Liên hệ lịch sử địa phương trong dạy học lịch sử việt nam từ 1919 đến 1975 ở trường thcs huyện thanh chương, tỉnh nghệ an

Lịch sử vấn đề Nhận thức tầm quan trọng và ý nghĩa to lớn của việc dạy học LSĐP, cũng như liên hệ LSĐP trong dạy học LSVN ở trường PT, các công trình nghiên cứu về LSĐP ngày càng phong

luËn v¨n th¹c sÜ khoa häc gi¸o dôc

Người hướng dẫn khoa học:

PGS TS TRẦN VIẾT THỤ

quá trình học tập và nghiên cứu

Xin chân thành cảm ơn các thầy cô giáo trong tổ bộ môn Phương pháp khoa sử Trường Đại học Vinh, Đại học Sư phạm Hà Nội, bạn bè đồng nghiệp

và gia đình những người đã giúp đỡ, tạo điều kiện cho tôi trong quá trình nghiên cứu đề tài

Đặc biệt với tình cảm chân thành và lòng kính trọng, tôi xin bày tỏ lòng

biết ơn sâu sắc tới PGS TS Trần Viết Thụ - người đã trực tiếp, tận tình

hướng dẫn tôi hoàn thành luận văn này

Dù rất cố gắng, song luận văn không tránh khỏi những thiếu sót, kính mong quý thầy cô, đồng nghiệp vui lòng góp ý, chỉ dẫn để đề tài được hoàn thiện hơn

Xin chân thành cảm ơn !

Vinh, tháng 10 năm 2012

Tác giả

Trần Văn Nam

GV : Giáo viên

HS : Học sinh LSĐP : Lịch sử địa phương LSDT : Lịch sử dân tộc LSVN : Lịch sử Việt Nam Nxb : Nhà xuất bản PGS : Phó giáo sư

PT : Phổ thông SGK : Sách giáo khoa THCS : Trung học cơ sở

2 Lịch sử vấn đề 2

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 8

4 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 9

5 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu 10

6 Giả thuyết khoa học 10

7 Ý nghĩa luận văn 11

8 Cấu trúc luận văn 11

NỘI DUNG 12

Chương 1 LIÊN HỆ LỊCH SỬ ĐỊA PHƯƠNG TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ DÂN TỘC Ở TRƯỜNG THCS - LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 12

1.1 Cơ sở lý luận của việc liên hệ LSĐP trong dạy học LSVN ở trường THCS 12

1.1.1 Quan niệm về liên hệ LSĐP trong dạy học LSDT ở trường THCS 12

1.1.2 Tầm quan trọng của việc liên hệ LSĐP trong dạy học LSVN ở trường THCS 14

1.1.3 Những yêu cầu đối với việc liên hệ LSĐP trong dạy học LSVN ở trường THCS 21

1.2 Tình hình liên hệ LSĐP trong dạy học LSVN từ 1919 đến 1975 (Lớp 9 - THCS) 29

1.2.1 Đối với GV 29

1.2.2 Đối với HS 33

2.1.1 Mục tiêu của khoá trình LSVN từ 1919 đến 1975 (lớp 9 - THCS) 38

2.1.2 Nội dung kiến thức cơ bản của LSVN từ 1919 đến 1975 40

2.2 Nội dung LSĐP Thanh Chương từ 1919 đến 1975 cần khai thác liên hệ trong dạy học LSVN ở trường THCS 42

2.2.1 Một số nguyên tắc chỉ đạo việc lựa chọn kiến thức LSĐP để liên hệ trong dạy học LSDT 42

2.2.2 Nội dung kiến thức LSĐP Thanh Chương cần liên hệ trong dạy học lịch sử Việt Nam từ 1919 đến 1975 (lớp 9 - trường THCS) 44

Chương 3 MỘT SỐ BIỆN PHÁP LIÊN HỆ LỊCH SỬ ĐỊA PHƯƠNG TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ VIỆT NAM TỪ 1919 ĐẾN 1975 Ở TRƯỜNG THCS HUYỆN THANH CHƯƠNG, TỈNH NGHỆ AN 56

3.1 Những yêu cầu đối với việc xác định các biện pháp liên hệ LSĐP trong dạy học LSVN từ 1919 đến 1975 56

3.2 Một số biện pháp để liên hệ LSĐP trong dạy học LSVN từ 1919 đến 1975, lớp 9 - THCS huyện Thanh Chương 60

3.2.1 Các biện pháp sử dụng trong bài nội khóa 60

3.2.2 Sử dụng kiến thức LSĐP trong kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của HS 65

3.2.3 Sử dụng kiến thức LSĐP trong các hoạt động ngoại khóa 67

3.3 Thực nghiệm sư phạm 73

3.3.1 Mục đích thực nghiệm sư phạm 73

3.3.2 Đối tượng và địa bàn thực nghiệm sư phạm 73

PHỤ LỤC

phần hình thành nhân cách XHCN cho HS Các tiết học nội khoá và ngoại khoá

về LSĐP ở THCS có vị trí và ý nghĩa quan trọng vì LSĐP là một bộ phận của LSDT Do vậy, kiến thức LSĐP được học tập trong nhà trường là phương thức gắn học tập lịch sử với đời sống xã hội Nó củng cố bổ sung, mở rộng và làm phong phú, cụ thể hoá những kiến thức về lịch sử đã được học và vận dụng vào thực tế cuộc sống Từ đó, rèn luyện cho HS những kỹ năng cơ bản, tạo hứng thú tìm hiểu những vấn đề của lịch sử quê hương Có ý thức bảo vệ và phát huy những di tích lịch sử - văn hoá và cách mạng của địa phương, đất nước

Liên hệ LSĐP là rất quan trọng, có ý nghĩa to lớn trên nhiều mặt Song, việc liên hệ LSĐP ở các trường PT nước ta còn hạn chế Việc liên hệ còn mang tính chất đối phó chứ chưa có đầu tư thỏa đáng, hình thức dạy học đơn điệu, chưa chú ý đến các hình thức dạy học khác như tại thực địa hay hoạt động ngoại khóa

Mục tiêu giáo dục của nước nhà đã được Đảng ta đề cập nhiều lần trong các kì họp và được hoàn chỉnh trong Luật Giáo dục là "Đào tạo con người Việt Nam phát triển toàn diện, có đạo đức, tri thức, sức khỏe, thẩm mỹ

và nghề nghiệp; trung thành với lý tưởng độc lập dân tộc và CNXH; hình thành bồi dưỡng nhân cách, phẩm chất năng lực của công dân, đáp ứng yêu cầu xây dựng và phát triển tổ quốc" [39; 8]

Mục tiêu giáo dục đó đòi hỏi phải thực hiện nguyên lí "học đi đôi với hành, giáo dục kết hợp với lao động sản xuất, lý luận gắn liền với thực tiễn, giáo dục nhà trường kết hợp với gia đình và xã hội" [39; 8]

Mục tiêu đó quy định phương pháp giáo dục ở nhà trường PT là phải phát huy tính tích cực chủ động của HS, bồi dưỡng phương pháp tự học, tác động đến tâm tư tình cảm đem lại hứng thú học tập cho HS

khi làm việc với tài liệu LSĐP Có thể nói, đây chính là hạn chế của GV, trong khi Đảng, Nhà nước, Bộ Giáo dục và Đào tạo đang quán triệt cần đẩy mạnh giáo dục truyền thống địa phương, quê hương, đất nước Do đó hiệu quả dạy học LSĐP còn thấp Các GV dạy một cách hình thức, chiếu lệ, đa số xem nhẹ biện hộ bằng nhiều lý do khác nhau

Ở Nghệ An, việc dạy học LSĐP đã được quan tâm, năm 2008 Sở Giáo dục và Đào tạo đã biên soạn sách LSĐP nghệ An ở THCS, việc này đã góp phần nâng cao chất lượng dạy học các tiết LSĐP Nhưng, đây là cuốn sách về lịch sử của cả tỉnh còn địa phương huyện Thanh Chương còn viết một cách khái quát, sơ lược.Vì thế, khi dạy học về LSĐP huyện chưa thật có hiệu quả nếu GV không tìm tòi sáng tạo mà chỉ bám vào cuốn sách của Sở biên soạn

Ở Thanh Chương, chúng tôi nhận thấy rằng: việc dạy học về truyền thống lịch sử, văn hoá của huyện cho HS THCS chưa thật sự có hiệu quả, vì thiếu tài liệu, chưa xác định được dạy cái gì, học cái gì và chưa có phương pháp dạy học LSĐP phù hợp

Xuất phát từ những lí do nêu trên và là một GV dạy lịch sử tại trường

THCS huyện Thanh Chương, tỉnh Nghệ An, chúng tôi lựa chọn vấn đề “Liên

hệ lịch sử địa phương trong dạy học lịch sử Việt Nam từ 1919 đến 1975 ở trường THCS huyện Thanh Chương, tỉnh Nghệ An” làm đề tài nghiên cứu

2 Lịch sử vấn đề

Nhận thức tầm quan trọng và ý nghĩa to lớn của việc dạy học LSĐP, cũng như liên hệ LSĐP trong dạy học LSVN ở trường PT, các công trình nghiên cứu về LSĐP ngày càng phong phú ở Việt Nam cũng như nhiều nước khác Một số luận án, luận văn được thực hiện Một số bài báo khoa học

được công bố trên các tạp chí chuyên ngành, trong các chuyên khảo, kỷ yếu hội thảo khoa học quốc gia, các trường đại học Những công trình này đã

đề cập ít nhiều đến việc liên hệ LSĐP trong dạy học LSDT ở những khía cạnh khác nhau

2.1 Tài liệu nước ngoài

Do tầm quan trọng của công tác nghiên cứu và giảng dạy LSĐP nên

LSĐP đã được nhiều nước trên thế giới quan tâm Vấn đề liên hệ nói chung,

liên hệ LSĐP sử nói riêng đã được các nhà lý luận dạy học chú ý từ lâu nay

Ở Liên Xô (cũ), ngay sau khi Cách mạng Tháng Mười thắng lợi, trong văn kiện giáo dục đầu tiên nhà nước Xô Viết yêu cầu sử dụng hình thức dạy học LSĐP trong giờ nội khóa Ở các trường PT vào những năm 70 và những năm 80 của thế kỉ trước một số công trình nghiên cứu về lịch sử có vai trò quan trọng định hướng việc biên soạn và giảng dạy LSĐP lúc bấy giờ như: cuốn " Phương pháp dạy học lịch sử ở trường PT" Nxb Maxcơva năm 1972, cuốn "LSĐP" do G.N.Matiuxin chủ biên xuất bản năm 1980, cuốn " Phương pháp công tác LSĐP" do N.X Bôrixôp chủ biên xuất bản năm 1982

