Nâng cao chất lượng giáo dục lý luận chính trị cho cán bộ cơ sở của huyện lấp vò, tỉnh đồng tháp trong giai đoạn hiện nay

Tuy nhiên, công tác giáo dục lý luận chính trị còn nhiều hạn chế như chậm đổi mới nội dung và phương pháp, hình thức, phương tiện, một số cán bộ cấp cơ sở chưa nhận thấy được tầm quan tr

-

HỨA THỊ DIỄM PHƯƠNG

NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG GIÁO DỤC LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ CHO CÁN BỘ CƠ SỞ CỦA HUYỆN LẤP VÒ, TỈNH ĐỒNG THÁP TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC CHÍNH TRỊ HỌC

Đồng Tháp, 2015

-

HỨA THỊ DIỄM PHƯƠNG

NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG GIÁO DỤC LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ CHO CÁN BỘ CƠ SỞ CỦA HUYỆN LẤP VÒ, TỈNH ĐỒNG THÁP TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY

Tôi xin trân trọng cảm ơn Ban Giám hiệu, Khoa Giáo dục Chính trị, Phòng đào tạo Sau đại học, cùng toàn thể các thầy giáo, cô giáo Trường Đại học Vinh đã nhiệt tình giảng dạy, truyền đạt cho tôi những kiến thức lý luận chính trị quý báu, tạo điều kiện giúp đỡ tôi trong quá trình học tập

Tôi xin trân trọng cảm ơn sâu sắc đến PGS.TS GVCC Đoàn Minh Duệ đã trực tiếp hướng dẫn, tận tình giúp đỡ tôi hoàn thành luận văn này

Cuối cùng, tôi xin gửi lời cảm ơn đến Huyện ủy Lấp Vò, Trung tâm Bồi dưỡng chính trị huyện Lấp Vò, đặc biệt là gia đình và các anh chị lớp Cao học đã động viên tạo mọi điều kiện cho tôi trong quá trình học tập và hoàn thành luận văn này

Lấp Vò, ngày 19 tháng 5 năm 2015 Tác giả

Hứa Thị Diễm Phương

QUY ĐỊNH CHỮ VIẾT TẮT

CCB : Cựu chiến binh

ĐTNCSHCM : Đoàn thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh HĐND : Hội đồng nhân dân

HLHPN : Hội Liên hiệp Phụ nữ

MTTQ : Mặt trận Tổ quốc

UBND : Uỷ ban nhân dân

UBMTTQ VN : Uỷ ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam

A MỞ ĐẦU 1

Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VIỆC NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG

GIÁO DỤC LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ CHO CÁN BỘ CƠ SỞ

9

1.2 Vai trò, vị trí của việc giáo dục lý luận chính trị cho đội ngũ cán

bộ cở sở ở huyện Lấp Vò hiện nay

32

Chương 2: THỰC TRẠNG NÂNG CAO GIÁO DỤC LÝ LUẬN

CHÍNH TRỊ CHO CÁN BỘ CƠ SỞ Ở HUYỆN LẤP VÒ,

2.2 Thực trạng nâng cao chất lượng giáo dục lý luận chính trị cho cán bộ

Chương 3: PHƯƠNG HƯỚNG VÀ MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM

NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG GIÁO DỤC LÝ LUẬN CHÍNH

TRỊ CHO ĐỘI NGŨ CÁN BỘ CƠ SỞ CỦA HUYỆN LẤP

VÒ, TỈNH ĐỒNG THÁP TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY

67

3.1 Phương hướng nâng cao chất lượng giáo dục lý luận chính trị cho đội

ngũ cán bộ cấp cơ sở của huyện Lấp Vò, tỉnh Đồng Tháp 67 3.2 Một số giải pháp cơ bản nhằm nâng cao chất lượng giáo dục lý luận

chính trị cho đội ngũ cán bộ cơ sở ở huyện Lấp Vò, tỉnh Đồng Tháp

trong giai đoạn hiện nay

71

1 Tính cấp thiết của đề tài

Sinh thời, Hồ Chí Minh cũng đặc biệt coi trọng giáo dục lý luận chính trị Bởi vì, nếu chỉ học văn hoá, kỹ thuật, chuyên môn mà không có lý luận thì như “người nhắm mắt mà đi” Theo Người, giáo dục lý luận là nền tảng, trên

cơ sở đó nâng cao trình độ văn hoá và chuyên môn Lý luận chính trị là bộ phận quan trọng của lý luận, phản ánh những tính quy luật chính trị, các quan

hệ chính trị - xã hội, đời sống kinh tế - chính trị - xã hội Người luôn nhấn mạnh đến giáo dục lý luận chính trị cho cán bộ, đảng viên và nhân dân ta, coi đây là yếu tố tiên quyết cho sự thành công của cách mạng Hơn nữa, Nghị quyết Hội nghị lần thứ 5, Ban chấp hành Trung ương Đảng khoá IX nêu rõ:

“Một trong những nguồn gốc thắng lợi của công cuộc đổi mới là sức mạnh dấy lên từ cơ sở Chăm lo xây dựng cơ sở là bảo đảm thắng lợi vững chắc”[16; 65] Thật vậy, cán bộ cơ sở là cầu nối giữa Đảng với nhân dân, là nhân tố quyết định để đưa Nghị quyết của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước vào cuộc sống để thúc đẩy kinh tế xã hội phát triển

Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XI của Đảng cũng đã nhấn mạnh:

“Kiện toàn, nâng cao chất lượng các cơ quan tham mưu, đội ngũ cán bộ làm công tác tham mưu, nhất là ở cấp chiến lược”[19; 258-259] Hơn nữa cần phải

“Đổi mới, kiện toàn tổ chức bộ máy phải gắn với hoàn thiện chức năng, nhiệm vụ, nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức”[20; 68-69] Muốn làm được như vậy, trước tiên chúng ta cần phải đẩy mạnh công tác giáo dục lý luận chính trị cho cán bộ, đảng viên nhằm giúp họ nắm vững về lý luận chính

trị, ý chí, lập trường cách mạng

Trong điều kiện hiện nay, trước tình hình chính trị thế giới có nhiều biến động phức tạp cùng với sự tác động của cơ chế thị trường đã dẫn đến sự dao động tư tưởng của một bộ phận cán bộ, đảng viên Năng lực và trình độ lý

luận chính trị của cán bộ chủ chốt ở cấp xã có tác dụng quan trọng trong sự phát triển kinh tế, xã hội và an ninh trật tự ở địa phương, thúc đẩy sự phát triển chung cho toàn huyện Ngày nay trong công cuộc đổi mới, trước thực trạng: “Một bộ phận không nhỏ cán bộ, đảng viên phai nhạt lý tưởng, giảm sút ý chí phấn đấu, vi phạm nguyên tắc Đảng, phê bình, tự phê bình yếu Tình thương yêu đồng chí bị giảm sút Tình trạng suy thoái về phẩm chất chính trị, đạo đức, lối sống trong một bộ phận cán bộ đảng viên rất đáng lo ngại…”[18; 67]

Một số cán bộ, đảng viên hiện nay còn xem nhẹ việc học lý luận chính trị Hồ Chí Minh cũng chỉ rõ là phải chống thói xem nhẹ học tập lý luận chính trị, vì “không học tập lý luận thì chí khí kém kiên quyết, không trông xa thấy rộng, trong lúc đấu tranh dễ lạc phương hướng, kết quả là “mù chính trị”, thậm chí hủ hoá xa rời cách mạng”[33; 234] Vì thế, cán bộ đảng viên có nắm vững, hiểu biết sâu sắc lý luận chính trị mới nắm chắc các quan điểm, đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước thì mới vận dụng một cách sáng tạo vào tình hình cụ thể ở địa phương một cách đúng đắn Muốn được như thế thì công tác giáo dục lý luận chính trị giữ vai trò vô cùng quan trọng Cho nên, đòi hỏi cần phải nâng cao chất lượng giáo dục lý luận chính trị cho đội ngũ cán bộ, đảng viên cấp cơ sở ở huyện Lấp Vò

Công tác giáo dục lý luận chính trị cho cán bộ, đảng viên nói chung, đội ngũ cán bộ cơ sở cấp xã của Huyện Lấp Vò được quan tâm và đẩy mạnh

Vì vậy số lượng cán bộ cơ sở cấp xã được nâng cao về trình độ lý luận ngày càng tăng Trên cơ sở đó giúp cho đội ngũ này có năng lực tư duy lý luận, khả năng tổng kết thực tiễn, vận dụng tốt đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước vào thực tiễn địa phương Tuy nhiên, công tác giáo dục lý luận chính trị còn nhiều hạn chế như chậm đổi mới nội dung và phương pháp, hình thức, phương tiện, một số cán bộ cấp cơ sở chưa nhận thấy được tầm quan trọng của việc nâng cao trình độ lý luận chính trị, cho nên đôi khi học lý

luận chính trị chỉ mang tính hình thức, đối phó Từ đó ảnh hưởng đến quá trình chỉ đạo thực tiễn của đội ngũ cán bộ cấp cơ sở và tình hình hoạt động của địa phương Do vậy, việc nâng cao chất lượng công tác giáo dục lý luận chính trị cho đội ngũ cán bộ lãnh đạo, quản lý, cán bộ cấp cơ sở ở huyện Lấp

Vò tỉnh Đồng Tháp nói riêng là yêu cầu vừa mang tính cấp thiết vừa là chiến lược lâu dài

Vì những lý do trên, nên chúng tôi chọn vấn đề: “Nâng cao chất lượng giáo dục lý luận chính trị cho cán bộ cơ sở của huyện Lấp Vò, tỉnh Đồng Tháp trong giai đoạn hiện nay” làm đề tài luận văn Thạc sỹ

2 Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài

Về mảng đề tài này đã có nhiều công trình nghiên cứu Chúng tôi xin lược khảo một số đề tài, bài viết chủ yếu sau đây:

Tác phẩm của Vũ Ngọc Am (2003) Đổi mới công tác giáo dục chính trị tư tưởng cho cán bộ cơ sở, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội Cuốn sách

trình bày công tác giáo dục chính trị tư tưởng với việc nâng cao tính tự giác cách mạng cho cán bộ, đảng viên

Sau đó Vũ Ngọc Am (2009) tiếp tục nghiên cứu vấn đề này với công

trình Một số vấn đề về phương pháp giảng dạy lý luận chính trị, Nxb Thông

tấn, Hà Nội Cuốn sách được coi như cẩm nang nghiệp vụ của những người làm công tác giáo dục lý luận chính trị nói chung và những người trực tiếp làm công tác giảng dạy lý luận chính trị nói riêng

