Giáo dục chính trị, tư tưởng cho học sinh, sinh viên trường cao đẳng cơ điện và nông nghiệp nam bộ, thành phố cần thơ

Văn kiện đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XI 2011 đã xác định: “làm tốt công tác giáo dục chính trị, tư tưởng, truyền thống, lý tưởng, đạo đức và lối sống, tạo điều kiện học tập, lao động,

- -

LÊ THỊ HẰNG

GIÁO DỤC CHÍNH TRỊ, TƯ TƯỞNG

CHO HỌC SINH, SINH VIÊN TRƯỜNG CAO ĐẲNG

CƠ ĐIỆN VÀ NÔNG NGHIỆP NAM BỘ,

THÀNH PHỐ CẦN THƠ

LUẬN VĂN THẠC SỸ KHOA HỌC CHÍNH TRỊ

Đồng Tháp, năm 2016

- -

LÊ THỊ HẰNG

GIÁO DỤC CHÍNH TRỊ, TƯ TƯỞNG

CHO HỌC SINH, SINH VIÊN TRƯỜNG CAO ĐẲNG

CƠ ĐIỆN VÀ NÔNG NGHIỆP NAM BỘ,

THÀNH PHỐ CẦN THƠ

Chuyên ngành: Chính trị học

Mã số: 60.31.02.01

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC CHÍNH TRỊ

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS NGUYỄN THÁI SƠN

Đồng Tháp, năm 2016

Trong quá trình hoàn thành đề tài “Giáo dục chính trị, tư tưởng cho học sinh, sinh viên Trường cao đẳng Cơ điện và Nông nghiệp Nam Bộ, thành phố Cần Thơ” Tôi xin chân thành cảm ơn Ban Giám hiệu, Khoa Giáo dục Chính trị, Phòng Sau Đại học, quý Thầy giáo, Cô giáo Trường Đại học Vinh và Trường Đại học Đồng Tháp đã hết lòng giúp đỡ, tạo mọi điều kiện thuận lợi cho tôi trong mọi mặt

Đặc biệt, tôi xin bày tỏ sự tri ân sâu sắc đến thầy giáo hướng dẫn PGS.TS Nguyễn Thái Sơn đã tận tình, giúp đỡ, bảo ban tôi

Tôi xin trân thành cảm ơn Ban Giám hiệu Nhà trường, các đồng nghiệp Trường cao đẳng Cơ điện và Nông nghiệp Nam Bộ, bạn bè, gia đình đã không ngại khó khăn, vất vả giúp đỡ nhiệt tình, trao đổi những ý kiến quý báu, cùng tôi hoàn thành luận văn này

NHẬN XÉT CỦA NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC 1

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VIỆC GIÁO DỤC CHÍNH TRỊ,

TƯ TƯỞNG CHO HỌC SINH, SINH VIÊN

13

1.2 Mục tiêu, nhiệm vụ, nội dung và yêu cầu của giáo dục chính trị,

tư tưởng cho học sinh, sinh viên

20

1.3 Vai trò của giáo dục chính trị, tư tưởng cho học sinh, sinh viên 31

Chương 2: THỰC TRẠNG NHẬN THỨC CHÍNH TRỊ, TƯ TƯỞNG CỦA HỌC SINH, SINH VIÊN TRƯỜNG CAO ĐẲNG CƠ ĐIỆN VÀ NÔNG NGHIÊP NAM BỘ, THÀNH PHỐ CẦN THƠ

41

2.1 Khái quát về Trường cao đẳng Cơ điện và Nông nghiệp Nam Bộ, thành phố Cần Thơ

41

2.2 Tình hình giáo dục chính trị, tư tưởng, những thành tựu, hạn chế

và nguyên nhân trong công tác giáo dục chính trị, tư tưởng cho học sinh, sinh viên Trường cao đẳng Cơ điện và Nông nghiệp Nam Bộ, thành phố Cần Thơ

45

Chương 3: PHƯƠNG HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ GIÁO DỤC CHÍNH TRỊ, TƯ TƯỞNG CHO HỌC SINH, SINH VIÊN TRƯỜNG CAO ĐẲNG CƠ ĐIỆN VÀ NÔNG NGHIỆP NAM BỘ, THÀNH PHỐ CẦN THƠ

66

3.1 Phương hướng nâng cao hiệu quả giáo dục chính trị, tư tưởng cho học sinh, sinh viên Trường cao đẳng Cơ điện và Nông nghiệp Nam Bộ, thành phố Cần Thơ

66

thành phố Cần Thơ

Học sinh, sinh viên ngày càng có vai trò quan trọng đối với sự phát triển của xã hội Họ là những trí thức tương lai của đất nước, chính họ sẽ là người đóng vai trò chủ chốt trong sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước trong thế kỉ của văn minh trí tuệ, của khoa học - công nghệ mới, của toàn cầu hoá, hội nhập kinh tế thế giới

Sinh thời chủ tịch Hồ Chí Minh đặc biệt quan tâm đến thế hệ trẻ, Bác khẳng định: “Muốn xây dựng thành công chủ nghĩa xã hội phải có những con người xã hội chủ nghĩa” [48, tr.399] Vậy, những con người xã hội chủ nghĩa ở đây chính là đông đảo thanh thiếu niên nói chung, học sinh, sinh viên nói riêng Theo Bác: “vị trí của thanh niên là người chủ hiện tại và tương lai của đất nước, tiếp sức cho cách mạng tiến lên” [37, tr.761] Cho nên, Đảng cần phải chăm lo giáo dục đạo đức cách mạng, giáo dục chính trị, tư tưởng cho họ, đào tạo họ thành những người thừa kế xây dựng chủ nghĩa xã hội “vừa hồng, vừa chuyên” [37, tr.45]

Kế thừa những tư tưởng của Bác, Đảng, Nhà Nước quan tâm bồi dưỡng được hàng triệu học sinh, sinh viên với đầy đủ những phẩm chất cao quý góp phần làm tỏa sáng trí tuệ và bản lĩnh Việt Nam trên trường quốc tế Đảng ta xác định: “Thanh niên là rường cột của nước nhà, là chủ nhân của đất nước, tương lai của dân tộc, lực lượng xung kích trong xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, một trong những nhân tố quyết định sự thành bại của sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, hội nhập quốc tế và xây dựng chủ nghĩa xã hội Thanh niên được đặt ở vị trí trung tâm trong chiến lược bồi dưỡng, phát huy nhân tố và nguồn lực con người Chăm lo phát triển thanh niên vừa là mục tiêu, vừa là động lực đảm bảo cho sự ổn định và phát triển bền vững của đất nước” [20, tr.2] Với tầm quan trọng đó, chúng ta cần giáo dục chính trị, tư tưởng làm cho họ hiểu được vai trò sứ mệnh của mình đối với đất nước, chính trị, tư tưởng cần phải ngấm sâu trong nhận thức, trở thành lẽ sống, thành phương

châm xử thế và phương thức hành động Văn kiện đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XI (2011) đã xác định: “làm tốt công tác giáo dục chính trị, tư tưởng, truyền thống, lý tưởng, đạo đức và lối sống, tạo điều kiện học tập, lao động, giải trí, phát triển thể lực, trí tuệ cho thế hệ trẻ; khuyến khích cổ vũ thanh niên nuôi dưỡng ước mơ, hoài bão lớn, xung kích, sáng tạo, làm chủ khoa học công nghệ hiện đại; hình thành một lớp thanh niên ưu tú trên mọi lĩnh vực, kế tục trung thành và xuất sắc sự nghiệp cách mạng của Đảng, của dân tộc” [18, tr.50]

Sự nghiệp đối mới ở nước ta đang đi vào chiều sâu và được triển khai trên quy mô lớn, thể hiện trong mọi lĩnh vực của đời sống xã hội, trong cơ chế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, với nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần đang phát huy tác dụng tích cực, đã tạo nên sự phát triển năng động ở nước ta Đã có nhiều học sinh, sinh viên nắm bắt được xu thế phát triển của thời đại, ứng dụng nhanh, nhạy bén với khoa học công nghệ không ngừng học hỏi, trau dồi kinh nghiệm sống cho mình, đã có nhiều tấm gương học sinh, sinh viên vượt qua khó khăn của bản thân, gia đình để vươn lên làm người hữu ích Nhưng bên cạnh đó, kinh tế thị trường cũng bộc lộ những mặt trái, gây ảnh hưởng tiêu cực đến tâm lý, đạo đức của các tầng lớp dân cư trong xã hội Cùng với xu hướng đó, còn không ít học sinh, sinh viên không có chí hướng rõ ràng,

có biểu hiện giảm sút niềm tin, bản lĩnh non kém… Nghị quyết số 25-NQ/TW Ban chấp hành Trung ương khóa X đánh giá: “một bộ phận thanh niên sống thiếu lý tưởng, giảm sút niềm tin, ít quan tâm đến tình hình kinh tế đất nước, thiếu ý thức chấp hành pháp luật, sống thực dụng, xa rời truyền thống văn hóa của dân tộc… tình trạng tội phạm trong thanh niên đang gia tăng và diễn biến ngày càng phức tạp” [9, tr.21]

Vì vậy, trong bối cảnh hiện nay, giáo dục chính trị, tư tưởng cho học sinh, sinh viên càng quan trọng hơn bao giờ hết Đó là trách nhiệm của cả hệ thống chính trị và của toàn xã hội, trong đó ngành giáo dục giữ vai trò chủ đạo Nhận thức được thực trạng trên, các cơ sở giáo dục đã có nhiều giải pháp tăng cường công tác quản lý và giáo dục học sinh, sinh viên Trong xu thế đó, ngành

giáo dục nói chung, Trường cao đẳng Cơ điện và Nông nghiệp Nam Bộ nói riêng đã có nhiều giải pháp hữu hiệu trong giáo dục chính trị, tư tưởng cho học sinh, sinh viên Tuy nhiên, trong thực tế cũng bộc lộ những bất cập Việc tổ chức giáo dục chưa thật sự linh hoạt, vai trò của cấp ủy chính quyền, đoàn thể chưa rõ nét, học sinh, sinh viên chưa chú trọng đến tự giáo dục Cơ sở vật chất, điều kiện phương tiện, vật tư, nhân lực chưa được đầu tư đúng mức Cơ chế chính sách đầu tư cho công tác này còn nhiều hạn chế Vì vậy, nâng cao hiệu quả giáo dục chính trị, tư tưởng cho học sinh, sinh viên Trường cao đẳng Cơ điện và Nông nghiệp Nam Bộ, thành phố Cần Thơ là một vấn đề cấp thiết

Vì lí do như trên tôi mạnh dạn chọn vấn đề: “Giáo dục chính trị, tư tưởng cho học sinh, sinh viên Trường cao đẳng Cơ điện và Nông nghiệp Nam

Bộ, thành phố Cần Thơ” làm đề tài luận văn Thạc sỹ Chính trị học cho mình

- Tình hình nghiên cứu

Vấn đề chính trị, tư tưởng và giáo dục chính trị, tư tưởng đã và đang thu hút sự quan tâm nghiên cứu của nhiều nhà khoa học Cho đến nay đã có khá nhiều công trình được công bố, trong đó có những công trình liên quan đến đề tài, tiêu biểu như:

PGS.TS Trần Thị Anh Đào (2010), Công tác giáo dục lý luận chính trị

cho sinh viên Việt Nam hiện nay Tác giả đã đưa ra một số vấn đề chung về

công tác giáo dục lý luận chính trị, cũng như thực trạng, phương hướng và các giải pháp cơ bản nhằm nâng cao chất lượng công tác giáo dục lý luận chính trị cho sinh viên Việt Nam hiện nay

Phạm Tất Dong (1995), Cải tiến công tác giáo dục chính trị, tư tưởng,

đạo đức, lối sống cho học sinh, sinh viên trong hệ thống giáo dục quốc dân

Tác giả đã luận giải cơ sở lý luận cơ bản về giáo dục chính trị, lối sống cho thế

hệ trẻ và tầm quan trọng của việc giáo dục đạo đức, lối sống cho thế hệ trẻ Việt Nam hiện nay Phân tích đánh giá thực trạng công tác giáo dục chính trị, tư

tưởng, giáo dục đạo đức, lối sống cho thanh thiếu niên nước ta hiện nay

PGS Hà Học Hợi (2001), Đổi mới và nâng cao chất lượng hiệu quả

công tác tư tưởng, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội Tác giả đề cập đến công

tác tư tưởng và đưa ra các giải pháp nhằm đổi mới và nâng cao chất lượng

công tác tư tưởng trong thời kỳ mới

Đào Duy Tùng (1999), Một số vấn đề về công tác tư tưởng, Nxb Chính

trị Quốc gia, Hà Nội Tác giả đưa ra một số vấn đề về công tác tư tưởng, đồng thời đánh giá thực trạng của công tác tư tưởng ở nước ta hiện nay

Lý tưởng cách mạng của thanh niên Việt Nam trong sự nghiệp đổi mới

của Đỗ Mười (1995) Tác giả khẳng định, thế hệ trẻ nước ta hiện nay tuyệt đại

đa số tin tưởng con đường đi lên chủ nghĩa xã hội mà Đảng và Bác Hồ đã chọn lựa, có lòng yêu nước nồng nàn, tinh thần lao động sáng tạo, ý thức tự lập, tự cường Các cấp ủy Đảng, chính quyền, đoàn thể cần quan tâm, chăm lo giáo dục đạo đức, lý tưởng cho thanh thiếu niên Bởi hiện nay còn một số bộ phận không nhỏ thanh thiếu niên rời xa lý tưởng, có tư tưởng hưởng thụ mà lãng

quên trách nhiệm với Tổ quốc, gia đình và với chính bản thân mình

Trần Quy Nhơn (2005), Tư tưởng Hồ Chí Minh về bồi dưỡng thế hệ

cách mạng cho đời sau, đã làm rõ bồi dưỡng chính trị, tư tưởng cho thế hệ trẻ

là việc làm rất cần thiết Sự nghiệp xây dựng dân chủ xã hội vì mục tiêu dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh phụ thuộc phần lớn vào tuổi trẻ Do đó giác ngộ chính trị, tư tưởng, xây dựng niềm tin, bản lĩnh chính trị cho họ là nhiệm vụ cấp bách của cả hệ thống chính trị, trong đó ngành giáo

dục, đào tạo phải đóng vai trò nòng cốt

Diệp Minh Giang (2011), xây dựng đạo đức cho thanh niên Việt Nam

trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, luận án tiến sỹ triết

học Tác giả cho rằng, trong điều kiện của nền kinh tế thị trường, thanh thiếu niên nói chung, học sinh, sinh viên nói riêng bị tác động của nhiều nhân tố, trong đó có thuận lợi và bất lợi, khó lường Thế hệ trẻ đang đứng trước sự chọn lựa giữa giá trị sống tích cực và những đòi hỏi vật chất tầm thường, giữa cống hiến và hưởng thụ, giữa lợi ích và trách nhiệm, giữa được và mất Vì lẽ đó,

chúng ta phải định hướng cho thế hệ trẻ Việt Nam nói chung, cho học sinh, sinh viên nói riêng biết lựa chọn những giá trị tốt đẹp, phù hợp truyền thống lịch sử của dân tộc, gạt bỏ, loại trừ những thói hư tật xấu

Đoàn Văn Khiêm (2001), “Lý tưởng đạo đức và việc giáo dục chính trị,

tư tưởng cho thanh niên trong điều kiện hiện nay”, tạp chí Triết học, số

02/2001

Bài viết đã đề cập đến thực trạng lý tưởng đạo đức và công tác giáo dục

lý tưởng đạo đức cho thế hệ trẻ trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng

xã hội chủ nghĩa, thể hiện triết lý sâu sắc về mối quan hệ giữa yêu cầu giáo dục giá trị đạo đức tốt đẹp cho thế hệ trẻ và những điều kiện thực tế để thực hiện hoạt động giáo dục đó Theo tác giả, giáo dục lý tưởng đạo đức cho thế hệ trẻ phải là một quá trình thống nhất từ giáo dục gia đình, cộng đồng, nhà trường đến vai trò tự giáo dục của họ Cần phải tạo lập môi trường kỷ luật, kỷ cương trong mọi hoạt động xã hội, là trách nhiệm của cả hệ thống chính trị

Lê Thị Ngọc Dung, Hồ Bá Thâm (2008), “Một vài hiện tượng tiêu cực

trong thanh niên hiện nay và công tác giáo dục, vận động thanh niên”, tạp chí

tâm lý học số 08/2008 Bài viết khái quát về một vài hiện tượng tiêu cực trong

thế hệ trẻ hiện nay như: xa rời lý tưởng, bản lĩnh chính trị non kém, sống thực dụng, sống ưa sự hưởng thụ Đồng thời, bài viết đưa ra các giải pháp trong công tác giáo dục, vận động thanh thiếu niên hiện nay nhằm nêu cao tinh thần yêu nước, nêu cao bản lĩnh chính trị

Nguyễn Thái Sơn (2007), “Tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục thanh

niên”, tạp chí triết học số 8/2008 Bài viết phân tích một số nội dung cơ bản

trong tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục thanh niên Đó là các tư tưởng: vai trò của thanh thiếu niên, vai trò của giáo dục thanh thiếu niên, về giáo dục toàn diện và đặc biệt là giáo dục chủ nghĩa yêu nước cho thanh thiếu niên, vai trò của nhà trường và tổ chức Đoàn đối với việc giáo dục họ… Trên cơ sở khẳng định ý nghĩa và giá trị của tư tưởng Hồ Chí Minh về giáo dục thế hệ trẻ, tác giả cho rằng, trong điều kiện hiện nay cần quán triệt sâu sắc và thực hiện tốt những

lời dạy của Người về vấn đề này; rằng, để phát huy vai trò người chủ tương lai của đất nước, thanh niên nói chung, học sinh, sinh viên nói riêng cần phải

“sống, chiến đấu, lao động và học tập theo gương Bác Hồ vĩ đại”

Qua tìm hiểu các công trình nghiên cứu, luận án, luận văn, các bài báo khoa học, chúng tôi nhận thấy:

Thứ nhất: các công trình nêu trên đã khẳng định tuổi trẻ nói chung, học

sinh, sinh viên nói riêng là lực lượng chủ lực của đất nước Công tác giáo dục đạo đức, chính trị, tư tưởng cho học sinh, sinh viên giữ vị trí quan trọng và rất cần thiết trong giai đoạn hiện nay

Thứ hai: để làm tốt công tác giáo dục chính trị, tư tưởng cho học sinh,

sinh viên cần phải xuất phát từ tâm tư, tình cảm, nguyện vọng của họ và yêu cầu thực tiễn của đất nước ở mỗi trường Đây là trách nhiệm của Đảng, chính quyền, các tổ chức đoàn thể, trong đó tổ chức Đoàn phải đóng vai trò nòng cốt

Thứ ba: giáo dục chính trị, tư tưởng cho học sinh, sinh viên là một quá

trình lâu dài, đồng bộ với nhiều giải pháp, từ công tác tư tưởng đến tổ chức, quản lý Trong đó lấy giáo dục thuyết phục, động viên khuyến khích làm nền tảng, tổ chức các hoạt động giáo dục kiến thức, rèn luyện kỹ năng, giải quyết việc làm có ý nghĩa quyết định

Tuy nhiên, qua tìm hiểu các công trình nghiên cứu nêu trên, cho đến nay, vẫn còn rất hiếm những chuyên khảo về công tác giáo dục chính trị, tư tưởng cho học sinh, sinh viên các trường Cao đẳng trên địa bàn thành phố Cần Thơ nói chung đặc biệt là những chuyên khảo về công tác giáo dục chính trị, tư tưởng cho học sinh, sinh viên trong trường Cao đẳng Cơ điện và Nông nghiệp Nam Bộ, thành phố Cần Thơ nói riêng Tác giả nhận thức được rằng, công tác giáo dục chính trị, tư tưởng cho học sinh, sinh viên Trường Cao đẳng Cơ điện

và Nông nghiệp Nam Bộ, thành phố Cần Thơ là vấn đề mới mẻ có hướng tiếp cận để đi sâu nghiên cứu với mong muốn có nhiều cách thức nâng cao hơn nữa chất lượng và hiệu quả công tác này Tác giả hy vọng góp được một phần nhỏ

bé của mình vào việc khắc phục sự thiếu hụt nói trên

2 Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

2.1 Mục đích nghiên cứu

Nhằm nâng cao hiệu quả giáo dục chính trị, tư tưởng cho học sinh, sinh viên trường Cao đẳng Cơ điện và Nông nghiệp Nam Bộ, thành phố Cần Thơ

2.2 Nhiệm vụ nghiên cứu

Luận giải những vấn đề lý luận cơ bản của việc giáo dục chính trị, tư tưởng cho học sinh, sinh viên trong giai đoạn hiện nay

Khảo sát, đánh giá thực trạng giáo dục chính trị, tư tưởng cho học sinh, sinh viên trường Cao đẳng Cơ điện và Nông nghiệp Nam Bộ, thành phố Cần Thơ

Đề xuất phương hướng và một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả giáo dục chính trị, tư tưởng cho học sinh, sinh viên trường Cao đẳng Cơ điện

và Nông nghiệp Nam Bộ, thành phố Cần Thơ

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

3.1 Đối tượng nghiên cứu

Qua quá trình nghiên cứu, tác giả xác định đối tượng nghiên cứu của đề tài là công tác giáo dục chính trị, tư tưởng cho đội ngũ học sinh, sinh viên của

trường Cao đẳng Cơ điện và Nông nghiệp Nam Bộ, thành phố Cần Thơ

3.2 Phạm vi nghiên cứu

Phạm vi nghiên cứu trong trường Cao đẳng Cơ điện và Nông nghiệp Nam Bộ, thành phố Cần Thơ

4 Cơ sở lý luận và Phương pháp nghiên cứu

- Trong quá trình nghiên cứu, luận văn vận dụng các quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và đường lối, quan điểm, chính sách của Đảng, Nhà nước về giáo dục chính trị, tư tưởng cho thanh niên nói chung, học sinh, sinh viên nói riêng Luận văn còn sử dụng các tài liệu điều tra, công trình nghiên cứu có liên quan

- Luận văn sử dụng chủ yếu các phương pháp: phân tích tổng hợp, so sánh, lịch sử và logic, thống kê và khảo sát điều tra xã hội học…