Ở Hunggari, sử dụng tài liệu LSĐP và liên hệ LSĐP trong dạy học cũng rất được coi trọng Nhà trường kết hợp với các cơ quan chuyên môn lịch

sử và văn hóa tổ chức cho HS sưu tầm tư liệu để xây dựng những “làng bảo tàng” địa phương Tại đây, người ta trưng bày những hiện vật lịch sử, những kiến trúc độc đáo, những nét đặc thù trong đời sống tinh thần của nhân dân các địa phương Ngay khu vực Đông Nam Á, vấn đề LSĐP đã được coi trọng không chỉ trong giáo dục mà còn phục vụ mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội của từng vùng và cả quốc gia

Ở các nước khác như Trung Quốc, Triều Tiên, Mông Cổ, Cu Ba… việc nghiên cứu và giảng dạy LSĐP cũng được chú trọng

Trong các hội nghị lịch sử quốc tế vào năm 1979 tại Cộng hòa dân chủ Đức và năm 1980 tại Rumani, vấn đề LSĐP và lịch sử chuyên ngành cũng

chiếm một vị trí quan trọng Tại các hội nghị khoa học về giáo dục lịch sử được tổ chức hàng năm ở Trung Quốc…, các nhà sử học đã đặt nhiều vấn đề liên quan đến phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu LSĐP, các

nguồn sử liệu và phương pháp xử lý nguồn sử liệu

Ở Hoa Kỳ - nước có nền giáo dục phát triển, ngay trong chương trình giáo dục của Tiểu học (từ lớp 1 đến lớp 6) HS đã được học " Nhập môn sử học" trong đó có một số tiết "Lịch sử và Địa lí về tỉnh ta, bang ta"

Trong Khuyến nghị của Nghị viện Châu Âu, số 1283, liên quan đến lịch sử và việc học tập lịch sử ở Châu Âu, ngày 22/1/1996, nhấn mạnh: “Nội dung của các chương trình lịch sử phải rất mở rộng; phải bao gồm tất cả những bộ mặt của xã hội (lịch sử xã hội và văn hóa cũng như lịch sử chính trị), LSĐP cũng như LSDT (nhưng không phải là lịch sử theo quan điểm dân tộc chủ nghĩa) phải được giảng dạy, cũng như lịch sử các tộc người thiểu số ” [39; 66]

2.2 Tài liệu trong nước

2.2.1 Các tài liệu về lý luận dạy học lịch sử

Sau khi Cách mạng tháng 8 - 1945 thành công, trong quá trình xây dựng nền giáo dục cách mạng, Đảng và Nhà nước ngày càng chú ý đến giáo dục về lịch sử, LSĐP đã được đưa vào chương trình dạy học ở các trường PT Nhất là từ sau khi cải cách giáo dục lần thứ nhất được thực hiện năm 1950, LSĐP luôn chiếm một vị trí quan trọng trong công tác nghiên cứu và giáo dục lịch sử Trong giáo dục lịch sử, việc biên soạn và giảng dạy LSĐP ở các trường PT đã có nhiều chuyển biến và đạt được nhiều bước tiến quan trọng Nhiều Sở Giáo dục và Đào tạo đã chú ý đến dạy học LSĐP cho HS, họ đã tiến hành biên soạn tài liệu LSĐP phục vụ cho dạy học lịch sử của địa phương Vì vậy, việc dạy học LSĐP ở các tỉnh này đã thực sự mang lại những kết quả tốt Vấn đề dạy học và liên hệ LSĐP từ lâu đã thu hút sự quan tâm nghiên cứu của nhiều nhà Giáo dục lịch sử Trong đó có nhiều tác giả với những công trình

nghiên cứu của mình đã có nhiều đóng góp quan trọng cho sự phát triển của giáo dục LSĐP

Năm 1961, khi cuốn " Sơ thảo phương pháp dạy học lịch sử ở trường

PT cấp II, III" được xuất bản, các tác giả Lê Khắc Nhãn, Hoàng Triều, Hoàng Trọng Hanh đã dành một chương để nói về vấn đề dạy học LSĐP Trong chương VII " Ngoại khoá, thực hành trong môn Lịch sử" các tác giả đã nêu bật tầm quan trọng của dạy học môn LSĐP ở trường PT, nêu lên thực trạng của dạy học LSĐP và đề ra một số biện pháp thực hiện như tham quan lịch

sử, sưu tầm, thu thập, ghi chép các tài liệu về LSĐP

Trong chương II (tập 2) "Các phương châm giảng dạy lịch sử ở phổ thông" của cuốn " Phương pháp dạy học lịch sử" (phần đại cương), của Phan Ngọc Liên, Trần Văn Trị, Nguyễn Cao Lũy, Nguyễn Tiến Cường, các tác giả

đã khẳng định giảng dạy lịch sử phải gắn liền với cuộc sống và cần phải liên

hệ giữa tri thức lịch sử trong sách vở với cuộc sống, liên hệ lịch sử toàn quốc với LSĐP

Đặc biệt trong cuốn "Công tác ngoại khóa lịch sử ở trường cấp II, cấp III" của Phan Ngọc Liên, Trần Văn Trị, Nguyễn Phan Quang, xuất bản năm

1968, đã nhấn mạnh gắn việc học tập lịch sử với đời sống xã hội và việc nghiên cứu, giảng dạy LSĐP là một phương thức cần thiết và quan trọng để giáo dục thế hệ trẻ

Các tác giả Phan Kim Ngọc, Lại Đức Thụ trong bài " Về việc dạy học LSĐP ở trường PT" trong tập sách " Mấy vấn đề giảng dạy lịch sử ở trường

PT hiện nay" do Phan Ngọc Liên chủ biên, đã xác định nhiệm vụ, chức năng của dạy học LSĐP là phục vụ những nhiệm vụ chính trị, những mục tiêu kinh

tế của địa phương Từ đó khẳng định dạy học LSĐP có ý nghĩa lớn về giáo dưỡng, giáo dục về mọi mặt nhất là tình yêu quê hương

Đến năm 1989, cuốn "LSĐP" của tác giả Trương Hữu Quýnh, Phan Ngọc Liên, Nguyễn Phan Quang, Nguyễn Văn Am được xuất bản đã đề cập

đến nhiều vấn đề về công tác nghiên cứu, biên soạn và giảng dạy LSĐP Cuốn sách này được đánh giá là một công trình khoa học tương đối đầy đủ

và có hệ thống về việc nghiên cứu, biên soạn và giảng dạy LSĐP ở trường

PT lúc bấy giờ

Trong các giáo trình " Phương pháp dạy học lịch sử" xuất bản năm

1978 (tập 1), năm 1980 (tập 2) nhất là cuốn giáo trình xuất bản năm 1992 và tái bản vào các năm 1998, 2000 và 2001 do Phan Ngọc Liên và Trần Văn Trị chủ biên đều nhấn mạnh việc nghiên cứu và giảng dạy LSĐP, phải gắn học tập lịch sử nói chung, LSĐP nói riêng với đời sống, luôn khẳng định vai trò, ý nghĩa và sự cần thiết phải đưa LSĐP vào dạy học ở các trường PT

Trong cuốn giáo trình " Phương pháp dạy học lịch sử", tập 2, xuất bản năm 2002 tái bản có sửa chữa bổ sung 2009, do Phan Ngọc Liên chủ biên, cũng đã dành 2 chương trình bày hoạt động ngoại khóa trong dạy học lịch sử, trong đó nhấn mạnh công tác LSĐP và phòng học lịch sử Đặc biệt, ở chương

XV của giáo trình này, tác giả Nguyễn Thị Côi đã đi vào hướng dẫn, biên soạn các tiết LSĐP và hướng dẫn dạy học bài LSĐP tại thực địa

Trong bài "Nâng cao hiệu quả dạy học LSĐP ở trường PT", Tạp chí Khoa học trường ĐHSP Hà Nội, số 6/ 2002, tác giả Nguyễn Thị Côi đã nêu vai trò và tầm quan trọng của LSĐP trong dạy học lịch sử ở trường PT và đề

ra các biện pháp nâng cao hiệu quả dạy LSĐP ở trường PT

Trong cuốn giáo trình "Phương pháp nghiên cứu và biên soạn LSĐP" xuất bản năm 2008 do Nguyễn Cảnh Minh chủ biên, trong chương III đã trình bày kĩ lưỡng về biên soạn bài giảng LSĐP ở trường PT

Vấn đề dạy học LSĐP cũng đã được nhiều sinh viên, học viên cao học

và các nghiên cứu sinh lấy làm đề tài nghiên cứu trong các khóa luận, luận văn và luận án của mình như: ; " Biên soạn và giảng dạy LSĐP cho HS THCS tỉnh Hà Giang" của Nguyễn Minh Nguyệt, năm 2004; " Giáo dục lòng yêu

quê hương cho HS THPT qua dạy học LSĐP ở Nghĩa Bình" của Trần Quốc Tuấn, năm 1986; " Một số biện pháp nâng cao hiệu quả bài học LSĐP ở trường THPT tỉnh Bắc Giang" của Ngọ Văn Giáp, năm 2005; luận án PTS của Đặng Công Lộng năm 1996 " Nghiên cứu việc giảng dạy LSĐP ở trường

PT trung học" (Qua thực nghiệm ở Bình Định) " Tăng cường giáo dục truyền thống yêu nước cho HS dân tộc thiểu số miền núi Hà Tuyên qua sử dụng tài liệu LSĐP trong dạy khóa trình LSVN (1930-1945) ở trường Trung học phổ thông" của Đỗ Hồng Thái, năm 1986; " Sử dụng lịch sử địa phương LSĐP nhằm nâng cao hiệu quả của giờ học lịch sử cho HS lớp 12 THPT Hòa Bình" của Hoàng Minh Hảo, năm 1989; " Sử dụng tài liệu về nghề thủ công truyền thống địa phương trong dạy học lịch sử ở trường PT Việt Nam nhằm góp phần giáo dục hướng nghiệp cho HS" (Qua ví dụ ở Nghệ Tĩnh) của Trần Viết Thụ …