Đào Duy Tùng (1985), Một số vấn đề về công tác tư tưởng, Nxb Sách

giáo khoa Mác - Lênin, Hà Nội Sách gồm những bài nghiên cứu của tác giả

về công tác tư tưởng của Đảng; trong đó, có nhiều nội dung về giáo dục lý luận chính trị của Đảng theo tư tưởng Hồ Chí Minh

Hoặc tác giả Phạm Huy Kỳ (2010) với công trình Lý luận và phương pháp nghiên cứu, giáo dục lý luận chính trị, Nxb Chính trị - Hành chính quốc

gia, Hà Nội Cuốn sách chủ yếu tập trung trình bày lý luận và phương pháp

dạy học lý luận chính trị - nội dung hoạt động chủ yếu trong hệ thống giáo dục lý luận chính trị của Đảng ta hiện nay

Hồ Chí Minh với công tác giáo dục lý luận chính trị (2007), Nxb Chính

trị quốc gia, Hà Nội Cuốn sách giới thiệu các tác phẩm của Chủ tịch Hồ Chí Minh về chủ nghĩa Mác - Lênin soi sáng con đường cách mạng Việt Nam; Chủ tịch Hồ Chí Minh xác định rõ về mặt nội dung và nhiệm vụ học tập lý luận chính trị; vấn đề để nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác giáo dục lý luận chính trị

Gần đây PGS.TS GVCC Đoàn Minh Duệ (chủ biên, 2014) có công

trình Một số giải pháp nâng cao trình độ lý luận chính trị cho cán bộ cơ sở các tỉnh đồng bằng sông Cửu Long trong thời kỳ hội nhập và phát triển, Nxb

Nghệ An Công trình tập trung làm rõ vấn đề Giáo dục lý luận chính trị cho đội ngũ cán bộ cơ sở ở các tỉnh thuộc khu vực Đồng bằng sông Cửu long, cũng như một số giải pháp để giúp các cấp ủy và các Trường Đảng tỉnh, thành phố thực hiện tốt hơn việc nâng cao chất lượng bồi dưỡng, giảng dạy lý luận chính trị cho đội ngũ cán bộ cơ sở

Ngoài ra chúng tôi cũng đã tiếp cận các công trình sau đây:

Nguyễn Khoa Điềm (2004), Nâng cao hơn nữa chất lượng và hiệu quả công việc giáo dục lý luận chính trị trong tình hình mới, Tạp chí Thông tin

công tác tư tưởng lý luận, số 01

Vũ Thuỳ Linh (2006), Công tác giáo dục lý luận chính trị cho cán bộ, đảng viên ở cơ sở của tỉnh Hải Dương- thực trạng và kinh nghiệm, Tạp chí

Thông tin công tác Tư tưởng, lý luận, số 4

Chúng tôi cũng đã tham khảo các luận án tiến sỹ và các luận văn thạc

sỹ về mảng đề tài này như:

Luận án tiến sĩ Triết học của Lê Hanh Thông (2003), Đổi mới giáo dục

lý luận chính trị cho cán bộ chủ chốt trong hệ thống chính trị cấp xã các tỉnh khu vực Nam Bộ, Học viện chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, Hà Nội Luận án

đã trình bày khái quát các vấn đề lý luận về giáo dục lý luận chính trị, tiến hành khảo sát thực trạng giáo dục lý luận chính trị cho cán bộ chủ chốt trong

hệ thống chính trị cấp xã khu vực Nam Bộ, từ đó đưa ra hệ thống các giải pháp thiết thực, cụ thể nhằm đổi mới, nâng cao chất lượng công tác giáo dục

lý luận chính trị cho cán bộ chủ chốt trong hệ thống chính trị cấp xã khu vực Nam Bộ

- Luận văn Thạc sỹ Chính trị học của Nguyễn Ngọc Khanh (2006),

Nâng cao chất lượng đào tạo lý luận chính trị cho cán bộ trong hệ thống chính trị cơ sở tỉnh Thái Nguyên hiện nay, Học viện chính trị quốc gia Hồ Chí

Minh, Hà Nội

- Nguyễn Thị Hồng Lê, Nâng cao trình độ lý luận chính trị cho đội ngũ cán bộ lãnh đạo chủ chốt cấp cơ sở ở tỉnh Hưng Yên trong giai đoạn hiện nay, Luận văn thạc sỹ Triết học năm 2004 Tác giả đã đưa ra một số giải pháp

chủ yếu nhằm nâng cao trình độ lý luận chính trị cho đội ngũ cán bộ lãnh đạo chủ chốt cấp cơ sở; trên cơ sở làm rõ bản chất, đặc trưng, tầm quan trọng của việc nâng cao trình độ lý luận chính trị cho đội ngũ cán bộ lãnh đạo chủ chốt cấp cơ sở và từ thực trạng trình độ lý luận chính trị cũng như công tác đào tạo nâng cao trình độ lý luận chính trị cho đội ngũ cán bộ này

Các công trình đã tập trung nghiên cứu các khía cạnh khác nhau của giáo dục lý luận chính trị cho cán bộ, đảng viên ở cơ sở của nước ta, thực trạng những vấn đề đặt ra và từ đó đã đưa ra các giải pháp nhằm đổi mới, nâng cao chất lượng giáo dục lý luận chính trị hiện nay Nhưng đến nay chưa

có công trình khoa học nào đi sâu nghiên cứu vấn đề thực trạng và giải pháp nâng cao giáo dục lý luận chính trị cho cán bộ cấp cơ sở của huyện Lấp Vò tỉnh Đồng Tháp Luận văn kế thừa, tiếp thu có chọn lọc các công trình nghiên cứu của các nhà khoa học để phục vụ cho việc nghiên cứu đề tài này

Là một bộ phận của công tác tư tưởng, công tác giáo dục lý luận chính trị có vai trò rất quan trọng đối với sự nghiệp cách mạng C.Mác đã chỉ rõ vai

trò cực kỳ quan trọng của lý luận trong đấu tranh giai cấp và cải biến xã hôi:

“Vũ khí của sự phê phán không thể thay thế được sự phê phán của vũ khí; lực lượng vật chất chỉ có thể đánh đổ bằng lực lượng vật chất; nhưng lý luận cũng

sẽ trở thành lực lượng vật chất, một khi nó thâm nhập vào quần chúng”[24; 580] V.I Lênin tiếp tục khẳng định: “Không có lý luận cách mạng thì không

có phong trào cách mạng, chỉ Đảng nào trang bị lý luận tiên phong thì Đảng

đó mới hoàn thành trách nhiệm tiên phong của mình”[42; 156]

Như vậy, giáo dục lý luận chính trị được Đảng ta đặc biệt quan tâm, nhất là giáo dục lý luận chính trị cho đội ngũ cán bộ cấp cơ sở trong giai đoạn hiện nay

3 Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu

3.1 Mục tiêu

Nghiên cứu, tìm ra các giải pháp nhằm nâng cao chất lượng giáo dục lý luận chính trị cho đội ngũ cán bộ cơ sở huyện Lấp Vò, tỉnh Đồng Tháp trong giai đoạn hiện nay

4 Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu

- Đối tượng nghiên cứu của luận văn: Nâng cao chất lượng giáo dục lý luận chính trị cho cán bộ cơ sở của huyện Lấp Vò, tỉnh Đồng Tháp hiện nay

- Phạm vi nghiên cứu của luận văn: Luận văn nghiên cứu về công tác giáo dục lý luận chính trị cho cán bộ ở cơ sở của Huyện Lấp Vò, tỉnh Đồng Tháp hiện nay, gồm có 13 xã, thị trấn

Thời gian khảo sát: từ năm 2012 đến 2014

5 Phương pháp nghiên cứu

- Luận văn dựa trên quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về lý luận chính trị và vai trò của giáo dục lý luận chính trị cho cán bộ cơ sở ở huyện Lấp Vò

- Luận văn sử dụng các phương pháp của chủ nghĩa duy vật biện chứng

và chủ nghĩa duy vật lịch sử, các phương pháp lịch sử và lôgíc, phân tích và tổng hợp, điều tra xã hội học, nghiên cứu khảo sát thực tiễn, thống kê, để thực hiện mục đích và nhiệm vụ đã đề ra

6 Ý nghĩa của luận văn

- Góp phần làm rõ cơ sở lý luận và thực trạng công tác giáo dục lý luận chính trị cho cán bộ cơ sở của huyện Lấp Vò, tỉnh Đồng Tháp hiện nay

- Đề xuất một số giải pháp chủ yếu nhằm nâng cao chất lượng giáo dục

lý luận chính trị cho cán bộ cơ sở của huyện Lấp Vò, tỉnh Đồng Tháp hiện nay

- Luận văn có thể làm tài liệu tham khảo cho việc giáo dục lý luận chính trị cho cán bộ cơ sở của huyện Lấp Vò, tỉnh Đồng Tháp

7 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, nội dung luận văn được kết cấu trong 3 chương:

Chương 1 Cơ sở lý luận của việc nâng cao chất lượng giáo dục lý luận

chính trị cho cán bộ cơ sở

Chương 2 Thực trạng nâng cao giáo dục lý luận chính trị cho đội ngũ

cán bộ cơ sở ở huyện Lấp Vò, tỉnh Đồng Tháp

Chương 3 Phương hướng và một số giải pháp nhằm nâng cao chất

lượng giáo dục lý luận chính trị cho đội ngũ cán bộ cơ sở của huyện Lấp Vò, tỉnh Đồng Tháp trong giai đoạn hiện nay

B NỘI DUNG Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VIỆC NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG GIÁO DỤC LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ CHO CÁN BỘ CƠ SỞ

1.1 Một số khái niệm cơ bản

1.1.1 Lý luận chính trị

1.1.1.1 Lý luận

Lý luận tồn tại và phát triển cùng với sự phát triển trí tuệ của con người Tất cả các lĩnh vực đời sống, xã hội, tư duy khi đã trở thành đối tượng nghiên cứu của con người, thì kết quả của quá trình nghiên cứu ấy điều được thể hiện dưới hình thức tri thức lý luận với trình độ khái quát hoá nhất định Theo Từ điển Triết học: “Lý luận là sự tổng hợp các tri thức về tự nhiên

và xã hội tích luỹ được trong quá trình lịch sử”[56; 526]

