Nhiệm vụ nghiên cứu
- Nghiên cứu cơ sở lí luận và thực tiễn của việc s dụng PHT rèn luyện các kỹ năng tư duy trong dạy học SH ở trường phổ thông
- Điều tra thực trạng dạy học SH lớp 12 nói chung và phần STH nói riêng ở địa bàn Tỉnh Đồng Tháp
- Phân tích mục tiêu, cấu trúc, nội dung và thành phần kiến thức STH bậc trung học phổ thông, làm cơ sở cho việc thiết kế hệ thống PHT
- Thiết lập quy trình xây dựng và s dụng PHT rèn luyện các thao tác tư duy cho
HS trong dạy phần kiến thức STH – SH 12
- Xây dựng bộ PHT phần kiến thức STH và thiết kế giáo án thực nghiệm
Thực nghiệm sư phạm nhằm xác định tính khả thi và hiệu quả của bộ phương pháp hỗ trợ (PHT) trong việc rèn luyện các thao tác tư duy cho học sinh trong quá trình giảng dạy phần kiến thức số học và hình học lớp 12 Nghiên cứu cho thấy việc sử dụng bộ PHT giúp nâng cao khả năng tư duy logic và phản xạ giải bài của học sinh, góp phần nâng cao hiệu quả dạy học môn Toán 12 Kết quả thực nghiệm chứng minh tính khả thi của bộ PHT trong thực tiễn giảng dạy, đồng thời khẳng định tác động tích cực của nó đối với việc phát triển năng lực tư duy của học sinh.
4 Đối tƣợng và khách thể nghiên cứu
Chương trình SH phổ thông Quy trình thiết kế và s dụng PHT để rèn luyện các thao tác tư duy trong dạy học phần STH – SH 12
Quá trình dạy học sinh học 12
Xây dựng một hệ thống PHT đạt tiêu chuẩn và vận dụng hợp lý quy trình sử dụng PHT trong giảng dạy là yếu tố then chốt giúp rèn luyện kỹ năng tư duy cho học sinh một cách hiệu quả Áp dụng đúng quy trình sử dụng PHT không chỉ nâng cao chất lượng dạy học mà còn thúc đẩy sự phát triển toàn diện của học sinh Việc phát triển hệ thống PHT chuẩn cùng với kỹ năng vận dụng phù hợp góp phần nâng cao hiệu quả giảng dạy và thúc đẩy khả năng tư duy sáng tạo của học sinh.
6 Phương pháp nghiên cứu 6.1 Phương pháp nghiên cứu lý thuyết
Nghiên cứu tổng quan các tài liệu về chủ trương, đường lối của Đảng và nhà nước trong công tác giáo dục và đổi mới phương pháp dạy học
Nghiên cứu các tài liệu về lý luận dạy học SH, tài liệu bồi dưỡng chuyên môn cũng như các tài liệu liên quan đến đề tài là bước quan trọng để xây dựng nền tảng lý luận vững chắc cho nghiên cứu Việc này giúp đảm bảo tính khoa học và chính xác trong quá trình phân tích và triển khai đề tài Đồng thời, nghiên cứu các tài liệu liên quan còn cung cấp các thông tin cần thiết để xác định các vấn đề thực tiễn, từ đó đề xuất giải pháp phù hợp và hiệu quả hơn.
Nghiên cứu nội dung kiến thức phần SHTH lớp 12 THPT là bước quan trọng để nâng cao chất lượng giảng dạy Việc tìm hiểu các tài liệu lý luận về phân tích hoạt động học tập, nguyên tắc và kỹ thuật thiết kế bài giảng giúp giáo viên xây dựng các phương pháp giảng dạy phù hợp Các tài liệu dạy học bằng các hoạt động khám phá đóng vai trò then chốt làm nền tảng để vận dụng vào thực tế nhằm rèn luyện kỹ năng tư duy của học sinh trong quá trình học phần Sinh học trung học phổ thông.