2.2.2 Các tài liệu LSĐP Thanh Chương

Nhằm phát huy truyền thống lịch sử - văn hoá của quê hương, Thanh chương là một huyện rất chú trọng và đẩy mạnh công tác nghiên cứu về lịch

sử và văn hóa địa phương Nhiều công trình lịch sử về đấu tranh cách mạng

và xây dựng quê hương đất nước có liên quan tới mảnh đất Thanh Chương

giàu truyền thống từ ngày có Đảng như: “Lịch sử Đảng bộ Nghệ An”, Tập 1

(1930-1954); “Lịch sử Đảng bộ Nghệ An” Tập 2 (1954-1975); “Xô Viết Nghệ Tĩnh”, Nhà xuất bản Nghệ An 2000; Bộ chỉ huy quân sự Nghệ An:

“Lịch sử kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược” (1945-1954), xuất bản năm 1997; Bộ chỉ huy quân sự Nghệ An: “Lịch sử kháng chiến chống

Mỹ cứu nước” (1954-1975), xuất bản năm 1995; Huyện ủy Thanh Chương:

“Các kỳ Đại hội Đảng bộ Thanh Chương”, 1991; Huyện ủy Thanh Chương:

“Lịch sử Đảng bộ huyện Thanh Chương” (1930 -2010),Nxb KHXH HN

2010; Huyện ủy - HĐND - UBND - UBMTTQ huyện Thanh Chương:

“Thanh Chương Xưa và Nay”, Nxb KHXH HN 2012 Nhiều bài báo khoa

học công bố trên các tạp chí khoa học ở trung ương, địa phương, nghiên cứu

về các sự kiện, nhân vật lịch sử Đây là những tư liệu LSĐP rất quan trọng

để liên hệ trong dạy học LSDT ở trường THCS huyện Thanh Chương, tỉnh

Nghệ An

Như vậy, qua các công trình nghiên cứu của các tác giả nước ngoài và trong nước chúng tôi rút ra một số nhận xét sau:

Thứ nhất, các tác giả đều nhấn mạnh đến sự cần thiết phải sử dụng tài

liệu và liên hệ trong dạy học ở trường PT Nguồn tài liệu và sự liên hệ hợp lý

sẽ góp phần nâng cao kiến thức, bồi dưỡng tư tưởng, tình cảm và phát huy năng lực nhận thức độc lập, sáng tạo cho HS

Thứ hai, các công trình nghiên cứu nói trên đã đề ra những cơ sở lý

luận cho việc nghiên cứu, liên hệ LSĐP trong dạy học LSDT ở trường PT

Thứ ba, các công trình nghiên cứu đã cung cấp những kinh nghiệm về

các biện pháp liên hệ kiến thức LSĐP trong dạy học LSDT phù hợp với đối tượng, cấp học, đặc trưng vùng miền

Những kết quả nghiên cứu nêu trên được chúng tôi tham khảo khi thực hiện nghiên cứu đề tài này

3 Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu Nội dung, các biện pháp liên hệ kiến thức LSĐP trong dạy học LSVN ở trường THCS

- Trên cơ sở nghiên cứu mối quan hệ giữa các sự kiện lớn được đề cập trong SGK với các sự kiện LSĐP Thanh Chương điển hình nhất

- Trong khuôn khổ luận văn chúng tôi xác định liên hệ kiến thức LSĐP (giới hạn sự kiện điển hình) cần thiết và đề xuất biện pháp liên hệ trong dạy học LSVN (trong bài nội khóa và hoạt động ngoại khóa) cho HS lớp 9 THCS, huyện Thanh Chương, tỉnh nghệ An

4 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

4.1 Mục đích nghiên cứu

Từ việc nghiên cứu cơ sở lý luận và khảo sát, đánh giá tình hình dạy học LSDT ở các trường THCS, luận văn xác định nội dung kiến thức LSĐP Thanh Chương và đề xuất biện pháp sử dụng các kiến thức đó trong dạy học LSVN từ năm 1919 đến năm 1975, lớp 9 - THCS huyện Thanh Chương, tỉnh Nghệ An

4.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Từ mục đích trên, luận văn tập trung giải quyết các nhiệm vụ sau:

- Nghiên cứu lý luận về việc liên hệ LSĐP trong dạy học ở trường PT

- Nghiên cứu nội dung chương trình, sách giáo khoa lịch sử lớp 9 trường THCS, các nguồn tài liệu LSĐP ở Thanh Chương và xác định những nội dung cần khai thác, sử dụng trong dạy học LSVN từ 1919đến 1975, lớp 9

- THCS huyện Thanh Chương, tỉnh nghệ An

- Khảo sát tình hình dạy học LSVN từ 1919 đến 1975, lớp 9 - THCS, huyện Thanh Chương, tỉnh Nghệ An, đặc biệt khảo sát thực trạng liên hệ LSĐP trong dạy học LSVN từ 1919 đến 1975 lớp 9 ở các trường THCS huyện Thanh Chương, tỉnh Nghệ An, từ đó phát hiện ra những mặt tồn tại cần khắc phục và những ưu điểm cần phát huy

- Đề xuất các biện pháp liên hệ LSĐP trong dạy học LSVN từ 1919 đến 1975, lớp 9 - THCS huyện Thanh Chương, tỉnh Nghệ An, qua hoạt động nội khóa cũng như hoạt động ngoại khóa

- Thực nghiệm sư phạm tại một số trường THCS ở Thanh Chương, để khẳng định tính khoa học và tính khả thi của những biện pháp đã đề xuất

5 Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu

5.1 Cơ sở phương pháp luận của đề tài Quan điểm cơ bản của chủ nghĩa Mác- Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, các quan điểm của Đảng, Nhà nước về giáo dục và đào tạo

5.2 Phương pháp nghiên cứu

Để giải quyết những nhiệm vụ do đề tài đặt ra, chúng tôi sử dụng các phương pháp nghiên cứu chủ yếu sau đây:

- Nghiên cứu lý thuyết: Nghiên cứu các quan điểm của các nhà kinh điển của của nghĩa Mác - Lênin bàn về giáo dục, các quan điểm cơ bản về giáo dục của chủ tịch Hồ Chí Minh và các đồng chí lãnh đạo Đảng và Nhà nước, các tài liệu về LSĐP Thanh Chương, tỉnh Nghệ An tài liệu giáo dục học, phương pháp dạy học lịch sử, chương trình sách giáo khoa cũng như các tài liệu lịch sử có liên quan khác

- Điều tra cơ bản bằng phiếu điều tra và phỏng vấn để tìm hiểu thực tiễn việc dạy học LSĐP và liên hệ LSĐP ở Thanh Chương, tỉnh Nghệ An

- Soạn bài và tiến hành thực nghiệm bài LSĐP ở trường THCS huyện Thanh Chương, tỉnh Nghệ An

- Sử dụng phương pháp thống kê toán học trong xử lí kết quả thực nghiệm

để rút ra kết luận

6 Giả thuyết khoa học

Hiệu quả dạy học lịch sử được nâng cao nếu biện pháp liên hệ LSĐP trong dạy học LSVN từ 1919 đến 1975, lớp 9 - THCS huyện Thanh Chương, tỉnh Nghệ An được vận dụng theo đúng yêu cầu, biện pháp mà luận văn đề xuất

7 Ý nghĩa luận văn

- Ý nghĩa khoa học: Luận văn góp phần làm phong phú thêm lý luận dạy học bộ môn về liên hệ LSĐP trong dạy học LSVN

- Ý nghĩa thực tiễn: Kết quả nghiên cứu giúp bản thân và đồng nghiệp

có thể vận dụng trong dạy học LSĐP ở lớp 9 - THCS huyện Thanh Chương, tỉnh Nghệ An nhằm nâng cao chất lượng dạy học

8 Cấu trúc luận văn

Ngoài phần Mở đầu, Kết luận, Tài liệu tham khảo và Phụ lục, nội dung chính của luận văn chia làm 3 chương:

Chương 1: Liên hệ LSĐP trong dạy học LSDT ở trường THCS - lý

luận và thực tiễn

Chương 2: Nội dung kiến thức lịch sử Thanh Chương liên hệ trong

dạy học LSVN từ 1919 đến 1975

Chương 3: Một số biện pháp liên hệ LSĐP trong dạy học LSVN từ

1919 đến 1975 ở trường THCS huyện Thanh Chương, tỉnh Nghệ An

NỘI DUNG Chương 1 LIÊN HỆ LỊCH SỬ ĐỊA PHƯƠNG TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ DÂN TỘC Ở TRƯỜNG THCS - LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN

1.1 Cơ sở lý luận của việc liên hệ LSĐP trong dạy học LSVN ở trường THCS

1.1.1 Quan niệm về liên hệ LSĐP trong dạy học LSDT ở trường THCS

Như vậy, dù hiểu theo cách nào thì "địa phương" là một vùng đất hay khu vực nhất định trong một quốc gia, có ranh giới tự nhiên (như: miền Bắc, miền Trung, miền Nam, Tây Nguyên, duyên hải Nam Trung Bộ ) hay địa giới hành chính (như: tỉnh, thành phố huyện, xã, thôn bản ) với những nét đặc thù riêng để có thể phân biệt vùng này với vùng khác hay địa phương này với địa phương khác

Với cách hiểu trên đây về "địa phương", chúng ta có thể hiểu khái niệm

"LSĐP" LSĐP là "lịch sử của các đơn vị hành chính, như lịch sử làng, xã, huyện, tỉnh, vùng, miền" [41; 10], thực chất, đó chính là quá trình hình thành

và phát triển của các đơn vị làng, xã, huyện hay của vùng, miền Ngoài ra, do tính đa dạng của khái niệm "địa phương" nên LSĐP còn bao hàm là lịch sử của các cơ quan, xí nghiệp, các đơn vị sản xuất, kinh doanh Tuy về mặt địa

lí các đơn vị này đều thuộc một địa phương nhất định nhưng nó mang tính chuyên môn, kĩ thuật nên nó được xếp vào dạng lịch sử chuyên nghành

1.1.1.2 Quan niệm về việc liên hệ LSĐP trong dạy học LSDT

Các nhà nghiên cứu lịch sử đã chỉ ra rằng, LSĐP là một bộ phận không thể tách rời của LSDT, vì vậy giữa LSĐP và LSDT có mối quan hệ chặt chẽ với nhau