“Lý luận” là một phạm trù rộng lớn, luôn tồn tại và phát triển cùng với

sự phát triển của con người và xã hội Vì thế, “lý luận” có nhiều cách tiếp cận, cách diễn đạt khác nhau Theo quan điểm duy vật biện chứng, lý luận là sản phẩm của sự phát triển cao của nhận thức Quá trình nhận thức của con người trải qua hai giai đoạn: nhận thức cảm tính và nhận thức lý tính Nhận thức cảm tính chính là giai đoạn đầu của quá trình nhận thức, là sự phản ánh trực tiếp, cụ thể và sinh động hiện thực khách quan vào giác quan của con người Nhận thức lý tính là giai đoạn cao của nhận thức, nó là sự phản ánh gián tiếp

và khái quát hiện thực Nếu nhận thức cảm tính mới chỉ dừng lại ở cái bề ngoài, chưa phân biệt được cái riêng và cái chung, bản chất và hiện tượng thì nhận thức lý tính giúp con người đi sâu vào mối liên hệ bản chất, bên trong của sự vật do đó nhận thức sự vật sâu sắc và đầy đủ hơn

Theo từ điển Tiếng Việt: “Lý luận là hệ thống những tư tưởng được khái quát tạo từ kinh nghiệm thực tiễn, có tác dụng chỉ đạo thực tiễn Lý luận

là những kiến thức được khái quát và hệ thống trong một lĩnh vực nào đó”[60;

544-545]

Trong cuốn Phương pháp giảng dạy lý luận chính trị do Ban Tuyên giáo Trung ương xuất bản năm 2008 cũng viết: “Lý luận, hiểu theo nghĩa chung nhất là các khái niệm, phạm trù, quy luật được khái quát hoá từ hoạt động thực tiễn của con người Lý luận là kết quả nhận thức chủ quan của tự nhiên, xã hội và tư duy”[2; 7]

Tác giả Đoàn Thế Hanh trong bài viết: Tăng cường nhận thức lý luận chính trị đối với cán bộ, đảng viên theo tinh thần Nghị quyết trung ương 5 khoá X, đăng trên Tạp chí Cộng sản số 781 đã khẳng định: “Lý luận là hệ thống tri thức đã được khái quát, tạo ra một quan niệm hoàn chỉnh về quy luật

và về mối quan hệ cơ bản của hiện thực Lý luận là sự phản ánh và tái hiện hiện thực khách quan Mọi lý luận điều quy định bởi hoàn cảnh lịch sử trong

đó nó hình thành từ điều kiện cụ thể của lịch sử sản xuất, kỹ thuật và thực

lý luận làm kim chỉ nam cho mọi hành động, soi đường, chỉ đạo thực tiễn

Trong tác phẩm Góp phần phê phán triết học pháp quyền của Hegel

viết vào những năm 1843-1844, Mác khẳng định: “Vũ khí của sự phê phán không thể thay thế được sự phê phán của vũ khí; lực lượng vật chất chỉ có thể đánh đổ bằng lực lượng vật chất; nhưng lý luận cũng sẽ trở thành lực lượng vật chất, một khi nó thâm nhập vào quần chúng”[24; 580] V.I Lênin viết:

“Không có lý luận cách mạng thì không có phong trào cách mạng, chỉ Đảng

nào trang bị lý luận tiên phong thì Đảng đó mới hoàn thành trách nhiệm tiên phong của mình”[42; 156] Lý luận của Mác, Lênin là vũ khí quan trọng của giai cấp công nhân và nhân dân lao động trên toàn thế giới trong cuộc đấu tranh xoá bỏ áp bức, bóc lột, bất công để xây dựng xã hội công bằng, xã hội chủ nghĩa

Cho nên, lý luận có vai trò rất quan trọng nhưng nếu chúng ta học tập

lý luận mà không gắn với thực tế thì sẽ dễ dẫn đến sai lầm trong hành động Cho nên giữa lý luận và thực tiễn luôn có mối quan hệ biện chứng, là điều kiện, là tiền đề cho sự phát triển của nhau Không nên nhấn mạnh vai trò của

lý luận mà xem nhẹ vai trò thực tiễn, theo V.I Lênin: “Thực tiễn cao hơn nhận thức (lý luận), vì nó có ưu điểm không những của tính phổ biến mà cả của tính hiện thực trực tiếp”[42; 230] Điều đó tiếp tục được Bác Hồ nhấn mạnh: “Thống nhất giữa lý luận và thực tiễn là một nguyên tắc căn bản của chủ nghĩa Mác - Lênin Thực tiễn không có lý luận hướng dẫn thì thành thực tiễn mù quáng Lý luận mà không liên hệ với thực tiễn là lý luận suông”[34; 498] Theo Người, hoạt động lý luận của người cán bộ đều phải đáp ứng nhu cầu của người cách mạng Đồng thời phải vận dụng lý luận đó một cách sáng tạo trước mọi biến đổi của cách mạng, không nên gập khuôn máy móc Người còn khuyên trong cách viết không nên viết dài, nói dài, trừu tượng mà phải nói ngắn gọn, cô đọng, hàm xúc, sinh động thì quần chúng mới hiểu được

V.I Lênin cũng đã phê phán phái Makhơ trong việc tách lý luận ra khỏi thực tiễn rằng: “trong lĩnh vực đạo đức, trong đời sống xã hội, trong tất cả những lĩnh vực khác ngoài lĩnh vực “tìm tòi” ra thì lại phó mặc vấn đề cho sự đánh giá “chủ quan”…”[45; 230] Cho nên việc học lý luận là việc quan trọng, nhưng học lý luận làm sao phải gắn với thực tiễn lại càng quan trọng hơn đối với cán bộ, đảng viên hiện nay Là người đảng viên, là cán bộ thì phải thường xuyên trao dồi về lý luận, về những tri thức khoa học Bác Hồ đã dạy:

Học lý luận không phải để nói mép, nhưng biết lý luận mà không thực hành là lý luận suông Học là để áp dụng vào việc làm Làm mà không có lý luận thì không khác gì đi mò trong đêm tối, vừa chậm chạp vừa hay vấp váp

Có lý luận thì mới hiểu được mọi việc trong xã hội, trong phong trào để chủ trương cho đúng, làm cho đúng[32; 47]

Như vậy, chúng ta thấy “lý luận” có rất nhiều cách hiểu khác nhau, nhiều khía cạnh tiếp cận khác nhau Tuy nhiên, lại có nhiều điểm tương đồng, thể hiện nội dung dường như giống nhau Từ đó, chúng tôi có thể rút ra kết luận về khái niệm lý luận như sau: Lý luận chính là những hiểu biết, kinh nghiệm, nhận thức của con người về thực tiễn xã hội phản ánh tính quy luật của sự vật hiện tượng đang tồn tại bằng khái niệm, phạm trù, quy luật Vì thế, lý luận được khái quát từ hoạt động thực tiễn của con người

1.1.1.2 Chính trị

Chính trị là một lĩnh vực của đời sống xã hội từ khi xã hội phân chia thành giai cấp và tổ chức nhà nước Trong quá trình tìm kiếm phương thức tổ chức và sử dụng chính trị, con người đã sáng tạo ra công cụ - nhà nước, nhằm thoả mãn khát vọng giải phóng của mình Từ đó, cuộc đấu tranh giành, giữ, sử dụng sức mạnh chính trị đã trở thành cuộc đấu tranh giai cấp, là động lực phát triển xã hội

Sự thăng trầm của lịch sử nhân loại xét đến cùng điều có nguồn gốc sâu

xa từ những thay đổi trong lĩnh vực chính trị Vì tính phức tạp của nó mà cho đến nay vẫn còn nhiều tranh luận xung quanh khái niệm chính trị Chính trị có nguồn gốc từ tiếng Hy lạp cổ “Politica” có nghĩa là những công việc liên quan tới nhà nước, là nghệ thuật cai trị đất nước, đó còn là một tổ chức xã hội nằm dưới quyền lực nhất định, quyền lực nhà nước Với vị trí đặc biệt quan trọng trong đời sống xã hội, các vấn đề chính trị đã thu hút nhiều nhà tư tưởng lớn của nhân loại Đã có khá nhiều nhà tư tưởng lỗi lạc nghiên cứu những khía

cạnh khác nhau của lĩnh vực chính trị trong lịch sử Tuy nhiên, cho đến nay, vẫn có những quan niệm khác nhau về phạm trù “chính trị”

Theo lịch sử phát triển của xã hội, chính trị đã từng là lĩnh vực hoạt động, là công cụ đặc quyền của những nhóm người thống trị trong xã hội buộc những người bị trị phải phục tùng và thực hiện lợi ích cho họ Chính trị được coi là đặc quyền của tầng lớp bên trên thậm chí là của một thiên tử Điển hình là Khổng Tử, ông là một trong những nhà tư tưởng đầu tiên có cách tiếp cận riêng đến Học thuyết chính trị Ông cho rằng: quân tử (người cầm quyền) nên học tự kỷ luật, chỉ những người quân tử có đức sáng mới có thể cai trị thiên hạ tốt bằng chính tấm gương đạo đức và tình thương yêu dân chúng của mình Nên cai trị người dân của mình bằng chính gương của mình, và nên đối

xử với họ bằng tình thương và sự quan tâm Tư tưởng về chính trị của ông là

“đức trị” vì lấy đạo đức làm gốc hay còn gọi là “nhân trị” Tuy nhiên, quan niệm của Khổng Tử về chính trị chỉ khai thác yếu tố tinh thần (đạo đức) chứ không mang yếu tố vật chất

Cùng với sự ra đời và phát triển của tư tưởng dân chủ, nhất là những thắng lợi của cuộc cách mạng dân chủ đã làm cho chính trị trở thành công việc của đông đảo quần chúng nhân dân tham gia Công dân có quyền tham gia vào chính trị, vào công việc của nhà nước và quản lý xã hội Tuy nhiên, mức độ và trình độ tham gia phụ thuộc vào điều kiện của mỗi người Chính trị

là lĩnh vực phức tạp, nhạy cảm từ lâu đã được các nhà tư tưởng, triết học quan tâm nghiên cứu Tuy nhiên cho đến nay vẫn còn những quan niệm khác nhau

về khái niệm chính trị

Platon, nhà triết học Cổ đại Hi Lạp (427-347 TCN), trong tác phẩm Chính trị, đã xem chính trị là “nghệ thuật cung đình” liên kết trực tiếp các chuẩn mực của các anh hùng và sự thông minh Ông cho rằng tất cả những chế độ chính trị theo truyền thống như dân chủ, quân chủ, chính thể đầu

sỏ, chính thể hào hiệp vốn đã đồi bại, tham nhũng và nhà nước nên được điều

hành bởi tầng lớp những người cầm quyền cũng là triết gia được giáo dục tốt

Họ được đào tạo từ lúc chào đời và được chọn dựa trên năng lực: những người có kỹ năng đặc biệt về quan sát tổng quan xã hội Platon đã dành khá nhiều thời gian cho việc nghiên cứu chính trị, ông đã từng cho rằng: chính trị

là nghệ thuật cai trị, cai trị bằng sức mạnh là độc tài, cai trị bằng thuyết phục mới đích thực là chính trị Như vậy đối với ông, chính trị là sự cai trị con người một cách nghệ thuật

