VĂN HÓA DU LỊCH HUYỆN LÂM BÌNH – TỈNH TUYÊN QUANG PHẦN 1 ĐÁNG GIÁ VỀ TÀI NGUYÊN DU LỊCH 1 1 Cảnh quan thiên nhiên và yếu tố tự nhiên của Lâm Bình Tuyên Quang Là huyện vùng sâu, vùng xa, vùng cao của t[.]
Trang 1VĂN HÓA DU LỊCH HUYỆN LÂM BÌNH – TỈNH TUYÊN QUANG
PHẦN 1: ĐÁNG GIÁ VỀ TÀI NGUYÊN DU LỊCH
1.1 Cảnh quan thiên nhiên và yếu tố tự nhiên của Lâm Bình- Tuyên Quang
Là huyện vùng sâu, vùng xa, vùng cao của tỉnh Tuyên Quang
Địa hình hiểm trở, có nhiều núi đá vôi, thấp dần từ bắc xuống nam; bị chia cắt rất lớn, nhiều vùng gần như biệt lập Hầu hết các đỉnh núi có độ cao khoảng 800 đến 1.000m, nhiều đỉnh núi cao trên 1.000m; núi thường chia thành nhiều dãy với nhiều đỉnh núi nối tiếp nhau tạo nên sự trùng điệp, đặc biệt khu vực Thượng Lâm, Khuôn Hà, Lăng Can núi chia thành từng quả, xen giữa các dãy núi là những cung đường uốn lượn quanh co, những bản làng xinh đẹp, những nương lúa, nương ngô xanh mướt Khu vực cao nhất là thuộc vòng cung Lô-Gâm với hệ thống núi noi trùng điệp, hùng vĩ, hòa quyện giữa đại ngàn xanh thẳm, soi bóng xuống mặt hồ Tuyên Quang,tất cả tạo nên một bức tranh thiên nhiên kỳ vĩ, hiếm nơi nào có được
Do ảnh hưởng của địa hình, khí hậu của Lâm Bình phụ thuộc vào độ cao và đặc điểm của núi Vùng cao trên 800m mang sắc thái khí hậu á nhiệt đới, nhiệt độ cao nhất trong năm khoảng trên 30 độ Vùng thấp dưới 800m mang sắc thái khí hậu á nhiệt đới, nóng, ẩm
Khí hậu trong năm chia làm 4 mùa rõ rệt, nhiệt độ trung bình trong năm là 22 độ, độ ẩm không khí khoảng 85%, lượng mưa trung bình 1.800mm
** đánh giá khí hậu khá mát mẻ, đây là điều kiện quan trọng để phát triển du lịch
Lâm Bình là một trong những huyện có diện tích rừng tự nhiên lớn nhất toàn quốc, độ che phủ rừng đạt trên 80% so với diện tích toàn huyện Thảm rừng nhiệt đới xanh quanh năm, hệ động vật, thực vật đa dạng, phong phú, trong đó có nhiều loài quý hiếm như: Pơ Mu, Thông tre, Thông đỏ, Nghiến, Trai, Đinh, Sến, Dổi, các loài dược liệu quý (tâm thất rừng, cây một lá, Thất diệp nhất chi hoa,…); Động vật có: Voọc đen má trắng, Vượn, Khỉ, Hươu, Nai, Lợn rừng, Mèo rừng, Cu
li, Sóc, Cầy, Nhím,… Đặc biệt Lâm Bình đang bảo tồn loài: Voọc đen má trắng, hiện còn trên 100 cá thể nằm trong sách đỏ của thế giới,…
Trang 2*** đánh gia: Lâm bình có thế mạnh phát triển du lịch sinh thái, cùng với sự quan tâm và chính sách bảo bồn động thực vật của các cấp chính quyền, Lâm Bình chắc chắn sẽ trở thành địa điểm du lịch sinh thái hấp dẫn du khách trong tương lai
Diện tích thủy văn: hồ Tuyên Quang rộng trên 8.000ha, chia 02 tuyến (dọc theo Sông Gâm và Sông Năng trước đây) Lòng hồ thuộc địa bàn huyện Lâm Bình quản lý dọc theo tuyến Sông Gâm kéo dài đến địa phận huyện Bắc Mê, tỉnh Hà Giang, chỗ rộng nhất 3km, lòng hồ mở ra mênh mang, vạm vỡ, cường tráng, sức vóc như tràng trai ở độ tuổi mười tám đôi mươi Lòng hồ là nơi sinh sống, nuôi trồng của nhiều loài cá đặc sản như: Dầm Xanh, Anh Vũ, Chiên, Lăng, Bỗng, Chạch, Nheo,… Cùng với lòng hồ rộng lớn, trên địa bàn huyện có hệ thống các con suối lớn, nhỏ khác nhau, đây là nơi cung cấp nước cho sinh hoạt, đời sống và sản xuất của nhân dân các dân tộc trong vùng, đồng thời hệ thống suối uốn quanh các bản làng, những hàng tre soi bóng, tạo nên nét thơ mộng, bình yên của miền sơn cước