Trước hết, những hiểu biết của mọi người về LSDT được xây dựng hình thành trên nền tảng là những tri thức của LSĐP nhưng được tổng hợp, khái quát ở mức độ cao Như chúng ta đã biết, một sự kiện, hiện tượng lịch

sử không thể tách rời các yếu tố không gian và thời gian và nhân vật Không gian được nói đến chính là nơi xảy ra sự kiện, hiện tượng lịch sử Đó có thể

là không gian rộng hay hẹp nhưng rõ ràng là nó mang tính chất địa phương Như vậy có nghĩa là bất kì một sự kiện lịch sử nào cũng đều xảy ra ở một hoặc nhiều địa phương nhất định Tuy nhiên, nói như vậy không có nghĩa là tất cả các sự kiện, hiện tượng xảy ra ở một hay nhiều địa phương đều trở thành tri thức lịch sử của dân tộc Những sự kiện, hiện tượng xảy ra ở địa phương có tính chất, quy mô và mức độ ảnh hưởng khác nhau Có những sự kiện, hiện tượng xảy ra ở một địa phương nhưng nó có tính chất quan trọng, ảnh hưởng không chỉ với địa phương mà còn cả đối với quốc gia, thậm chí ảnh hưởng cả đối với thế giới Nhưng cũng có những sự kiện chỉ có ảnh hưởng ở một phạm vi nhỏ hẹp, không có tính chất quan trọng Những sự kiện có phạm vi ảnh hưởng rộng và có tính chất quan trọng trở thành những

sự kiện của LSDT hoặc cũng có thể trở thành sự kiện của lịch sử thế giới

Khi tìm hiểu LSDT, những kiến thức về LSĐP không những giúp HS hiểu biết thêm về LSĐP mà còn góp phần làm cho các em có những hiểu biết sâu sắc hơn LSDT Bởi vì, tri thức LSĐP là những biểu hiện cụ thể, sinh động, đa dạng của tri thức LSDT Một khi hiểu sâu sắc đầy đủ về LSĐP HS

sẽ có được những minh chứng đầy đủ và có sức thuyết phục cao khi cần chứng minh hay làm sáng tỏ một vấn đề nào đó của LSDT

Mặt khác, những tri thức về LSDT sẽ góp phần quan trọng vào việc nghiên cứu, giảng dạy LSĐP một cách khoa học, sâu sắc hoàn chỉnh và sinh động hơn Bởi vì, khi tiến hành nghiên cứu, biên soạn hay giảng dạy LSĐP

mà thoát ly khỏi hoàn cảnh chung của cả nước trong những giai đoạn lịch sử tương ứng thì sẽ làm cho công trình LSĐP hay bài giảng về LSĐP thiếu tính khoa học và không sâu sắc

Như vậy, giữa LSDT và LSĐP có mối quan hệ mật thiết với nhau, không thể tách rời nhau Đây là mối quan hệ giữa "cái chung" và "cái riêng", trong đó "cái chung" là LSDT, còn "cái riêng" là LSĐP Khi liên hệ LSĐP trong dạy học LSDT phải chú ý tới mối quan hệ đó

1.1.2 Tầm quan trọng của việc liên hệ LSĐP trong dạy học LSVN ở trường THCS

1.1.2.1 Vai trò của việc liên hệ LSĐP trong dạy học LSVN ở trường THCS

Lịch sử đã qua phản ánh nhiều mặt của đời sống xã hội Vì vậy, nghiên cứu và dạy học lịch sử cần phải sử dụng nhiều loại tài liệu khác nhau nhưng

“phải chọn những tài liệu sự kiện cần cho việc phân tích, khái quát Đó là những tài liệu sự kiện tương đối đầy đủ, chính xác và cùng một loại” [28;

191] Yêu cầu khối lượng sự kiện tương đối đầy đủ để khái quát có ý nghĩa

lớn, và nó góp phần nghiên cứu các hiện tượng lịch sử một cách toàn diện, cả

định tính lẫn định lượng Muốn vậy, chúng ta phải biết lựa chọn những “sự

kiện điển hình là những sự kiện phản ánh ở các mặt cơ bản, những thuộc tính những đặc trưng của hiện tượng ” [ 28; 119] Mặt khác, yêu cầu sự kiện

phải chính xác tức là nội dung các tài liệu sự kiện để phân tích khái quát, lý

luận phải phù hợp với hiện thực khách quan “tính chính xác của sự kiện thể

hiện tính Đảng Cộng sản trong nghiên cứu, việc tuân thủ các nguyên tắc khoa học được xây dựng trên cơ sở lý luận Mác xít về nhận thức thế giới khách

quan đúng như nó tồn tại” [28; 193 - 194] Đồng thời, phải yêu cầu có sự

kiện cùng loại để so sánh, đối chiếu

Ba yêu cầu trên đối với tài liệu sự kiện là rất cần thiết để khái quát khoa học Để có được sự kiện đáp ứng được yêu cầu, đòi hỏi nhà nghiên cứu phải đánh giá, phân tích và phê phán nội dung của chúng Như vậy, có thể khẳng định, trong nghiên cứu và dạy học lịch sử, tài liệu sự kiện (trong đó

có tài liệu LSĐP) giữ vai trò hết sức quan trọng trong nhận thức lịch sử Nguồn tài liệu sự kiện đáp ứng các yêu cầu đặt ra sẽ giúp ích trong việc hiểu sâu bản chất sự vật, nhận thức sâu sắc hiện thực (tức là chuyển sang giai đoạn nhận thức lý tính)

Dạy học phần LSVN từ 1919 đến 1975 lớp 9 THCS, GV có thể sử dụng một cách sáng tạo sơ đồ N.G Đairi, nghĩa là có những phần không được trình bày trong SGK nhưng buộc phải liên hệ vào bài giảng của GV, như tài liệu trực quan, sự kiện LSĐP, nhằm giúp HS hiểu sâu kiến thức cơ bản của LSDT và có hiểu biết về LSĐP Qua đó, góp phần phát triển kỹ năng tư duy độc lập sáng tạo, bồi dưỡng đạo đức, tư tưởng, thẩm mỹ, lòng yêu quý, gắn

bó, nghĩa vụ của các em đối với quê hương Liên hệ LSĐP trong dạy học LSDT có ý nghĩa giáo dưỡng, giáo dục và phát triển người học

1.1.2.2 Ý nghĩa của việc liên hệ LSĐP trong dạy học LSVN ở trường THCS

- Đối với việc hình thành kiến thức lịch sử cho HS:

Liên hệ LSĐP trong dạy học LSDT là cần thiết nhằm làm sinh động,

phong phú bài giảng, tạo được sự hấp dẫn, thu hút được sự hứng thú học tập của HS; giúp các em hiểu bản chất các sự kiện LSDT, thấy được mối liên hệ gắn bó giữa LSĐP với LSDT

Thực tế ở trường THCS, tuy GV có liên hệ LSĐP trong dạy học LSDT, nhưng chưa thường xuyên, còn lúng túng trong việc lựa chọn, sử dụng

các sự kiện trong giảng dạy Nếu có sử dụng, GV chỉ thực hiện ở mức độ minh họa chứ chưa xem đây là nguồn nhận thức, làm cho bài giảng thêm nặng

nề, thiếu tính hấp dẫn Mặt khác, đa số GV còn chưa chú trọng đầu tư thời gian, công sức cho việc sưu tầm, lựa chọn, chưa chú ý việc hướng dẫn HS

“làm việc” với nguồn tài liệu LSĐP phục vụ cho dạy học LSDT một cách có hiệu quả

Tài liệu tham khảo sử dụng cho việc dạy học lịch sử nói chung, dạy học LSVN nói riêng còn thiếu Một số GV còn cho rằng liên hệ LSĐP trong dạy học LSDT không phải là điều bắt buộc nên đôi khi chỉ dừng ở việc sử dụng SGK, sách hướng dẫn GV Mặt khác, do nhận thức chưa đầy đủ về việc đổi mới phương pháp dạy học ở THCS, nhiều GV cho rằng Liên hệ LSĐP trong các tiết LSDT là không phù hợp, chỉ nên sử dụng chúng trong các tiết LSĐP Thời gian chủ yếu của tiết học chỉ nên dành cho việc tổ chức các hoạt động nhận thức cho HS thông qua việc phát vấn giữa thầy và trò

HS phần nhiều, chưa thực sự hứng thú với việc học tập bộ môn lịch sử, điều này do nhiều nguyên nhân khách quan lẫn chủ quan Việc Liên hệ lịch sử trong dạy học LSDT còn sơ sài, chiếu lệ, thiếu hấp dẫn, tài liệu học tập ít, …

là một trong những nguyên nhân quan trọng cho tình trạng đó

Việc học ở nhà, HS chỉ thuộc lòng những điều thầy cho ghi chép ở trên lớp, ít được GV hướng dẫn tìm hiểu LSĐP thông qua hệ thống bài tập, các hoạt động ngoại khóa nên hiểu biết của các em về LSĐP hạn chế HS ít nhớ

và có biểu tượng đầy đủ về các nhân vật, sự kiện LSĐP có liên quan đến LSDT và tất yếu là thiếu sự hứng thú, động cơ, thái độ học tập lịch sử một

cách đúng đắn Liên hệ LSĐP góp phần không nhỏ trong việc nâng cao chất

lượng cung cấp kiến thức lịch sử Bởi vì, “tài liệu LSĐP cụ thể hóa những

kiến thức chung của LSDT, làm cho các em lĩnh hội được rõ ràng những khái niệm phức tạp, những kết luận, những khái quát khoa học…” Đồng thời

“những kiến thức LSĐP cũng cung cấp cho HS sự hiểu biết về hoàn cảnh tự nhiên, khả năng kinh tế, truyền thống đấu tranh anh dũng, lao động cần cù của nhân nhân địa phương, những đóng góp của quê hương mình đối với LSDT” [29; 269]

Bên cạnh đó, việc liên hệ LSĐP giúp cho HS “trực quan sinh động” quá khứ LSDT, làm cho quá khứ xích lại gần với nhận thức của HS, biến những kiến thức sách vở thành những hiểu biết cụ thể, sâu sắc về cuộc sống

hiện thực Liên hệ LSĐP trong dạy học LSDT còn tạo nên một trạng thái tâm

lý đặc biệt, giúp HS hiểu một cách tự nhiên, sinh động quá khứ lịch sử, khắc

sâu kiến thức cơ bản bài học, giúp các em nhớ lâu kiến thức, nâng cao hiểu biết lịch sử nhận thức được mối quan hệ giữa LSĐP và LSDT một cách đầy

đủ nhất Chẳng hạn, khi dạy học bài “Phong trào cách mạng trong những năm

1930-1935” ở lớp 9, GV có thể liên hệ sự kiện nhân dân Thanh Chương biểu tình vào ngày 1 tháng 9 năm 1930 để HS hiểu rõ thêm kiến thức cơ bản của bài học Việc liên hệ như vậy sẽ giúp HS hiểu sâu sắc, cụ thể hơn về tinh thần đấu tranh anh dũng của nhân dân cả nước nói chung và Thanh Chương nói riêng trong cao trào cách mạng 1930 - 1931