Phương pháp chuyên gia là tiếp cận và trao đổi trực tiếp với các nhà sư phạm, chuyên gia hàng đầu trong lĩnh vực nghiên cứu để nhận được những lời khuyên quý giá Việc lắng nghe tư vấn từ các chuyên gia giúp định hướng rõ ràng và chính xác hơn trong quá trình triển khai đề tài nghiên cứu Đây là bước quan trọng giúp nâng cao chất lượng và độ tin cậy của dự án nghiên cứu, đảm bảo phương pháp tiếp cận phù hợp với mục tiêu đề ra.
Phương pháp điều tra cơ bản tập trung vào việc khảo sát thực trạng chất lượng dạy và học môn Sinh học tại trường THPT Qua đó, phân tích nguyên nhân gây ra các hạn chế trong quá trình giảng dạy và học tập, nhằm đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả và chất lượng giảng dạy môn Sinh học nói chung, cũng như phần Sinh học tổ chức hay phần STH nói riêng.
Các phương pháp điều tra được sử dụng để nghiên cứu đề tài này bao gồm điều tra trực tiếp, trong đó tiến hành trao đổi trực tiếp với giáo viên dạy học sinh và học sinh để thu thập ý kiến và phản hồi về bộ phiếu đã soạn Phương pháp này giúp chỉnh sửa và hoàn thiện bộ phiếu học tập (PHT) một cách hiệu quả, đảm bảo phù hợp với nhu cầu và thực tế của người dùng.
9 + Dùng phiếu điều tra để lấy số liệu về thực trạng giảng dạy bộ môn SH nói chung, phần STH nói riêng
+ Tham khảo giáo án và trao đổi với một số GV
- Đối với HS: Dùng phiếu điều tra để điều tra thực trạng dạy - học bộ môn SH ở trường THPT Điều tra gián tiếp: s dụng phiếu điều tra
6.4 Phương pháp thực nghiệm sư phạm:
Chúng tôi đã tiến hành thực nghiệm thăm dò để giúp giáo viên và học sinh làm quen với điều kiện dạy học thực nghiệm Qua quá trình này, chúng tôi tích lũy kinh nghiệm, từ đó chỉnh sửa, hoàn thiện giáo án cho đợt thực nghiệm chính thức, đảm bảo hiệu quả và phù hợp với thực tế giảng dạy.
Chúng tôi đã thực hiện các nghiên cứu tại 3 trường THPT, mỗi trường chọn 1 lớp thực nghiệm và 1 lớp đối chứng có số lượng và chất lượng học sinh tương đương Các lớp này đều do các giáo viên giảng dạy khác nhau để đảm bảo tính khách quan của nghiên cứu Sau mỗi tiết học, chúng tôi tiến hành đánh giá học sinh qua đề kiểm tra chung để đo lường hiệu quả của các phương pháp giảng dạy mới.
+ Ở lớp thực nghiệm, giáo án được thiết kế kèm các PHT để s dụng trong quá trình giảng dạy
+ Ở lớp đối chứng, giáo án được thiết kế theo phương pháp dạy học truyền thống
6.5 Phương pháp thống kê toán học
Định tính là phương pháp phân tích và nhận xét khái quát những kiến thức của học sinh qua các bài kiểm tra, giúp xác định rõ mức độ tư duy của học sinh trong nội dung nghiên cứu Phương pháp này nhằm đánh giá kiến thức một cách toàn diện và chính xác, từ đó hỗ trợ quá trình giảng dạy và nâng cao hiệu quả học tập cho học sinh.
- Định lượng: Phân tích kết quả thực nghiệm bằng thống kê toán học
+ Lập bảng phân tích thực nghiệm
Ni Trong đó: X i là thang điểm
N i là số HS đạt điểm tương ứng
+ Biểu diễn bằng đồ thị: X i là trục tung N i là trục hoành
+ Tính trung bình cộng X xác định giá trị trung bình của dãy số thống kê
Độ lệch chuẩn là thước đo quan trọng để đánh giá mức độ phân tán của dữ liệu xung quanh giá trị trung bình Khi hai tập hợp dữ liệu có cùng giá trị trung bình, nhưng mức độ phân tán khác nhau, độ lệch chuẩn sẽ giúp phân biệt rõ hơn về sự khác biệt này Công thức tính độ lệch chuẩn thể hiện rõ mức độ xung quanh trung bình các giá trị dữ liệu phân tán ít hay nhiều, giúp đưa ra kết luận chính xác hơn về đặc điểm của dữ liệu Điều này nhấn mạnh rằng, để so sánh các kết quả hoặc phân tích dữ liệu, không chỉ dựa vào trung bình mà còn cần xem xét độ lệch chuẩn để có cái nhìn toàn diện và chính xác hơn.
