trong khi yêu cầu của dạy học lịch sử ở trường phổ thông, việc tạo biểu tượng về các sự kiện, hiện tượng văn hóa là điều hết sức cần thiết, đòi hỏi sự hỗ trợ của các phương tiện, đồ dùng trực quan, chủ yếu là đồ dùng trực quan tạo hình và quy ước nhằm "phát triển khả năng quan sát, trí tưởng tượng, tư duy và ngôn ngữ của học sinh" [50;44]; việc sử dụng các tài liệu tham khảo còn ít hoặc chưa hiệu quả Một số giáo viên còn lạm dụng khi sử dụng tài liệu tham khảo nên dẫn đến tình trạng "quá tải", làm cho giờ học trở nên nặng nề, hoặc làm loãng nội dung, làm mất tính đặc trưng của bài học lịch sử Sự kết hợp linh hoạt các hình thức tổ chức dạy học của một bộ phận giáo viên còn nhiều hạn chế, các hình thức ngoại khóa lại càng ít được thực hiện Có nhiều nguyên nhân dẫn đến tình trạng này, nhưng theo chúng tôi, trước hết là do việc sưu tầm các tư liệu trực quan về văn hóa còn gặp nhiều khó khăn, nhất là ở các trường xa trung tâm văn hóa, chưa được trang bị những phương tiện cần thiết cho dạy

học Mặt khác, do một số giáo viên chưa thực sự cố gắng trong việc tìm kiếm các giải pháp khắc phục khó khăn khi dạy học Vì vậy, việc dạy học những nội dung văn hóa trong các bài học LSĐP chưa đảm bảo được tính khoa học, tính vừa sức Một số giáo viên bộ môn còn lúng túng trong việc lựa chọn và

sử dụng phương pháp dạy học theo hướng phát huy tính tích cực của học sinh nên dẫn đến tình trạng tiết học khô khan, nặng nề, thiếu sinh động, cụ thể, hiệu quả giáo dưỡng, giáo dục và phát triển toàn diện học sinh chưa cao Điều này ảnh hưởng không nhỏ đến chất lượng dạy học lịch sử nói chung, dạy học những nội dung văn hóa trong các bài học LSĐP ở trường PTTH tỉnh Khánh Hòa nói riêng

Quá trình điều tra, chúng tôi còn nhận thấy những vấn đề bức xúc trong thực tế dạy học lịch sử nói chung và dạy học những nội dung văn hóa trong các bài học LSĐP tỉnh Khánh Hòa nói riêng đó là:

- Phần lớn, giáo viên đứng lớp ở các trường THCS, THPT trên địa bàn tỉnh Khánh Hòa đều có tâm trạng lo lắng trước sự giảm sút về chất lượng dạy học lịch sử cũng như chất lượng dạy học những nội dung văn hóa trong các bài học LSĐP và đang tìm cách khắc phục

- Khó khăn lớn nhất đối với việc nâng cao chất lượng dạy học lịch sử

và nhất là trong việc dạy học nhưng nội dung văn hóa trong các bài học LSĐP ở trường PTTH tỉnh Khánh Hòa hiện nay đó là nhiều giáo viên còn lúng túng khi xác định và lựa chọn phương pháp dạy học phù hợp với nội dung yêu cầu của bài học, các phương tiện dạy học và tài liệu giảng dạy, nhất

là những phương tiện, tài liệu để phục vụ cho việc giảng dạy những nội dung văn hóa trong các bài học LSĐP ở trường PTTH tỉnh Khánh Hòa còn nhiều hạn chế

Thực tế của việc dạy học lịch sử ở trường PTTH tỉnh Khánh Hòa đã khẳng định rằng muốn nâng cao chất lượng giảng dạy các bài học lịch sử, nhất là đối với việc giảng dạy những nội dung văn hóa trong các bài học