5 Đóng góp mới của luận văn

- Góp phần làm rõ cơ sở lý luận và thực trạng chất lượng giáo dục chính trị,

tư tưởng cho học sinh, sinh viên các trường Cao đẳng nghề ở thành phố Cần Thơ

- Đề xuất một số giải pháp chủ yếu nhằm nâng cao chất lượng giáo dục

chính trị, tư tưởng cho sinh viên các trường Cao đẳng nghề ở thành phố Cần Thơ

- Luận văn có thể làm tài liệu tham khảo cho việc giáo dục chính trị, tư tưởng cho học sinh, sinh viên của các trường Cao đẳng nghề trên địa bàn thành phố Cần Thơ; làm tài liệu tham khảo để nghiên cứu, giảng dạy các môn khoa học Mác – Lênin, Tư tưởng Hồ Chí Minh

6 Kết cấu của luận văn

Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, phụ lục, luận văn gồm 3 chương, 7 tiết:

Chương 1: Cơ sở lý luận của việc giáo dục chính trị, tư tưởng cho học sinh, sinh viên các trường Cao đẳng nghề

Chương 2: Thực trạng giáo dục chính trị, tư tưởng cho học sinh, sinh viên trường Cao đẳng Cơ điện và Nông nghiệp Nam Bộ, thành phố Cần Thơ

Chương 3: Phương hướng và một số giải pháp nâng cao hiệu quả giáo dục chính trị, tư tưởng cho học sinh, sinh viên ở trường Cao đẳng Cơ điện và Nông nghiệp Nam Bộ, thành phố Cần Thơ

B NỘI DUNG Chương 1

CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VIỆC GIÁO DỤC CHÍNH TRỊ, TƯ TƯỞNG CHO HỌC SINH, SINH VIÊN CÁC TRƯỜNG CAO ĐẲNG NGHỀ 1.1 Một số khái niệm cơ bản

1.1.1 Khái niệm chính trị, tư tưởng

- Khái niệm chính trị

Trong Từ điển Tiếng Việt: “Chính trị là những vấn đề về điều hành bộ

máy nhà nước hoặc những hoạt động của giai cấp, chính đảng nhằm giành

hoặc duy trì quyền điều hành nhà nước” [51, tr.369] Trong Từ điển Triết học:

Chính trị là “tham gia công việc Nhà nước, là chỉ đạo Nhà nước, là xác định những hình thức, những nhiệm vụ và cả nội dung hoạt động của Nhà nước”

[49, tr.158-159] Trong Giáo trình Chính trị học của PGS TS GVCC Đoàn

Minh Duệ, GS TS Nguyễn Đăng Dung viết: "Chính trị là tiến trình một nhóm

người đưa ra quyết định Mặc dù thuật ngữ này thường ám chỉ hoạt động của chính quyền ở cấp quốc gia, nhưng chính trị cũng tồn tại trong tất cả các nhóm người có tương tác với nhau khác như doanh nghiệp, trường học hay nhóm tôn giáo " [5, tr.5]

Ngay cả ở Phương đông và Phương tây cũng có những quan niệm khác nhau về vấn đề chính trị như: Platon là một nhà triết học cổ đại Hy Lạp được xem là thiên tài trên nhiều lĩnh vực, ông cho rằng: “Chính trị là sự thống trị của trí tuệ tối cao, chính trị là nghệ thuật cai trị” [1, tr.9] Đối với Arixtot là một nhà triết học và bác học thời Hy Lạp cổ đại, học trò của Platon cho rằng:

“Chính trị là khoa học lãnh đạo con người, khoa học kiến trúc xã hội” [1, tr.9] Khổng Tử là một nhà tư tưởng, nhà triết học, nhà giáo dục, nhà chính trị, nhà biên khảo nổi tiếng người Trung Hoa Theo ông, chỉ những người quân tử có đức sáng mới có thể cai trị thiên hạ tốt bằng chính tấm gương đạo đức và tình thương yêu dân chúng của mình Khổng Tử cũng cho rằng, một triều đại tốt là

“quân quân, thần thần, phụ phụ, tử tử” [5, tr.6], nghĩa là vua phải làm tròn bổn

phận của vua, tôi phải làm tròn bổn phận của tôi, cha phải làm tròn bổn phận của cha và con phải làm tròn bổn phận của con Đến thời Cận Đại, Tôn Trung Sơn cho rằng: “chính trị là quản lí việc của dân chúng” [1, tr.9] Mác Vâybe (nhà xã hội học Đức đầu thế kỷ XX) cho rằng: “Chính trị là khát vọng tham gia quyền lực” [1, tr.9] Theo các nhà khoa học Mỹ: “chính trị là tìm kiếm giải pháp để thực hiện phân phối các lợi ích trong xã hội” [1, tr.9] Theo các nhà khoa học Nhật Bản: “Chính trị là hoạt động nhằm áp đặt quyền lực, thỏa mãn lợi ích” [1, tr.9]

Theo quan điểm chủ nghĩa Mác – Lênin: Chính trị là lợi ích, quan hệ lợi

ích giữa các giai cấp Chính trị là sự tham gia của nhân dân vào công việc nhà nước Cái căn bản nhất của chính trị là việc tổ chức chính quyền nhà nước

Chính trị biểu hiện tập trung kinh tế Chính trị vừa là khoa học vừa là nghệ thuật

Như vậy, từ việc chỉ ra các quan niệm khác nhau về chính trị cả ở

Phương đông và Phương tây chúng ta có thể khái quát như sau: “chính trị là

mối quan hệ giữa các giai cấp, dân tộc, quốc gia, xoay quanh vấn đề giành, giữ và thực thi quyền lực chính trị, mà tập trung ở quyền lực Nhà nước” [1,

tr.9-10]

- Khái niệm tư tưởng Trong Từ điển Triết học: “thuật ngữ tư tưởng có nguồn gốc từ tiếng Hy

Lạp cổ "Idéa" có nghĩa là hình tượng Là phản ánh của hiện thực trong ý thức,

là biểu hiện của quan hệ của con người đối với thế giới xung quanh Bất cứ tư tưởng nào cũng đều do chế độ xã hội, điều kiện sinh hoạt vật chất của con người quyết định Không nên tìm nguồn gốc của tư tưởng trong bản thân tư tưởng, mà phải tìm thực chất và nguồn gốc đó trong cơ cấu kinh tế của xã hội, trong điều kiện sinh hoạt vật chất của xã hội, trong tồn tại xã hội mà tư tưởng

phản ánh” [49, tr.877]

Trong Từ điển Tiếng Việt: “tư tưởng là sự suy nghĩ như tập trung tư

tưởng làm việc Tư tưởng còn là quan điểm và ý nghĩ chung của con người đối

với thế giới tự nhiên và xã hội như tư tưởng tiến bộ, đấu tranh tư tưởng…” [51,

tr.1757]

Triết học Mác-Lênin cho rằng: Tư tưởng là một hệ thống những quan điểm, quan niệm, luận điểm được xây dựng trên một nền tảng triết học (thế giới quan và phương pháp luận) nhất quán, đại biểu cho ý chí, nguyện vọng của một giai cấp, một dân tộc, được hình thành trên cơ sở thực tiễn nhất định

và trở lại chỉ đạo hoạt động thực tiễn, cải tạo hiện thực

Đồng thời, tư tưởng là quan điểm, ý nghĩ chung của con người đối với hiện thực khách quan Tư tưởng thuộc phạm trù ý thức, là sản phẩm chủ quan của con người Vì vậy, ý thức như thế nào phụ thuộc vào đối tượng, phản ánh, môi trường xã hội và trình độ nhận thức, tâm sinh lý của mỗi người Khi quan điểm được khái quát, xây dựng thành hệ thống lý luận, phản ánh lợi ích một giai cấp thì được gọi là hệ tư tưởng của giai cấp đó Giai cấp nào thống trị xã

hội thì hệ tư tưởng của nó cũng thống trị xã hội – hệ tư tưởng thống trị

Như vậy, tư tưởng là sản phẩm của tư duy con người phản ánh hiện thực

khách quan biểu hiện thông qua mối quan hệ giữa con người với bản thân con người và giữa con người với thế giới tự nhiên

1.1.2 Khái niệm giáo dục chính trị và công tác tư tưởng

- Khái niệm giáo dục chính trị

Trong Từ điển tiếng việt: “Giáo dục là hoạt động tác động có hệ thống

đến sự phát triển tinh thần và thể chất của con người, để họ dần dần có được

những phẩm chất và năng lực như yêu cầu đã đề ra” [51, tr.734]

Giáo dục, tiếng Anh được viết là “Education” vốn có gốc từ tiếng La tinh “Educare” có nghĩa “làm bộc lộ ra”

Giáo dục theo quan điểm của chủ nghĩa Mác – Lênin là nhằm tạo ra những con người phát triển toàn diện và biết thấm nhuần tổng số những kiến thức của nhân loại mà chủ nghĩa Cộng sản là kết quả bởi vì tương lai của loài người hoàn toàn phụ thuộc vào việc giáo dục thế hệ công dân đang lớn lên

Như đã đề cập ở mục khái niệm chính trị và khái niệm giáo dục thì giáo dục chính trị là hoạt động có chủ ý và mục đích của Đảng nhằm xác lập thế giới quan khoa học trên cơ sở hệ tư tưởng chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, chủ trương, đường lối, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước, giáo dục truyền thống cách mạng của dân tộc, con đường đi lên chủ nghĩa xã hội tới học sinh, sinh viên nhằm thống nhất về quan điểm, tư tưởng, ý chí và hành động, nâng cao nhận thức chính trị, tư tưởng xã hội chủ nghĩa giúp cho học sinh, sinh viên biết vận dụng những hiểu biết đó vào đời sống chính trị của mình

Cho nên, giáo dục chính trị đó là nhằm trang bị cho học sinh, sinh viên các kiến thức về chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối của Đảng, chính sách và pháp luật của Nhà nước Đồng thời, giáo dục chính trị trang bị cho học sinh, sinh viên cơ sở lý luận để phản bác trước luận điệu xuyên tạc về chủ nghĩa xã hội của thế lực thù địch, đủ bản lĩnh chống lại sự “tự chuyển hóa”, “tự diễn biến” trong mỗi người trước những cám dỗ vật chất Ngoài ra, giáo dục chính trị nhằm hình thành văn hóa chính trị cho tất cả học sinh, sinh viên từ đó các em tích cực và chủ động, sáng tạo cống hiến sức lực cho công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội

Như vậy, giáo dục chính trị là một bộ phận của công tác xây dựng Đảng, cấp ủy, một công việc rất quan trọng mà tất cả giáo viên, học sinh, sinh viên trên mọi lĩnh vực dưới sự lãnh đạo toàn diện của Đảng đều phải thực hiện và tham gia

- Khái niệm công tác tư tưởng

Trong Từ điển tiếng Việt: Công tác là “công việc của nhà nước hoặc của đoàn thể” [51, tr.458] Công tác tư tưởng là hoạt động có mục đích của một giai cấp, một chính đảng, nhằm hình thành, phát triển, truyền bá hệ tư tưởng,

cương lĩnh, đường lối, chính sách của Đảng nhằm cổ vũ động viên mọi người hành động chủ động, tích cực, sáng tạo vì lý tưởng, mục tiêu xã hội chủ nghĩa, nhằm đấu tranh chống lại những luận điệu sai trái, phản động, bảo vệ chủ

nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối, quan điểm của Đảng, giữ gìn và phát huy bản sắc dân tộc