- Về mặt giáo dục:

Trong đời sống xã hội, việc giáo dục thế hệ trẻ thông qua giáo dục lịch

sử không chỉ có tác dụng về trí lực mà cả về tư tưởng, đạo đức, thẩm mỹ So với các bộ môn khác, môn lịch sử có ưu thế trong việc giáo dục tư tưởng đạo đức cho HS Trong giai đoạn hiện nay, nền kinh tế thị trường với những mặt tích cực đã đem lại kết quả khả quan trong bước đường đổi mới toàn diện của đất nước Tuy nhiên, do tác động của mặt trái của nền kinh tế thị trường, nên

phải tăng cường hơn nữa việc giáo dục tư tưởng đạo đức, hình thành nhân

cách và bồi dưỡng niềm tin cho các em trong dạy học lịch sử.“LSĐP giảng

dạy ở trường PT là một trong những nguồn tài liệu quan trọng làm phong phú

nguồn tri thức của HS về quê hương mình, giáo dục cho các em lòng yêu quê hương, hình thành những khái niệm nghĩa vụ đối với quê hương” [10; 31]

Để làm được điều đó, GV không chỉ chú trọng cung cấp tài liệu sự kiện

mà phải thông qua sự hiểu biết lịch sử để dạy người Phần lớn HS THCS đều sinh ra, lớn lên và được học tập tại quê hương của mình, có nhu cầu tìm hiểu

về những gì đã và đang xảy ra xung quanh mình Ở lứa tuổi này, tình cảm của

các em rất gắn bó với những gì gần gũi, thân thiết, do đó, “việc đưa chất liệu

LSĐP vào bài giảng LSDT sẽ là phương tiện làm phong phú sự hiểu biết của

HS về quê hương, giáo dục cho các em lòng yêu quê hương Điều này có vai trò không nhỏ trong giáo dục tư tưởng, chính trị, đạo đức quốc tế vô sản cho

HS, góp phần hình thành lòng yêu nước chân chính kết hợp với tinh thần thế

hệ trẻ” [48; 41] Liên hệ kiến thức LSĐP trong dạy học LSDT góp phần giáo

dục cho các em niềm tin vào sự lãnh đạo sáng suốt của Đảng, về CNXH, về

con đường mà Đảng và Bác Hồ đã lựa chọn

Liên hệ LSĐP có hiệu quả trong dạy học LSDT còn góp phần giáo

dục truyền thống dân tộc “Mỗi thế hệ đi vào cuộc sống, hướng theo sự phát

triển chung của nhân loại và dân tộc, không thể không mang theo mình

những giá trị của quá khứ, truyền thống dân tộc” [32; 83] Khi liên hệ

LSĐP trong dạy học LSDT, GV cần tạo điều kiện cho HS được tiếp xúc với những sự kiện liên quan đến mảnh đất, con người cụ thể, nơi các em đang sống và học tập Điều đó có tác động to lớn đến tư tưởng, tình cảm của HS, nuôi dưỡng lòng tự hào, biết ơn và yêu quý hơn nơi chôn nhau cắt rốn của mình Đây cũng là cội nguồn của lòng yêu nước Từ đó, giúp các em hình thành thái độ đúng đắn và xác định nghĩa vụ của mình đối với quê hương,

cũng như đất nước Liên hệ LSĐP trong dạy học LSDT góp phần giáo dục

cho các em lòng kính yêu quần chúng nhân dân, những người sáng tạo ra

lịch sử, là động lực thúc đẩy sự phát triển của xã hội

Liên hệ LSĐP trong dạy học LSDT không chỉ có ý nghĩa trong việc thực hiện mục tiêu giáo dục, mà còn có điều kiện để gắn liền nhà trường với

xã hội, “học đi đôi với hành”, “lý luận gắn liền với thực tiễn”, thực hiện theo

lời dạy của cố Thủ tướng Phạm Văn Đồng “Giáo dục phổ thông phải đạt

đến kết quả gắn liền với lịch sử, thiên nhiên và xã hội ở địa phương, làm cho việc giảng dạy và học tập ở nhà trường thắm đượm hơn cuộc đời thực HS

ngay từ khi còn đi học đã sống thực với xã hội xung quanh” [32; 307] Việc

liên hệ LSĐP sẽ góp phần giáo dục cho HS sự quý trọng, ý thức gìn giữ, bảo

vệ các di sản lịch sử - văn hóa của ông cha để lại Ví dụ, khi được tiếp xúc với các tài liệu về các di sản văn hoá của quê hương, HS tự hào Thanh Chương là một vùng đất lịch sử - văn hoá, với nhiều di sản văn hoá tiêu biểu Hiểu rõ hơn ý nghĩa của các di sản, các em càng có ý thức tôn trọng,

gìn giữ phát huy chúng

Trong tình hình không ít HS phổ thông hiện nay không thích tìm hiểu LSDT, không say mê học tập môn lịch sử, việc khai thác, việc liên hệ LSĐP còn tạo cho HS sự yêu thích, say mê nghiên cứu, tìm hiểu lịch sử, cải thiện thái độ của HS đối với môn học…

- Về mặt phát triển:

Liên hệ LSĐP ngoài tác dụng góp phần thực hiện nhiệm vụ giáo

dưỡng, giáo dục, còn góp phần rèn luyện kỹ năng, phát triển các năng lực tư duy độc lập, sáng tạo của các em

Liên hệ LSĐP còn rèn luyện cho HS khả năng phát hiện, phân tích

nguyên nhân xuất hiện, quá trình phát sinh phát triển của những sự kiện, hiện tượng lịch sử ở địa phương nơi các em đang sống và học tập

Liên hệ LSĐP bước đầu còn đưa HS làm quen với các thao tác nghiên cứu sử học, như sưu tầm, đánh giá, phân tích, phân loại, sắp xếp các nguồn sử liệu… Chẳng hạn, khi được hướng dẫn tìm hiểu về đóng góp của nhân dân

Thanh Chương trong chiến cuộc Đông - Xuân 1953-1954, HS phải sưu tầm tài liệu, phải chọn lựa kiến thức cơ bản, phân loại, sắp xếp… những đơn vị kiến thức đó cho phù hợp

Liên hệ LSĐP góp phần rèn luyện cho HS thao tác tư duy lịch sử như phân tích, tổng hợp, so sánh, khái quát hóa, trừu tượng hóa Việc Liên hệ LSĐP không dừng lại ở việc minh họa, tạo biểu tượng LSDT mà còn từng bước hình thành khái niệm, giúp HS nắm vững đặc trưng bản chất, mối liên

hệ giữa các sự kiện LSĐP và LSDT, rút ra bài học, quy luật lịch sử

Liên hệ LSĐP giúp HS phát triển các năng lực tri giác, như quan sát,

hình dung, tưởng tượng về các sự kiện lịch sử một cách sinh động, cụ thể Ví

dụ, khi liên hệ về sự kiện ngày 1 tháng 5 năm 1930, nhân dân Cát Ngạn biểu tình, đốt phá đồn điền Ký Viễn HS sẽ hình dung được ít nhiều về không khí sục sôi của quần chúng trong ngày lịch sử này

Ngoài ra, việc liên hệ LSĐP còn phát triển ở các em năng lực hoạt động thực tiễn, như xây dựng các đồ dùng trực quan phục vụ cho học LSĐP, LSDT (vẽ bản đồ, sơ đồ, …); tham gia các hoạt động công ích xã hội, có hành động cụ thể thiết thực bảo vệ các di tích lịch sử văn hóa, các giá trị văn hóa của địa phương Vì vậy “nghiên cứu, học tập LSĐP cũng là một biện pháp tích cực để thực hiện việc gắn liền nhà trường với đời sống

xã hội” [29; 290]

Như vậy, việc liên hệ LSĐP trong dạy học lịch sử ở trường THCS

có ý nghĩa nhiều mặt: hình thành tri thức lịch sử toàn diện cho HS giáo dục tư tưởng, tình cảm, thái độ của HS; phát triển cho các em năng lực nhận thức lịch sử và kỹ năng thực hành bộ môn Hay nói cách khác liên

hệ LSĐP trong dạy học LSDT một cách có hiệu quả chính là góp phần hoàn thành được mục tiêu môn học về giáo dục, giáo dưỡng và phát triển thế hệ trẻ

1.1.3 Những yêu cầu đối với việc liên hệ LSĐP trong dạy học LSVN ở trường THCS

1.1.3.1 Liên hệ LSĐP phải góp phần thực hiện mục tiêu giáo dục

Bộ môn Lịch sử cùng với các bộ môn khác ở nhà trường PT phải góp

phần vào việc đào tạo thế hệ trẻ “mục tiêu giáo dục là đào tạo con người Việt

Nam phát triển toàn diện, có đạo đức, tri thức, sức khỏe, thẩm mỹ và nghề nghiệp, trung thành với lý tưởng độc lập dân tộc và CNXH; hình thành và bồi dưỡng nhân cách, phẩm chất và năng lực của công dân, đáp ứng yêu cầu của

sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc ” [39; 8]

Công cuộc công nghiệp hóa, hiện đại hóa hiện nay đang đặt ra nhiệm

vụ nặng nề đối với toàn xã hội, trong đó có giáo dục Chính vì vậy, mục tiêu giáo dục được xây dựng trên cơ sở cụ thể đường lối giáo dục chung của Đảng gắn liền với thực tiễn đất nước Về vấn đề này, Nghị quyết Đại hội đại biểu

toàn quốc lần thứ VIII của Đảng khẳng định: “Cùng với khoa học công nghệ,

giáo dục đào tạo là quốc sách hàng đầu nhằm nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài” [43; 107] và “ Nhà trường đào tạo thế hệ trẻ theo hướng toàn diện, có năng lực chuyên môn, có ý thức và năng lực tự tạo ra việc làm trong nền kinh tế nhiều thành phần ” [47; 7] Nghị quyết TU 2,

khóa VIII của Đảng cũng khẳng định: “Tăng cường giáo dục công dân, giáo

dục tư tưởng, đạo đức, lòng yêu nước, chủ nghĩa Mác- Lênin và đưa việc giảng dạy tư tưởng Hồ Chí Minh vào nhà trường phù hợp với lứa tuổi và từng bậc học Coi trọng hơn nữa các môn khoa học xã hội và nhân văn, tiếng Việt

và LSDT ”[44; 14]