Hòa quyện với núi rừng xanh thẳm và lòng hồ rộng lớn là các hệ thống thác nước với nhiều tầng thác, nguyên sơ: Thác Bản Lòa, Nặm Me, Khuổi Súng, Tát Ngà,… trên khu vực Hồ Lâm Bình; Thác Vằng Dân, Tát Trà, xã Lăng Can; Thác Khủng Cho, xã Hồng Quang; Thác Hang, xã Phúc Yên,… Mỗi con thác đều gắn với một truyền thuyết về nguồn gốc sinh ra và có vẻ đẹp riêng: Thác Nặm Me với 5 tầng thác dạt dào, nhẹ nhàng, tình cảm như dòng suối mẹ; Thác Khuổi Thung lúc mạnh mẽ nơi lưng trời, lúc ẩn mình trong lòng núi; Thác Bản Lòa hũng vĩ, ngày đêm đổ ào ạt xuống mặt hồ xanh thẳm; thác Khuổi Nhi nhẹ nhàng xòa trắng xóa, nơi có hàng vạn con cá
sẵn sàng làm nhiệm vụ Massage cho du khách; Thác Hang, xã Phúc Yên luồn chảy trong lòng núi hơn 500 mét, lúc nhẹ nhàng, êm ái, lúc gầm gào giận dữ, tạo cảm giác như lạc vào mê cung mà không tìm thấy lối ra,… Và rất nhiều các con thác đẹp khác nữa, đang chờ du khách đến trải nghiệm và khám phá
*** đánh giá hồ Tuyên Quang và hệ thống sông vừa cung cấp nguồn nước cho đồng bào sinh hoạt vừa là một phần tạo nên cảnh đẹp hữu là thế mạnh rất lớn của Huyện Lâm bình để phát triển du lịch
Lâm Bình được thiên nhiên ban tặng cho nhiều danh lam, thắng cảnh đẹp, trong
đó phải kể đến:
Trang 3Liệt kê các danh lam thắng cảnh, phần này muốn làm video thì ok không thì cho ảnh vào nhé
Danh thắng Quốc gia 99 ngọn núi Thượng Lâm huyền thoại, nơi được coi là Vịnh
Hạ Long cạn giữa đại ngàn; Phong cảnh, núi non Khuôn Hà, Lăng Can, Bình An, Thổ Bình, Hồng Quang, Xuân Lập, Phúc Yên; hòn Cọc Vài (cọc buộc trâu của chàng Khổng lồ Tài Ngào), Núi Đổ địa phận giáp ranh giữa huyện Lâm Bình, tỉnh Tuyên Quang và huyện Bắc Mê, tỉnh Hà Giang; Đèo Ái Au, xã Thượng Lâm; đèo Kéo Nàng, xã Lăng Can; đèo Tát Nga, Khau Cau, xã Phúcyen, thắng cảnh đều có
vẻ đẹp tự nhiên, kỳ vĩ và chứa đựng những sự tích, huyện thoại, gắn với sinh hoạt, đời sống ngàn đời của đồng bào các dân tộc nơi đây, trong đó có truyền thuyết về
99 con phượng hoàng về đậu trên 99 ngọn núi ở Thượng Lâm ( để 1 cái slide dẫn truyện , mình sẽ kể cái sự tích này ) sự tích về Đèo Ái Au, Đèo Kéo Nàng gắn với câu chuyện tình éo le của những chàng trai, cô gái, họ yêu nhau nhưng không nên
vợ, nên chồng, để lại niềm day dứt khuôn nguôi, hay sự tích về một bà tiên hiền lành, tốt bụng đã dạy Người dân Lăng Can nghề trồng bông, dệt vải,…
Đặc biệt, huyện có một quần thể hang động rộng lớn, nguyên sơ, hầu như chưa có dấu chân con người Từng hang động có vẻ đẹp kỳ vĩ khác nhau, nhưng đều chung một điểm lòng hang rộng từ 50 đến 200 mét; trần hang cao từ 20 đến 50 mét; độ dài của hang từ 500 đến 1.500 mét; nhiều thạch nhũ lung linh, kỳ ảo, biến hóa, được các chuyên gia đánh giá rất cao về giá trị khảo cổ, địa chất và giá trị du lịch cần được tìm hiểu, khám phá, tiêu biểu trong số đó là Hang Khuổi Pín, hang Nặm Thuổm, hang Giếng trời, hang Khuổi Poóng, Động Song Long,…
2.1 Di tích lịch sử -văn hóa ở Lâm Bình- Tuyên Quang
- Lễ hội
Câu chuyện đầu xuân được bà con nhân dân các dân tộc huyện Lâm Bình nhắc đến nhiều nhất đó là Lễ hội Lồng tông, một lễ hội truyền thống của đồng bào dân tộc Tày được tổ chức vào đầu tháng Giêng hàng NĂm ? Ý NGHĨA ?