Công tác tư tưởng có ba bộ phận hợp thành: công tác nghiên cứu lý luận,

công tác tuyên truyền giáo dục và công tác cổ động Trong đó: công tác nghiên

cứu lý luận là bộ phận quan trọng hàng đầu của công tác tư tưởng, nhằm tổng

kết thực tiễn, phát triển sáng tạo lý luận chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước, nhằm giáo dục cho học sinh, sinh viên từng bước nhận thức được quy luật tồn tại và phát triển của xã hội loài người, thấm nhuần đường lối, chủ trương có căn cứ

khoa học, trên cơ sở đó nâng cao niềm tin, hành động tự giác và sáng tạo Công

tác tuyên truyền là một trong những bộ phận quan trọng của công tác tư tưởng,

có nhiệm vụ phổ biến, truyền bá hệ tư tưởng, chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước đến học sinh, sinh viên Tuyên truyền gắn liền với cổ động, nên tuyên truyền còn là sự cổ vũ, động viên, thúc đẩy học sinh, sinh viên tham gia các phong trào, biến nhận thức, niềm tin thành nhiệt

huyết, hành động cách mạng Công tác cổ động là sự tác động trực tiếp vào

cảm xúc, tâm lý, tình cảm của học sinh, sinh viên, bằng việc thông tin, giải thích cho học sinh, sinh viên hiểu biết kịp thời những sự kiện đang diễn ra trong đời sống Nắm bắt đường lối chủ trương, chính sách, từ đó cổ vũ động viên mọi người hành động vì mục tiêu xây dựng một nước Việt Nam giàu mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh

Như vậy, có thể nói, giáo dục chính trị, tư tưởng cho học sinh, sinh viên

là công tác, là hoạt động có mục đích nhằm truyền bá chủ nghĩa Mác - Lênin,

tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối của Đảng, giúp cho học sinh, sinh viên có bản lĩnh chính trị vững vàng, có mục tiêu, lý tưởng từ đó tin vào con đường mà Đảng ta, đứng đầu là chủ tịch Hồ Chí Minh đã lựa chọn

1.1.3 Đặc điểm tâm sinh lý lứa tuổi học sinh, sinh viên

Trong Từ điển Tiếng Việt: học sinh là “người theo học ở trường, lớp”

Sinh viên là “người đang theo học ở các bậc đại học, cao đẳng” [51, tr.829,

1448]

Thuật ngữ sinh viên có nguồn gốc từ tiếng La-tinh “Students” có nghĩa

là người học tập, làm việc tìm kiếm tri thức Ở nước ta, Luật Giáo dục năm

2005, điều 83 khoản c đã quy định: "Sinh viên" là thuật ngữ dùng để chỉ những

người đang học tập ở các trường Đại học và Cao đẳng Sinh viên là nhóm xã

hội có vai trò, vị trí đặc biệt là nguồn bổ sung lực lượng lao động có trình độ cao cho đất nước Như vậy, tất cả những người đang học ở các trường Đại học, Cao đẳng ở nước ta hiện nay dù theo hình thức đào tạo chính quy tập trung hay chính quy không tập trung thì đều được gọi là sinh viên

Cho nên, có thể nói học sinh, sinh viên là một bộ phận thanh niên, là

tầng lớp người đang trưởng thành, đang chuẩn bị những hành trang nghề nghiệp cần thiết, chín muồi về nhân cách, về lý tưởng, mục tiêu của bản thân Tuy ngành học và học vấn có thể khác nhau, nhưng họ là bộ phận dân cư còn rất trẻ, được xã hội đào tạo theo hệ thống, cơ bản để trở thành những nhà quản lý

xã hội, thành lực lượng sản xuất quan trọng trong tương lai

Ở lứa tuổi này, con người đang trong quá trình hình thành và phát triển

nhân cách, hình thành lý tưởng, mục tiêu mình muốn đạt tới Sự phát triển,

hoàn thiện đó được biểu hiện cả trên hai mặt: mặt tâm lý và mặt xã hội: Về mặt

tâm lý; đây là lứa tuổi hình thành và phát triển mạnh mẽ những phẩm chất

nhân cách có ý nghĩa rất lớn đối với việc tự giáo dục, tự hoàn thiện bản thân theo hướng tích cực như khả năng tự đánh giá, lòng tự trọng, tự tin, tự ý thức

Về mặt xã hội; học sinh, sinh viên có khát vọng được cống hiến, mong muốn

được xã hội ghi nhận Họ muốn được khẳng định vai trò, vị trí của mình trong gia đình, trong tập thể, trong công việc, trong các mối quạn hệ Đồng thời, ở lứa tuổi này: “quan hệ với bạn bè cũng chiếm vị trí lớn hơn hẳn so với người lớn tuổi hơn hoặc người ít tuổi hơn Điều này do lòng khao khát muốn có vị trí bình đẳng trong cuộc sống chi phối Cùng với sự trưởng thành nhiều mặt, quan

hệ dựa dẫm, phụ thuộc vào cha mẹ dần dần cũng được thay thế bằng quan hệ

bình đẳng, tự lập” [22, tr.70]

Vì vậy, dễ dàng thấy học sinh, sinh viên tham gia vào tất cả các hoạt động tập thể rất nhiệt tình, thậm chí cả những hoạt động không phù hợp với bản thân họ Điều này dẫn đến tình trạng có một số ít học sinh, sinh viên hoạt động thiếu ý thức, hoạt động quậy phá không rõ nguyên nhân, có những biểu hiện lệch lạc trong định hướng cuộc sống Chúng ta, dù hiểu đặc điểm, nguồn gốc của những hành động vô thức đó, rõ ràng đó là những biểu hiện chưa hoàn chỉnh trong nhân cách, trong nhận thức Trong những nguyên nhân chủ quan từ học sinh, sinh viên có nguyên nhân do đặc điểm tâm sinh lý lứa tuổi của họ.Với đặc điểm trẻ trung, nhiệt tình, nhạy cảm nhưng còn chưa chín chắn trong nhận thức, chưa có nhiều kinh nghiệm thực tế nên họ chưa ý thức được đầy đủ trước khi hành động Với cơ thể đang phát triển, tâm sinh lý chưa ổn định học sinh, sinh viên cũng dễ hành động sai, dẫn đến những kết quả mà chính họ cũng không mong muốn Do nhu cầu hoạt động thường xuyên và tâm

lý không ổn định nên học sinh, sinh viên dễ bị những cảm xúc nhất thời chi phối Khi có tác nhân tư tưởng tích cực, đặc biệt là những tấm gương sáng về nhân cách, về lý tưởng, thì nhân cách của học sinh, sinh viên sẽ phát triển theo hướng thuận lợi, ngược lại họ dễ bị lôi kéo trước những tác nhân tiêu cực Trong điều kiện kinh tế thị trường hiện nay ở nước ta, học sinh, sinh viên dễ bị những hiện tượng tiêu cực ngoài xã hội tác động làm mất định hướng giá trị, làm giảm lòng tin vào chế độ xã hội, vào vai trò lãnh đạo của Đảng và Nhà nước Mặt trái của kinh tế thị trường đã làm một bộ phận không nhỏ học sinh, sinh viên chạy theo thị hiếu tầm thường, lối sống buông thả, thực dụng của phương Tây, quay lưng lại với những giá trị đạo đức truyền thống Hơn lúc nào hết, chúng ta (gia đình - nhà trường - xã hội) cần tạo một điều kiện thuận lợi để giáo dục, định hướng cho sự phát triển nhân cách, lối sống của học sinh, sinh viên theo những giá trị, những chuẩn mực tốt đẹp của xã hội Nếu có sự quan tâm thường xuyên, đầy đủ đối với họ, kịp thời phát hiện và giải quyết những

nhu cầu chính đáng của họ một cách thỏa đáng, đồng thời phát hiện kịp thời những nhân tố xấu đã và đang tác động đến học sinh, sinh viên, từ đó đưa ra những giải pháp hữu hiệu thì chúng ta hoàn toàn có thể giúp họ tránh được những ảnh hưởng xấu của những điều kiện khách quan Đây cũng là biện pháp quan trọng có vai trò định hướng cho sự hình thành và phát triển nhân cách, lối sống, bản lĩnh của học sinh, sinh viên

Đặc điểm tâm sinh lý lứa tuổi có vị trí, vai trò rất quan trọng vì nhân cách, lý tưởng sống của học sinh, sinh viên đang trong quá trình hình thành, biến đổi và phát triển có thể có những biến đổi lớn theo xu hướng tích cực, hoặc biến đổi lớn theo xu hướng tiêu cực Sự định hướng giá trị trong mỗi học sinh, sinh viên không phải là một hằng số bất biến, mà nó biến đổi theo từng thời gian khi những điều kiện sống, điều kiện môi trường xã hội thay đổi Căn

cứ vào đặc điểm này, chúng ta hoàn toàn có thể thông qua giáo dục và bằng giáo dục chính trị, tư tưởng để xây dựng lên một nhân cách, một bản lĩnh chính trị tốt đẹp trong mỗi học sinh, sinh viên

1.2 Mục tiêu, nhiệm vụ, nội dung và yêu cầu của giáo dục chính trị, tư tưởng cho học sinh, sinh viên

1.2.1 Mục tiêu của giáo dục chính trị, tư tưởng cho học sinh, sinh viên trong giai đoạn cách mạng hiện nay

Có thể nói học sinh, sinh viên nước ta nhìn chung có phẩm chất tốt, có

lòng yêu nước nồng nàn, luôn tôn trọng các chuẩn mực đạo đức, giá trị văn hóa truyền thống dân tộc, có ý thức công dân, tích cực tham gia các phong trào, hoạt động đoàn thể, có tinh thần tương thân tương ái Trong những năm qua, dưới tác động của kinh tế thị trường đã có nhiều tấm gương học sinh, sinh viên vượt qua khó khăn, dám đấu tranh quyết liệt với các hiện tượng tiêu cực và tệ nạn xã hội Tuy nhiên, có một bộ phận học sinh, sinh viên thiếu ý thức rèn luyện, sống thực dụng, lười học tập, lao động… Vậy, để đẩy lùi mặt trái của kinh tế thị trường đem lại thì vấn đề giáo dục chính trị, tư tưởng, đạo đức lối sống cho học sinh, sinh viên được đặt lên vị trí trung tâm, chính vì thế mà tại

Điều 2 Luật giáo dục năm 2005 đã khẳng định: “Mục tiêu giáo dục là đào tạo con người Việt Nam phát triển toàn diện, có đạo đức, tri thức, sức khoẻ, thẩm

mỹ và nghề nghiệp, trung thành với lý tưởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội; hình thành và bồi dưỡng nhân cách, phẩm chất và năng lực của công dân, đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc” [25, tr.5] Mặt khác, tại điều 66 Hiến pháp nước cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam quy định: “Thanh niên được gia đình, Nhà nước và xã hội tạo điều kiện học tập, lao động và giải trí, phát triển thể lực, trí tuệ, bồi dưỡng về đạo đức, truyền thống dân tộc, ý thức công dân và lý tưởng xã hội chủ nghĩa, đi đầu trong công cuộc lao động sáng tạo và bảo vệ Tổ quốc” [23, tr.39]