LSĐP ở trường PTTH, trước hết phải đổi mới phương pháp dạy học, chú ý đến công tác bồi dưỡng đội ngũ giáo viên, đầu tư thêm phương tiện, thiết bị

và tài liệu dạy học

1.2.2 Đối với học sinh

Cùng với việc tìm hiểu giáo viên về quan niệm, phương pháp giảng dạy bộ môn Lịch sử ở trường PTTH, chúng tôi cũng đồng thời tìm hiểu về tình hình học tập nội dung văn hóa trong môn Lịch sử cũng như học tập nội dung văn hóa trong các bài học LSĐP ở trường PTTH tỉnh Khánh Hòa Nội dung tìm hiểu tập trung chủ yếu vào những vấn đề có liên quan đến luận văn cần phải giải quyết như:

- Tinh thần, thái độ học tập của học sinh về nội dung văn hóa trong chương trình lịch sử nói chung và trong các bài học LSĐP nói riêng

- Đánh giá nhận thức của học sinh về nội dung văn hóa trong các bài học lịch sử, nhất là trong các bài học LSĐP tỉnh Khánh Hòa

Để đánh giá tinh thần, thái độ học tập của học sinh về nội dung văn hóa ở các bài học lịch sử, nhất là trong các bài học LSĐP, chúng tôi đã sử dụng "phiếu điều tra học sinh" (Phụ lục 2), kết hợp với dự giờ quan sát, phỏng vấn giáo viên bộ môn Lịch sử ở một số trường PTTH trên địa bàn tỉnh Khánh Hòa

Khi hỏi: Em có thích học những nội dung văn hóa trong các bài học LSĐP không ? Chúng tôi thu nhận được kết quả câu trả lời như sau:

Tổng

số học sinh điều tra

Kết quả câu trả lời

Rất thích

Thích Bình

thường

Không thích

Rất không thích

SL % SL % SL % SL % SL %

240 40 17 140 58 50 20.8 10 4.2 0 0

- 75% học sinh có biểu hiện hứng thú khi học tập những nội dung văn hóa trong bài học LSĐP Các em chăm chú nghe giảng, ghi chép đầy đủ, nghiêm túc, hăng hai phát biểu xây dựng bài và có biểu lộ cảm xúc rõ rệt Đó

là một điều đáng khích lệ, rằng học sinh chúng ta không hề quay lưng với môn lịch sử, nhất là với nội dung văn hóa trong bài học LSĐP Điều đó đòi hỏi người giáo viên trong mỗi giờ lên lớp, phải nâng cao hơn nữa trách nhiệm nghề nghiệp của mình, để mỗi bài giảng của mình sẽ trở thành một món ăn tinh thần không thể thiếu cho học sinh, nhất là những bài giảng về nội dung văn hóa trong bài học LSĐP

Để phát huy tối đa ưu thế giáo dục của bộ môn Lịch sử, thì lịch sử cần phải được phản ánh một cách toàn diện, chính xác như nó đã tồn tại Nội dung văn hóa trong các bài học LSĐP có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong việc góp phần bồi dưỡng những kỹ năng cần thiết cho học sinh như vận dụng tri thức lý thuyết vào việc giải quyết những nhiệm vụ cụ thể mà thực tiễn đang đòi hỏi, qua đó góp phần giáo dục ý thức bảo vệ, trách nhiệm giữ gìn, xây dựng, phát triển quê hương

- 25% học sinh tỏ thái độ bình thường hoặc không yêu thích học các nội dung về văn hóa, thường nói chuyện, làm việc riêng trong giờ học, có thái độ thờ ơ, không biểu hiện các trạng thái cảm xúc khi nghe giảng Tình trạng này không chỉ xảy ra khi học tập các nội dung văn hóa mà còn là tình trạng chung đối với bộ môn Lịch sử và các môn học khác Nguyên nhân dẫn đến tình trạng này, đã được nhiều nhà giáo dục đề cập đến và đưa ra giải pháp khắc phục Tuy nhiên, chúng ta không thể phủ nhận vai trò của người giáo viên trực tiếp lên lớp giảng dạy Thực tế cho thấy, một bộ phận giáo viên chưa nhận thức đầy đủ về vai trò của việc giảng dạy những nội dung văn hóa trong các bài học LSĐP, chưa trang bị đầy đủ về kiến thức văn hóa trong

các bài học LSĐP, chưa có phương pháp giảng dạy phù hợp đó là một phần nguyên nhân dẫn đến tình trạng nêu trên