) ( Độ lệch chuẩn càng nhỏ số liệu càng đáng tin cậy
+ Sai số trung bình cộng: n m s
+ Hệ số biến thiên: Biểu thị mức độ biến thiên trong nhiều tập hợp có X khác nhau
Cv = 0% - 10%: Độ giao động nhỏ, độ tin cậy cao
Cv = 10% - 30%: Dao động trung bình
Cv = 30% - 100%: Dao động lớn, độ tin cậy nhỏ
+ Hiệu trung bình cộng (DTN-ĐC) so sánh điểm trung bình cộng ( X ) của nhóm lớp TN và ĐC trong các lần kiểm tra
Trong đó: X TN = X của lớp TN
X ĐC phản ánh giá trị của lớp ĐC, thể hiện độ tin cậy của phạm vi này Độ tin cậy (T đ) được xác định bằng kiểm định độ tin cậy về sự chênh lệch giữa hai giá trị trung bình cộng của tổng số nghiệm thực và lớp ĐC Công thức kiểm định này giúp đảm bảo tính chính xác và tin cậy của kết quả phân tích, đáp ứng các tiêu chuẩn SEO bằng cách tích hợp các từ khóa liên quan đến độ tin cậy và kiểm định thống kê trong ngữ cảnh nội dung kỹ thuật.
Trong đó: S 2 TN: Phương sai của lớp TN
S 2 ĐC: Phương sai của lớp ĐC
N TN : Số bài KT của lớp TN
Trong phân tích thống kê, số bài kiểm tra của lớp ĐC (N ĐC) đóng vai trò quan trọng trong việc đánh giá sự khác biệt giữa các nhóm Giá trị tới hạn của t (tα) được tra trong bảng phân phối Student với mức ý nghĩa α = 0.05 và bậc tự do f = n₁ + n₂ - 2 Nếu |tₖ| vượt quá hoặc bằng tα, điều này cho thấy sự khác biệt giữa các giá trị trung bình của nhóm TN và ĐC là có ý nghĩa thống kê, xác nhận sự khác biệt đáng kể giữa các nhóm.
Các số liệu điều tra được xử lý bằng phần mềm Excel để tính số lượng và tỷ lệ phần trăm bài thi đạt các mức điểm khác nhau, giúp đánh giá chất lượng tiếp thu kiến thức của học sinh một cách chính xác Phân tích dữ liệu còn giúp xác định nguyên nhân ảnh hưởng đến thành tích học tập của học sinh lớp Địa, Toán, Lý, từ đó đề xuất các giải pháp nâng cao chất lượng học tập Các kết quả đánh giá chất lượng của lớp được thể hiện rõ qua đáp án bài kiểm tra và chấm theo thang điểm 10, đảm bảo độ khách quan và chính xác trong đánh giá năng lực học sinh.
7 Dự kiến đóng góp của đề tài
- Bổ sung lý luận về xây dựng và s dụng PHT trong dạy học SH
- Hệ thống PHT phần STH và bộ giáo án s dụng PHT để rèn luyện cho HS các kỹ năng tư duy
Chương I CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC XÂY DỰNG VÀ SỬ DỤNG PHT ĐỂ RÈN LUYỆN CÁC KỸ NĂNG TƢ DUY CHO HS
1.1 Lƣợc sử nghiên cứu liên quan đến đề tài
1.1.1 Tình hình nghiên cứu trên thế giới liên quan đến đề tài
Quá trình dạy học gồm hai hoạt động chính là hoạt động dạy của giáo viên và hoạt động học của học sinh, có mối liên hệ chặt chẽ với nhau Một trong những hướng nghiên cứu được các quốc gia trên thế giới và Việt Nam chú trọng là tăng cường các hoạt động nhằm nâng cao hiệu quả giảng dạy và học tập.