Hiện nay, các trường Đại học, Cao đẳng trong cả nước cùng với giáo dục nghề nghiệp thì giáo dục chính trị, tư tưởng cho học sinh, sinh viên giữ vai trò quan trọng Vậy, giáo dục chính trị, tư tưởng là hoạt động truyền bá chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối của Đảng, chính sách và pháp luật Nhà nước cho học sinh, sinh viên trong nhà trường nhằm xây dựng thế giới quan, phương pháp luận khoa học và nhân sinh quan cách mạng đúng đắn từ đó nâng cao ý thức chính trị, xây dựng niềm tin cộng sản chủ nghĩa, niềm tin vào chế độ mới Cho nên, mục tiêu giáo dục chính trị, tư tưởng cho học sinh, sinh viên là giáo dục lòng yêu nước, yêu chủ nghĩa xã hội có những hiểu biết cơ bản về chủ nghĩa Mác – Lênin, học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh

Đồng thời, mục tiêu của giáo dục chính trị, tư tưởng cho học sinh, sinh

viên hiện nay được cụ thể hóa ở: “Mục tiêu của giáo dục nghề nghiệp là đào tạo người lao động có kiến thức, kỹ năng nghề nghiệp ở các trình độ khác nhau, có đạo đức, lương tâm nghề nghiệp, ý thức kỷ luật, tác phong công nghiệp, có sức khoẻ nhằm tạo điều kiện cho người lao động có khả năng tìm việc làm, tự tạo việc làm hoặc tiếp tục học tập nâng cao trình độ chuyên môn, nghiệp vụ, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội, củng cố quốc phòng, an

ninh” [25, tr.10]

Như vậy, quan điểm của Đảng và Nhà nước ta về giáo dục, đào tạo đã chỉ rõ: Giáo dục chính trị, tư tưởng, giáo dục đạo đức, lối sống, giáo dục chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh là một bộ phận quan trọng trong giáo dục học sinh, sinh viên Giáo dục chính trị, tư tưởng cho học sinh, sinh viên cần đạt được những mục tiêu chủ yếu như: Bồi dưỡng thế giới quan khoa học và nhân sinh quan cách mạng, tuyên truyền chủ trương, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước nhằm rèn luyện và nâng cao bản lĩnh chính trị, ý chí cách mạng, hoàn thiện dần đạo đức, nhân cách

1.2.2 Nhiệm vụ và nội dung của giáo dục chính trị, tư tưởng cho học sinh, sinh viên

Nhiệm vụ của giáo dục chính trị, tư tưởng cho học sinh, sinh viên

Nhiệm vụ ở đây chính là: “Công việc phải làm, phải gánh vác” [51, tr.1251] Trong Nghị quyết số 25 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng, khóa X

đã xác định mục tiêu về phát triển tuổi trẻ cả nước nói chung học sinh, sinh viên nói riêng đó là: “Tiếp tục xây dựng thế hệ thanh thiếu niên Việt Nam giàu lòng yêu nước, tự cường dân tộc; kiên định lý tưởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội; có đạo đức, ý thức chấp hành pháp luật, sống có văn hóa, vì cộng đồng; có năng lực, bản lĩnh trong hội nhập quốc tế; có sức khỏe, tri thức, kỹ năng và tác phong công nghiệp trong lao động tập thể, trở thành những công dân tốt của đất nước…” [9, tr.3] Do đó, nhiệm vụ của giáo dục cho học sinh, sinh viên được quy định rõ ở Điều lệ các trường Cao đẳng (số 56/2003/QĐ-BGD&ĐT), ngày 10-12-2003, tại khoản 1, Điều 9 là: “Đào tạo nhân lực có phẩm chất chính trị, đạo đức tốt, có kiến thức và năng lực hành nghề nghiệp tương xứng với trình

độ đào tạo, có sức khỏe, có năng lực thích ứng với việc làm trong xã hội, tự tạo việc làm cho mình và cho những người khác, có khả năng hợp tác bình đẳng trong quan hệ quốc tế, đáp ứng yêu cầu xây dựng và bảo vệ Tổ quốc” [3, tr.2] Chủ tịch Hồ Chí Minh xác định nhiệm vụ của học sinh: “cố gắng, siêng năng học tập, ngoan ngoãn, nghe thầy, yêu bạn” và “cần phải gây dựng lại cơ đồ mà

tổ tiên đã để lại cho chúng ta, làm cho chúng ta theo kịp các nước khác trên toàn cầu” [37, tr.42]

Vậy, nhiệm vụ của giáo dục chính trị, tư tưởng cho học sinh, sinh viên

đó là hướng tới một nền giáo dục toàn diện, hài hòa, nhằm củng cố cho học sinh, sinh viên niềm tin, lý tưởng cách mạng, hình thành thế giới quan, nhân sinh quan tạo ra tầng lớp học sinh, sinh viên vừa hồng vừa chuyên Phải giáo dục cho học sinh, sinh viên nhận thấy: Nhiệm vụ của bản thân là phải học tập nâng cao trình độ, đáp ứng được mục tiêu đào tạo nguồn nhân lực có chất lượng cao của đất nước Đồng thời, lập trường, tư tưởng cần phải kiên định vững vàng, không để bản thân bị cám dỗ trước thế lực của đồng tiền chi phối,

mà sống phải có mục tiêu, phải có lý tưởng sống rõ ràng vì bản thân, gia đình

và xã hội

Nội dung của giáo dục chính trị, tư tưởng cho học sinh, sinh viên

Giáo dục chính trị, tư tưởng cho học sinh, sinh viên là một trong những nội dung quan trọng được Đảng đặc biệt quan tâm, tại Đại hội XI Đảng ta nhận định rằng: “Tiếp tục đổi mới nội dung, phương thức, nâng cao hơn nữa tính chiến đấu, tính thuyết phục, hiệu quả của công tác tư tưởng, tuyên truyền, học tập chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước” [18, tr.256] Giáo dục chính trị, tư tưởng cho học sinh, sinh viên hiện nay là sự giáo dục toàn diện trên nhiều lĩnh vực khác nhau, giúp học sinh, sinh phấn đấu trưởng thành trong sự nghiệp xây dựng đất nước

Vì vậy, cần đáp ứng những nội dung phong phú, đa dạng như sau:

Một là, giáo dục chính trị, tư tưởng cho học sinh, sinh viên gắn với việc giáo dục chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh Từ đó, từng bước

nâng cao nhận thức cho học sinh, sinh viên về tính khoa học và cách mạng của chủ nghĩa Mác - Lênin Bằng nhiều hình thức phong phú nhằm đẩy mạnh cuộc vận động học tập và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh, coi đây là nhiệm vụ thường xuyên của công tác giáo dục thế hệ trẻ nói chung, cho học sinh, sinh viên nói riêng

Hai là, giáo dục chính trị, tư tưởng cho học sinh, sinh viên gắn với việc giáo dục về đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách của Nhà nước, nhằm

mục tiêu giác ngộ, nâng cao tính tự giác và thúc đẩy hành động cách mạng của học sinh, sinh viên để họ tự nguyện tham gia thực hiện nhiệm vụ cách mạng khi ra trường ở bất kỳ lĩnh vực công tác nào Chú trọng công tác giáo dục chính trị, tư tưởng, đổi mới phương pháp giảng dạy, kết hợp học gắn với hành,

lý luận gắn với thực tiễn nhằm nâng cao chất lượng giáo dục lý luận chủ nghĩa Mác – Lênin và đường lối cách mạng của Đảng Phải giáo dục cho học sinh, sinh viên nhận thấy: “Nhiệm vụ của thanh niên không phải là đi hỏi nước nhà

đã làm gì cho mình, mà phải tự hỏi mình đã làm gì cho nước nhà, mình phải làm thế nào cho ích nước lợi nhà nhiều hơn” [38, tr 142]

Ba là, giáo dục chính trị, tư tưởng gắn với việc giáo dục truyền thống cách mạng cho học sinh, sinh viên

Giáo dục truyền thống cách mạng là giáo dục tinh thần yêu nước, yêu nhân dân, lòng yêu nghề, về đức tính siêng năng, cần cù thông minh, sáng tạo trong lao động sản xuất, giáo dục ý thức cộng đồng, lòng chung thủy, lối sống nghĩa tình Đó là giáo dục tư tưởng tốt đẹp, cách ứng xử cá nhân cho mỗi con người

Giáo dục những truyền thống của dân tộc, giáo dục tình yêu đất nước, yêu quê hương, tư tưởng đó xuyên suốt trong sự phát triển lịch sử dân tộc Việt Nam Sinh thời chủ tịch Hồ Chí Minh đã nói: Dân ta có một lòng nồng nàn yêu nước Đó là một truyền thống quý báu của ta Từ xưa đến nay, mỗi khi Tổ quốc

bị xâm lăng, thì tinh thần ấy lại được sôi nổi, nó kết thành một làn sóng vô cùng mạnh mẽ, to lớn, nó lướt qua mọi nguy hiểm khó khăn, nó nhấn chìm tất

cả lũ bán nước và lũ cướp nước Trong công cuộc đấu tranh giành độc lập, tư tưởng yêu nước thể hiện tập trung cao nhất ở hành động dũng cảm, kiên cường,

sự hy sinh cho độc lập dân tộc, tự do cho Tổ quốc Trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa, việc phát huy chủ nghĩa yêu nước là nhằm hướng tới mục tiêu: Dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh

Trong giai đoạn hiện nay, quá trình hội nhập quốc tế diễn ra nhanh chóng cũng làm cho một số bộ phận học sinh, sinh viên dễ bị lôi cuốn vào tư tưởng sùng ngoại, sống thực dụng, cá nhân, phong cách ứng xử trái với phong tục, tập quán của dân tộc Sự bùng nổ công nghệ thông tin, đan xen cái thật và cái giả đã làm cho một số học sinh, sinh viên mất đi định hướng, sống thiếu lý tưởng, thiếu động cơ vươn lên Vì vậy, đất nước càng đi sâu vào quá trình hội nhập Quốc tế cần phải giáo dục chính trị, tư tưởng cho học sinh, sinh viên, khơi dậy lòng tự hào dân tộc, phát huy nghị lực, trí tuệ vươn lên bằng chính bản thân khẳng định mình với thời đại phát triển, không phụ lại sự mong đợi thế hệ trước gửi gắm niềm tin vào con đường cách mạng cho tuổi trẻ hôm nay

Bốn là, giáo dục chính trị, tư tưởng gắn với việc giáo dục cho học sinh, sinh viên tinh thần đoàn kết, có ý thức tập thể, ý thức cộng đồng, có tính tương trợ trong học tập, nghiên cứu khoa học, tích cực tham gia các hoạt động chính trị - xã hội, từ thiện

Chủ tịch Hồ Chí Minh đã khẳng định: “Đoàn kết, đoàn kết, đại đoàn kết Thành công, thành công, đại thành công” Bản thân Người cũng chính là hạt nhân quy tụ sự đoàn kết trong Đảng, trong nhân dân, dân tộc và đoàn kết quốc

tế, tạo nên sức mạnh vĩ đại của dân tộc Việt Nam Do đó, giáo dục tinh thần đoàn kết cho mọi người dân Việt Nam nói chung, học sinh, sinh viên nói riêng

là một nhiệm vụ tất yếu Đại hội XI Đảng ta khẳng định: “Đại đoàn kết dân tộc

là đường lối chiến lược của cách mạng Việt Nam; là nguồn sức mạnh, động lực chủ yếu và là nhân tố có ý nghĩa quyết định bảo đảm thắng lợi của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc” [18, tr.48] Vì vậy, học sinh, sinh viên phải có tinh thần đoàn kết, ý thức cộng đồng trong mọi hoạt động; phải hòa hợp quyền lợi riêng rẽ của mình trong quyền lợi chung của tập thể, của dân tộc Tinh thần đoàn kết, hợp tác sẽ giúp cho học sinh, sinh viên xóa bỏ chủ nghĩa cá nhân, xóa

bỏ những tư tưởng cô độc, hẹp hòi, cố chấp Thực tế hiện nay, chủ nghĩa cá nhân vẫn còn tồn tại trong không ít học sinh, sinh viên do chủ yếu ảnh hưởng của lối sống ích kỷ, thực dụng Do đó, trong công cuộc xây dựng và phát triển