Thực tế điều tra cho thấy, tinh thần, thái độ học tập bộ môn Lịch sử nói chung và học tập những nội dung văn hóa trong các bài học LSĐP nói riêng của học sinh ở các trường PTTH tỉnh Khánh Hòa chưa cao Có nhiều nguyên nhân dẫn đến thực trạng ấy, tuy nhiên, theo chúng tôi quan trọng nhất vẫn là phương pháp giảng dạy của giáo viên Những yếu tố khác như thiếu thốn về cơ sở vật chất, điều kiện học tập, phương tiện học tập, tài liệu tham khảo, đời sống khó khăn của giáo viên cũng có ảnh hưởng không nhỏ tới tinh thần, thái độ học học tập của học sinh

So sánh tinh thần thái độ học tập của học sinh, chúng tôi nhận thấy hầu hết những học sinh có ý thức tốt, tinh thần, thái độ học tập nghiêm túc thì có hứng thú trong học tập những nội dung văn hóa ở các bài học lịch sử nói chung, trong các bài học LSĐP nói riêng Ngược lại, những học sinh có ý thức yếu, kém thì thường không chú ý đến việc học tập, thậm chí còn gây rối, làm mất trật tự trong giờ học

Theo kết quả điều tra thực tiễn hiện nay ở một số trường PTTH tỉnh Khánh Hòa, số học sinh hứng thú trong học tập bộ môn Lịch sử nói chung và học tập nội dung văn hóa trong các bài học LSĐP nói riêng, có chiều hướng cao hơn 180/240 học sinh (75%) Tuy nhiên, tỷ lệ học sinh có thái độ bình thường hoặc không chú ý đến việc học những nội dung văn hóa trong các bài học LSĐP vẫn cò nhiều 60/240 học sinh (25%) Đây là một trong những biểu hiện của chất lượng dạy học môn Lịch sử nói chung, dạy học những nội dung văn hóa trong các bài học LSĐP ở trường PTTH tỉnh Khánh Hòa nói riêng chưa cao Để khắc phục tình trạng này, việc cải tiến phương pháp dạy học theo chiều hướng gây hứng thú học tập cho học sinh là việc làm hết sức cần thiết và là vấn đề cần được quan tâm giải quyết Bởi lẽ, hứng thú học tập của

học sinh có liên quan chặt chẽ và ảnh hưởng rất lớn đến tinh thần, thái độ và kết quả học tập của học sinh

Với kết quả điều tra nêu trên, chúng tôi thấy rằng chất lượng dạy học những nội dung văn hóa trong các bài học LSĐP ở các trường PTTH tỉnh Khánh Hòa chưa cao, tỉ lệ học sinh xếp loại trung bình, yếu còn nhiều Theo chúng tôi, có nhiều nguyên nhân song nguyên nhân chủ yếu là do phương pháp giảng dạy của giáo viên Mặc dù phần lớn giáo viên đã ý thức được tầm quan trọng của việc giảng dạy những nội dung văn hóa trong các bài học lịch

sử nói chung, trong các bài học LSĐP nói riêng là góp phần quan trọng trong việc bồi dưỡng nhận thức, giáo dục tư tưởng, tình cảm, đạo đức cho học sinh, đặc biệt là lòng yêu quê hương, đất nước và phát triển toàn diện học sinh, nhưng trên thực tế giảng dạy, phần lớn giáo viên chưa khai thác có hiệu quả các sự kiện, hiện tượng văn hóa, chưa vận dụng linh hoạt các phương pháp dạy học mà còn giảng dạy theo lối "truyền thống" như: thầy đọc, trò chép, học sinh nói lại những điều có sẵn trong tài liệu và bài giảng của thầy, vì vậy làm cho giờ học trở nên khô khan, nặng nề, nhàm chán Kết quả tất yếu là học sinh chưa hứng thú trong học tập, không yêu thích môn học, có thái độ thờ ơ, không quan tâm, không biểu hiện cảm xúc Điều đó, ảnh hưởng không nhỏ đến chất lượng dạy học bộ môn Lịch sử

Qua nghiên cứu, điều tra thực tiễn về việc dạy - học những nội dung văn hóa trong các bài học LSĐP ở trường PTTH tỉnh Khánh Hòa, chúng tôi thấy rằng, để tạo ra giải pháp cho thực trạng nêu trên và góp phần nâng cao chất lượng dạy học bộ môn thì:

- Đội ngũ giáo viên lịch sử phải được trang bị kỹ càng về lý luận và phương pháp gảng dạy bộ môn

- Giáo viên phải luôn có ý thức tự rèn luyện, nâng cao trình độ chuyên môn

- Giáo viên cần phải có năng lực sử dụng linh hoạt, hợp lý các phương pháp giảng dạy "Kết hợp nhuần nhuyễn, hợp lý các dạng tổ chức học tập

trong quá trình dạy học để phát huy tính tích cực học tập của học sinh" [22;117]

- Giáo viên cần phải được bồi dưỡng thường xuyên hoặc định kỳ để được hướng dẫn, cung cấp thông tin mới về nội dung khoa học cũng như những kinh nghiệm về phương pháp, biện pháp dạy học tốt nhất

- Các phương tiện, thiết bị, tài liệu giảng dạy phải được trang bị đầy

đủ, kịp thời

Tóm lại, dạy học những nội dung văn hóa trong các bài học lịch sử nói

chung, trong các bài học LSĐP ở trường PTTH tỉnh Khánh Hòa nói riêng là việc làm hết sức cần thiết, có ý nghĩa thiết thực trong việc thực hiện mục tiêu giáo dục và mục tiêu dạy học bộ môn, nhất là có ý nghĩa trong việc phát triển toàn diện học sinh, góp phần quan trọng trong việc bồi dưỡng nhận thức, giáo dục tư tưởng, tình cảm, đạo đức cho thế hệ trẻ, đặc biệt là lòng yêu quê hương, đất nước và lòng tự hào dân tộc Tuy nhiên, qua tìm hiểu thực trạng của việc dạy - học bộ môn Lịch sử nói chung và dạy học những nội dung văn hóa trong các bài học LSĐP nói riêng ở một số trường PTTH tỉnh Khánh Hòa, yêu cầu bức thiết đặt ra là phải nhanh chóng xác định nội dung văn hóa trong các bài học LSĐP và tìm ra các phương pháp dạy học phù hợp nhằm góp phần nâng cao hiệu quả dạy học bộ môn

CHƯƠNG 2 NHỮNG NỘI DUNG VĂN HÓA TRONG CÁC BÀI HỌC LỊCH SỬ ĐỊA PHƯƠNG Ở TRƯỜNG PHỔ THÔNG TRUNG HỌC

TỈNH KHÁNH HÕA 2.1 Cơ sở để xác định những nội dung văn hóa trong các bài học LSĐP ở trường PTTH tỉnh Khánh Hòa

Việc xác định nội dung kiến thức trong các bài học lịch sử nói chung, trong các bài học LSĐP nói riêng, đặc biệt là xác định những nội dung văn hóa trong các bài học LSĐP ở trường PTTH tỉnh Khánh Hòa là việc làm hết sức cần thiết Khi xác định đúng nội dung kiến thức thì sẽ có phương pháp giảng dạy phù hợp, học sinh sẽ hiểu đúng, hiểu toàn diện, sâu sắc về kiến thức lịch sử - văn hóa của quê hương, dân tộc và hiệu quả bài học sẽ cao Để

làm được điều đó, chúng tôi căn cứ vào một số cơ sở sau đây:

Một là, căn cứ vào nguyên tắc đảm bảo tính toàn diện trong dạy học lịch sử

Nội dung LSĐP đưa vào giảng dạy ở trường phổ thông cần đảm bảo tính toàn diện, có nghĩa là nội dung LSĐP được lựa chọn để giảng dạy cho học sinh phải bao gồm tất cả các lĩnh vực về kinh tế, chính trị, xã hội, quân sự và văn hóa Nội dung kiến thức LSĐP được đưa vào giảng dạy phải tương ứng với nội dung kiến thức LSDT