Mục tiêu, nguyên lý, nguyên tắc giáo dục của Đảng đã được thể chế

hóa làm rõ trong Luật giáo dục (2005): “Đào tạo con người Việt Nam phát

triển toàn diện, có đạo đức, tri thức, sức khỏe, thẩm mỹ và nghề nghiệp; trung thành với lý tưởng độc lập dân tộc và CNXH; hình thành, bồi dưỡng nhân

cách, phẩm chất và năng lực công dân, đáp ứng yêu cầu xây dựng và bảo vệ

Tổ quốc” [39; 8]

Các văn kiện có tính chất pháp lý trên đã đặt cho giáo dục phổ thông

nhiệm vụ đào tạo con người toàn diện, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của xã

hội; phải hình thành cho các em niềm tin, trung thành với lý tưởng mà Đảng

và Bác Hồ đã lựa chọn Thực tiễn xã hội đang đòi hỏi dạy học ở trường PT,

trong đó có bộ môn Lịch sử, phải đổi mới, nhằm góp phần đào tạo một thế hệ trẻ, theo nguyên lý giáo dục của Đảng ta là: Học phải đi đôi với hành, giáo dục phải kết hợp với lao động sản xuất, lý luận gắn liền với thực tiễn, nhà

trường gắn liền với giáo dục gia đình và giáo dục xã hội Để thực hiện nguyên

lý đó, cần phải đổi mới phương pháp dạy học nhằm phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động từ phía người học Đồng thời, thông qua các biện pháp sư phạm để giáo dục tư tưởng, tình cảm, đem lại niềm vui, sự say mê, hứng thú đối với việc học; giúp các em vượt qua khó khăn, trở ngại, tìm cách vượt qua mọi khó khăn để hoàn thành việc học của mình

Từ mục tiêu, nguyên lý, phương pháp giáo dục chung nêu trên, ở nhà trường PT, mỗi bộ môn đều có mục tiêu riêng phù hợp với đặc trưng của mình nhưng tất cả đều thống nhất trong mục tiêu chung trong việc đào tạo con người Việt Nam phát triển toàn diện Theo đó, không chỉ trang bị cho HS những kiến thức cơ bản, phổ thông, chính xác, hiện đại mà còn hình thành cho các em thế giới quan khoa học, bồi dưỡng tư tưởng, tình cảm, đạo đức và rèn luyện kỹ năng hành động sáng tạo

Trong dạy học lịch sử, cùng với việc đổi mới phương pháp dạy học, hiệu quả bài học còn phụ thuộc vào việc liên hệ LSĐP trong dạy học LSDT góp phần không nhỏ vào việc thực hiện mục tiêu giáo dục đã đề ra Học tập và nghiên cứu lịch sử nhằm nhận thức đúng đắn quá khứ đã qua, từ nguồn gốc cho đến hiện tại

Để khôi phục bức tranh quá khứ liên quan đến các lĩnh vực hoạt động của con

người, nhất thiết phải dựa vào hệ thống tài liệu và các ngành khoa học có liên quan, trong đó có tài liệu LSĐP

Như đã nói, đặc trưng việc dạy học lịch sử ở trường PT là “HS không thể

trực quan sinh động được các sự kiện (kể cả các sự kiện đang xảy ra ngoài tầm mắt các em), không thể tái diễn lại lịch sử trong phòng thí nghiệm (dù trong điều kiện khoa học kỹ thuật phát triển các nhà nghiên cứu cũng chỉ dựng lại một phần của sự kiện” [32; 12] Do đó, trong dạy học lịch sử, GV phải dựa trên cơ sở

sự kiện, trong đó có sự kiện LSĐP, bằng lời nói sinh động, giàu hình ảnh để khôi phục quá khứ

Với nội dung trình bày trong SGK, HS chưa hình dung đầy đủ sự phát triển phong phú, đa dạng của lịch sử từng địa phương trong dòng chảy LSDT Vì vậy, dạy học lịch sử, liên hệ LSĐP góp phần rất lớn, giúp các em hiểu LSVN trong tính đầy đủ, toàn diện của nó LSĐP rất đa dạng, lại phản ánh những gì đã

và đang diễn ra xung quanh các em, HS sẽ hứng thú tìm hiểu mảnh đất và con người quê hương, qua đó, sẽ khơi dậy trong các em niềm tự hào, lòng biết ơn và tình yêu quê hương, đất nước

Mặt khác, liên hệ LSĐP giúp HS thấy được mối liên hệ ràng buộc, gắn

bó, tác động qua lại lẫn nhau giữa LSĐP với LSDT, hiểu được sự đóng góp, sự

hy sinh của các thế hệ cha anh để đổi lấy độc lập tự do cho dân tộc Từ đó, các

em xác định bổn phận của mình đối với quê hương, đất nước trong giai đoạn

cách mạng hiện tại cũng như tương lai

1.1.3.2 Đảm bảo tính khoa học, tính tư tưởng trong liên hệ kiến thức LSĐP

Đảm bảo tính khoa học trong nghiên cứu và giảng dạy lịch sử là vấn đề

phải được xem xét nghiêm túc Bởi vì: “khoa học phải đạt tới chân lý, phản

ánh sự tồn tại khách quan của sự vật, hiện tượng và rút ra những khái quát, kết luận” [28; 114] Mặt khác, “phương hướng của việc dạy học là làm cho

HS nhận thức được các hiện tượng trong sự phát triển, nhận thức được sự đấu tranh giữa cái cũ và cái mới, coi như nội dung bên trong của các sự vật

và hiện tượng tự nhiên, của đời sống xã hội Muốn hiểu sâu sắc bản chất và những mối liên hệ của các hiện tượng cần phải nắm vững lý thuyết” [58; 81]

Liên hệ LSĐP phản ánh các sự kiện, hiện tượng LSVN trong một thời gian, không gian cụ thể, có liên hệ gắn bó với những mức độ khác nhau đối với LSDT Vì vậy, GV phải lựa chọn, sử dụng LSĐP sao cho hợp lý, giúp HS nhận thức đúng hiện thực và tiếp cận với chân lý khách quan

Vì vậy, liên hệ LSĐP trong dạy học LSDT phải đảm bảo tính khoa học mới giúp các em tạo được biểu tượng chính xác, sinh động, hình thành khái niệm, quan trọng hơn là giúp HS hiểu mối liên hệ giữa LSĐP với LSDT, tạo được sự hứng thú học tập đối với bộ môn

Đảm bảo tính tư tưởng trong việc liên hệ LSĐP khi dạy học LSĐT thể hiện ở chỗ, GV phải đứng vững trên lập trường quan điểm giai cấp, đường lối của Đảng, quán triệt chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh

Trong dạy học lịch sử ở trường THCS, việc liên hệ LSĐP góp phần không nhỏ vào việc thực hiện mục tiêu giáo dục Liên hệ LSĐP không chỉ giúp HS nhớ kỹ, hiểu sâu kiến thức mà qua đó góp phần bồi dưỡng tư tưởng, tình cảm, thái độ cho các em Trong nghiên cứu và dạy học lịch sử, tính đảng

và tính khoa học là hai phạm trù khác nhau, nhưng thống nhất với nhau “Việc

đứng vững trên cơ sở chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh không

hề làm mất tính khoa học của việc nghiên cứu khoa học Trong tình hình hiện nay, yêu cầu này là vô cùng quan trọng ” [28; 115] Trong quá trình hoạt

động cách mạng, Hồ Chí Minh luôn có thái độ đúng, khoa học đối với việc tiếp thu và vận dụng sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lênin vào thực tiễn Việt Nam Đối với chúng ta, việc liên hệ LSĐP trong dạy học lịch sử cũng cần vận dụng linh hoạt, có hiệu quả những nguyên tắc phương pháp luận sử học Mácxít - Lêninnit và tư tưởng Hồ Chí Minh để đảm bảo tính khoa học

1.1.3.3 Cần vận dụng phương pháp lịch sử và phương pháp lôgíc trong liên hệ LSĐP

Phương pháp lịch sử là phương pháp xem xét các sự vật, hiện tượng qua các giai đoạn cụ thể, từ phát sinh, phát triển, diệt vong và xem xét mọi tính chất cụ thể, đa dạng của nó Trong nghiên cứu và dạy học lịch sử cần phải coi trọng cả phương pháp lịch sử và phương pháp lôgic, nhưng trước

hết phải chú trọng đến phương pháp lịch sử - phương pháp phù hợp nhất

với nghiên cứu và dạy học lịch sử

Tuân thủ phương pháp lịch sử trong liên hệ LSĐP còn góp phần khắc phục bệnh công thức, hiện đại hóa lịch sử, tránh tư tưởng chủ quan không dựa vào tài liệu lịch sử để kết luận, khái quát vấn đề khi nghiên cứu và dạy học lịch sử

Dạy học ở phổ thông, GV không chỉ dừng ở việc giúp HS biết mà phải hiểu lịch sử tường tận Muốn làm được điều đó, GV phải vận dụng phương pháp lôgic khi lựa chọn và liên hệ những sự kiện LSĐP trong dạy học LSVN

GV phải quán triệt nguyên tắc này, nếu không, dễ rơi vào tình trạng chất đống tài liệu, xem lịch sử chỉ là chuỗi những sự kiện vụn vặt, không thấy được cái

cơ bản, điển hình của lịch sử, làm cho giờ học nặng nề, các em không phân biệt được cái chung - cái riêng, cái phổ biến, đặc thù, dễ biến giờ học LSDT thành bài giảng LSĐP Sự kiện LSĐP có nhiều nguồn, vấn đề đặt ra là GV phải lựa chọn tài liệu chính xác, cơ bản, điển hình, tránh sa vào những câu chuyện kể, những sự kiện chưa được khoa học lịch sử xác nhận Khi sử dụng

phải xử lý đúng đắn mối quan hệ giữa sự kiện và khái quát lý luận Làm được

điều đó, liên hệ LSĐP mới có ý nghĩa, góp phần nâng cao chất lượng dạy học

Trong dạy học LSVN từ năm 1919 đến năm 1975 ở trường THCS, GV

có thể sử dụng nhiều sự kiên LSĐP, nhưng không nên dàn trải, mà phải biết chọn loại sự kiện thích hợp, xác định mục đích sử dụng, hình thức, biện pháp

sử dụng

1.1.3.4 Đảm bảo tính cơ bản, điển hình trong liên hệ LSĐP khi dạy học LSDT

Liên hệ LSĐP trong dạy học LSDT ở trường THCS, GV cần lựa chọn các sự kiện đảm bảo tính cơ bản, điển hình Ngày nay, sự tiến bộ vượt bậc của các ngành khoa học nói chung, khoa học lịch sử nói riêng đã tạo ra sự bùng

nổ về thông tin Vì vậy, GV phải cân nhắc, lựa chọn những tài liệu cần thiết,

cơ bản để đưa vào trong quá trình dạy học, có như vậy mới giải quyết được mâu thuẫn nói trên