Lễ hội Lồng tông không chỉ là lễ hội trong khuôn khổ của huyện mà còn là một di sản văn hoá phi vật thể của Quốc gia Theo truyền thống thì lễ hội Lồng tông thường diễn ra vào ngày 12 tháng giêng hàng năm nhưng để tránh tổ chức vào lễ hội vào ngày làm việc, lễ hội xuân Đinh Dậu năm nay huyện Lâm Bình sẽ tổ chức vào hai ngày 14 và 15 tháng giêng
Ngày nay lễ hội được tổ chức với quy mô lớn hơn ĐỂ VỪA BẢO TỒN LỄ HỘI VỪA PHÁT TRIỂN DU LỊCH
Trang 4TRONG LỄ HỘI LỒNG TÔNG NGƯỜI DÂN MANG NHỮNG NÉT VĂN HÓA VÙNG MIỀN NHƯ hoạt động như múa, hát các làn điệu dân ca ( LIỆT KÊ CHO HÌNH ẢNH VÀO NHÉ TÌM ĐƯỢC FILE ÂM THANH CÀNG TỐT )
và chơi các trò chơi dân gian truyền thống (trò chơi truyền thống như tung còn, đánh yến, đánh Pam và các trò chơi dân gian khác) độc đáo của đồng bào các dân tộc sinh sống trên địa bàn huyện HAY
tổ chức trưng bày và bán các sản phẩm nông sản đặc sản do chính bàn tay của người nông dân làm ra ( LIỆT KÊ RA NHÉ LÂM BÉO)
QUA LỄ HỘI LỒNG TÔNG TA CŨNG THẤY RẤT RÕ VỀ VĂN HÓA
TRONG DU LỊCH RẤT ĐƯỢC CHÍNH QUYỀN VÀ NGƯỜI DÂN CHÚ
TRỌNG, ĐÂY LÀ NỀN TẢNG CHO LÂM BÌNH PHÁT TRIỂN DU LỊCH BỀN VỮNG
*** đánh giá Lễ hội Lồng tông đã được huyện Lâm Bình khôi phục và phát huy với nhiều nội dung hấp dẫn, thu hút đông đảo người dân, du khách gần xa đến tham gia
mọi măm nên công tác chuẩn bị cho Lễ hội Lồng tông đang được các cơ quan chức năng gấp rút chuẩn bị về sân bãi, cảnh quan khuôn viên, đường giao thông đi lại… các hoạt động diễn ra trong ngày hội cũng đang được các đoàn nghệ thuật, các đơn vị tham gia tích cực luyện tập chuẩn bị cho ngày hội Cùng với Lễ hội Lồng tông năm nay huyện Lâm Bình còn tổ chức ngày hội văn hóa các dân tộc với các hoạt động như múa, hát các làn điệu dân ca và chơi các trò chơi dân gian truyền thống độc đáo của đồng bào các dân tộc sinh sống trên địa bàn huyện Cùng với đó, ngày hội còn tổ chức trưng bày và bán các sản phẩm nông sản đặc sản do chính bàn tay của người nông dân làm ra… Để chuẩn bị tham gia các trò chơi truyền thống tại ngày hội văn hóa các dân tộc, nhân dân xã Lăng Can đang tập trung luyện tập các tiết mục văn nghệ và các trò chơi truyền thống của dân tộc mình
Lễ hội Lồng tông của người Tày không thể thiếu các trò chơi truyền thống như tung còn, đánh yến, đánh Pam và các trò chơi dân gian khác Để chuẩn bị cho các trò chơi cho Lễ hội, huyện Lâm Bình đã phân công nhiệm vụ cụ thể cho các tổ chức đoàn thể phụ trách theo từng mảng, từng trò chơi Đối với Hội liện hiệp phụ
nữ huyện được giao nhiệm vụ khâu hơn 6.000 quả còn phục vụ lễ hội Hội LHPN huyện đã triển khai đến các tổ chức Hội ở cơ sở tiến hành khâu còn đảm bảo chỉ tiêu giao Tham gia khâu còn phục vụ lễ hội là dịp để chị em hội viên hội phụ nữ ở