đất nước, trước vận hội mới của dân tộc đòi hỏi tất cả những người Việt Nam, trong đó có học sinh, sinh viên phải đoàn kết thống nhất vì sự phát triển bền vững của quê hương, đất nước

Năm là, giáo dục chính trị, tư tưởng gắn với giáo dục đạo đức, lối sống văn hóa cho học sinh, sinh viên

Đạo đức, lối sống văn hóa của thế hệ trẻ là kết quả tổng hợp của sự kết hợp hài hòa giữa giáo dục gia đình, nhà trường, các tổ chức đoàn thể và toàn xã hội với tự giáo dục của mỗi cá nhân, giữa phong cách làm việc với tác phong sinh hoạt, giữa bản lĩnh và tính kỷ luật, giữa yêu cầu của tập thể, của cộng đồng, của gia đình với nhu cầu phát triển và hoàn thiện nhân cách của mỗi

cá nhân

Sinh thời, chủ tịch Hồ Chí Minh tiếp thu, kế thừa và nâng cao đạo đức truyền thống dân tộc, chắt lọc tinh hoa đạo đức phương Đông, phương Tây Người đã xây dựng một hệ thống lý luận về đạo đức cách mạng sâu sắc, phong phú, trở thành tài sản tinh thần vô giá của dân tộc và nhân loại Cho nên, Người nhắc nhở thế hệ sau: Đạo đức cách mạng là bất kỳ ở cương vị nào, bất kỳ làm công việc gì đều không sợ khó, không sợ khổ, đều một lòng, một dạ phục vụ lợi ích chung của giai cấp, của nhân dân, đều nhằm mục đích xây dựng chủ nghĩa xã hội

Như chúng ta đã biết, bên cạnh việc giáo dục đạo đức thì văn hóa ngày càng trở thành một sức mạnh to lớn, văn hóa được coi là chuẩn mực sự phát triển của mỗi quốc gia dân tộc Do vậy, Đại hội XI Đảng ta khẳng định: “Xây dựng con người Việt Nam giàu lòng yêu nước, có ý thức làm chủ, trách nhiệm công dân, có tri thức, sức khỏe, lao động giỏi, sống có văn hóa, có nghĩa tình,

có tinh thần quốc tế chân chính” [18; tr.40] Lối sống văn hóa của học sinh, sinh viên hình thành trên cơ sở tâm lý, được phát triển từ môi trường xã hội đổi mới Trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa của đất nước, quá trình hội nhập cũng đang tác động và có ảnh hưởng sâu sắc đến đời sống, tư tưởng, tình cảm của học sinh, sinh viên, làm cho tư tưởng của một bộ phận học sinh, sinh

viên trở nên vị kỷ, thiếu trách nhiệm, dẫn đến lối sống thực dụng Đây chính là vật cản có tính lây lan trong thế hệ trẻ, nếu không kịp thời có biện pháp giáo dục sẽ trở nên nguy hại cho sự phát triển của đất nước Cho nên, quan tâm đến giáo dục chính trị, tư tưởng có nghĩa là quan tâm, bồi dưỡng cho lớp trẻ thái độ lối sống đúng đắn, biết phê phán và xa lánh lối sống thực dụng, sùng bái vật chất, chạy theo danh vọng Vì vậy, chúng ta (gia đình – nhà trường – xã hội) cần giáo dục cho học sinh, sinh viên đấu tranh không khoan nhượng cái xấu, tệ nạn xã hội, qua đó tuyên truyền, giáo dục cho họ lối sống lành mạnh, sống có trách nhiệm với bản thân, gia đình và xã hội

Sáu là, giáo dục tinh thần yêu lao động, phát huy truyền thống hiếu học chuyên cần và sáng tạo thông qua đó hình thành ý thức tự giác cho học sinh, sinh viên

Trong mỗi con người, đặc biệt là học sinh, sinh viên, đang lớn lên cần phải ý thức rằng, lao động đã sinh ra con người và làm hoàn thiện con người, không chỉ vì lao động là phương tiện để tồn tại mà còn là điều kiện thực hiện nhu cầu sáng tạo, là sự thể hiện bản chất người của con người và do đó lao động là sự thực hiện hạnh phúc cao nhất của con người; thông qua lao động có ích con người biết sống và cần phải sống bằng lao động trung thực của mình, con người chẳng những không gây trở ngại cho sự tồn tại của người khác mà còn có điều kiện giúp đỡ người khác và đóng góp cho xã hội, góp phần đem lại hạnh phúc cho mọi người Như Chủ tịch Hồ Chí Minh nói rằng: lao động là nghĩa vụ thiêng liêng, là nguồn sống, hạnh phúc của chúng ta, lao động là vinh quang

Chỉ có người nào biết quý sức lao động của mình và của những người lao động khác, trân trọng những thành quả lao động, coi lao động như một nhu cầu sống thì người ấy mới có thể trở thành lương thiện Con người khác con vật ở chỗ, con người có lao động, biết tạo ra của cải vật chất đáp ứng nhu cầu của mình, còn con vật chỉ biết sử dụng những gì có sẵn trong tự nhiên, lệ thuộc vào tự nhiên Muốn trở thành người tốt trong xã hội cần rèn luyện để có thái độ

lao động tự giác, phải làm cho lao động trở thành nhu cầu cần thiết của mỗi người Là học sinh, sinh viên, ngay khi đang ngồi trên giảng đường hoặc trong phân xưởng thực hành, cần chú trọng rèn luyện những phẩm chất cần thiết của người lao động công nghiệp và đó là sự ứng xử có trách nhiệm, có văn hóa đối với bản thân và xã hội

Bảy là, giáo dục chính trị, tư tưởng gắn với việc giáo dục chính sách, pháp luật của Nhà nước cho học sinh, sinh viên

Chính sách, Pháp luật của Nhà nước ta chính là sự cụ thể hóa, thể chế hóa chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và đường lối của Đảng Cộng sản Việt Nam Nội dung giáo dục chính trị, tư tưởng trên lĩnh vực chính sách pháp luật của Nhà nước có thể chia thành hai mảng:

Thứ nhất, những chính sách, pháp luật gắn công việc, nghề nghiệp

chuyên môn mà học sinh, sinh viên đang được đào tạo, để họ nắm được định hướng, chiến lược phát triển của Đảng, Nhà nước về lĩnh vực đó, đồng thời giúp cho học sinh, sinh viên điều chỉnh hành vi, hành động của mình sao cho đúng, tuân thủ nghiêm chỉnh những quy định của pháp luật, đồng thời, biết vận dụng những chính sách phát triển của Nhà nước để tự xây dựng chiến lược hành động cho công việc tương lai của bản thân

Thứ hai, những chính sách, pháp luật gắn bó trực tiếp với thanh niên nói

chung, học sinh, sinh viên nói riên Trong đó, thể hiện sự quan tâm, chăm sóc, định hướng và tạo điều kiện cho thanh niên, học sinh, sinh viên hoàn thiện mình trước yêu cầu phát triển mới của đất nước Có thể nói, tiêu biểu nhất cho nội dung chính sách, pháp luật của Nhà nước về vấn đề thanh niên, học sinh, sinh viên, đó chính là việc Quốc hội khóa XI, tại kỳ họp thứ 8, ngày 29-11-

2005 đã ban hành Luật Thanh niên với bảy chương, 36 điều Đây là lần đầu

tiên thanh niên có một văn bản quy phạm pháp luật quy định về mình, trong đó thể hiện những đánh giá và ghi nhận của Nhà nước đối với tuổi trẻ Chẳng hạn, tại điều 4 ghi rõ: “Thanh niên là tương lai của đất nước, là lực lượng xã hội hùng hậu, có tiềm năng to lớn, xung kích trong công cuộc xây dựng và bảo vệ

Tổ quốc Đào tạo, bồi dưỡng và phát huy thanh niên là trách nhiệm của Nhà nước, gia đình và xã hội Nhà nước có chính sách tạo điều kiện cho thanh niên học tập, lao động, giải trí, phát triển thể lực, trí tuệ, bồi dưỡng về đạo đức, truyền thống dân tộc, ý thức công dân, ý chí vươn lên phấn đấu vì mục tiêu dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh” [7, tr 59]

Ngoài hai khía cạnh nội dung trên, cần chú trọng tuyên truyền, giáo dục

ý thức tuân thủ pháp luật, thực hiện pháp luật cho học sinh, sinh viên Làm sao cho học sinh, sinh viên phải là đối tượng đi đầu, gương mẫu cho những đối tượng khác trong việc tuân thủ và thực hiện pháp luật

Tám là, giáo dục chính trị, tư tưởng cho học sinh, sinh viên thông qua việc tổng kết được những gương tốt người tốt, việc tốt nhằm tuyên truyền giáo

dục tạo nên sức lan tỏa về nhân cách, bản lĩnh chính trị cho học sinh, sinh viên Kịp thời biểu dương những cá nhân có thành tích trong phong trào học tập, rèn luyện; những thành tích nổi bật trong công tác Đoàn và các phong trào của nhà trường, từ đó lan sức tỏa rộng rãi giáo dục chính trị, tư tưởng đến toàn thể học sinh, sinh viên

1.2.3 Yêu cầu của giáo dục chính trị, tư tưởng cho học sinh, sinh viên

Giáo dục chính trị, tư tưởng cho học sinh, sinh viên hiện nay nhằm đáp ứng yêu cầu sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá

Quá trình đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá, hội nhập quốc tế, phấn đấu đưa nước ta cơ bản trở thành nước công nghiệp theo hướng hiện đại vào năm 2020 là điều kiện, môi trường thuận lợi để học sinh, sinh viên thể hiện tài năng, sức trẻ, cống hiến cho đất nước Với đường lối đúng đắn của Đảng, đất nước tiếp tục ổn định, vị thế không ngừng tăng lên đã tạo cơ hội lớn cho học sinh, sinh viên học tập, tiếp cập văn minh nhân loại, nâng cao tri thức, nhất

là những thành tựu khoa học - công nghệ Sự quan tâm của mỗi gia đình đối

với lớp trẻ không ngừng tăng lên là cơ sở, nguồn lực, điều kiện quan trọng để chăm lo tốt hơn cho học sinh, sinh viên những năm tới

Tuy nhiên, sự chuyển dịch về cơ cấu kinh tế, sự phân hoá giàu nghèo ngày càng gia tăng, quá trình phát triển kinh tế thị trường sẽ tạo ra những thách thức đối với học sinh, sinh viên về trình độ học vấn chuyên môn, nghiệp vụ, tay nghề, bản lĩnh và tác động sâu sắc đến tư tưởng, tình cảm, lối sống của học sinh, sinh viên Mặt khác, sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế kéo theo sự chuyển dịch lao động trẻ, cơ cấu xã hội, nghề nghiệp của học sinh, sinh viên Số học sinh, sinh viên tốt nghiệp ra trường chưa có việc làm hay làm sai nghề đào tạo, thu nhập không ổn định vẫn ngày càng có chiều hướng gia tăng