Triết gia Aristotle (384- 322 TCN) là nhà bác học vĩ đại của văn minh

Hi Lạp Trong hai công trình nghiên cứu về chính trị là Chính trị và Hiến pháp Aten, ông quả quyết rằng con người có khuynh hướng tự nhiên gắn bó với nhau thành xã hội Do đó, con người là một động vật chính trị, sống có trách nhiệm với cộng đồng Ông cho rằng luân thường và chính trị có liên kết chặt chẽ với nhau, và một đời sống thật sự đạo đức chỉ có thể có ở những người tham gia vào chính trị Theo ông, tư cách công dân của một con người không chỉ được xác định bởi sự sinh sống, đi lại, cư trú mà cần có một tiêu chuẩn xác định đó là: công dân có quyền tham gia vào chính sự và giữ những chức vụ trong chính quyền Hơn nữa, đối với các nhà lãnh đạo thì cần thêm một đức tính ngoài những đức tính mà một công dân cần có đó là “khôn ngoan chính trị” Đối với ông, chính trị là khoa học lãnh đạo con người, khoa học kiến trúc xã hội của mọi công dân Tuy nhiên quan niệm chính trị của ông

có nhiều hạn chế về mục tiêu giai cấp, về quyền tự do cá nhân nhưng quan niệm chính trị của ông là sự khái quát những quan điểm về chính trị của thời

Cổ đại

Theo Max Weber, nhà xã hội học Đức đầu thế kỷ XX, ông cho rằng chính trị là khát vọng tham gia vào quyền lực hay ảnh hưởng đến sự phân chia quyền lực giữa các quốc gia Nghĩa là, chính trị chỉ là những mong muốn, khát vọng và những ảnh hưởng của cộng đồng người đối với quyền lực, không phải là hoạt động theo đuổi quyền lực

Các quan điểm trên, tuy có chứa một số những nhân tố nhất định, nhưng chưa nêu lên được nội dung cơ bản của “chính trị”, đó là: chính trị là một thực thể tồn tại trong đời sống với những cấp độ khác nhau: cá nhân, cộng đồng, giai cấp, dân tộc… liên quan đến công việc của nhà nước Khắc phục những hạn chế trên, mặc dù chưa đưa ra một định nghĩa hoàn chỉnh về chính trị nhưng các nhà kinh điển Mác - Lênin đã đưa ra những quan điểm có giá trị định hướng cho việc xác định đúng đắn về chính trị Tư tưởng cốt lõi của chủ nghĩa Mác - Lênin là: “Sự phát triển tự do của mỗi người là điều kiện

cho sự phát triển tự do của tất cả mọi người”[25; 628]

Theo quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin, khi kinh tế phát triển đến một trình độ nhất định, xã hội phân chia thành giai cấp và mâu thuẫn giữa các giai cấp trở nên gay gắt không thể điều hoà được thì nhà nước, chính trị ra đời Cho nên chính trị luôn mang bản chất giai cấp Các ông xem xét chính trị với

tư cách là một hiện tượng xã hội - chính trị mang tính lịch sử, và chỉ ra vai trò

to lớn của nó trong đời sống xã hội Vì thế, chính trị không chỉ mang bản chất giai cấp mà còn mang bản chất dân tộc, cho nên trong đấu tranh chính trị, việc

xử lý quan hệ giai cấp - dân tộc được đặt ra và giải quyết thường xuyên Đấu tranh chính trị là đỉnh cao của đấu tranh giai cấp, theo C.Mác thì bất cứ một cuộc cách mạng xã hội nào cũng có tính chất chính trị vì nó trực tiếp đụng chạm đến vấn đề quyền lực chính trị và thể chế xã hội cũ

Kế thừa những tư tưởng của các nhà chính trị đi trước, V.I Lênin cũng chú trọng đến vấn đề chính trị Theo ông, chính trị có thể hiểu với một số nội dung như sau:

Thứ nhất, chính trị là lợi ích, là quan hệ lợi ích, là đấu tranh giai cấp

trước hết vì lợi ích giai cấp

Thứ hai, cái căn bản nhất của chính trị là tổ chức chính quyền, quyền

lực nhà nước; là sự tham gia vào công việc nhà nước; định hướng, xác định, nhiệm vụ của nhà nước

Thứ ba, “Chính trị là sự biểu hiện tập trung của kinh tế” [43; 349], là

việc xây dựng nhà nước về kinh tế Đồng thời chính trị chiếm vị trí hàng đầu

so với kinh tế

Thứ tư, chính trị là lĩnh vực phức tạp nhất, nhạy cảm nhất liên quan đến

vấn đề hàng triệu người Giải quyết những vấn đề chính trị vừa là khoa học vừa là nghệ thuật

Theo Lênin, những quan hệ chính trị, những vấn đề chính trị có ảnh hưởng mạnh mẽ đối với kinh tế hoặc thúc đẩy hoặc cản trở sự phát triển của kinh tế Nó còn biểu hiện trên các tri thức được tích luỹ trong quá trình lịch sử

và những quan hệ thực tế gắn với con người, với giai cấp, với dân tộc và với thời đại

Trong thực tiễn cách mạng Việt Nam, Hồ Chí Minh đã đề cập đến chính trị một cách dễ hiểu Người cho rằng: “Mấu chốt của vấn đề chính trị ở Việt Nam trong những năm đầu thế kỉ XX là giành và giữ chính quyền, là thực hiện dân chủ kiểu mới, là làm cho nhân dân thật sự là người làm chủ, nước mạnh và sẵn sàng làm bạn với tất cả các nước trên tinh thần hoà hiếu, tôn trọng chủ quyền và hợp tác cùng có lợi”[33; 201- 202]

Định nghĩa theo Bách khoa Toàn thư Wikipedia: Chính trị là tiến trình một nhóm người đưa ra quyết định Mặc dù thuật ngữ này thường ám chỉ hoạt động của chính quyền ở cấp quốc gia, nhưng chính trị cũng tồn tại trong tất cả các nhóm người có tương tác với nhau khác như doanh nghiệp, trường học hay nhóm tôn giáo Bất kì vấn đề chính trị nào cũng đều có liên quan đến quyền lợi của các giai cấp và nhà nước Chính trị thuộc kiến trúc thượng tầng, bao gồm: hệ tư tưởng chính trị, nhà nước, các đảng phái xuất hiện khi nhà nước phân chia thành các giai cấp dựa trên cơ sở hạ tầng kinh tế Việc hình thành một quan điểm chính trị đúng về lĩnh vực kinh tế là điều kiện để giải quyết có hiệu quả những nhiệm vụ kinh tế Hơn nữa chính trị là sự biểu hiện tập trung của nền văn minh, của hoạt động sáng tạo

Từ điển Tiếng Việt, Nxb Đà Nẵng ấn hành năm 2006 cũng cho rằng: Chính trị là “Những vấn đề về tổ chức và điều khiển bộ máy Nhà nước trong nội bộ một nước và quan hệ chính thức giữa các nước với nhau”; “Nhưng hoạt động của một giai cấp, một chính đảng Một tập đoàn xã hội nhằm giành lấy hoặc duy trì quyền điều khiển bộ máy Nhà nước”; “Những biểu hiện về mục đích, đường lối, nhiệm vụ đấu tranh của một giai cấp, một chính đảng nhằm giành lấy hoặc duy trì quyền điều khiển bội máy nhà nước”[60; 163]

Từ những định nghĩa, những quan niệm khác nhau về chính trị nêu trên PGS.TS Đoàn Minh Duệ đã nhận định rằng: “Vấn đề chính trị là một vấn đề hết sức phức tạp”[12; 61] Trên cơ sở kế thừa, chúng tôi xin mạnh dạn đưa ra quan điểm chính trị của mình như sau:

Thứ nhất, chính trị nó chính là “hành động” liên quan đến các vấn đề:

quân sự, lương thực và nhân dân Nó còn là hoạt động trong quan hệ giữa các giai cấp, dân tộc và các quốc gia về vấn đề giành, giữ, tổ chức và sử dụng quyền lực nhà nước

Thứ hai, chính trị là sự tham gia của nhân dân vào công việc của nhà

nước và xã hội Nó tồn tại trong xã hội phân chia giai cấp thuộc kiến trúc thượng tầng, biểu hiện tập trung nhất của kinh tế nhưng có vai trò độc lập và

có tác dụng to lớn đến nền kinh tế Như vậy, có thể xem chính trị là một lĩnh

vực của đời sống xã hội, thực hiện các công việc liên quan đến vấn đề nhà nước

Thứ ba, chính trị là hoạt động thực tiễn của các giai cấp, các đảng phái

chính trị và nhà nước nhằm tìm ra những khả năng để thực hiện đường lối và

những mục tiêu đã đề ra nhằm thoả mãn lợi ích

1.1.1.3 Lý luận chính trị

Lý luận chính trị chính là lý luận trong lĩnh vực chính trị Lý luận chính trị là hệ thống lý luận về một lĩnh vực chính trị, phản ánh trực tiếp tập trung lợi ích của một giai cấp, một chính đảng nhất định trong xã hội Lý luận chính

trị là cơ sở lý luận cho hệ thống các quan điểm, chủ trương, đường lối, chính sách của một đảng hay một giai cấp nhằm giành, giữ và thực thi quyền lực Nhà nước

Trong cuốn Phương pháp giảng dạy lý luận chính trị do Ban Tuyên giáo Trung ương xuất bản năm 2008 cho rằng:

Lý luận chính trị là từ ghép giữa lý luận và chính trị Ở đây, lý luận được giới hạn ở lĩnh vực chính trị, khái niệm chỉ mối liên hệ giữa các giai cấp trong xã hội có giai cấp, xung quanh vấn đề giành hoặc giữ chính quyền của giai cấp mình Do vậy, lý luận chính trị được hiểu là những vấn đề lý luận gắn liền với cuộc đấu tranh giữa các giai cấp trong xã hội có giai cấp, xung quanh vấn đề giành và giữ chính quyền [2;7]

Cho nên, lý luận chính trị chính là hệ thống các quan điểm, chủ trương, đường lối, chính sách của một Đảng, một giai cấp nhằm giành, giữ chính quyền và thực thi quyền lực nhà nước Lý luận chính trị còn thể hiện hoạt động chính trị có tính hệ thống Lý luận chính trị ra đời khi xã hội có giai cấp

và đấu tranh giai cấp để đại diện cho một đảng, một giai cấp cầm quyền trong

xã hội

Lý luận chính trị ở nước ta dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam được hình thành và bao gồm: Triết học Mác - Lênin, Kinh tế Chính trị học Mác - Lênin, Chủ nghĩa xã hội khoa học, Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam, tư tưởng Hồ Chí Minh Đảng Cộng sản Việt Nam lấy chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh làm nền tảng tư tưởng và kim chỉ nam cho mọi hành động Căn cứ vào những điều kiện, hoàn cảnh cụ thể của từng giai đoạn cách mạng, Đảng ta xác định những quan điểm chỉ đạo cơ bản, từ đó xây dựng một hệ thống những chủ trương, chính sách phù hợp Nhờ vậy mà Đảng

ta đã lãnh đạo cách mạng đi từ thắng lợi này đến thắng lợi khác Cho dù hoàn cảnh nào, Đảng ta luôn kiên định với chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh, kiên trì phát triển đất nước theo con đường chủ nghĩa xã hội mà

Bác Hồ và nhân dân ta đã lựa chọn Điều đó có thể chứng minh qua Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XI của Đảng đã khẳng định:

Kiên định chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh vận dụng sáng tạo và phát triển phù hợp với thực tiễn Việt Nam, kiên định mục tiêu độc lập dân tộc và CNXH, nâng cao bản lĩnh chính trị, trình độ trí tuệ của toàn Đảng và của mỗi cán bộ đảng viên, trước hết là cán bộ lãnh đạo chủ chốt các cấp; không dao động trong bất cứ tình huống nào, kiên định đường lối đổi mới, chống giáo điều bảo thủ, trì trệ hoặc chủ quan, nóng vội, đổi mới vô nguyên tắc [19;255]

Như vậy hệ thống lý luận chính trị của Đảng ta là lý luận về thời kỳ quá

độ lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam, về vận dụng quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin vào điều kiện cụ thể của nước ta, về nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, về đấu tranh, về xây dựng Đảng và Nhà nước

Lý luận chính trị là những vấn đề lý luận gắn liền với đời sống chính trị của xã hội (cuộc đấu tranh giữa các giai cấp trong xã hội có giai cấp xung quanh vấn đề giành và giữ chính quyền) Lý luận chính trị có cơ sở là thực tiễn hoạt động chính trị có tính khái quát cao, tính hệ thống thể hiện bản chất của hoạt động chính trị

1.1.2 Giáo dục lý luận chính trị cho đội ngũ cán bộ cấp cơ sở

1.1.2.1 Giáo dục lý luận chính trị

Giáo dục lý luận chính trị nhằm hình thành thế giới quan khoa học, phương pháp, bản lĩnh chính trị, niềm tin và năng lực hạt động thực tiễn cho đội ngũ cán bộ, đảng viên và nhân dân, đáp ứng yêu cầu của từng thời kỳ phát

triển của đất nước

Ph Ăngghen đã khẳng định rằng: “Nhờ được giáo dục lý luận chính trị, giai cấp vô sản sẽ có khả năng đảm nhận vai trò lãnh đạo, nhờ sự hơn hẳn về

lý luận, một trong những nguyên nhân chủ yếu giải thích tại sao phong trào công nhân Anh tiến rất chậm mặt dù tổ chức tuyệt vời của một số công đoàn

cá biệt”[26; 632] Vai trò của việc giáo dục lý luận đối với công nhân như một

vũ khí đánh bại chế độ tư bản thì trong xã hội chủ nghĩa, vai trò giáo dục lý luận chính trị cho cán bộ đảng viên và quần chúng nhân dân hết sức quan trọng

Theo TS Đào Duy Quát thì giáo dục lý luận chính trị “là việc truyền bá những nguyên lý của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối, quan điểm của Đảng cho cán bộ, đảng viên và quần chúng nhân dân Đó

là quá trình tác động vào đối tượng giáo dục bằng cách trình bày, giải thích một cách khoa học những khái niệm, những quan điểm… nhằm làm cho cán

bộ, đảng viên và nhân dân nhận thức đúng đắn những nguyên lý của chủ nghĩa Mác - Lênin, kiên định mục tiêu, lý tưởng độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội, nhất trí cao với đường lối, quan điểm của Đảng…”[50; 38]

Trong tác phẩm: Đổi mới phương pháp giáo dục lý luận chính trị của

Tiến sĩ Vũ Ngọc Am (chủ biên) năm 2011 có viết: Công tác giáo dục lý luận chính trị do Đảng ta tiến hành là quá tình tổ chức, giáo dục, truyền bá một cách cơ bản, có hệ thống chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối quan điểm của Đảng, pháp luật của Nhà nước trong toàn Đảng và nhân dân, nhằm từng bước xây dựng thế giới quan, phương pháp luận khoa học, nhân sinh quan cộng sản, tạo nên bản lĩnh chính trị vững vàng, niềm tin vững chắc vào mục tiêu, lý tưởng chủ nghĩa xã hội, nâng cao năng lực hoạt động thực tiễn, đạo đức và lối sống lành mạnh, tinh thần tự giác và tích cực trong quá trình cải tạo xã hội cũ, xây dựng xã hội mới xã hội chủ nghĩa [1; 8]

Các khái niệm trên đã đề cập đến chủ thể, đối tượng, nội dung và vai trò của giáo dục lý luận chính trị Điều đó cho thấy, giáo dục lý luận chính trị góp phần quan trọng vào việc nâng cao trình độ giác ngộ của quần chúng nhân dân, là động lực thúc đẩy cán bộ đảng viên và nhân dân hăng hái thi đua hoàn thành tốt nhiệm vụ chính trị của Đảng và Nhà nước giao cho, tiến tới giải phóng dân tộc, giải phóng con người và xã hội Hơn nữa, giáo giục lý

luận chính trị có tác động trực tiếp đến tư tưởng tình cảm, đạo đức và khả năng thực hiện công việc của mỗi người trong xã hội Giúp khắc phục những

tư tưởng lạc hậu, nâng cao trình độ chính trị, tinh thần tự giác chống lại mọi

âm mưu thù địch trong quá trình xây dựng xã hội chủ nghĩa tiến lên cộng sản chủ nghĩa

Hơn nữa, nhiệm vụ của giáo dục lý luận chính trị là thông qua các công

cụ và phương tiện để truyền bá những kiến thức phong phú của đời sống xã hội, các quan điểm, những đánh giá về các hiện tượng và xu thế phát triển của

xã hội Với tầm quan trọng như vậy Hồ Chí Minh cho rằng công tác giáo dục

lý luận chính trị của Đảng tiên phong phải đạt trình độ tiên phong: “Đảng muốn vững phải có chủ nghĩa làm cốt, trong đảng ai cũng phải hiểu, ai cũng phải theo chủ nghĩa ấy Đảng mà không có chủ nghĩa cũng như người không

có trí khôn, tàu không có bàn chỉ nam”[28; 268] Bên cạnh đó giáo dục lý luận chính trị cần phải định hướng cho nhận thức tư tưởng, mục tiêu và con đường đi lên của các dân tộc trên thế giới Hồ Chí Minh khẳng định: “Không

có lý luận cách mệnh, thì không có cách mệnh vận động Chỉ có theo lý luận cách mệnh tiền phong, đảng mới làm nổi trách nhiệm cách mệnh tiên phong”[28; 259]

Như vậy, theo Hồ Chí Minh công tác giáo dục lý luận chính trị là một

bộ phận quan trọng trong công tác tư tưởng của Đảng; là hoạt động có chủ đích của Đảng Cộng sản nhằm xác lập thế giới quan khoa học trên cơ sở hệ tư tưởng, lập trường của giai cấp công nhân, đó là chủ nghĩa Mác - Lênin Theo Đào Duy Tùng thì giáo dục lý luận chính trị được hiểu: “Là quá trình tác động vào đối tượng bằng cách trình bày, giải thích một cách khoa học những khái niệm, những quy luật, những quan điểm v.v nhằm làm cho cán bộ, đảng viên

và quần chúng nắm được những kiến thức về chủ nghĩa Mác - Lênin, về đường lối, chính sách của Đảng, nâng cao phẩm chất cách mạng và năng lực

hoạt động thực tiễn của họ, hướng dẫn họ vận động những hiểu biết ấy vào cuộc sống”[55; 169]

Để nâng cao bản lĩnh chính trị và phẩm chất đạo đức cách mạng, khắc phục và đẩy lùi tình trạng suy thoái về tư tưởng, đạo đức lối sống của một bộ phận cán bộ đảng viên Chúng ta cần phải tiếp tục đẩy mạnh viêc giáo dục lý luận chính trị, cụ thể là: chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh; các quan điểm, đường lối, chính sách của Đảng Cộng sản Việt Nam và Nhà nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam; định hướng các lĩnh vực khoa học và công nghệ, kinh tế, các thành tựu khoa học xã hội và nhân văn, các thông tin chính trị, xã hội, văn hoá Qua đó, làm cho cán bộ, đảng viên kiên định mục tiêu lý tưởng xã hội chủ nghĩa, tin tưởng vào đường lối đổi mới, nắm vững chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước Chủ động đấu tranh chống mọi quan điểm sai trái, giữ vững ổn định chính trị Hơn nữa, nâng cao phẩm chất cách mạng, rèn luyện đạo đức và đấu tranh chống mọi biểu hiện tiêu cực khác xảy ra

Bên cạnh đó, công tác giáo dục lý luận chính trị góp phần quan trọng vào việc nâng cao trình độ giác ngộ của quần chúng nhân dân, khơi dậy tinh thần kiên cường bất khuất, dũng cảm hi sinh chống áp bức, bóc lột giành độc lập tự do Là động lực thúc đẩy cán bộ, đảng viên và quần chúng nhân dân hăng hái thi đua hoàn thành tốt nhiệm vụ chính trị cụ thể được Đảng và Nhà nước giao cho để tiến tới giải phóng dân tộc, giải phóng xã hội, giải phóng con người Không những thế, giáo dục lý luận chính trị còn nhằm góp phần xây dựng và hoàn thiện giá trị, nhân cách con người Việt Nam, bảo vệ và phát huy bản sắc văn hoá dân tộc trong thời kỳ công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước, hội nhập kinh tế Bồi dưỡng các giá trị văn hoá, những lý tưởng sống, lối sống, năng lực trí tuệ, đạo đức và bản lĩnh văn hoá con người Việt Nam Công tác giáo dục lý luận chính trị cần phải tác động trực tiếp đến tư tưởng, tình cảm, đạo đức và khả năng thực hành công việc của mỗi người trong thực

tiễn cuộc sống, giúp họ khắc phục những tư tưởng lạc hậu, nâng cao trình độ chính trị, tinh thần tự giác và tính tích cực trong quá trình xây dựng xã hội mới

Công tác giáo dục lý luận chính trị cho cán bộ cơ sở không phải là một hoạt động giáo dục đơn thuần, mà nó chính là một hoạt động mang tính nghệ thuật và mềm dẻo Công tác giáo dục lý luận chính trị không phải là một việc làm trừu tượng, chung chung mà là một công việc xuất phát từ thực tiễn mang tính khoa học, tính giáo dục Nhằm thực hiện nhiệm vụ chính trị trong từng giai đoạn cách mạng cụ thể, nhất định Bởi vì, ngoài những hoạt động trên, nó hình thành cho con người sức đề kháng chống lại các bệnh về tư tưởng, suy giảm niềm tin vào chủ nghĩa xã hội, nhận thức mơ hồ, lệch lạc… Từ đó tìm ra những biện pháp ngăn chặn, khắc phục những cái sai Khuyến khích cán bộ, đảng viên có tinh thần đấu tranh, tố cáo cái sai và trái với quan điểm của Đảng Do vậy, công tác giáo dục lý luận chính trị phải được trình bày một cách khoa học, tâm lý, nghệ thuật, rõ ràng, dễ hiểu, dễ nhớ, dễ thuyết phục và phổ biến

Từ nhận thức cán bộ là cái gốc của mọi công việc, là tiền vốn của Đoàn thể, Hồ Chí Minh quan niệm: “huấn luyện cán bộ là công việc gốc của Đảng” [31; 269] Vì vậy, đối với Đảng cách mạng, lý luận cách mạng sắc bén của Đảng có ý nghĩa đặc biệt quan trọng Lý luận đó là nền tảng tư tưởng, là kim chỉ nam cho mọi hoạt động của Đảng Không có lý luận đó, Đảng cách mạng

- đội tiên phong của giai cấp công nhân, nhân dân lao động, không thể phát động và tổ chức được phong trào cách mạng của quần chúng, và Đảng đó không thể hoàn thành sứ mệnh lịch sử vẻ vang mà giai cấp công nhân, nhân dân lao động giao cho Để tư tưởng tiên tiến, lý luận cách mạng thâm nhập vào quần chúng, trở thành lực lượng vật chất to lớn, trở thành phong trào cách mạng sôi nổi, rộng khắp của quần chúng, Đảng tiên phong phải đưa tư tưởng, lý luận đó vào quần chúng, tức là phải tiến hành công tác tư tưởng

Nếu không như thế thì tư tưởng tiên tiến, lý luận cách mạng cũng chỉ thuộc

về lĩnh vực ý thức xã hội, cũng chỉ nằm ở sách vở

Từ đó cho thấy, vai trò và nhiệm vụ của công tác giáo dục lý luận chính trị của Đảng cực kỳ quan trọng, nhất là trong giai đoạn hiện nay Khi đất nước ta đang trên đà phát triển, tình hình trong nước và thế giới diễn biến

vô cùng phức tạp Trong đó tình trạng: “Thoái hoá biến chất về chính trị, tư tưởng, về đạo đức, lối sống; tệ quan liêu, tham nhũng, lãng phí, sách nhiễu dân trong một bộ phận không nhỏ cán bộ, đảng viên diễn ra nghiêm trọng, kéo dài chưa được đẩy lùi…, làm giảm lòng tin của nhân dân đối với Đảng” [17; 263- 264] Cho nên, công tác giáo dục lý luận chính trị là một bộ phận cơ bản trong công tác tư tưởng của Đảng, thực hiện việc truyền bá chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, Cương lĩnh, đường lối, quan điểm của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước trong cán bộ, đảng viên và nhân dân, nhằm xây dựng thế giới quan, phương pháp luận khoa học, nhận thức tư tưởng, bản lĩnh chính trị, niềm tin và năng lực hoạt động thực tiễn cho đội ngũ cán bộ, đảng viên và nhân dân, đáp ứng yêu cầu trong từng thời kỳ phát triển của đất nước Hơn nữa công tác giáo dục lý luận chính trị phải được trình bày một cách khoa học, rõ ràng và thuyết phục mọi người

Tóm lại, giáo dục lý luận chính trị là giải thích, tuyên truyền những vấn

đề thuộc lý luận chính trị, bằng việc đi sâu giải thích các sự vật hiện tượng diễn ra trong tự nhiên, xã hội, trên cơ sở đó xây dựng cơ sở khoa học cho nhận thức và niềm tin của con người để đi đến hành động đúng đắn Giáo dục

lý luận chính trị đem đến cho mọi người những hiểu biết về quy luật phát triển của xã hội, về thế giới quan, nhân sinh quan, đường lối chủ trương chính sách của Đảng và Nhà nước, để từ đó vạch ra cho mình tư tưởng, lối sống, hoài bão, ý chí, nguyện vọng, những nguyên tắc chuẩn mực đạo đức để gạt bỏ cái

cũ, tiếp thu có chọn lọc cái mới Bên cạnh đó giáo dục lý luận chính trị là nghiên cứu tổng kết thực tiễn, xây dựng thành hệ thống quan điểm lý luận

chính trị, hình thành và phát triển tư tưởng xã hội, phát triển những mâu thuẫn

xã hội và đưa ra những dự báo để phát triển cho tương lai Giáo dục lý luận

chính trị là hoạt động phổ biến, truyền bá lý luận một cách cơ bản, có hệ

thống những nền tảng tư tưởng chính trị đến các cán bộ, đảng viên và nhân dân nắm vững những đường lối, quan điểm của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước

1.1.2.2 Khái niệm đội ngũ cán bộ

Trước tiên chúng ta làm rõ “Đội ngũ” là gì? Đội ngũ là khái niệm được

sử dụng rộng rãi trong các tổ chức như: đội ngũ cán bộ công nhân viên, đội ngũ cán bộ khoa học, đội ngũ nghệ sĩ… Khái niệm đội ngũ được xuất phát từ thuật ngữ quân sự, đó là tổ chức gồm nhiều người tập hợp thành một lực lượng hoàn chỉnh Như vậy, đội ngũ có thể hiểu là tập hợp một số người có cùng chức năng, nhiệm vụ và nghề nghiệp

Các quan niệm về đội ngũ tuy có khác nhau nhưng điều thống nhất ở chỗ: đội ngũ là tập hợp một số người thành lực lượng, thực hiện một hay một

số chức năng, nhiệm vụ nhất định để đem về kết quả nào đó

Đội ngũ cán bộ là tập hợp người (công dân Việt Nam) và giữ những vị trí trong cơ quan của Đảng Cộng sản Việt Nam, Nhà nước… và được hưởng lương từ ngân sách Nhà nước

Nói đến cán bộ là nói đến một lớp người mới, sẵn sàng chịu đựng mọi gian khổ, hy sinh cho cách mạng, gắn bó mật thiết với nhân dân, gần gũi với quần chúng Khái niệm cán bộ có nhiều cách hiểu với phạm vi rộng hẹp và ở từng nước khác nhau Ở nước ta từ cán bộ được sử dụng phổ biến từ sau cách mạng tháng Tám năm 1945 Định nghĩa cán bộ là gì? Người ta thường dùng hai khía cạnh: người cán bộ có chức vụ ở các cơ quan Nhà nước hoặc người cán bộ trong tổ chức nào đó

Trong đời sống xã hội, theo cách hiểu thông thường, cán bộ được coi là tất cả những người làm việc trong các cơ quan Đảng, Nhà nước, Đoàn thể, quân đội và được hưởng lương

Theo cuốn Đại Từ điển tiếng Việt do Nguyễn Như Ý chủ biên thì: “Cán bộ: 1 Người làm việc trong cơ quan nhà nước - cán bộ nhà nước 2 Người giữ chức vụ, phân biệt với người bình thường, không giữ chức vụ trong các

cơ quan, tổ chức nhà nước”[61; 249] Theo Điều 1 của Pháp lệnh Công chức

do Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành ngày 9/3/1998: Cán bộ, công chức

là công dân Việt Nam, trong biên chế và hưởng lương từ ngân sách Hơn nữa,

“Đội ngũ cán bộ là lực lượng nồng cốt cùng toàn Đảng, toàn dân, toàn quân làm nên những thành tựu to lớn trong công cuộc đổi mới, xây dựng và bảo vệ

tổ quốc” [5; 94]

Như vậy, có nhiều quan niệm về cán bộ, nhưng khái quát lại, có hai cách hiểu cơ bản:

Một là, cán bộ bao gồm những người trong biên chế nhà nước, làm việc

trong các cơ quan Đảng, Nhà nước, đoàn thể chính trị xã hội, các doanh nghiệp nhà nước và các lực lượng vũ trang nhân dân từ Trung ương đến địa phương và cơ sở

Hai là, cán bộ là những người giữ chức vụ trong một cơ quan hay một

tổ chức để phân biệt với người không có chức vụ

Từ những khái niệm về cán bộ nêu trên cho thấy, người cán bộ có bốn đặc trưng cơ bản:

+ Cán bộ được sự ủy nhiệm của Đảng, Nhà nước và các tổ chức khác trong hệ thống chính trị lấy danh nghĩa của các tổ chức đó để hoạt động

+ Cán bộ giữ một chức vụ, một trọng trách nào đó trong một tổ chức của hệ thống chính trị

+ Cán bộ phải thông qua tuyển chọn hay phân công công tác sau khi hoàn thành chương trình đào tạo của các trường đại học, cao đẳng, trung học chuyên nghiệp, dạy nghề; cán bộ được bổ nhiệm, đề bạt hoặc bầu cử

+ Cán bộ được hưởng lương và chính sách đãi ngộ căn cứ vào nội dung, chất lượng hoạt động và thời gian công tác của họ

Như vậy, hiểu theo nghĩa chung nhất, cán bộ là người lãnh đạo, quản lý hoặc người làm chuyên môn, nhà khoa học hay công chức, viên chức làm việc, hưởng lương từ ngân sách nhà nước hoặc từ các nguồn khác Họ được hình thành từ tuyển dụng, phân công công tác sau khi tốt nghiệp ra trường, từ

bổ nhiệm, đề bạt hoặc bầu cử

Trong suốt cuộc đời làm cách mạng của mình, Hồ Chí Minh rất coi trọng vấn đề cán bộ và công tác cán bộ Người coi vấn đề cán bộ là một trong những vấn đề then chốt quyết định đến sự thành bại của cách mạng Hồ Chí Minh khẳng định: Cán bộ là gốc của công việc và “Cán bộ là cái dây chuyền của bộ máy Nếu dây chuyền không tốt, không chạy thì động cơ dù tốt, dù chạy toàn bộ máy cũng tê liệt Cán bộ là những người đem chính sách của Chính phủ, của Đoàn thể thi hành trong nhân dân, nếu cán bộ dở thì chính sách hay cũng không thể thực hiện được”[31; 54] Trong tác phẩm “Sửa đổi lối làm việc” (1947) Hồ Chí Minh viết: “Cán bộ là những người đem chính sách của Đảng, của Chính phủ giải thích cho dân chúng hiểu rõ và thi hành Đồng thời đem tình hình của dân chúng báo cáo cho Đảng, cho Chính phủ hiểu rõ, để đặt chính sách cho đúng Vì vậy, cán bộ là cái gốc của mọi công việc Vì vậy, huấn luyện cán bộ là công việc gốc của Đảng”[31; 269] Do đó mỗi người cán bộ phải luôn tự rèn luyện, phải luôn giữ được tư cách của người cán bộ cách mạng Trước hết theo Hồ Chí Minh, người cán bộ cách mạng phải là người luôn giữ chủ nghĩa cho vững, ít ham muốn về vật chất, suốt đời hy sinh cho sự nghiệp cách mạng, sẵn sàng hy sinh tất cả cho sự nghiệp giải phóng dân tộc và nhân loại Đó chính là những người biết phân biệt giữa “thiện” và “ác”, giữa “chính”

và “tà” Người còn yêu cầu người cán bộ khi đã tự nguyện đi làm công bộc của dân thì trước hết phải thực hiện nghiêm túc đạo đức cách mạng “cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư”, một lòng vì nước, vì dân

Quán triệt tư tưởng, quan điểm của Hồ Chí Minh về vấn đề cán bộ, từ khi ra đời đến nay, Đảng ta luôn coi vấn đề cán bộ có tầm quan trọng chiến lược đối với cách mạng Việt Nam Trong mỗi giai đoạn cách mạng, qua mỗi lần Đại hội và Hội nghị Trung ương, Đảng ta đều có chủ trương, nghị quyết

về vấn đề cán bộ cho phù hợp với tình hình và nhiệm vụ mới Cho nên: “Vấn đề cán bộ là vấn đề rất quan trọng trong công tác tổ chức của Đảng, bởi vì cán bộ là người có nhiệm vụ đem đường lối, chính sách, chủ trương của Đảng tuyên truyền, giáo dục quần chúng và tổ chức quần chúng thực hiện”[59; 160] Kinh nghiệm thực tiễn đã chỉ rõ, sự chính xác của đường lối, chính sách và thành công của việc thực hiện đường lối, chính sách ấy đều tùy thuộc cuối cùng ở chất lượng của công tác cán bộ Từ đó, Đảng ta khẳng định: công tác cán bộ là quan trọng nhất, là nguyên nhân của mọi nguyên nhân

Trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước, càng

đi vào nền kinh tế thị trường, càng hội nhập với khu vực và thế giới thì nhiệm

vụ cách mạng càng khó khăn, phức tạp Vì vậy “Trong bối cảnh đó, Đảng và Nhà nước ta càng phải ý thức sâu sắc tầm quan trọng quyết định của vấn đề cán bộ”[14; 28]

Tóm lại, thuật ngữ cán bộ thường dùng theo hai nghĩa sau:

Theo nghĩa hẹp: để nói về những người được bầu hoặc được bổ nhiệm

giữ chức vụ trong các tổ chức (Đảng, Nhà nước, đoàn thể nhân dân) thuộc hệ thống chính trị ở các cấp từ Trung ương đến cơ sở Nghĩa vụ và quyền lợi của cán bộ (và công chức); những việc cán bộ (và công chức) không được làm; việc tuyển dụng, bổ nhiệm, miễn nhiệm và thực hiện các chế độ chính sách đối với các cán bộ (và công chức)… theo quy định của Pháp lệnh cán bộ, công chức do Ủy ban Thường vụ Quốc hội khóa X, nước Cộng hòa xã hội chủ

nghĩa Việt Nam ban hành năm 1998 và sửa đổi, bổ sung một số điều năm

2003 Chế độ, chính sách tiền lương và phụ cấp đối với các loại cán bộ (và công chức) được thực hiện theo Nghị quyết số 35-NQ/UBTVQH9 ngày 17/5/1993 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội khóa IX, Quyết định số 69-QĐ/TW ngày 17/5/1993 của Ban Bí thư Trung ương Đảng khóa VII; các Nghị định số 25/CP, số 26/CP ngày 25/3/1993 của Chính phủ

Theo nghĩa rộng: cán bộ bao gồm tất cả những người đảm nhiệm một

công việc, mà những công việc này cần khả năng tập hợp, vận động nhân dân hưởng ứng, cùng thực hiện; không chỉ trong các tổ chức thuộc hệ thống chính trị mà cả trong các tổ chức kinh tế, văn hóa, xã hội… những người tự nguyện làm việc “ích nước, lợi nhà”, được nhân dân tín nhiệm suy tôn làm cán bộ (như cán bộ không chuyên trách làm trưởng thôn, ấp, tổ trưởng dân phố, cán

bộ làm công tác phát thanh, tuyên truyền, dạy bình dân học vụ, phụ trách nhóm công dân làm thủy lợi, chống bão lụt, làm việc từ thiện không hưởng lương… ở các xóm, ấp, đường phố; cán bộ của các hội quần chúng theo nghề nghiệp, sở thích, giới tính…)

Như vậy qua đó, Hồ Chí Minh đã dùng khái niệm cán bộ theo nghĩa rộng Với nghĩa đó, người cán bộ thể hiện trong bốn mối quan hệ Một là, đối với đường lối chính sách; hai là, đối với tổ chức (cơ quan lãnh đạo, cơ quan quản lý); ba là, đối với công việc; bốn là, đối với dân chúng Người cán bộ nào cũng bị ràng buộc bởi bốn mối quan hệ đó và phải hoàn thành được nhiệm vụ do các mối quan hệ đó đòi hỏi Bốn mối quan hệ này cho tới nay vẫn đòi hỏi mọi cán bộ, công chức phải thực hiện tốt

1.1.2.3 Cán bộ cấp cơ sở

Trong suốt chiều dài lịch sử xây dựng và bảo vệ đất nước, cấp xã luôn có

vị trí, vai trò rất quan trọng trên tất cả các lĩnh vực kinh tế, chính trị, văn hóa,

xã hội và chống giặc ngoại xâm Xã được hình thành bởi các làng, các xóm,

ấp, ngoài những điểm chung về văn hóa, phong tục, tập quán … Làng xã còn

có những nét riêng góp phần làm phong phú, đa dạng thêm cho nền văn hóa của dân tộc

Xã là nơi tập trung đất đai, nơi sản xuất ra của cải vật chất và cung cấp nguồn nhân lực cho xã hội; là nơi tiêu thụ và cung cấp nguyên liệu cho các nhà máy, xí nghiệp trên địa bàn thành thị Xã cũng là nơi cung cấp nguồn nhân lực dồi dào cho các ngành sản xuất, dịch vụ, thương mại ở các khu công nghiệp - dịch vụ góp phần tạo nên sự phồn thịnh, phát triển của nền kinh tế đất nước

Đánh giá cao vai trò cấp xã, nên ngay khi giành được chính quyền, cùng với việc xây dựng hệ thống chính trị các cấp, Đảng và Nhà nước ta rất quan tâm xây dựng bộ máy Đảng, chính quyền, mặt trận và các đoàn thể chính trị -

xã hội ở cấp xã Xã đã trở thành một bộ phận cấu thành quan trọng trong hệ thống chính quyền bốn cấp ở nước ta

Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam quy định: “Nước chia thành tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương; tỉnh chia thành huyện, thành phố thuộc tỉnh và thị xã; huyện chia thành xã, thị trấn; thành phố thuộc tỉnh, thị xã chia thành phường, xã; quận chia thành phường”[51; 84]

Trong buổi đầu xây dựng nhà nước của dân, do dân, vì dân, Chủ tịch

Hồ Chí Minh luôn quan tâm và chăm lo xây dựng cấp xã Người khẳng định vai trò quan trọng của cấp xã: “Cấp xã là nơi gần gũi dân nhất, là nền tảng của hành chính Cấp xã làm được việc thì mọi công việc đều xong xuôi”[31; 371- 372]

Nghị quyết Trung ương 5, khóa IX của Đảng về đổi mới và nâng cao chất lượng hệ thống chính trị ở cơ sở xã, phường, thị trấn, đã khẳng định và nêu bật vị trí quan trọng của cấp xã:

Cơ sở xã, phường, thị trấn là nơi tuyệt đại bộ phận nhân dân cư trú, sinh sống Hệ thống chính trị ở cơ sở xã, phường, thị trấn có vai trò rất quan trọng trong việc tổ chức và vận động nhân dân thực hiện đường lối đổi mới của

Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, tăng cường đại đoàn kết toàn dân, phát huy quyền làm chủ của dân, huy động các khả năng phát triển kinh tế -

xã hội, tổ chức cuộc sống của cộng đồng dân cư [16; 166]

Như vậy, cấp cơ sở (xã, phường, thị trấn) gọi chung là cấp xã, là cấp cuối cùng trong sự phân cấp hành chính Hơn nữa cấp cơ sở là nơi giải quyết các mối quan hệ giữa Nhà nước với nhân dân, là địa bàn tổ chức thực hiện các chủ trương, đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước Trong giai đoạn hiện nay, cấp cơ sở ở nước ta chủ yếu là địa bàn nông thôn, đa số làm nông nghiệp nên có tiềm năng, lợi thế về phát triển lao động, đất đai…

Do đó, cấp xã có vị trí đặc biệt quan trọng, nên vấn đề có ý nghĩa to lớn, quyết định đối với cấp xã là phải xây dựng đội ngũ cán bộ trong hệ thống chính trị xã đáp ứng đòi hỏi của nhiệm vụ thời kỳ mới Muốn có đội ngũ cán

bộ xã như vậy, thì phải có chính sách cán bộ và thực hiện chính sách cán bộ đối với cán bộ xã cho hợp lý

Nghị quyết Hội nghị Ban Chấp hành Trung ương lần thứ 5, khoá IX của Đảng đã xác định cán bộ cơ sở như sau:

Cán bộ chuyên trách là những cán bộ phải dành phần lớn thời gian lao

động làm việc công để thực hiện chức trách được giao, bao gồm:

- Cán bộ giữ chức vụ qua bầu cử gồm: cán bộ chủ chốt của cấp ủy Đảng, Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân, những người đứng đầu Ủy ban Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể chính trị - xã hội

- Cán bộ chuyên môn được Ủy ban nhân dân tuyển chọn gồm: công an trưởng, xã đội trưởng, cán bộ văn phòng, địa chính, tài chính - kế toán, tư pháp, văn hóa - xã hội Số lượng cán bộ chuyên trách do chính phủ quy định

Cán bộ không chuyên trách là những người chỉ tham gia việc công

trong một phần thời gian lao động Căn cứ hướng dẫn của Trung ương, Ủy ban nhân dân cấp tỉnh quy định khung về số lượng và mức phụ cấp cho cán

bộ không chuyên trách trong hệ thống chính trị ở cấp cơ sở (kể cả trưởng thôn)

Qua đó, cán bộ cơ sở bao gồm những chức danh cơ bản như sau: Bí thư Đảng uỷ, Phó Bí thư Đảng uỷ, Chủ tịch Hội đồng nhân dân, Phó Chủ tịch Hội đồng nhân dân, Chủ tịch Uỷ ban nhân dân, các Phó Chủ tịch Uỷ ban nhân dân, Chủ tịch Uỷ ban Mặt trận Tổ quốc, Bí thư Đoàn Thanh niên Cộng sản

Hồ Chí Minh, Chủ tịch Hội Liên hiệp phụ nữ, Chủ tịch Hội Nông dân, Chủ tịch Hội Cựu chiến binh

Như vậy cán bộ cơ sở là lực lượng nòng cốt của hệ thống chính trị, là những người giữ chức vụ quan trọng ở cơ sở Cán bộ cơ sở là cầu nối giữa Đảng, Nhà nước với nhân dân Đem những đường lối, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước phổ biến trực tiếp đến nhân dân và giải thích tận tình,

rõ ràng để quần chúng nhân dân hiểu rõ, làm theo Nếu cán bộ có tài có đức thì mới phát động phong trào trong nhân dân và được nhân dân tin tưởng, tin vào sự lãnh đạo của Đảng Đồng thời, cán bộ cấp cơ sở là nguồn lực quan trọng cung cấp cho cán bộ cấp trên Bởi vì cán bộ cơ sở luôn có bản lĩnh chính trị vững vàng, tích luỹ được nhiều kinh nghiệm trong việc chỉ đạo và thực hiện nhiệm vụ chính trị, có khả năng sáng tạo trong thực tiễn, hơn nữa họ được quần chúng nhân dân tin tưởng và tín nhiệm Chính vì vậy, mà cán bộ

cơ sở là dự nguồn quan trọng cung cấp cho cán bộ lãnh đạo cấp huyện, tỉnh

1.2 Vai trò, vị trí của việc giáo dục lý luận chính trị cho đội ngũ cán

bộ cơ sở

1.2.1 Vai trò, vị trí của việc nâng cao chất lượng giáo dục lý luận chính trị cho đội ngũ cán bộ cơ sở

Chủ tịch Hồ Chí Minh đã chỉ rõ: “Muốn xây dựng chủ nghĩa xã hội phải

có con người xã hội chủ nghĩa”[35; 448] Việc giáo dục toàn diện con người

là một vấn đề quan trọng trong quá trình xây dựng chủ nghĩa xã hội Mục đích cuối cùng là tạo ra lớp người có năng lực và phẩm chất đáp ứng yêu cầu của

thời đại Giáo dục lý luận chính trị là một trong những nội dung quan trọng trong công tác giáo dục toàn diện Cho nên giáo dục lý luận chính trị có vai trò vô cùng quan trọng

Thứ nhất, công tác giáo dục lý luận chính trị giữ vai trò quan trọng trong

mọi thắng lợi của cách mạng Việt Nam

Công tác giáo dục lý luận chính trị trang bị cho cán bộ, đảng viên và nhân dân những nguyên lý của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh nhằm xây dựng cho mọi người nhận thức đúng đắn và niềm tin vững chắc vào

lý tưởng cộng sản, vào con đường và biện pháp do đảng vạch ra để thực hiện

Từ khi ra đời đến nay, công tác giáo dục lý luận chính trị của Đảng Cộng sản Việt Nam đã góp phần quan trọng trong công việc làm cho lý luận cách mạng thâm nhập vào quần chúng, trở thành lực lượng vật chất đem lại thắng lợi cho cách mạng Việt Nam

Người yêu cầu: “Tất cả các đảng viên phải cố gắng học tập, coi việc học tập lý luận và chính trị là một nhiệm vụ quan trọng của mình”[38; 95], đó chính là những định hướng mà Người nêu ra cho mỗi cán bộ đảng viên Hồ Chí Minh xác định cách mạng cũng là một nghề, làm nghề gì cũng phải học, vậy làm cách mạng thì cần phải học nhiều hơn Nếu không giáo dục cho đảng viên làm cách mạng mà yêu cầu họ làm cách mạng thì không thể hoàn thành được nhiệm vụ Vì vậy, xây dựng đất nước đi lên chủ nghĩa xã hội, mỗi cán

bộ đảng viên không chỉ có kinh nghiệm thực tiễn mà cần phải ra sức học tập, học ở nhà ở trường, học ở thực tiễn, học ở quần chúng nhân dân

Thứ hai, công tác xây dựng Đảng vững mạnh về chính trị tư tưởng, xây

dựng đội ngũ cán bộ Đảng, xây dựng con người mới

Thông qua giáo dục lý luận chính trị để nâng cao trình độ lý luận chính trị trong toàn Đảng, từ đó thống nhất mục tiêu lý tưởng, cương lĩnh, đường lối, khắc phục những biểu hiện suy thoái tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống trong Đảng

Thông qua công tác giáo dục lý luận chính trị góp phần nâng cao ý thức

tự giác tu dưỡng đạo đức cách mạng, khắc phục chủ nghĩa cá nhân trong đội ngũ cán bộ, đảng viên Đồng thời, giáo dục lý luận chính trị cũng góp phần vào việc xây dựng đội ngũ cán bộ lãnh đạo gồm những người kiên định lập trường, có năng lực tổ chức, tập hợp, động viên, thuyết phục quần chúng, có năng lực tổ chức hoạt động thực tiễn

Không những giáo dục lý luận chính trị có vai trò quan trọng mà nó còn

có vị trí rất quan trọng trong toàn bộ hoạt động của Đảng Vị trí quan trọng đó bắt nguồn từ vai trò của chủ nghĩa Mác - Lênin đối với quá trình phát triển của xã hội với tư cách là khoa học cách mạng của giai cấp công nhân và là hệ

tư tưởng của toàn xã hội trong chế độ xã hội chủ nghĩa

Các nhà lý luận mácxít đã chỉ rõ, cũng như thực tiễn cách mạng của thế giới và của Việt Nam đã chứng minh: Giai cấp công nhân và nhân dân lao động muốn thoát khỏi ách áp bức và bóc lột của chủ nghĩa tư bản, chủ nghĩa thực dân thì không thể tiến hành cách mạng một cách tự phát mà phải đặt dưới sự lãnh đạo của một đảng tiền phong được vũ trang bằng chủ nghĩa Mác-Lênin Chính đảng vô sản là sản phẩm của sự kết hợp chủ nghĩa Mác -Lênin với phong trào công nhân, hoặc có nơi, như ở nước ta, còn có sự kết hợp với phong trào yêu nước Ông Đào Duy Tùng đã nhấn mạnh: “Phong trào công nhân và phong trào yêu nước là cơ sở vật chất và chủ nghĩa Mác - Lênin, là

cơ sở tinh thần cho sự ra đời của đảng cộng sản Không có sự truyền bá chủ nghĩa Mác - Lênin vào phong trào công nhân thì không có cơ sở tinh thần cho

sự ra đời của đảng cộng sản”[55; 172]

Các lực lượng cách mạng chỉ có thể hoạt động tự giác khi họ hiểu được quy luật phát triển của xã hội và có đường lối chiến lược và phương pháp cách mạng đúng đắn hướng dẫn Sự truyền bá rộng rãi chủ nghĩa Mác - Lênin làm cho giai cấp công nhân hiểu rõ được địa vị và sứ mệnh lịch sử của mình, chuyển từ đấu tranh tự phát lên tự giác Chủ nghĩa Mác - Lênin chính là cơ sở để các Đảng cộng sản đề ra đường lối, chính sách của mình Sự thấm nhuần chủ nghĩa Mác - Lênin càng làm sáng tỏ câu nói của Lênin:

“Không có lý luận cách mạng thì không có phong trào cách mạng, chỉ Đảng nào trang bị lý luận tiên phong thì Đảng đó mới hoàn thành trách nhiệm tiên phong của mình”[42; 156] Lý luận tiền phong đó chính là chủ nghĩa Mác - Lênin Để có được một đội ngũ cán bộ tốt, ngang tầm với đòi hỏi của nhiệm

vụ cách mạng, thì cán bộ phải luôn luôn học tập về mọi mặt để nâng cao trình

độ Cán bộ phải là những người tiên tiến, nếu bị tụt hậu thì không thể xứng đáng là người lãnh đạo, là người đầy tớ trung thành của nhân dân

Cán bộ, đảng viên tốt, bản lĩnh chính trị vững vàng, có phẩm chất đạo đức và lối sống trong sáng, giỏi về chuyên môn nghiệp vụ, giỏi về lãnh đạo, quản lý, có năng lực trí tuệ và năng lực hoạt động thực tiễn mới có thể đáp ứng được yêu cầu của thực tiễn và nhân dân đặt ra Hồ Chí Minh đã dạy:

“Làm nghề gì cũng phải học, vậy làm cách mạng cũng phải học Nếu không giáo dục cho đảng viên làm cách mạng mà cứ yêu cầu họ làm cách mạng thì

họ không làm tròn được nhiệm vụ”[38; 224] Làm cách mạng cũng là một nghề, hơn nữa đây là một nghề đặc biệt - nghề lãnh đạo, quản lý, nghề phụng

sự Tổ quốc, phục vụ nhân dân, hướng dẫn nhân dân làm cách mạng, xây dựng

xã hội mới, cho nên họ càng phải học, càng phải được đào tạo, bồi dưỡng một cách cơ bản và có hệ thống những kiến thức liên quan đến lĩnh vực công tác