Trang 5các xã trong huyện trổ tài thêu thùa, khâu vá thể hiện sự kiên trì khéo léo qua những đường kim, mũi chỉ Đồng thời làm tăng thêm sự phong phú các hoạt động trong ngày hội mà còn có tính chất giữ gìn nét đẹp văn hóa truyền thống của đồng bào các dân tộc tày nơi đây Đến thời điểm này số lượng còn phục vụ cho lễ hội đã được chị, em khâu đủ chỉ tiêu giao Ngoài ra Hội Liên hiệp phụ nữ huyện còn triển khai cho các cấp hội chuẩn bị các trò chơi đánh yên, đánh Pan để thi tài trong ngày hội
Với sự chuẩn bị tích cực của cấp uỷ, chính quyền và sự góp sức của đông đảo nhân dân, tin rằng Lễ hội Lồng tông huyện Lâm Bình năm nay sẽ để lại ấn tượng sâu sắc trong lòng nhân dân và du khách gần xa
Di tích về văn hóa tâm linh ( LIỆT KÊ THÔI ) + Chùa Phúc Lâm:
+ Đền Nà Thếm, Đền Pú Bảo VÀ ĐỀN PÁC VẰNG
+ Chùa Phúc Lâm:
Chùa Phúc Lâm có tên đầy đủ là “Phúc Lâm Tự” (có nghĩa là ban phúc lành cho núi rừng) nằm ở thôn Nà Tông, xã Thượng Lâm, huyện Lâm Bình, tỉnh Tuyên Quang Chùa tọa lạc trên một gò đất cao, rộng và bằng phẳng, quay theo hướng Tây Nam nhìn ra cánh đồng bản Nà Tông Phía xa hơn nữa là những dãy núi Thượng Lâm trùng điệp, mây trắng bao phủ quanh năm
Tương truyền rằng, những dãy núi kia là “đàn Phượng Hoàng lửa đi tìm đất làm kinh đô” xưa hoá thành Ngọn núi ở phía sau chùa Phúc Lâm cao sừng sững, người dân trong vùng vẫn quen gọi là ngọn núi cổ Rùa gắn với sự tích “Chiếc cầu da” ở nơi “Sơn kỳ, thuỷ tú” càng làm cho quần thể ngôi chùa và thung lũng
Thượng Lâm thêm màu huyền thoại
Cũng giống như hàng vạn vật chất khác chịu ảnh hưởng của thời gian và sự tàn khắc của thiên nhiên, nên ngôi chùa xưa đã biến mất chỉ để lại những dấu tích đượm vẻ kỳ bí Theo một vài nghiên cứu, toàn bộ khuôn viên của phế tích kiến trúc chùa Phúc Lâm xưa tọa lạc trên một gò đất rộng khoảng 600m2 Các hiện vật còn được lưu giữ tại chùa như: Tảng kê chân cột bằng đá xanh, mảng trang trí vật liệu kiến trúc bằng đất nung, bình đồ kiến trúc của ngôi chùa, các mảng tháp đất nung cùng hệ thống tượng thờ… đã chứng minh chùa Phúc Lâm ra đời trong khoảng thời gian giữa thế kỷ XIII và XIV (dưới thời Trần) theo những phế tích còn lại cho thấy: Toà tiền đường có kích thước là 15m x 6m, đây là nơi để nhân dân địa phương tới hành lễ vào các ngày rằm và mùng một hàng tháng, hai bên là
Trang 6hai pho tượng thờ được đặt ở vị trí sát vách, trên hai tảng kê chân cột bằng đá xanh
Tượng được làm bằng gỗ, để mộc không sơn son thiếp vàng Tượng có khuôn mặt
nữ, đầu búi tóc trên đỉnh, phía dưới của tượng đã bị hư hại nhiều Giữa gian tiền đường là nơi đặt hương án, phía sau nhang án là phật điện (Toà Tam bảo) Toà Tam bảo của chùa Phúc Lâm có bốn lớp tượng phật, bệ được làm theo kiểu giật cấp, các pho tượng đều được làm bằng gỗ, để mộc ở tư thế ngồi thiền trên toà sen; các pho tượng mang nhiều nét văn hoá của cư dân vùng cao; tượng không được chạm khắc trau chuốt, các đường nét không mềm mại nhưng rất có hồn, dáng vẻ