Do đó, Đảng ta xác định công tác giáo dục chính trị, tư tưởng cho thế hệ trẻ là chiến lược có ý nghĩa của dân tộc Tăng cường công tác giáo dục chính trị, tư tưởng, đạo đức, lối sống cho học sinh, sinh viên trong giai đoạn hiện nay

là một trong những yêu cầu quan trọng trong công tác giáo dục chính trị, tư tưởng cho thế hệ trẻ: “Bồi dưỡng cho người học năng lực tự học, khả năng thực hành, lòng say mê học tập và ý chí vươn lên” [41, tr.9] Việc giáo dục chính trị, tư tưởng cho học sinh, sinh viên hiện nay cần có sự vào cuộc tích cực, khẩn trương của cả hệ thống chính trị, của các trường Đại học, Cao đẳng trong cả nước và của từng đơn vị chủ quản ngành giáo dục để đảm bảo xây dựng được một lớp người “vừa hồng, vừa chuyên”, đủ sức gánh vác những

nhiệm vụ lớn lao của quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước

Giáo dục chính trị, tư tưởng cho học sinh, sinh viên hiện nay phải phối hợp Nhà trường - Gia đình - Xã hội

Thực hiện chức năng là trường học xã hội chủ nghĩa của học sinh, sinh viên, việc giáo dục chính trị, tư tưởng cho học sinh, sinh viên luôn là một yêu

cầu, nhiệm vụ quan trọng thường xuyên đối với các trường Cao đẳng nghề Qua

đó, ta thấy rằng việc giáo dục cho học sinh, sinh viên hiện nay không phải của riêng cơ quan hay tổ chức nào, mà nó là nhiệm vụ chung của mọi người, của toàn xã hội

Giáo dục chính trị, tư tưởng cho học sinh, sinh viên hiện nay cần chống thái độ bảo thủ

Dưới sự tác động của toàn cầu hóa, thế hệ trẻ có thể dễ dàng tiếp cận văn hóa tiến bộ của nhân loại Mặc khác, những sản phẩm độc hại phi văn hóa bằng nhiều con đường, nhất là qua internet, các phương tiện truyền thông sẽ tác động trực tiếp liên tục với cường độ cao đến lối sống của học sinh, sinh viên, tạo sức ép, gây nhiều khó khăn, phức tạp cho việc bảo vệ và phát huy văn hoá dân tộc trong giới trẻ Do đó, giáo dục chính trị, tư tưởng cho học sinh, sinh viên chống lại thái độ bảo thủ, mở rộng tiếp thu nhưng phải trên nền tảng là kế thừa những giá trị truyền thống tốt đẹp của dân tộc và tiếp thu có chọn lọc các tinh hoa văn hoá tiến bộ của nhân loại Để học sinh, sinh viên phân biệt được đâu là cái mới, đâu là những giá trị tốt đẹp cần được kế thừa, bổ sung, phát triển, là một việc hết sức cần thiết

Giáo dục chính trị, tư tưởng phải gắn liền với thi đua

Nêu gương người tốt, việc tốt, tuyên truyền giáo dục tạo nên sức lan tỏa

về lý tưởng để học sinh, sinh viên cùng nhau thi đua, phấn đấu Hồ Chí Minh nói với học sinh rằng: "các cháu nên thi đua, thi đua học tập, thi đua trong mọi việc để trở nên những nhi đồng có tổ chức, có kỷ luật, có sáng kiến, có lực lượng" [27, tr.61]

1.3 Vai trò của giáo dục chính trị, tư tưởng cho học sinh, sinh viên

1.3.1 Giáo dục chính trị, tư tưởng cho học sinh, sinh viên là góp phần tạo ra nguồn nhân lực cơ bản cho xã hội phục vụ sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá

Học sinh, sinh viên chính là những thanh niên trí thức, có vai trò rất quan trọng đối với sự phát triển đất nước vì đây là một bộ phận quan trọng trong nguồn nhân lực chất lượng cao Đại hội lần thứ X của Đảng xem việc phát huy sức mạnh toàn dân tộc, đẩy mạnh toàn diện công cuộc đổi mới nhằm sớm đưa nước ta thoát khỏi tình trạng kém phát triển và đến năm 2020, cơ bản trở thành nước công nghiệp theo hướng hiện đại là nhiệm vụ chính trị trọng đại nhất của toàn Đảng, toàn dân trong giai đoạn hiện nay Để thực hiện nhiệm vụ

đó, trong khi không xem nhẹ việc khai thác ngoại lực, biến ngoại lực thành nội

lực cho sự phát triển kinh tế - xã hội, Đảng ta cũng cho rằng, nội lực là chính, trong đó, quan trọng nhất là nhân tố con người Phát huy được nhân tố con người Việt Nam, nhất là thế hệ trẻ là cái bảo đảm cơ bản nhất cho thành công của sự nghiệp đổi mới Đảng ta nhấn mạnh: “Thanh niên được đặt ở vị trí trung tâm trong chiến lược bồi dưỡng, phát huy nhân tố và nguồn lực con người”

[15, tr.41] Đại hội XI tiếp tục khẳng định: “phát triển, nâng cao chất lượng

nguồn nhân lực, nhất là nguồn nhân lực chất lượng cao là một trong những yếu

tố quyết định sự phát triển nhanh, bền vững của đất nước” [18, tr.41]

Quỹ dân số Liên hợp quốc (UNFA) đã nhận xét: “Việt Nam đang là nước ở khu vực bước vào giai đoạn có lượng dân số đông chưa từng có , trên 60% dân số dưới 25 tuổi Đây là một nguồn nhân lực lớn, dồi dào cho

sự phát triển, mở ra cho Việt Nam một "cửa sổ vận hội" do có “dư lợi dân số” [19, tr.63]

Song, UNFA cũng cảnh báo: “Sự thành công còn phụ thuộc vào việc đầu tư thích đáng cho giáo dục, đào tạo, y tế, việc làm biến lực lượng này

thành động lực thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội Nhưng ngược lại, nếu

không có đầu tư và để nạn thất nghiệp ở mức cao thì chính lực lượng này sẽ là gánh nặng cho sự phát triển quốc gia gây bất ổn xã hội" [19, tr.63]

Nước ta đang đi vào quá trình hội nhập sâu quốc tế, xu hướng này sẽ tạo

ra thị trường lao động toàn cầu Những năm trước Đại hội XI, thế hệ trẻ nước

ta bị đánh giá tụt hậu về học vấn và tay nghề, ngoại ngữ và tin học, khả năng thích ứng, sức khoẻ Đến giai đoạn 2010 – 2015 và tiếp theo học sinh, sinh viên nước ta sẽ tiếp cận dần với trình độ, sức khoẻ của học sinh, sinh viên khu vực và học sinh, sinh viên thế giới Học sinh, sinh viên Việt Nam sẽ có trình độ văn hoá, chuyên môn và tay nghề, ý chí và nghị lực không thua kém thế hệ trẻ các nước trên thế giới

Trước yêu cầu của thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, quá trình hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng đòi hỏi phải tăng cường

sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác thanh niên nói chung, học sinh, sinh

viên nói riêng nhằm chăm lo, bồi dưỡng và phát huy cao nhất vai trò, sức mạnh của thanh niên trong công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa Hội nghị lần thứ bảy Ban Chấp hành Trung ương khóa X chỉ rõ: “Thanh niên

là rường cột của nước nhà, chủ nhân tương lai của đất nước, là lực lượng xung kích trong xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, một trong những nhân tố quyết định sự thành bại của sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, hội nhập quốc

tế và xây dựng chủ nghĩa xã hội…” [17, tr.41] Từ đó, Nghị quyết nêu mục tiêu

cụ thể trong những năm tới là: “Nâng cao nhận thức chính trị, bồi dưỡng lí tưởng cách mạng cho thanh niên nhất là học sinh, sinh viên Tập trung giáo dục, định hướng, cổ vũ thanh niên thực hiện có hiệu quả “Công cuộc vận động

và làm theo tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh” tạo chuyển biến thực sự trong đạo đức, lối sống và hành động của của thanh niên” Đồng thời, “Xây dựng môi trường xã hội lành mạnh để thanh niên rèn luyện, phấn đấu và trưởng thành… Có chính sách mang tính đột phá trong đào tạo nguồn nhân lực trẻ chất lượng cao đáp ứng quá trình đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước gắn với giải quyết việc làm, tăng thu nhập, hưởng thụ văn hóa, vui chơi, giải trí của thanh niên” [17, tr.44] Đại hội XI Đảng ta tiếp tục khẳng định:

“làm tốt công tác giáo dục chính trị, tư tưởng, truyền thống, lý tưởng, đạo đức

và lối sống; tạo điều kiện học tập, lao động, giải trí, phát triển thể lực, trí tuệ cho thế hệ trẻ” [18, tr.242]

Có thể nói, thanh niên nói chung, học sinh, sinh viên nói riêng đã và đang cùng toàn Đảng, toàn dân, toàn quân phấn đấu cho lý tưởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội vì mục tiêu dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh Trọng trách của thế hệ trẻ hôm nay là trở thành lực lượng lao động

có trí tuệ và có tay nghề, có đạo đức và lối sống trong sáng, phải khẳng định mình hôm nay vượt lên hơn so các thế hệ đi trước Cho nên, học sinh, sinh viên phải tự học, rèn luyện, tự tu dưỡng, tự tin, tự chịu trách nhiệm để trở thành nguồn lao động có kỹ năng tay nghề cao kế thừa sự nghiệp cách mạng của Đảng và của dân tộc ta Để làm được điều đó học sinh, sinh viên cần:

Thứ nhất; học sinh, sinh viên không ngừng tham gia học tập nâng cao

trình độ, bồi dưỡng chính trị, tư tưởng, đạo đức trong sáng Trong giai đoạn hiện nay, quốc tế có nhiều biến động tác động lên đối tượng học sinh, sinh viên

về tư tưởng, lối sống, tình cảm Do đó, học sinh, sinh viên phải rèn luyện để có lập trường tư tưởng vững vàng, có lòng yêu nước, có niềm tin vào sự lãnh đạo của Đảng và sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội, có đạo đức trong sáng và lối sống lành mạnh; tích cực tham gia vào các cuộc đấu tranh bảo vệ Đảng, Nhà nước và bảo vệ Cương lĩnh, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước; đấu tranh chống lại âm mưu "diễn biến hoà bình" của các thế lực thù địch và các tiêu cực, tệ nạn xã hội, tham nhũng

Thứ hai; học sinh, sinh viên cần tích cực học tập và tự học để nâng trình

độ chuyên môn, tiếp cận khoa học tiên tiến, có kỹ thuật, tay nghề, khả năng thực tế, kỹ năng tay nghề lao động để đáp ứng với sự phát triển của xã hội hiện nay Để đạt được điều đó đòi hỏi học sinh, sinh viên phải học tập suốt đời

Thứ ba; trong công tác ổn định chính trị hiện nay, học sinh, sinh viên

luôn tích cực phát huy công tác xây dựng Đảng, Nhà nước và các tổ chức Đoàn Tích cực xây dựng khối đại đoàn kết dân tộc vững chắc, phấn đấu trở thành đoàn viên, Đảng viên của Đảng trở thành lực lượng nòng cốt của Đảng ta