Liên hệ LSĐP trong dạy học LSVN ở trường THCS, GV phải chú ý đến tính mục đích, phải trả lời được câu hỏi “dạy sử để làm gì?” “dạy học cái gì?” “dạy học như thế nào?” , nghĩa là chú ý mối quan hệ giữa mục tiêu- nội dung- phương pháp Theo các nhà lý luận phương pháp dạy học, cơ bản là

“cái cơ sở, then chốt có ý nghĩa, tác dụng tốt nhất đối với sự phát triển nhân

cách HS Theo đó, cơ bản không phải là khái niệm chỉ một sự vật mà là khái niệm về các mối quan hệ Nói đến cơ bản không chỉ tìm hiểu cơ bản là gì? Mà chủ yếu là cơ bản của cái gì? Cơ bản đối với ai? Đâu là cái cơ bản? Vì vậy, nói cơ bản thực chất là nói đến sự lựa chọn” [32; 35]

Dạy học lịch sử ở trường PT nhằm cung cấp cho HS một hệ thống kiến thức tối ưu, giúp HS hiểu quá khứ, rèn luyện kỹ năng thực hành và vận dụng kiến thức để giải quyết những vấn đề trong học tập và cuộc sống Theo các nhà

lý luận phương pháp dạy học lịch sử, kiến thức cơ bản là nội dung cốt lõi thiết

yếu của khoa học lịch sử, nó gắn liền với nội dung lịch sử được quy định trong chương trình Nhờ đó, HS có thể hình dung lịch sử quá khứ đã diễn ra, những

nội dung đó có ý nghĩa quan trọng đối với sự phát triển nhân cách HS Liên hệ

LSĐP trong dạy học LSVN cần chú ý các nguyên tắc cơ bản, trước hết từ khâu sưu tầm, lựa chọn Việc đưa bất cứ sự kiện nào vào trong dạy học cũng cần có

sự tính toán kỹ lưỡng, bởi do thời gian tiết học có hạn nên khi liên hệ LSĐP,

GV phải xem nó là nguồn nhận thức chứ không chỉ dừng ở việc chỉ để minh họa cho kiến thức trong SGK, phải tích cực hóa quá trình nhận thức của HS, phải tạo ra sự hứng thú, phải thu hút tất cả HS vào quá trình học tập bằng nhiều biện pháp sư phạm

Như vậy, liên hệ LSĐP trong dạy học LSDT từ 1919 đến 1975 đảm bảo tính điển hình, GV nên lưu ý một số vấn đề sau:

- Nắm vững nội dung khóa trình, bài học để lựa chọn những sự kiện cơ bản, tiêu biểu điển hình có thể liên hệ LSĐP khi dạy học, tránh trường hợp sử dụng dàn trải, liệt kê, làm nặng nề giờ học, dẫn đến cháy giáo án và làm giảm hứng thú học tập của HS

- Liên hệ LSĐP trong dạy học LSVN cần tính toán thời lượng hợp lý,

phải kết hợp với các nguồn tài liệu tham khảo khác, các phương tiện và phương pháp dạy học để có được một giờ học thật sự sinh động, hấp dẫn

- Phải chú ý lựa chọn phương pháp dạy học hiệu quả nhất nhưng cần chú ý phát huy tính tích cực nhận thức từ phía HS

- Cần chú trọng việc bồi dưỡng tư tưởng, tình cảm, từng bước hình thành nhân cách HS Liên hệ LSĐP rõ ràng có ưu thế trong việc giáo dục đạo đức, bồi dưỡng tình cảm, tình yêu quê hương cho HS Sự kiện được lựa chọn phải giúp các em sống thực với cuộc sống xung quanh, qua đó sẽ tạo cho các

em hứng thú học tập Mặt khác, khi sử dụng cần chú ý đến việc phát triển tư

duy cho HS, không phải lúc nào thầy giáo cũng cung cấp cho các em những

kiến thức có sẵn mà có thể hướng dẫn các em sưu tầm, lựa chọn phục vụ cho

việc học tập, phải kích thích óc tìm tòi, khả năng sáng tạo tối đa từ HS

1.1.3.5 Liên hệ LSĐP địa phương phải đảm bảo tính vừa sức và phù hợp với thực tiễn dạy học hiện nay ở THCS

Liên hệ LSĐP trong dạy học LSDT, GV cần phải chú ý đến tính vừa sức, phù hợp với thực tiễn dạy học hiện nay ở trường PT

Hiểu và sử dụng vừa sức các sự kiện LSĐP trong dạy học LSVN có ý nghĩa rất lớn đối với sự phát triển trí tuệ và nhân cách HS Sở dĩ phải tính đến nguyên tắc này bởi nó liên quan đến đặc điểm tâm sinh lý lứa tuổi, đây cũng là cơ sở để xây dựng kế hoạch và tổ chức giờ học Trong dạy học, tính vừa sức thể hiện ở sự phù hợp giữa mục tiêu, nội dung, phương pháp dạy

học đối với các đối tượng giáo dục “Tính vừa sức của những khó khăn đặt ra

trước HS là cơ sở phát triển của những động cơ kích thích bên trong của hoạt động nhận thức, những động cơ này là động lực thúc đẩy việc học tập Giảng dạy quá dễ không những hạ thấp tính tích cực của tư duy mà còn làm giảm hứng thú học tập; giảng dạy quá khó sẽ không đưa lại kết quả và không đạt kết quả thì làm mất lòng tin ở mình, làm tiêu tán hứng thú học tập Tính vừa sức trong dạy học được xác định một cách đúng đắn không những phát triển tính tích cực nhận thức mà còn giúp đẩy mạnh sự phát triển chung của HS” [22; 33-34]

Quá trình dạy học nói chung, dạy học lịch sử nói riêng, HS với tư cách là chủ thể của quá trình nhận thức, các em chỉ hứng thú học tập khi nội dung, phương pháp dạy học phù hợp với trình độ, tâm lý lứa tuổi, năng lực nhận thức

của HS Theo Hồ Ngọc Đại “mọi cố gắng của thầy giáo, tất cả ước nguyện cao

cả đều trở nên vô ích nếu ta làm một việc không vừa sức HS” [11; 45]

Quá trình dạy học LSDT, sự kiện LSĐP có thể sử dụng rất phong phú nhưng lựa chọn, sử dụng cần đảm bảo tính vừa sức Trên thực tế, không ít

GV liên hệ LSĐP tràn lan, đôi khi quá tải tiếp nhận của HS Liên hệ LSĐP đảm bảo tính vừa sức, nghĩa là phải phù hợp mặt bằng chung trình độ HS nhưng cần chú ý đến các trường hợp cá biệt (giỏi hoặc kém) để không níu kéo năng lực HS khá giỏi, lại không quá sức đối với HS kém, tạo điều kiện cho HS kém vươn lên đạt yêu cầu và HS khá giỏi phát huy được năng lực của mình

1.2 Tình hình liên hệ LSĐP trong dạy học LSVN từ 1919 đến 1975 (Lớp

9 - THCS)

1.2.1 Đối với GV

Để có được những nhận xét khách quan, khoa học, thực tiễn việc liên

hệ LSĐP trong dạy học LSDT từ 1919 đến 1975 ở trường THCS huyện Thanh Chương, chúng tôi tiến hành điều tra, khảo sát việc dạy và học ở một

số trường trên địa bàn huyện Thanh Chương Đối tượng khảo sát là các GV

bộ môn Lịch sử và HS lớp 9

Chúng tôi xây dựng 10 câu hỏi trắc nghiệm khách quan, nhằm khảo sát

ý kiến của GV theo những nội dung sau: (xem Phụ lục 1)

+ Nội dung thứ nhất, tìm hiểu ý kiến của GV phổ thông về việc nên hay

không nên liên hệ LSĐP trong dạy học LSVN

+ Nội dung thứ hai, những quan niệm về liên hệ LSĐP và việc liên hệ liệu LSĐP trong dạy học LSVN ở trường PT

+ Nội dung thứ ba, tìm hiểu tình hình liên hệ LSĐP trong dạy học LSVN ở THCS

+ Nội dung thứ tư, kết quả của việc liên hệ LSĐP trong dạy học LSVN, những khó khăn thường gặp và những điều kiện cần thiết để việc liên hệ LSĐP được thuận lợi trong dạy học LSVN

+ Nội dung thứ năm, đề xuất của GV về việc liên hệ LSĐP trong dạy học LSVN

Dựa trên kết quả điều tra GV (thông qua 49 phiếu điều tra), chúng tôi nhận thấy:

Ở nội dung thứ nhất, có tới 81,63% GV (40/49 phiếu) cho rằng việc liên hệ LSĐP trong dạy học LSVN là rất cần thiết, 18,37% (9/49 phiếu) cho rằng cần thiết Đa số GV cho biết, nếu liên hệ tốt LSĐP trong dạy học LSVN

sẽ góp phần thực hiện tốt mục tiêu giáo dục

Ở nội dung thứ hai, qua khảo sát và thống kê số liệu, chúng tôi nhận thấy có tới 30,61% (15/49 phiếu) chưa nhận thức đầy đủ về liên hệ nguồn tài liệu LSĐP Tuy nhiên, vẫn có tới 69,39% (34//49 phiếu) GV chọn phương án tài liệu LSĐP gồm tài liệu thành văn, tài liệu hiện vật, tài liệu dân tộc học, tài liệu ngôn ngữ học, tài liệu truyền miệng Vì vậy khi chúng tôi đưa ra câu hỏi Thầy (cô) thường sử dụng loại tài liệu LSĐP nào để dạy học các bài LSDT thì

có 10,20% (5/49 phiếu) GV trả lời tài liệu hiện vật, mà chưa nhận thức được tầm quan trọng của tài liệu thành văn nên chỉ có 20,41% (10/49 phiếu) trả lời

là tài liệu thành văn

Có 87,76% (43/49 phiếu) GV đã nhận thức được tầm quan trọng của việc liên hệ LSĐP trong dạy học LSDT Phần lớn GV cho rằng liên hệ LSĐP trong dạy học LSVN sẽ góp phần làm sinh động, phong phú bài giảng, tạo được sự hấp dẫn, thu hút được HS vào nội dung bài giảng; giúp các em hiểu bản chất các sự kiện LSVN cũng như hiểu mối dây liên hệ bản chất giữa LSĐP với LSDT; góp phần phát triển tư duy, năng lực nhận thức độc lập, bồi dưỡng tư tưởng, tình cảm, đạo đức cho các em

Ở nội dung thứ ba, 93,9% (46/49 phiếu) GV được hỏi đã cho biết không thường xuyên liên hệ LSĐP trong dạy học LSVN mà chỉ trả lời có liên

hệ “một vài lần” trong giờ lịch sử nội khóa chứ chưa xem đây là việc làm

thường xuyên, cá biệt có một vài GV chưa liên hệ lần nào

Về hình thức, GV liên hệ LSĐP chủ yếu chỉ nhằm để minh họa cho kiến thức LSDT trong SGK dưới các hình thức thông báo Nên khi chúng tôi

đưa ra câu hỏi “Theo thầy (cô) nên liên hệ lịch sử Thanh Chương trong dạy

học LSDT từ 1919 đến 1975 với những hình thức dạy học nào dưới đây” thì

phần lớn GV đều trả lời để nhằm “Minh họa cho bài học LSDT” GV chưa

xem liên hệ LSĐP là nguồn nhận thức, ít chú ý xem việc liên hệ nói trên trong phân tích, giải thích, dùng để đặt câu hỏi nêu vấn đề, tổ chức thảo luận, chưa

chú ý đến việc phát huy tính tích cực nhận thức cho HS trong quá trình dạy học Rõ ràng giữa nhận thức và thực tế giảng dạy chưa có sự đồng nhất Đây

là một trong những nguyên nhân khiến HS ít hứng thú đối với việc học LSDT

và khó tránh khỏi những lệch lạc trong nhận thức Điều đó phần nào nói lên thực tiễn của việc liên hệ LSĐP trong dạy học LSDT ở trường THCS huyện Thanh Chương, tỉnh Nghệ An hiện nay

Về vấn đề thứ tư, chúng tôi thông qua câu hỏi điều tra để tìm hiểu những khó khăn thường gặp và những điều kiện cần thiết để việc sử dụng tài liệu LSĐP được thuận lợi trong dạy học LSVN

Về khó khăn, đa số GV được hỏi đều cho rằng khó khăn lớn nhất là thiếu nguồn tài liệu LSĐP tham khảo, tài liệu hướng dẫn cần thiết để có thể vận dụng trong dạy học, trong khi lâu nay GV chưa chú trọng việc sưu tầm

và vận dụng nguồn tài liệu nói trên chúng tôi đưa ra câu hỏi những điều kiện cần thiết để việc liên hệ LSĐP được thuận lợi trong dạy học LSVN thì hầu hết các GV đều cho rằng cần phải có sự quan tâm giúp đỡ của các cấp lãnh đạo, cơ sở vật chất tốt, có sự giúp đỡ, phối hợp của cơ quan văn hóa, và đặc biệt là phải có tài liệu hướng dẫn, tài liệu tham khảo Mặt khác, một số

GV cũng cho rằng thời gian tiết học có hạn và sẽ không đảm bảo được thời gian nếu đưa các sự kiện LSĐP vào bài giảng bởi vì phải thực hiện nhiều khâu trong quá trình dạy học

Về hiệu quả của việc liên hệ LSĐP trong dạy học LSDT, ý kiến chưa thống nhất trong GV Một số cho rằng, trong việc đổi mới phương pháp dạy học hiện nay, việc liên hệ LSĐP vào dạy học LSDT là không đúng với tinh thần đổi mới, vì sẽ gây tình trạng quá tải, khó phát huy tính tích cực nhận thức cho HS Tuy nhiên, đa số GV đều nhận thức đúng về việc liên hệ LSĐP trong dạy học LSDT, góp phần nâng cao chất lượng giáo dục bộ môn Họ hiểu rằng, trong khuôn khổ thời gian có hạn của một tiết học, việc liên hệ LSĐP, muốn

đạt hiệu quả cao cần phải sử dụng hợp lý, linh hoạt, đa dạng trong việc đặt câu hỏi, nêu vấn đề, dùng để giải thích, phân tích, thảo luận và kể cả hướng dẫn HS tự hoàn thành các bài tập, tự học ở nhà

Về vấn đề thứ năm, đa số GV đều nhận thấy được tầm quan trọng và ý nghĩa của việc liên hệ lịch sử Thanh Chương trong dạy học LSVN Vì vậy, đa

số GV có đề xuất tương đối giống nhau, đó là cần biên soạn nội dung LSĐP của huyện, tăng cường hệ thống tài liệu tham khảo cần thiết cho phù hợp với nội dung, chương trình sách giáo khoa mới, cần mở các lớp tập huấn để thống nhất nguồn tài liệu, các nội dung cần liên hệ của LSĐP Thanh Chương có thể

sử dụng trong dạy học Cần có sự thống nhất chỉ đạo qua các cấp để việc liên

hệ LSĐP trong dạy học LSDT được xem là việc làm thường xuyên, góp phần thực hiện mục tiêu gắn nhà trường với xã hội

Từ thực tế điều tra, qua xử lý số liệu, chúng tôi rút ra một số nhận

xét sau:

+ Liên hệ LSĐP trong dạy học LSDT là cần thiết nhằm làm sinh động, phong phú bài giảng, tạo được sự hấp dẫn, thu hút được sự hứng thú học tập; giúp các em hiểu bản chất các sự kiện LSDT, thấy được mối liên hệ gắn bó giữa LSĐP với LSDT; liên hệ tốt LSĐP cũng có tác dụng phát triển tư duy, năng lực nhận thức độc lập cho các em, góp phần to lớn trong việc bồi dưỡng

tư tưởng, tình cảm, tinh yêu quê hương, biết trân trọng những giá trị truyền thống của cha ông trong quá khứ

+ Tuy GV có liên hệ LSĐP trong dạy học LSDT nhưng chưa thường xuyên, còn lúng túng trong việc sưu tầm, lựa chọn, sử dụng trong giảng dạy Nếu có liên hệ, GV chỉ thực hiện trong giờ nội khóa và chỉ dừng ở mức độ minh họa chứ chưa xem đó là nguồn nhận thức làm cho bài giảng thêm nặng

nề, thiếu tính hấp dẫn, đôi khi còn làm loãng trọng tâm bài học Mặt khác, đa

số GV cũng chưa chú trọng đầu tư thời gian, công sức cho việc sưu tầm, lựa

chọn, chưa chú ý việc hướng dẫn HS làm việc với nguồn tài liệu LSĐP, phục

vụ cho dạy học LSDT một cách có hiệu quả

+ Một số GV cho rằng liên hệ LSĐP trong dạy học LSDT không phải

là điều bắt buộc nên đôi khi chỉ dừng ở làm việc với SGK, sách hướng dẫn

GV Mặt khác, do nhận thức chưa đầy đủ về việc đổi mới phương pháp dạy học ở THCS, nhiều GV cho rằng liên hệ LSĐP trong tiết LSDT là không phù hợp, chỉ nên sử dụng trong các tiết LSĐP Thời gian chủ yếu của tiết học chỉ nên dành cho việc tổ chức các hoạt động nhận thức cho HS thông qua việc

+ Điều tra, tìm hiểu xem HS có nhớ các sự kiện, nhân vật LSĐP có liên quan đến LSVN từ năm 1919 đến năm 1975

+ Điều tra để tìm hiểu về cách thức để có được các kiến thức LSĐP khi học LSVN của các em

Từ kết quả phiếu điều tra là cơ sở giúp chúng tôi có thể khẳng định tính cấp thiết của việc liên hệ LSĐP trong dạy học LSDT từ năm 1919 đến năm 1975

Qua xử lý hệ thống phiếu điều tra (với 300 phiếu ở 3 trường THCS trên địa bàn huyện Thanh Chương, tỉnh Nghệ An), chúng tôi nhận thấy:

Với nội dung thứ nhất, có tới 86,7% (với 260/ 300 phiếu) HS khi được

hỏi các “Em có thích học bộ môn lịch sử trong nhà trường PT”, đều có chung câu trả lời “bình thường” HS không tỏ thái độ dứt khoát là “thích” hoặc

“không thích” Chỉ một số ít HS trả lời “thích” hoặc “rất thích” Cá biệt một

số HS còn trả lời “không thích” Về vấn đề này chúng tôi đã trao đổi với một

số GV ở THCS để tìm hiểu và được họ cho biết, do xu thế chung đa số phụ huynh không muốn con em mình theo học các ngành khoa học xã hội, họ chủ yếu đầu tư cho các em theo học các ngành khoa học tự nhiên, nên việc các em chú ý đầu tư cho việc học bộ môn sử là rất ít Lý giải vì sao các em không thích học LSDT khi GV có liên hệ LSĐP, đa số các em đều trả lời do nội dung tài liệu học tập không phong phú, cách giảng của GV còn nặng tính minh họa, nội dung LSĐP đưa vào bài giảng còn dài, làm nặng nề, không hấp

dẫn được các em Tuy nhiên, với câu hỏi theo các em “Trong học tập các bài

LSVN có cần thiết phải liên hệ với LSĐP không?” thì đa số các em đều trả lời

“cần thiết”, nhưng vẫn còn 6,7% (20/300 phiếu) HS trả lời “bình thường”

hoặc “không cần thiết”

Mặt khác, bằng những câu hỏi điều tra về việc GV có thường xuyên liên hệ với các kiến thức LSĐP không khi dạy học LSDT? thì có tới 83,3%

(250/300 phiếu) HS trả lời là “một vài lần”, có 13,3% (40/300 phiếu) HS trả lời “chưa lần nào” và có vài em trả lời là “thường xuyên” Đặc biệt khi chúng tôi đưa ra câu hỏi “GV có thường xuyên yêu cầu các em liên hệ LSĐP

hay không?” Với câu hỏi này, đa số HS đều trả lời là “không thường xuyên”

Như vậy, chúng tôi nhận thấy, phần đông GV giảng dạy lịch sử hiện nay ở phổ thông ít nhiều đã nhận thức được tầm quan trọng của việc liên hệ LSĐP trong dạy học LSDT, nhưng chưa xem đây là việc làm thường xuyên, chưa hướng dẫn một cách đầy đủ để các em tiếp cận với nguồn sự kiện lịch sử quan trọng này

Bằng phương pháp điều tra cơ bản chúng tôi đã đưa ra câu hỏi kiểm tra các em về hình thức liên hệ LSĐP nhằm nâng cao hiệu quả bài học Với câu hỏi này có tới 230/300 HS (chiếm 76,7% phiếu) nhận thức được việc liên hệ