tự nhiên (giống như tượng tạc ở nhà mồ của các đồng bào Tây Nguyên) Đặc biệt trên nền của ngôi chùa xưa đã phát hiện được 14 tảng kê chân cột bằng đá xanh hình vuông, có một số tảng kê chân cột vẫn còn đặt ở vị trí khởi nguyên của nó Theo nghiên cứu, ngôi chùa cổ được làm chủ yếu bằng gỗ, khá phổ biến ở những ngôi chùa làng vùng Trung du Bắc bộ
Tại chùa Phúc Lâm, các chuyên gia cũng đã phát hiện tổ hợp các mảnh tháp đất nung gồm: mái tháp, thân tháp, đế tháp và các mảng phù điêu trang trí kiến trúc với các chủ đề như: rồng, chim phượng hoàng, mảnh tháp có trang trí hình cánh sen cách điệu ở đế tháp Các mảng phù điêu hình rồng mang đặc trưng tranh rồng thời Trần như: bờm chải ngược uốn cong hướng lên trên đỉnh đầu, mắt mở to, chân có 3 móng vuốt các hiện vật được tạo dáng hình khoẻ khoắn, đường nét điêu khắc rõ ràng Đặc biệt, một góc của tầng tháp đất nung có trang trí hình chim thần Garadu đang trong tư thế vươn mình lên, giơ 2 tay đỡ lấy mái tháp rất sống động
Hiện nay, trên nền của ngôi chùa cũ, nhân dân đã dựng lên một ngôi chùa nhỏ bằng gỗ mái lợp lá cọ, theo bình đồ kiến trúc hình chữ Nhất với chiều dài khoảng 8m, chiều rộng khoảng 4m và chiều cao khoảng 3m, kết cấu kiến trúc đơn giản theo kiểu “Kèo cầu kẻ suốt, vì nóc giả chiêng” một phong cách cổ truyền của nền kiến trúc cổ Việt Nam để thờ Phật và các vị thần bản địa Hàng năm, cứ vào các dịp lễ, tết (nhất là lúc tổ chức lễ hội Lồng tông) người dân và du khách đến
Thượng Lâm đều hướng về ngôi chùa với tấm lòng thành kính và cùng cầu chúc cho “mưa thuận gió hoà, vạn vật tốt tươi, nhà nhà no đủ ”
+ Đền Pác Vãng: Xã Thượng Lâm, huyện Lâm Bình, tỉnh Tuyên Quang
Là một ngôi đền thiêng nằm bên bờ lòng hồ thủy điện Tuyên Quang huyền thoại
và thơ mộng (trước đây là bên bờ sông Gâm) Giữa trập trùng, thâm u của núi
Trang 7rừng, sự xuất hiện của một ngôi đền nhỏ càng làm cho không gian VÔ CÙNG huyền bí
Tại ngã ba Pác Vãng xưa kia là nơi sinh sống của người Hoa, nay họ đã chuyển đến các vùng đất mới định cư Trước khi rời xa mảnh đất đã gắn bó lâu đời, toàn thể cộng đồng người Hoa đã góp tiền xây dựng mới ngôi đền Pác Vãng Ngôi đền này thờ Quan đế Đại thần và thờ Mẫu Năm 2006, khi thủy điện Tuyên Quang đi vào hoạt động, nước hồ thủy điện đã dâng cao, ngôi đền phải di dời lên vị trí cao hơn và cũng là vị trí hiện tại
Ngôi đền là minh chứng cho sự giao thoa văn hóa của dân tộc Hoa và tín ngưỡng thờ Mẫu của người Việt Với người dân Lâm Bình, Nà Hang nói riêng và khách thập phương nói chung, ngôi đền Pác Vãng là một điểm đến linh thiêng, thu hút khách thập phương tới tham quan và cầu nguyện
Đền Pác Vãng thờ Quan Công, Tứ phủ công đồng, thờ Mẫu, thờ phật, bồ tát, Ngôi đền rất linh thiêng, đã có rất nhiều người cầu nguyện đều được phù hộ sở cầu như ý, sở nguyện tòng tâm Nếu như ai đã và đang chuẩn bị du lịch huyện Lâm Bình, khám phá lòng hồ thủy điện Tuyên Quang thì không nên bỏ qua địa điểm du lịch tâm linh này
+ Đền Pú Bảo:
Di tích đền Pú Bảo thuộc thôn Bản Kè B, xã Lăng Can, huyện Lâm Bình, tỉnh Tuyên Quang được lập để thờ phụng và ngưỡng vọng Quận công Nguyễn Thế Quần (nhân dân địa phương thường gọi là Đức Quận công Thiếu Bảo), là người
có nhiều công tích trong việc dẹp loạn ở xứ Tuyên Quang
Đền Pú Bảo tọa lạc giữa cánh đồng Nà Thoa bằng phẳng, xung quanh được bao bọc bởi những dãy núi đá cao Cửa đền quay hướng Bắc, nhìn ra cánh đồng thông thoáng, phía sau đền là dòng suối Nậm Luông quanh năm nước chảy trong mát Địa thế của đền được chọn theo thuyết phong thủy từ ngàn xưa, tức "tụ thủy, tụ phúc"
Tại đây, hàng năm vào dịp tết đến, xuân về, nhân dân trong vùng tổ chức lễ hội Lồng Tông để cầu cho một năm mưa thuận, gió hòa, mùa màng tươi tốt
Theo những người cao tuổi, dòng họ Nguyễn Thế ở xã Lăng Can có nguồn gốc từ
xã Dương Nội, huyện Hoài Đức, tỉnh Hà Tây (nay thuộc phường Dương Nội, quận Hà Đông, thành phố Hà Nội) Đây là vùng đất văn hiến có truyền thống hiếu học và khoa bảng Vào khoảng thế kỷ XVI, tại xã Dương Nội có ba anh em dòng
Trang 8họ Nguyễn Thế Trong một lần khiêng kiệu tại đình làng, hai người anh vô tình làm gãy kiệu, vì sợ làng trách phạt, hai anh em đã bỏ lên miền ngược để sinh sống Đi đến xã Hùng Lô (nay thuộc địa phận thành phố Việt Trì), tỉnh Phú Thọ, người anh ở lại lập nghiệp; người em tiếp tục đi, đến địa phận xã Ỷ La, tỉnh Tuyên Quang (nay là phường Ỷ La, thành phố Tuyên Quang) dừng lại để sinh sống Tại
Ỷ La, người em đã lập nghiệp, xây dựng gia đình và sinh ra ba người con trai Khi lớn lên, người con trai út Nguyễn Thế Quần đã di cư lên vùng sơn cước thuộc châu Vị Xuyên, xứ Tuyên Quang (nay thuộc vùng đất xã Lăng Can, huyện Lâm Bình, tỉnh Tuyên Quang) để sinh sống Tại đây, ông làm thầy đồ chuyên dạy học cho con cháu các gia đình giàu có và được bà con dân bản yêu thương quý trọng Với những đức tính hiếu học và thông minh hơn người, ông gây được sự chú ý của Quận Công (là người cai quản vùng đất Vị Xuyên xưa kia), được Quận Công yêu quý gả con gái cho, sau đó nhường ngôi Quận Công Sau khi lên ngôi Quận Công, ông thể hiện mình là người vừa có tài vừa có đức, chăm lo đến đời sống của muôn dân, lo việc học cho con trẻ Với tài nghệ văn võ song toàn, ông đã cầm quân dẹp tan giặc loạn ở xứ Tuyên Quang Cùng những công trạng đã lập được, ngày 9 tháng 8 năm Cảnh Hưng thứ 11 (1750), vua Lê Hiển Tông đã ban sắc tặng
và phong ông là Siêu Nhạc Bá (đây là một trong 5 tước trong triều đình lúc bấy giờ, tước Bá đứng thứ ba, sau tước Công, tước Hầu)
Căn cứ vào bản sắc phong ngày 9 tháng 8 năm Cảnh Hưng thứ 11 (1750), đền Pú Bảo đã có từ thế kỷ XVIII Nội dung sắc phong ghi rõ:
"Vị Xuyên châu, Lang Can xã, siêu nhạc Nguyễn Thế Quần vi dĩ phiên thần phụ đạo, công thảo Tuyên Quang Đạo, phả hữu công tích, dĩ kinh chi chuẩn, ưng phòng ngự Liêm sự (Thiêm sự) chức, khả vi quả cảm tướng quân Quân dân phòng ngự, sử ti phòng ngự Liêm sự (Thiêm sự) Siêu Nhạc Bá hạ ban
Cố sắc Cảnh Hưng thập nhất, niên bát nguyệt sơ cửu nhật
Dịch: Siêu Nhạc Bá Nguyễn Thế Quần, xã Lang Can, châu Vị Xuyên vì có nhiều công tích trong việc đánh dẹp loạn ở đạo Tuyên Quang với tư cách là một phụ đạo ở đất phiên thần; đã từng được chiếu chỉ chuẩn cho làm chức Phòng sự Liêm
sự (Thiêm sự), là vị tướng quân quả cảm Quân dân phòng ngự sử ti Phòng ngự Liêm sự (Thiêm sự) Siêu Nhạc Bá được mức lương hạ ban Cho nên ban sắc này Ngày mùng 9 tháng 8 năm Cảnh Hưng thứ mười một".
Đền Pú Bảo, xã Lăng Can ngoài việc thờ Đức Quận Công Nguyễn Thế Quần còn
là nơi thờ Thành hoàng làng (thờ các vị thần cai quản sông núi như: Thần núi Khau Ung ) Theo phong tục của người Việt, trong phạm vi gia đình, người Việt thờ tổ tiên và các vị thần như Táo công, Thổ công, thần Tài ; ở phạm vi làng xã,
Trang 9người Việt thờ Thành hoàng làng Thành hoàng làng là danh từ chung để chỉ vị thần được thờ trong một làng xã Việt Nam
Cùng với việc thờ cúng tổ tiên, tín ngưỡng thờ Thành hoàng làng đem lại cho người dân ý thức hướng về cội nguồn, về quê cha đất tổ bằng những biểu hiện sinh hoạt văn hoá truyền thống Bảo tồn và phát huy những di sản văn hoá là trách nhiệm của mỗi người và cũng là để góp phần xây dựng nền văn hoá Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc văn hoá dân tộc
Từ bao đời nay ngôi đền Pú Bảo đã có một vị trí vững chắc trong tâm thức của đồng bào Tày nơi đây, là trung tâm sinh hoạt văn hoá tín ngưỡng của cộng đồng làng xã Các ngày lễ diễn ra tại đền Pú Bảo không chỉ mang tính chất gia đình, dòng họ mà còn mang tính cố kết cộng đồng cao, có sức lan toả mạnh mẽ trong đời sống tâm linh của người dân địa phương Đền Pú Bảo thể hiện đạo lý uống nước nhớ nguồn, ghi nhớ công ơn của các bậc sinh thành; đồng thời mang tính nhân văn, nhân bản sâu sắc của con người trong mối quan hệ ứng xử giữa thiên nhiên và con người, phản ánh tín ngưỡng dân dã bản địa của cư dân nông nghiệp lúa nước, ẩn chứa trong đó những giá trị văn hoá truyền thống đặc trưng
+ Đền Nà Thếm:
Đền Nà Thếm thuộc thôn Nà Thếm, xã Khuôn Hà (Lâm Bình), được dựng lên khoảng giữa thế kỷ 18 để thờ 3 ba vị nhân thần: Đức Quận Công (người có công khai phá vùng đất Khuôn Hà; Giảo Thâu Đeo (người giữ kho thóc) và nàng Keo Thếm
Lịch sử về ngôi đền Nà Thếm như sau: “Trước đây tại khu vực xã Khuôn Hà có ngôi đền rộng 7 gian, vật liệu xây dựng chủ yếu bằng gỗ, mái lợp lá cọ, nằm dưới chân ngọn núi Keo Thếm, một ngọn núi lớn nhất vùng”
Truyền thuyết về Đức Quận công được kể rằng: Ở phía Bắc, Khuôn Hà là một trong những vùng đất màu mỡ, với những cánh rừng già bạt ngàn có sức hấp dẫn nhiều người đến khai phá, sinh cơ lập nghiệp Trong số đó, có một người có tài tổ chức, tập hợp dân làng cùng góp sức khai phá đất hoang, đào mương dẫn nước về canh tác ruộng nước, mang lại cuộc sống ổn định, ấm no được Triều đình phong tặng là Đức Quận Công Đến một ngày, có đôi vợ chồng trẻ trong làng khi đi đào mương dẫn nước qua khu đất của đền Nà Thếm, bắt được đôi cá trê đem về làm thịt Từ lúc thịt cá xong, dòng nước mương dẫn về cánh đồng có màu đỏ như máu Sau khi hết nước đỏ chảy về thì cả gia đình Đức Quận Công và gia đình đôi vợ chồng bắt được cá trê đều bị chết Cùng lúc đó, dòng họ Quan bị đau ốm nhiều,
Trang 10không gặp may mắn trong cuộc sống và làm ăn Vì thế những người trong dòng
họ Quan và người dân trong làng đóng góp tiền của, công sức lập nên ngôi đền để thờ phụng các thần và Đức Quận Công
Truyền thuyết về Giảo Thâu Đeo (chủ kho thóc một cột Quan Văn Cửu) còn được lưu truyền rộng rãi trong nhân dân: “Sau khi tiến hành khai hoang phục hóa vùng đất mới, Đức Quận Công chia ruộng cho nhân dân canh tác và lập ra kho thóc một cột, cử Quan Văn Cửu làm chủ kho Sau mỗi mùa thu hoạch các gia đình được chia ruộng phải đóng góp một số lượng thóc vào kho phòng khi mất mùa, bão lụt”
Truyền thuyết về nàng Keo Thếm - một trong ba nhân vật được phối thờ tại đền
Nà Thếm, như sau: “Xưa có một thổ ty ở vùng Khuôn Hà có một cô gái rất đẹp Nàng rất chăm chỉ, khéo léo, người xa gần đều yêu mến Tuổi cặp kê, đã có rất nhiều chàng trai đến ngỏ lời nhưng trái tim nàng đã trao cho chàng trai nghèo cùng bản
Một ngày kia, có chàng trai vùng khác con nhà rất giàu đến dạm hỏi, cha nàng đồng ý ngay Thấy cha nhận lời, nàng đã tuyệt thực, không ăn uống và khóc cạn nước mắt Sau đó, nàng nghĩ ra một cách, bèn ăn uống trở lại bình thường và lên
kế hoạch đi trốn cùng người yêu Sự bất thường đó đã khiến cha nàng nghi ngờ và
cử người theo dõi Đợi trời gần sáng, nàng trốn lên đèo, nơi hẹn với người yêu Nhưng đến nơi, nàng hoảng hốt nhìn thấy người yêu mình đã bị trói và cả hai bị
áp giải quay về nhà
Về nhà Thổ ty, chàng trai bị lôi ra đánh đập trước sự chứng kiến của nàng, mặc cho nàng van xin Cha nàng ra điều kiện: Sẽ thả chàng trai nếu nàng chấp nhận lấy người giàu có kia Để cứu người yêu, nàng chấp nhận
Khi đoàn dẫn dâu đến đỉnh đèo, nàng bỗng dừng lại, quay lại nhìn bản làng một lượt rồi dùng roi quất hết sức vào lưng ngựa, con ngựa chồm lên mang cả nàng xuống vực Lễ cưới biến thành lễ tang Sau khi mất, Nàng Keo Thếm rất linh thiêng, được nhân dân thờ cúng và rước về phối thờ ở đền Nà Thếm” Từ đấy không ai bảo ai, mọi người đều gọi đèo này là đèo Nàng Keo Thếm, đến nay các đám ăn hỏi, rước dâu đều kiêng không đi qua đây
Để ghi nhớ công ơn Đức Quận Công, Giảo Thâu Đeo và tưởng nhớ nàng Keo Thếm, dân làng Nà Thếm và dòng họ Quan đã lập đền thờ
Trong năm, tại đền Nà Thếm có các ngày lễ: Ngày 15 tháng Giêng là lễ Thượng nguyên (lễ giải hạn cho dân) Lễ vật gồm có lễ mặn (xôi, gà) và lễ ngọt (chuối,