Thứ tư; học sinh, sinh viên cần chủ động tham gia vào quá trình hội

nhập, tham gia giải quyết các vấn đề toàn cầu như: giữ gìn hoà bình, đẩy lùi nguy cơ chiến tranh, chống khủng bố, bảo vệ môi trường và ứng phó với biến đổi khí hậu toàn cầu, hạn chế sự bùng nổ dân số, phòng ngừa và đẩy lùi các dịch bệnh hiểm nghèo

Như vậy, giáo dục chính trị, tư tưởng nâng cao trình độ và năng lực tư duy lý luận khoa học, giúp cho học sinh, sinh viên khẳng định bản thân và hội nhập vào xã hội hiện đại, góp phần phát triển và ứng dụng khoa học và công nghệ, vươn lên làm chủ khoa học, công nghệ hiện đại, đẩy mạnh sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa và xây dựng nền kinh tế tri thức Giáo dục chính trị, tư tưởng qua việc trang bị thế giới quan duy vật biện chứng, phương pháp

luận khoa học giúp cho học sinh, sinh viên nâng cao khả năng thích ứng với xu thế đẩy mạnh hội nhập và giao lưu quốc tế Đồng thời, giáo dục cho học sinh, sinh viên biết yêu lao động, thường xuyên tham gia lao động, học tập một cách nghiêm túc, đem lại chất lượng và hiệu quả cao, để họ tự tin vươn lên làm chủ khoa học công nghệ tiên tiến để xứng đáng với vị trí và vai trò của mình trong

sự nghiệp cách mạng của dân tộc ta

1.3.2 Giáo dục chính trị, tư tưởng giúp học sinh, sinh viên hình thành nhân cách và phát triển toàn diện trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc

Chủ tịch Hồ Chí Minh đã chỉ rõ: “Muốn xây dựng thành công chủ nghĩa

xã hội phải có con người xã hội chủ nghĩa” Vậy nên con người xã hội chủ nghĩa ở đây phải có đức và tài, đức và tài là hai mặt của cùng một nhân cách con người, là những nội dung không thể thiếu trong giáo dục con người toàn diện Tại Đại hội sinh viên Việt Nam lầm thứ II (ngày 7 tháng 5 năm 1958) Người dạy: “Thanh niên phải có đức có tài Có tài mà không có đức ví như anh làm kinh tế tài chính rất giỏi nhưng lại đi đến thụt két thì chẳng những không làm được gì ích lợi cho xã hội, mà còn có hại cho xã hội nữa Nếu có đức mà không có tài ví như ông Bụt không làm hại gì, nhưng cũng không lợi gì cho loài người” [42, tr.89] Người xác định: “trong việc giáo dục và học tập, phải chủ động trong đủ các mặt: đạo đức cách mạng, giác ngộ xã hội chủ nghĩa, văn hóa, kỹ thuật, lao động và sản xuất” [33, tr.190] Vì vậy, giáo dục chính trị, tư tưởng cho học sinh, sinh viên là một trong những nội dung quan trọng trong công tác giáo dục toàn diện, bởi ngoài kiến thức chuyên môn học sinh, sinh viên rất cần được trau dồi tư tưởng, đạo đức, lối sống, bồi dưỡng lòng yêu nước, sự quan tâm tới cộng đồng… Nhờ đó giúp họ dần tạo lập bản thân, kiên định lập trường và bản lĩnh chính trị Đây là một công tác quan trọng, là tiền đề

để chúng ta có thể đào tạo ra một thế hệ cán bộ mới vừa giỏi chuyên môn, vừa vững vàng về lập trường chính trị, có đạo đức cách mạng Từ đó, đưa đất nước phát triển lên tầm cao mới trong thời kỳ đẩy mạnh hội nhập quốc tế

Hình mẫu con người toàn diện của thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và phát triển kinh tế tri thức là con người có phẩm chất chính trị, đạo đức cách mạng, có chuyên môn, nghiệp vụ giỏi, có năng lực sáng tạo và luôn cập nhật được tri thức mới; có khả năng vận dụng được những tri thức mang lại hiệu quả cao trong mọi hoạt động Những tư chất đó do bẩm sinh thì

ít, do đào tạo và tự đào tạo, rèn luyện qua thực tiễn thì nhiều Do vậy, không chỉ Đảng ta, mà nhiều nước trên thế giới đều xem giáo dục – đào tạo là quốc sách hàng đầu cho sự phát triển Phù hợp với nhu cầu phát triển con người với những tư chất nêu trên, nền giáo dục Đại học, Cao đẳng nước ta có mục tiêu đào tạo con người Việt Nam phát triển toàn diện, có đạo đức, tri thức, sức khỏe, thẩm mỹ và nghề nghiệp; trung thành với lý tưởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội; hình thành và bồi dưỡng nhân cách, phẩm chất và năng lực

công dân xã hội chủ nghĩa, đáp ứng yêu cầu xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Luật

giáo dục nước ta chỉ rõ: “Mục tiêu giáo dục Đại học, Cao đẳng là đào tạo

người học có phẩm chất chính trị, đạo đức, có ý thức phục vụ nhân dân, có kiến thức và năng lực thực hành nghề nghiệp tương xứng với trình độ đào tạo,

có sức khỏe để đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc” [25, tr.30-31] Bởi vậy, giáo dục chính trị, tư tưởng với mục đích trang bị thế giới quan khoa học, nhân sinh quan cộng sản và phương pháp luận biện chứng chính là góp phần đào tạo học sinh, sinh viên trở thành những con người phát triển toàn diện Vậy, để học sinh, sinh viên phát triển toàn diện cần:

Thứ nhất; giáo dục chính trị, tư tưởng nâng cao nhận thức về các hoạt

động của quy luật chính trị - xã hội, giúp cho học sinh, sinh viên có cái nhìn khách quan, chân thực về thế giới với những mâu thuẫn vốn có của nó và cách thức giải quyết các mâu thuẫn nội tại để thúc đẩy xã hội tiến lên

Thứ hai; giáo dục chính trị, tư tưởng nhằm nâng cao bản lĩnh chính trị,

phẩm chất đạo đức, lối sống xã hội chủ nghĩa cho học sinh, sinh viên Bản lĩnh chính trị là tổng hợp những phẩm chất tích cực của con người, nó thể hiện ở sự vững vàng, kiên định trong quan điểm, lập trường, không tỏ ra hoang mang,

dao động trước những biến động chính trị và tác động phức tạp của cuộc sống

xã hội cũng như những khó khăn, thách thức đối với bản thân, luôn trung thành với lý tưởng độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội Bản lĩnh đó còn thể hiện ở việc dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm để thực hiện mục tiêu, lý tưởng đã chọn Thông qua giáo dục chính trị, tư tưởng, bản lĩnh chính trị của học sinh, sinh viên được hình thành và nâng cao

Chiến lược giáo dục của Đảng và Nhà nước ta coi con người vừa là mục tiêu vừa là động lực để phát triển giáo dục nói riêng, phát triển đất nước nói chung, giáo dục con người vừa có “tài” và vừa có “đức”, trong đó “đức” là cái gốc – là cái cần, “tài” là quan trọng – là cái đủ Đó là hai mặt gắn bó khăng khít không thể tách rời Việc coi trọng giáo dục đạo đức, xây dựng đạo đức trong giáo dục chính trị, tư tưởng cho học sinh, sinh viên không chỉ đòi hỏi cho nhiệm vụ xây dựng đất nước, mà còn là đòi hỏi bức thiết của bản thân công tác giáo dục chính trị, tư tưởng Lênin cho rằng “phải làm cho toàn bộ nhiệm vụ giáo dục – đào tạo thanh niên (trong đo có sinh viên) trở thành nhiệm vụ giáo

dục đạo đức cộng sản” [7, tr.28] Giáo dục chính trị, tư tưởng kết hợp giữa giáo

dục những phẩm chất đạo đức truyền thống như yêu nước, lòng nhân ái, vị tha, trung hiếu, cần, kiệm với các giá trị đạo đức mới như chủ động, sáng tạo, tự lập, vượt khó,… cho học sinh, sinh viên là giáo dục đạo đức cộng sản; để làm việc, làm người

Thứ ba; giáo dục chính trị, tư tưởng chính là giáo dục lối sống lành

mạnh, giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc cho học sinh, sinh viên Giáo dục cho sinh viên tinh thần trọng nghĩa, trung thực, tôn trọng kỷ cương, pháp luật, quy ước cộng đồng, bảo vệ môi trường, chống mọi tệ nạn và tiêu cực

xã hội… Giáo dục cho họ có thái độ đúng, đấu tranh không khoan nhượng với thói hư tật xấu, lên án hành vi vô văn hóa, phi đạo đức Thông qua các hoạt động văn hóa, thể thao… nhằm nâng cao nhận thức, ý thức bảo tồn và phát triển nền văn hóa tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc; chống mọi biểu hiện văn hóa lai căng, xa lạ với thuần phong mỹ tục của dân tộc ta, làm biến dạng hoặc

chuyển hóa nền văn hóa Việt Nam đã được tạo dựng qua hàng nghìn năm lịch

sử Bên cạnh đó, giáo dục nếp sống văn minh, tác phong công nghiệp, lối sống

vì mọi người cho học sinh, sinh viên trong cả học tập lẫn sinh hoạt hàng ngày Đại hội lần thứ X của Đảng chỉ rõ: “Xây dựng và hoàn thiện giá trị nhân cách con người Việt Nam, bảo vệ và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa, hội nhập kinh tế quốc tế Bồi dưỡng các giá trị văn hóa trong thanh niên, học sinh, sinh viên, đặc biệt là lý tưởng sống, lối

sống, năng lực trí tuệ, đạo đức và bản lĩnh văn hóa con người Việt Nam” [15,

tr.106]

Thứ tư; giáo dục chính trị, tư tưởng làm cho học sinh, sinh viên thấm

nhuần tinh thần của chủ nghĩa Mác – Lênin là góp phần “cải tạo thế giới”, tạo nên những sinh viên hăng hái đi đầu trên nhiều lĩnh vực, có thái độ, nhận thức tốt và ý thức chính trị cao, có ý chí vượt qua khó khăn, vươn lên lập thân, lập nghiệp, phát huy mạnh mẽ truyền thống xung kích cách mạng của những thế

hệ thanh niên cách mạng lớp trước Họ góp phần tích cực giữ vững trật tự và

an toàn xã hội; làm giàu cho bản thân và cho xã hội thông qua các phong trào

hành động cách mạng

Ngày nay, thế hệ thanh niên nói chung, tầng lớp học sinh, sinh viên nói riêng được sống, học tập, lao động trong môi trường hòa bình; được thừa hưởng những thành quả của sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế, được cống hiến và trưởng thành trong sự ổn định về chính trị, được gia đình và xã hội dành cho nhiều cơ hội học tập để có trình độ văn hóa, chuyên môn cao hơn các lớp người đi trước

Vì thế, giáo dục chính trị, tư tưởng cho học sinh, sinh viên góp phần hình thành nhân cách, phẩm chất, lối sống cho thế hệ trẻ thành con người có đạo đức, tri thức, sức khoẻ, thẩm mỹ và nghề nghiệp, trung thành với lý tưởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội, hình thành và bồi dưỡng nhân cách, phẩm chất và năng lực của học sinh sinh viên, đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc