Văn hóa chính trị của đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp cơ sở tại thành phố cao lãnh, tỉnh đồng tháp

Khắc phục những hạn chế, tiêu cực đồng thời nâng cao văn hóa chính trị của các chủ thể chính trị trong đó có đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp cơ sở là một yêu cầu cấp thiết đối với cách mạng

TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH

PHAN ANH

VĂN HÓA CHÍNH TRỊ CỦA ĐỘI NGŨ CÁN BỘ CHỦ CHỐT

CẤP CƠ SỞ TẠI THÀNH PHỐ CAO LÃNH,

TỈNH ĐỒNG THÁP

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC CHÍNH TRỊ

Đồng Tháp, 2016

PHAN ANH

VĂN HÓA CHÍNH TRỊ CỦA ĐỘI NGŨ CÁN BỘ CHỦ CHỐT

CẤP CƠ SỞ TẠI THÀNH PHỐ CAO LÃNH,

TỈNH ĐỒNG THÁP

Chuyên ngành: Chính trị học

Mã số: 60310201 LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC CHÍNH TRỊ Người hướng dẫn khoa học: TS Trần Quang Thái

Đồng Tháp, 2016

sắc đến: Phòng Sau Đại học, Khoa Giáo dục Chính trị trường Đại học Vinh và Phòng Đào tạo Sau Đại học trường Đại học Đồng Tháp đã tạo điều kiện thuận lợi trong thời gian tôi học Cao học Bên cạnh đó, tôi cũng xin cảm ơn Quý Thầy,

Cô trường Đại học Vinh đã nhiệt tình giảng dạy và cung cấp cho tôi nhiều kiến thức quý báu trong suốt quá trình tôi học tập tại Trường Đại học Đồng Tháp

Tôi xin bày tỏ lòng tri ân sâu sắc đến TS Trần Quang Thái - Trưởng phòng Đào tạo trường Đại học Đồng Tháp đã tận tình hướng dẫn và giúp đỡ tôi trong suốt quá trình nghiên cứu và thực hiện đề tài

Đồng thời, tôi cũng xin chân trọng cảm ơn Thành ủy, Ủy ban Nhân dân, Ban Tổ chức Thành ủy Cao Lãnh, Đảng ủy phường Hòa Thuận, Chị Trần Thùy Trang - Phó Trưởng ban Tổ chức Thành ủy Cao Lãnh đã nhiệt tình hỗ trợ, tạo điều kiện thuận lợi giúp tôi thực hiện đề tài của mình; cảm ơn sự quan tâm của Lãnh đạo Phòng GD-ĐT Thành phố Cao Lãnh, Ban Giám hiệu trường THCS Nguyễn Chí Thanh, Quý Thầy, Cô đồng nghiệp đã động viên, giúp đỡ cho tôi trong suốt quá trình học tập

Mặc dù tôi đã có nhiều cố gắng, nhưng luận văn chắc còn nhiều thiếu sót, với ý thức luôn tự học hỏi và nghiêm túc trong nghiên cứu khoa học, tôi rất mong được sự góp ý của Quý Thầy, Cô và các bạn

Tp Cao Lãnh, ngày 10 tháng 6 năm 2016

Phan Anh

Lời cảm ơn 2

Mục lục 3

Danh mục các bảng 4

MỞ ĐẦU 5

NỘI DUNG 13

Chương 1 Cơ sở lí luận về văn hóa chính trị của đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp cơ sở 13

1.1 Những vấn đề lí luận về văn hóa chính trị 13

1.2 Đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp cơ sở 25

1.3 Văn hóa chính trị của đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp cơ sở 30

Chương 2 Thực trạng văn hóa chính trị của đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp cơ sở tại thành phố Cao Lãnh 42

2.1 Khái quát tình hình kinh tế, chính trị, văn hóa – xã hội của thành phố Cao Lãnh 42

2.2 Tình hình văn hóa chính trị của đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp cơ sở tại thành phố Cao Lãnh, tỉnh Đồng Tháp 46

2.3 Những vấn đề đặt ra về văn hóa chính trị của đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp cơ sở tại thành phố Cao Lãnh 68

Chương 3 Quan điểm và giải pháp nâng cao văn hóa chính trị của đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp xã, phường tại thành phố Cao Lãnh, tỉnh Đồng Tháp 75

3.1 Quan điểm về nâng cao văn hóa chính trị của đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp cơ sở tại thành phố Cao Lãnh 75

3.2 Những giải pháp cơ bản nâng cao văn hóa chính trị của đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp cơ sở tại thành phố Cao Lãnh 81

KẾT LUẬN 99

TÀI LIỆU THAM KHẢO 101

Bảng 2.1 Cơ cấu đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp cơ sở tại thành phố Cao Lãnh 47 Bảng 2.2 Cơ cấu độ tuổi cán bộ chủ chốt cấp cơ sở tại thành phố Cao Lãnh 47 Bảng 2.3 Trình độ chuyên môn nghiệp vụ của cán bộ chủ chốt cấp cơ sở tại thành phố Cao Lãnh 48 Bảng 2.4 Trình độ lí luận chính trị của cán bộ chủ chốt cấp cơ sở tại thành phố

Cao Lãnh 54

Chính trị là một lĩnh vực có tầm ảnh hưởng to lớn đến sự phát triển của xã hội loài người; hơn thế nữa, nó còn quyết định vận mệnh một quốc gia, một dân tộc Trong hoạt động chính trị, luôn nảy sinh các tình huống chính trị đa dạng và phức tạp đòi hỏi phải được xử lý một cách khoa học và nghệ thuật mới đem lại

sự ổn định về chính trị đồng thời tạo điều kiện cho việc phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội Muốn thực hiện được điều đó, đòi hỏi các chủ thể chính trị phải có một trình độ văn hóa nhất định trong hoạt động chính trị hay nói cách khác phải

có văn hóa chính trị Văn hóa chính trị của các chủ thể chính trị nước ta hiện nay

đã được nâng cao trên mọi phương diện nhưng vẫn còn tồn tại những hạn chế, tiêu cực

và phi văn hoá Cụ thể là sự suy thoái về phẩm chất chính trị, đạo đức cách mạng, mất định hướng chính trị, sự dao động, phai nhạt về niềm tin và lý tưởng chính trị, xuất hiện quan điểm, lối sống thực dụng, đề cao lợi ích cá nhân, lợi ích kinh tế của một bộ phận cán bộ Nguyên nhân của những hạn chế, tiêu cực này xuất phát từ ảnh hưởng của nền sản xuất nông nghiệp lạc hậu, cơ chế tập trung quan liêu, bao cấp; do tác động mặt trái của nền kinh tế thị trường; sự xuyên tạc, chống phá của các thế lực thù địch trong và ngoài nước; mặt khác cũng xuất phát từ chính nhận thức và bản lĩnh chính trị của các chủ thể chính trị Những hạn chế trên đã ảnh hưởng tiêu cực đến việc hình thành và phát huy văn hóa chính trị của các chủ thể chính trị trong hoạt động chính trị Khắc phục những hạn chế, tiêu cực đồng thời nâng cao văn hóa chính trị của các chủ thể chính trị trong đó có đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp cơ sở là một yêu cầu cấp thiết đối với cách mạng nước ta trong giai đoạn hiện nay Thực tiễn không chỉ đòi hỏi việc nâng cao văn hóa chính trị ở mỗi chủ thể mà hơn thế nữa còn đòi hỏi phải tác động tích cực vào các nhân tố quyết định đến văn hóa chính trị của các chủ thể này để phát huy vai trò của văn hóa chính trị trong hoạt động chính trị

Nước ta đang trong thời kỳ hội nhập, phát triển sâu rộng với các nước trên thế giới, quá trình trao đổi, giao lưu văn hóa diễn ra mạnh mẽ dẫn đến tiềm ẩn nguy cơ đánh mất bản sắc riêng của dân tộc Vì vậy, chúng ta phải tiếp thu một cách có chọn lọc văn hóa thế giới, tinh hoa nhân loại đồng thời vẫn phải giữ được giá trị truyền thống, nét đặc sắc riêng của dân tộc Việt Nam, “hòa nhập chứ không hòa tan” là yêu cầu cấp thiết Bên cạnh đó, tiếp tục thực hiện Nghị quyết Hội nghị lần thứ năm Ban Chấp hành Trung ương Đảng khoá VIII về xây dựng và phát triển nền văn hoá Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc đòi hỏi mỗi người cán bộ, đặc biệt là đội ngũ cán bộ chủ chốt các cấp trong đó có cấp cơ sở phải giữ gìn và phát huy những giá trị truyền thống trong văn hóa chính trị của bản thân

Thành phố Cao Lãnh là trung tâm chính trị, kinh tế và văn hóa của tỉnh Đồng Tháp, có 10.719,54 ha diện tích tự nhiên và 162.786 nhân khẩu, 15 đơn vị hành chính gồm các 8 phường và 7 xã (năm 2015) Đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp

cơ sở tại thành phố Cao Lãnh trong thời gian vừa qua không ngừng được nâng cao về trình độ chuyên môn, lí luận chính trị và năng lực thực tiễn trong hoạt động chính trị; đảm bảo thực hiện tốt chức trách và nhiệm vụ được giao Trong hoạt động chính trị của mình, đội ngũ này đã hình thành được những bản sắc riêng, những dấu ấn riêng về văn hóa chính trị của bản thân Tuy nhiên văn hóa chính trị của đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp cơ sở tại thành phố Cao Lãnh vẫn chưa ngang tầm so với yêu cầu thực tiễn của hoạt động chính trị trong thời kì mới, thời kì hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng Mặt khác, thực hiện nhiệm vụ “xây dựng môi trường văn hóa, hướng đến xây dựng con người Đồng Tháp sống thân

thiện, nghĩa tình, trách nhiệm” [21, tr.3] nói chung và “xây dựng con người thành phố Cao Lãnh theo hướng năng động, văn minh, thân thiện” [31, tr.15]

nói riêng đồng thời thực hiện chủ trương tạo dựng hình ảnh địa phương của tỉnh Đồng Tháp đòi hỏi đội ngũ cán bộ đặc biệt là đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp cơ sở tại thành phố Cao Lãnh phải không ngừng được trau dồi phẩm chất, đạo đức cách mạng; bản lĩnh, năng lực chính trị hay nói cách khác nâng cao về văn hóa

Bàn về vấn đề văn hóa chính trị và nâng cao văn hóa chính trị của đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp cơ sở đã có nhiều công trình nghiên cứu khoa học, hội thảo, các bài viết đăng tải trên trên nhiều tạp chí khác nhau Thông qua nhiều góc độ

và phương diện tiếp cận khác nhau có những đề tài sau:

- “Văn hóa chính trị và những phương hướng cơ bản nhằm bồi dưỡng văn hóa chính trị cho đội ngũ cán bộ lãnh đạo ở nước ta hiện nay” đề tài nghiên cứu khoa học cấp Bộ do Phạm Ngọc Quang chủ biên năm 1995 Trong đề tài này,

các tác giả tập trung luận bàn về văn hóa chính trị và vai trò của nó trong hoạt động chính trị, trong sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội ở nước ta bên cạnh việc nâng cao năng lực và bản lĩnh lãnh đạo của đội ngũ cán bộ Qua đó đề ra những giải pháp có tính định hướng trong việc giáo dục và bồi dưỡng văn hóa chính trị cho đội ngũ cán bộ lãnh đạo

- “Văn hóa chính trị Việt Nam truyền thống và hiện đại”, nhà xuất bản

Văn hóa Thông tin, năm 1998 của Nguyễn Hồng Phong Tác phẩm bàn về những giá trị tiêu biểu của văn hóa chính trị Việt Nam truyền thống và việc kế thừa có chọn lọc các di sản văn hóa chính trị truyền thống trong quá trình đổi mới hiện nay

- “Tư tưởng Hồ Chí Minh về phát triển văn hóa và con người”, nhà xuất

bản Chính Trị Quốc Gia, năm 2005 do Đặng Xuân Kỳ chủ biên Tác phẩm đi

sâu nghiên cứu nội dung tư tưởng Hồ Chí Minh về văn hóa và con người; ý nghĩa của nó đối với cách mạng Việt Nam, đặc biệt là trong giai đoạn hiện nay Vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về văn hóa và con người vào việc phát triển văn hóa, xây dựng con người Việt Nam hiện nay

- “Văn hóa và văn hóa chính trị từ cách tiếp cận của Triết học Chính trị Mácxit”, tạp chí Triết học số 5, tháng 5 năm 2005 của Nguyễn Văn Huyên bàn

về văn hóa, văn hóa chính trị và xây dựng văn hóa chính trị là xây dựng một nền chính trị khoa học - cách mạng - nhân văn, đồng thời là nhu cầu tất yếu và bức xúc của sự nghiệp cách mạng nước ta hiện nay

- “Văn hóa chính trị và lịch sử dưới góc nhìn văn hóa chính trị”, nhà xuất

bản Chính trị Quốc gia, năm 2008 của Phạm Hồng Tung Tác phẩm gồm 14 chuyên luận bàn về các vấn đề khác nhau, chia làm 2 nhóm lớn Nhóm thứ nhất gồm 5 chuyên luận, tập trung làm rõ các khái niệm cơ bản trong khoa học chính trị phương Tây, như “chính trị”, “văn hóa chính trị”, “môi trường chính trị” đồng thời giới thiệu một số lý thuyết khoa học, cách tiếp cận và các luận điểm của các học giả phương Tây về văn hóa chính trị Á Đông Nhóm thứ hai gồm 9 chuyên luận đề cập một số vấn đề của lịch sử Việt Nam cận đại được tiếp cận chủ yếu từ khía cạnh văn hóa chính trị.Tác giả đã chỉ ra những khía cạnh mới,

bổ sung một số vấn đề nhận thức về văn hóa chính trị trên cơ sở của các cách tiếp cận văn hóa chính trị Tác phẩm cung cấp nguồn thông tin có giá trị khi nghiên cứu về văn hóa chính trị

- “Văn hóa chính trị trong việc hình thành phẩm chất, năng lực của người cán bộ lãnh đạo chính trị”, tạp chí Triết học số 6, tháng 6 năm 2011 của Trần

Đình Thảo bàn về vai trò của văn hóa chính trị trong việc hình thành phẩm chất

và năng lực người cán bộ lãnh đạo chính trị, đồng thời đề ra các giải pháp cần quán triệt để nâng cao trình độ văn hóa chính trị của các chủ thể này trong giai đoạn hiện nay

- “Một số giải pháp góp phần nâng cao văn hóa chính trị ở nước ta hiện nay”, tạp chí Tổ chức Nhà nước số 7 năm 2012 của Nguyễn Đình Sơn và Phan

Xuân Phương, bài viết nêu lên một số giải pháp cơ bản nhằm góp phần nâng cao văn hóa chính trị của nước ta trong giai đoạn hiện nay

- “Văn hóa chính trị của đội ngũ giáo viên trung học phổ thông ở huyện Cẩm Xuyên, tỉnh Hà Tĩnh hiện nay” luận văn thạc sĩ khoa học chính trị năm

2014 của Nguyễn Thị Bích Hợp Tác giả đã phân tích, làm rõ tầm quan trọng của văn hóa chính trị và những tác động đặc thù của nó tới đội ngũ giáo viên THPT ở huyện Cẩm Xuyên tỉnh Hà Tĩnh Bên cạnh đó, tác giả cũng đã đưa ra những giải pháp nhằm nâng cao văn hóa chính trị cho đội ngũ này

- “Nâng cao văn hóa chính trị của đội ngũ cán bộ công chức hành chính huyện Sóc Sơn - thành phố Hà Nội hiện nay”, luận văn thạc sĩ khoa học chính

trị năm 2014 của Đinh Thị Hạnh Luận văn đã làm rõ vai trò và ý nghĩa của văn hóa chính trị đối với đội ngũ cán bộ công chức hành chính huyện Sóc Sơn Trên

cơ sở phân tích thực trạng văn hóa chính trị của đội ngũ này tác giả đã đề ra những giải pháp nhằm nâng cao văn hóa chính trị cho các chủ thể chính trị này

- “Văn hóa chính trị của đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp quận, huyện ở Hà Nội hiện nay” luận văn thạc sĩ khoa học chính trị năm 2015 của Vũ Văn Trí

Trên cơ sở làm rõ những vấn đề lí luận về văn hoá chính trị, cũng như vị trí, vai trò và đặc điểm của đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp quận, huyện, luận văn đánh giá, phân tích thực trạng văn hoá chính trị của đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp quận, huyện ở Hà Nội hiện nay, từ đó đề xuất những giải pháp chủ yếu để nâng cao văn hóa chính trị cho đội ngũ cán bộ này nhằm đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ chính trị của Thủ đô giai đoạn mới

- “Văn hóa chính trị của đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp xã ở Tỉnh Bắc Ninh hiện nay” luận văn thạc sĩ khoa học chính trị năm 2015 của Trần Thị Huệ Trên

cơ sở làm rõ những vấn đề lí luận về văn hoá chính trị, vị trí, vai trò và đặc điểm

của đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp xã, tác giả đã phân tích thực trạng văn hoá chính trị của đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp xã ở tỉnh Bắc Ninh hiện nay, từ đó đề xuất những giải pháp chủ yếu nhằm nâng cao văn hoá chính trị cho đội ngũ cán

Nhìn chung các công trình nghiên cứu, đề tài trên đã có những đóng góp nhất định trong việc cung cấp lí luận về văn hóa chính trị ở Việt Nam, hầu hết các tác giả tập trung nghiên cứu ở những lĩnh vực, ngành nghề cụ thể Ở tầm quốc gia hoặc ở các địa phương khác đã có nhiều công trình nghiên cứu về văn hóa chính trị nhưng đối với địa bàn thành phố Cao Lãnh, tỉnh Đồng Tháp chưa

có công trình nào nghiên cứu về văn hóa chính trị của đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp

cơ sở trong giai đoạn hiện nay

Xuất phát từ yêu cầu cấp thiết trong việc nâng cao văn hóa chính trị cho đội ngũ cán bộ, đặc biệt là đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp cơ sở tại thành phố Cao Lãnh trong giai đoạn hiện nay, trên cơ sở tham khảo, tiếp thu có chọn lọc về mặt lí luận cũng như kinh nghiệm thực tiễn rút ra từ các công trình nghiên cứu, bài báo khoa học của các tác giả đã từng nghiên cứu vấn đề này kết hợp với việc tổng kết, đúc rút kinh nghiệm trong quá trình xây dựng văn hóa chính trị cho đội ngũ cán bộ tỉnh Đồng Tháp nói chung cũng như đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp cơ sở tại thành phố

Cao Lãnh nói riêng, tác giả chọn đề tài: “Văn hóa chính trị của đội ngũ cán bộ

chủ chốt cấp cơ sở tại thành phố Cao Lãnh, tỉnh Đồng Tháp” làm luận văn

cao học chuyên ngành Chính trị học

2 Mục đích nghiên cứu

Làm rõ căn cứ lí luận, thực trạng về văn hóa chính trị của đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp cơ sở tại thành phố Cao Lãnh, tỉnh Đồng Tháp và đề xuất quan điểm, giải pháp nâng cao văn hóa chính trị của chủ thể này

3 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Hệ thống hoá cơ sở lí luận về văn hóa chính trị của đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp cơ sở

- Phân tích và đánh giá thực trạng văn hóa chính trị của đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp cơ sở tại thành phố Cao Lãnh, tỉnh Đồng Tháp

- Đề xuất quan điểm và những giải pháp cơ bản nhằm nâng cao văn hóa chính trị của đội ngũ cán bộ cấp cơ sở tại thành phố Cao Lãnh, tỉnh Đồng Tháp

4 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

* Đối tượng nghiên cứu

Văn hóa chính trị của đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp cơ sở tại thành phố Cao Lãnh, tỉnh Đồng Tháp

* Phạm vi nghiên cứu

- Về nội dung: Đề tài tập trung nghiên cứu những nội dung chủ yếu về văn hóa chính trị của đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp cơ sở tại thành phố Cao Lãnh, tỉnh Đồng Tháp Các nội dung khác có liên quan chỉ được đề cập ở phạm vi hẹp

để phục vụ cho mục tiêu của đề tài

- Về không gian: Đề tài nghiên cứu trong phạm vi địa giới hành chính của thành phố Cao Lãnh, tỉnh Đồng Tháp

- Về thời gian: Đề tài nghiên cứu thực trạng văn hóa chính trị của đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp cơ sở tại thành phố Cao Lãnh, tỉnh Đồng Tháp từ năm 2010 đến nay và đề xuất giải pháp đến năm 2020

5 Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng, chủ nghĩa duy vật lịch sử và hệ thống các phương pháp nghiên cứu khoa học cụ

thể như: phân tích, tổng hợp, thống kê, so sánh

6 Những đóng góp mới của đề tài

Trên cơ sở phân tích thực trạng văn hóa chính trị của đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp cơ sở tại thành phố Cao Lãnh, tỉnh Đồng Tháp, đề tài đưa ra những quan điểm và giải pháp căn bản để nâng cao văn hóa chính trị của đội ngũ cán

bộ chủ chốt cấp cơ sở tại thành phố Cao Lãnh nói riêng và tỉnh Đồng Tháp nói chung trong giai đoạn hiện nay

Kết quả nghiên cứu của đề tài có thể dùng làm tài liệu tham khảo cho Ủy ban nhân dân Tỉnh, Thành phố, Huyện, Thị trong việc nghiên cứu, xây dựng nội dung, chương trình, tiêu chuẩn đào tạo, bồi dưỡng văn hóa chính trị cho đội cán

bộ chủ chốt cấp cơ sở

7 Kết cấu của đề tài

Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo, đề tài có cấu trúc gồm 3 chương:

- Chương 1 Cơ sở lí luận về văn hóa chính trị của đội ngũ cán bộ chủ

chốt cấp cơ sở

- Chương 2 Thực trạng văn hóa chính trị của đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp

cơ sở tại thành phố Cao Lãnh, tỉnh Đồng Tháp

- Chương 3 Quan điểm và giải pháp nâng cao văn hóa chính trị của đội

ngũ cán bộ chủ chốt cấp cơ sở tại thành phố Cao Lãnh, tỉnh Đồng Tháp

NỘI DUNG Chương 1

CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ VĂN HÓA CHÍNH TRỊ CỦA ĐỘI NGŨ CÁN BỘ CHỦ CHỐT CẤP CƠ SỞ

1.1 Những vấn đề lí luận về văn hóa chính trị

1.1.1 Khái niệm văn hoá chính trị

Văn hóa chính trị là một biểu hiện văn hóa của con người trong xã hội có giai cấp Sự thâm nhập sâu sắc của văn hóa vào đời sống chính trị làm cho văn hóa chính trị ngày càng giữ vai trò chủ đạo và là động lực to lớn của sự tiến bộ, công bằng và phát triển xã hội Giai cấp cầm quyền đã sử dụng văn hóa chính trị như một thứ quyền lực đặc biệt để duy trì sự thống trị và thúc đẩy xã hội phát triển Nghiên cứu, vận dụng phù hợp và sáng tạo những giá trị của văn hóa chính trị vào đời sống chính trị sẽ làm cho giai cấp thống trị đạt được mục tiêu chính trị đã đề ra

Văn hóa chính trị có nguồn gốc từ văn hóa, là bộ phận của văn hóa và là biểu hiện đặc thù của văn hóa trong lĩnh vực chính trị, trong hoạt động chính trị của các chủ thể chính trị Văn hóa chính trị là sự thẩm thấu văn hóa vào chính trị, là chính trị có tính văn hóa Đó là chính trị tiến bộ vì con người, tôn trọng con người và hướng tới mục đích cao nhất là giải phóng con người đồng thời tạo điều kiện cho con người phát triển một cách toàn diện Điều đó thể hiện tính nhân văn của một nền chính trị có văn hóa Mặt khác những tư tưởng chính trị tốt đẹp phải đi vào cuộc sống, phải bắt nguồn từ đòi hỏi của cuộc sống thông qua việc đề ra và triển khai thực hiện có hiệu quả đường lối, chủ trương, chính sách, kế hoạch nhằm phục vụ cộng đồng và phát triển xã hội của giai cấp cầm quyền Hiểu một cách khái quát: “Văn hóa chính trị là tổng hợp những giá trị vật chất và tinh thần được hình thành và phát triển trong thực tiễn chính trị Nó góp phần chi phối hoạt động của cá nhân các nhà chính trị, góp phần định hướng,

đánh giá hoạt động của các chủ thể chính trị trong việc tham gia vào đời sống chính trị để phục vụ lợi ích căn bản cho một giai cấp nhất định” [45, tr.279]

Xét về góc độ triết học, văn hóa chính trị là kết tinh toàn bộ những giá trị, phương thức sống, năng lực hoạt động và trình độ phát triển nhân loại Còn mục tiêu chính trị có nhân văn hay phản nhân văn; hệ thống, thể chế, cơ chế vận hành chính trị có khoa học hay không khoa học; phương thức tổ chức, ứng xử chính trị có dân chủ hay không dân chủ đều phản ánh mặt văn hóa của nền chính trị

Căn cứ vào phương pháp luận của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, cùng với việc kế thừa các giá trị trong quan niệm về văn hoá chính trị của các nhà nghiên cứu lí luận gần đây, trong khuôn khổ của đề tài, tác giả sử dụng định nghĩa: Văn hóa chính trị là một bộ phận, một phương diện của văn hoá trong xã hội có giai cấp, nói lên chất lượng tổng hợp những giá trị vật chất

và tinh thần với hạt nhân là các giá trị chính trị nhân văn được con người sáng tạo và sử dụng trong thực tiễn chính trị, để thực thi trong quan hệ về quyền lực chính trị, quyền lực nhà nước nhằm thực hiện lợi ích chính trị cơ bản của giai cấp phù hợp với sự phát triển lịch sử; là sự phản ánh trình độ trưởng thành nhân cách chính trị của các chủ thể chính trị trong đời sống xã hội Cụ thể hơn, trong

đề tài tác giả đi sâu làm rõ văn hóa chính trị của các chủ thể chính trị trên cơ sở phân tích các yếu tố như: tri thức, trình độ chính trị; năng lực và bản lĩnh chính trị; niềm tin, lý tưởng chính trị; phong cách làm việc, ngôn ngữ ứng xử và giao tiếp

Văn hóa chính trị luôn gắn liền với chủ thể chính trị Chủ thể chính trị có nhiều cấp độ xét từ nhiều khía cạnh khác nhau nhưng thể hiện dưới hai cấp độ chính là: cá nhân và tổ chức

Về cấp độ cá nhân, đó là sự giác ngộ về chính trị, lợi ích giai cấp, ý thức, niềm tin, năng lực, trình độ, trách nhiệm và lương tâm của chính các cá nhân đó trong hoạt động chính trị, trong đời sống chính trị của đất nước Ở cấp độ cá nhân, văn hóa chính trị thể hiện trình độ hiểu biết về chính trị, trình độ xử lý các

vấn đề chính trị và mức độ hoàn thiện nhân cách của con người Chủ tịch Hồ Chí Minh luôn nhấn mạnh văn hóa người lãnh đạo cách mạng phải hội đủ các phẩm chất: trung với nước, hiếu với dân; yêu thương con người, sống có tình có nghĩa; cần, kiệm, liêm, chính, chí công, vô tư

Về cấp độ tổ chức, đó là sự quan tâm của mọi người trong xã hội tới công việc quản lý, điều hành của nhà nước đối với toàn xã hội

Hai cấp độ trên của văn hóa chính trị có mối quan hệ hữu cơ với nhau, tác động qua lại và quy định lẫn nhau; chúng đều chịu sự chi phối của hàng loạt nhân tố mang tính chủ quan và khách quan, của điều kiện và hoàn cảnh lịch sử nhất định Văn hóa chính trị tác động đến tư tưởng, đạo đức, lối sống và hành vi của mọi tầng lớp trong xã hội, song nó đặc biệt tác động mạnh tới những người cán bộ lãnh đạo với tư cách chủ thể chính trị của giai cấp cầm quyền

1.1.2 Cấu trúc, đặc điểm của văn hoá chính trị

Cấu trúc của văn hóa chính trị là một hệ giá trị gồm nhiều yếu tố cấu thành, có quan hệ hữu cơ với nhau và tác động qua lại, ảnh hưởng lẫn nhau:

Tri thức, sự hiểu biết chính trị Đây là bộ phận quan trọng nhất trong cấu

trúc của văn hóa chính trị, nó thể hiện qua trình độ hiểu biết về chính trị và kinh nghiệm trong hoạt động thực tiễn chính trị Cả học vấn và kinh nghiệm trong chính trị đều có tầm quan trọng và tính quyết định như nhau Trong thực tiễn hoạt động chính trị cho thấy, không phải cứ chủ thể có trình độ hiểu biết về chính trị cao thì sẽ nhạy bén, sáng suốt trước các tình huống chính trị; ngược lại không phải cứ chủ thể có kinh nghiệm già dặn trong hoạt động chính trị thì có thể giải quyết tốt các vấn đề chính trị nảy sinh Nhưng xét về bản chất thì trình

độ hiểu biết chính trị vẫn là yếu tố chi phối; giúp các chủ thể chính trị có thể khái quát và nâng tầm thực tiễn thành những vấn đề mang tính lí luận, tìm ra được bản chất và các quy luật khách quan ẩn giấu sau những tri thức kinh nghiệm được tích lũy trong hoạt động chính trị của bản thân Tri thức, sự hiểu biết về chính trị là sự thống nhất biện chứng giữa tri thức lí luận và tri thức kinh

nghiệm trong hoạt động chính trị Tri thức lí luận khoa học, khách quan và tiến

bộ sẽ giúp chủ thể chính trị có thể nắm bắt, phân tích, đánh giá hoàn cảnh, điều kiện khách quan một cách chính xác, cụ thể và đúng đắn đồng thời xây dựng được các phương án giải quyết tối ưu trước những với yêu cầu, thách thức mà hoạt động thực tiễn chính trị đòi hỏi

Niềm tin, lý tưởng của chủ thể trong đời sống chính trị Niềm tin chính trị

của các chủ thể trong đời sống chính trị có thể được hình thành và phát triển qua thức tiễn một cách tự phát hoặc có thể là kết quả của sự nhận thức đúng đắn, sâu sắc về lý tưởng chính trị mà họ theo đuổi Tuy nhiên, niềm tin chính trị đó chỉ có thể ổn định và vững chắc khi nó được hình thành và củng cố trên nền tảng cơ sở tri thức khoa học về chính trị Khi chủ thể chính trị khẳng định được sự trung thành với lý tưởng và con đường mà họ đã chọn thì các chủ thể này sẽ đủ bản lĩnh và động lực để vượt qua khó khăn, thách thức và vươn tới mục tiêu, lý tưởng cao đẹp đó Ngược lại, nếu niềm tin chính trị của các chủ thể chính trị được hình thành một cách tự phát, cảm tính thì rất dễ bị dao động, lung lay, thậm chí phản bội lại lý tưởng mà mình theo đuổi khi vấp phải khó khăn, gian khổ Bởi vậy, niềm tin chính trị phải được hình thành, xây dựng trên cơ sở tri thức khoa học Cùng với niềm tin chính trị thì lý tưởng chính trị cũng là động lực và là yếu tố có vai trò quan trọng trong việc định hướng và đề ra các biện pháp thực hiện trong hoạt động chính trị Thực tế đòi hỏi chủ thể chính trị cần có

sự nhạy bén, sáng tạo trong phương hướng hoạt động chính trị để có thể hiện thực hóa lý tưởng chính trị - một trong những nhân tố quan trọng trong văn hóa chính trị của chủ thể chính trị

Ý thức về sự đổi mới trong chính trị Trong tiến trình phát triển của lịch sử

loài người, nền văn hóa của từng quốc gia, dân tộc cũng luôn có bước vận động

và phát triển không ngừng theo xu thế từ thấp đến cao, từ mông muội đến tiến

bộ Văn hóa chính trị cũng như thế, cũng phát triển từ thấp đến cao và cũng cần

có sự đổi mới; tuy nhiên sự đổi mới này luôn thấm nhuần tính giai cấp Đổi mới

trong văn hóa chính trị cần phải dựa trên cơ sở nhận thức đúng đắn tình hình và vận dụng phù hợp, linh hoạt các quy luật khách quan vào thực tiễn cách mạng nước ta Đổi mới phải gắn liền với việc phát huy các truyền thống tốt đẹp, quý báu của văn hóa dân tộc và tiếp thu có chọn lọc tinh hoa văn hóa nhân loại Sự nghiệp đổi mới diễn ra trong mọi lĩnh vực kinh tế, văn hóa, chính trị, xã hội; diễn ra trên cả chiều rộng lẫn chiều sâu Sự bảo thủ, trì trệ, giáo điều, chậm đổi mới hoặc nóng vội, ngẫu hứng, tùy tiện đều là những lực cản kìm hãm sự thành công của sự nghiệp đổi mới ở nước ta, sự phát triển, tiến bộ của lịch sử Do vậy, chủ thể chính trị cần nhận thức đúng tính tất yếu khách quan của sự đổi mới và

có những định hướng đúng trong quá trình đổi mới

Các giá trị văn hóa và chuẩn mực được hình thành trong lịch sử phát triển của dân tộc là căn cứ để xây dựng những chuẩn mực, điều chỉnh, định hướng các hành vi trong giao tiếp, ứng xử của các chủ thể chính trị Văn hóa chính trị ở một giai đoạn lịch sử nhất định là sự kết tinh của những giá trị vật chất và tinh thần ở thời điểm đó và kế thừa những giá trị truyền thống tốt đẹp trong giai đoạn lịch sử trước đó, những giá trị đã được thế hệ trước tạo ra

Đặc điểm của văn hóa chính trị gồm tính giai cấp, tính lịch sử, tính đa dạng và tính kế thừa

Tính giai cấp Văn hóa chính trị là một bộ phận quan trọng của lĩnh vực

chính trị trong đời sống xã hội, do vậy bản thân nó luôn mang đậm tính giai cấp Trong xã hội có giai cấp, văn hóa chính trị được quy định bởi quan điểm chính trị, thế giới quan và lập trường chính trị của giai cấp nhất định Không có văn hóa chính trị chung chung, không có văn hóa chính trị trừu tượng bởi vì các hành vi của chủ thể chính trị luôn chịu sự điều chỉnh, chi phối của các giá trị văn hóa chính trị nhất định và luôn chứa đựng những quan điểm chính trị, đường lối chính trị của một giai cấp nhất định trong một xã hội nhất định Văn hóa chính trị được thể hiện thông qua các quan hệ chính trị và tập trung ở quan hệ quyền lực chính trị Đó là quan hệ giữa các giai cấp với nhau, quan hệ giữa nhà nước

với công dân, tổ chức, giữa các quốc gia, dân tộc Trong khuôn khổ nền chính trị của một quốc gia, văn hóa chính trị của giai cấp cầm quyền quy định sự phát triển của nền văn hóa xã hội nói chung và nó định hướng, điều chỉnh các quan

hệ chính trong xã hội

Tính lịch sử Trình độ cũng như chuẩn mực văn hóa chính trị của mỗi cá

nhân và mỗi giai cấp không có sự cố định mà luôn có sự biến đổi bởi vì văn hóa chính trị được quy định bởi các yếu tố khách quan và chủ quan mà các yếu tố này thường xuyên vận động và phát triển theo từng giai đoạn lịch sử nhất định Với mỗi thời kì lịch sử khác nhau, văn hóa chính trị sẽ có những yếu tố, những điểm khác biệt nhất định tương ứng với thời kì đó Khi xã hội chuyển từ chế độ chính trị này sang chế độ chính trị khác, dưới góc độ văn hóa chính trị thì đó là

sự thay đổi về chất của các loại hình văn hóa chính trị và trình độ của nó Tương ứng với mỗi chế độ xã hội trong lịch sử sẽ có một nền văn hóa chính trị nhất định Lịch sử cho thấy, các nền văn hóa chính trị không tồn tại vĩnh viễn mà có

sự thay đổi tiếp nối nhau, kế thừa nhau

Tính đa dạng Trong hoạt động chính trị, với sự tham gia của các chủ thể

chính trị khác nhau với những tri thức, trình độ và hiểu biết về chính trị ở nhiều cấp độ và những kinh nghiệm thực tiễn khác nhau tạo cho đời sống chính trị nói chung và văn hóa chính trị nói riêng có sự đa dạng và phong phú Trong cấu trúc của văn hóa chính trị, hệ tư tưởng đóng vai trò là nhân tố cốt lõi Trong khi đó,

hệ tư tưởng của các giai cấp không đồng nhất với nhau nên văn hóa chính trị của mỗi giai cấp cũng vì lẽ đó mà bị chi phối bởi các góc độ khác nhau, chính vì vậy dẫn đến hiện tượng đồng thời tồn tại nhiều loại hình, nhiều xu hướng khác nhau của văn hóa chính trị tương ứng với đặc điểm của từng giai cấp trong xã hội Lênin đã từng nhấn mạnh rằng trong giai cấp có đối kháng thường tồn tại hai nền văn hóa, nền văn hóa của giai cấp thống trị và nền văn hóa của giai cấp bị thống trị Vì vậy, trong xã hội có giai cấp sẽ tồn tại hai nền văn hóa chính trị trong đời sống chính trị của xã hội đó Trong thực tế, hai nền văn hóa chính trị

này không tồn tại trong sự biệt lập, tách rời nhau mà chúng lại thâm nhập, bổ sung cho nhau, tác động và ảnh hưởng lẫn nhau

Tính kế thừa Văn hóa chính trị ra đời, tồn tại và phát triển dựa trên cơ sở

kế thừa nền văn hóa chính trị đã lỗi thời trước đó Sự ra đời của một nền văn hóa chính trị mới là kết quả phủ định biện chứng đối với một nền văn hóa chính trị

đã lỗi thời, lạc hậu Nền văn hóa chính trị mới luôn kế thừa những nhân tố có giá trị mang tính tích cực, tiến bộ của nền văn hóa chính trị cũ Không những thế, những nhân tố tiêu cực, hạn chế vẫn có tầm ảnh hưởng nhất định tới nền văn hóa chính trị mới Có thể thấy, văn hóa chính trị luôn kế thừa, bảo lưu và phát triển những yếu tố của nền văn hóa chính trị trước đó

Văn hóa chính trị trong chế độ chủ nghĩa xã hội, điển hình như văn hóa chính trị Việt Nam, ngoài các đặc điểm trên còn bao hàm một số các đặc điểm khác Những đặc điểm đó vừa là động lực, biểu hiện tiến bộ của chế độ, của nền dân chủ vừa là nhân tố thúc đẩy mục tiêu của chủ nghĩa xã hội và là phương thức để nhân dân lao động trở thành chủ thể của quyền lực chính trị

1.1.3 Chức năng của văn hoá chính trị

Văn hóa chính trị có vai trò to lớn trong việc nâng cao tính tự giác, phát huy tính tích cực, sáng tạo của các chủ thể chính trị, đặc biệt là cá nhân cán bộ lãnh đạo chính trị trong hoạt động chính trị Biểu hiện:

Thứ nhất, văn hóa chính trị góp phần điều chỉnh hành vi và các quan hệ chính trị - xã hội, nâng cao nhận thức cho cán bộ lãnh đạo chính trị Nó bao hàm một hệ thống chuẩn mực các giá trị về hành vi, ứng xử trong đời sống chính trị;

là căn cứ, cơ sở để định hướng hành vi, điều chỉnh các quan hệ ứng xử của các chủ thể chính trị

Văn hóa chính trị ở tầm cao sẽ giúp chủ thể chính trị phát hiện những mâu thuẫn, những điểm nóng tiềm ẩn trong các mối quan hệ chính trị, xã hội; đồng thời có những biện pháp kịp thời, chủ động, linh hoạt và hữu hiệu để xử lý hài hòa những mâu thuẫn, những điểm nóng và làm dịu sự xung đột Ngược lại, nếu

văn hóa chính trị ở tầm thấp, chủ thể chính trị có thể làm cho những mối quan hệ chính trị, xã hội bình thường trở nên căng thẳng, xung đột, tạo thành điểm nóng thậm chí tạo sự đối đầu gay gắt gây ảnh hưởng tiêu cực đến đời sống xã hội và tạo ra nguy cơ mất ổn định chính trị

Khi văn hóa chính trị của người lãnh đạo đạt mức độ cao thì khả năng điều chỉnh hành vi của họ sẽ chủ động, linh hoạt và mềm dẻo hơn; hành động của họ sẽ gắn với với cái tốt, lẽ phải và phù hợp với các lợi ích của xã hội; đồng thời nhanh chóng điều chỉnh những lệch lạc trong hành vi chính trị Người cán

bộ lãnh đạo có văn hóa chính trị cao sẽ biết cách xử lý các tình huống chính trị sao cho đạt hiệu quả cao nhất và giữ được ổn định chính trị, xã hội Bên cạnh

đó, các chủ thể chính trị này sẽ luôn thể hiện vai trò quan trọng trong việc xử lý các mối quan hệ chính trị, xã hội, đặc biệt là quan hệ lợi ích để tạo môi trường chính trị lành mạnh

Thứ hai, văn hóa chính trị góp phần hình thành nhân cách của chủ thể chính trị và hướng nhân cách đó vào những hoạt động tích cực để thực hiện những giá trị lý tưởng đã chọn Nhân cách là bản chất xã hội của con người, bao gồm trí lực, tâm lực và thể lực; trong đó cơ bản nhất là đạo đức và năng lực

Trong tác phẩm “Sửa đổi lề lối làm việc” viết năm 1947, “Tư cách một người cách mạng”, “Thế nào là Cần”, “Thế nào là Kiệm”, “Thế nào là Liêm”,

“Thế nào là Chính” viết năm 1949, chủ tịch Hồ Chí Minh đã chỉ rõ những phẩm chất đạo đức cao quý chung nhất, cơ bản nhất cần phải có ở người cán bộ lãnh đạo chính trị là:

Một là, Trung với nước, Hiếu với dân, suốt đời hi sinh vì độc lập tự do của Tổ quốc, vì chủ nghĩa xã hội, nhiệm vụ nào cũng hoàn thành, khó khăn nào cũng vượt qua, kẻ thù nào cũng đánh thắng Người luôn nhắc nhở rằng đạo đức cách mạng của người cộng sản là suốt đời đấu tranh cho Đảng, cho cách mạng; tuyệt đối trung thành với Đảng, với nhân dân…

Hai là, Nhân, Nghĩa, Trí, Dũng là những đức tính, phẩm chất cần phải

không ngừng được rèn luyện, trau dồi của người cách mạng Thực hiện được những điều đó là sự thể hiện tính văn hóa cao của chính trị, kiên quyết chống lại những người, những việc có hại cho Đảng, cho Nhân dân, cho đất nước

Ba là, thực hiện Cần, Kiệm, Liêm, Chính và rèn luyện thường xuyên, liên tục đức tính tốt trong cuộc sống hằng ngày

Những phẩm chất đạo đức của người cán bộ lãnh đạo được chủ tịch Hồ Chí Minh nêu lên như Trung, Hiếu, Nhân, Nghĩa, Trí, Dũng, Cần, Kiệm, Liêm, Chính… là những phẩm chất của đạo đức mới, của con người mới và của nền văn hóa mới; là sự kết hợp tinh thần cách mạng của giai cấp công nhân với truyền thống đạo đức tốt đẹp của dân tộc và những tinh hoa đạo đức của nhân loại

Khi nói đến năng lực của người cán bộ lãnh đạo là đề cập đến tri thức và

sự hiểu biết Tri thức và sự hiểu biết không phải tự nhiên mà có, nó được hình thành thông qua quá trình học tập và rèn luyện không ngừng Vì thế, để nâng cao năng lực của bản thân, người cán bộ phải luôn coi việc học tập và rèn luyện

là một nhiệm vụ thường xuyên, một nhu cầu thiết yếu hằng ngày Văn hóa chính trị cao sẽ hình thành nên một bầu không khí chính trị lành mạnh, một môi trường chính trị tốt, thuận lợi cho việc học tập, tu dưỡng và rèn luyện của người cán bộ; hơn thế nó sẽ tạo ra động lực thúc đẩy người cán bộ không ngừng nâng cao phẩm chất và năng lực của bản thân Đồng thời, văn hóa chính trị ở tầm cao

sẽ cung cấp cơ sở khoa học giúp người cán bộ lãnh đạo chính trị có niềm tin vững chắc vào lý tưởng chính trị mà họ đã chọn, giúp họ vượt qua mọi khó khăn, gian khổ để vươn tới lý tưởng chính trị cao đẹp cũng như hoàn thành tốt nhiệm vụ, chức trách được Đảng, Nhà nước và nhân dân giao phó

Thứ ba, văn hóa chính trị góp phần thúc đẩy xã hội hóa về chính trị, làm cho các chủ thể chính trị tích cực hoạt động chính trị

Khi nói đến chính trị phải đề cập đến lực lượng, đến quần chúng được giác ngộ về chính trị đủ sức tham gia vào quá trình chính trị Muốn vậy phải xã

hội hóa chính trị, từng bước tôi rèn, nâng cao hơn nữa năng lực hoạt động chính trị cho quần chúng Văn hóa chính trị là một trong những nhân tố giúp quần chúng giác ngộ, hiểu rõ bản chất ưu việt của Nhà nước ta đồng thời giúp họ trở thành những người công dân mẫu mực Khi quần chúng nhân dân có trình độ dân trí và văn hóa chính trị cao họ sẽ tích cực, chủ động tham gia vào hoạt động chính trị, vào công việc của nhà nước Muốn vậy Nhà nước phải từng bước hình thành và hoàn thiện cơ chế để mọi người dân quan tâm và tham gia tự giác, tích cực vào tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội nhất là lĩnh vực chính trị Quá trình xã hội hóa về chính trị sẽ góp phần hình thành nhân cách của công dân và hình thành những phẩm chất cần thiết của nhà lãnh đạo chính trị; đưa họ đến với

sự sáng tạo và nhạy bén trong chính trị; đồng thời tạo điều kiện hình thành nên những quy tắc ứng xử có văn hóa trong chính trị

Thứ tư, văn hóa chính trị nâng cao tính chủ động, nhạy bén và sáng tạo trong thực tiễn chính trị của người cán bộ lãnh đạo và góp phần khắc phục thói quan liêu, cửa quyền và căn bệnh tham nhũng trầm kha

Với tầm văn hóa chính trị cao, người cán bộ lãnh đạo chính trị sẽ tích cực, chủ động, sáng tạo và có sự nhạy bén trong hoạt động chính trị của bản thân Văn hóa chính trị sẽ tăng cường khả năng nhạy bén chính trị, tăng kinh nghiệm trong thực tiễn hoạt động chính trị và đúc kết thành các quy tắc xử sự trong hoạt động chính trị của bản thân họ Nó làm cho người cán bộ hòa nhịp và lắng nghe được hơi thở của hiện thực, trăn trở với trách nhiệm được giao phó, cố gắng tìm cách trả lời các câu hỏi thực tiễn đặt ra

Người cán bộ lãnh đạo có văn hóa chính trị cao sẽ xây dựng được phong cách lãnh đạo mang dấu ấn riêng, gần dân, sát dân, tác phong làm việc khoa học, nói đi đôi với làm, học đi đôi với hành; việc gì có lợi cho dân thì làm hết sức, việc gì có hại cho dân dù là nhỏ nhất thì hết sức tránh, xứng đáng là người đầy

tớ trung thành của nhân dân như lời dạy của chủ tịch Hồ Chí Minh

Có như thế, người cán bộ mới đáp ứng được yêu cầu về phẩm chất, đạo

đức mà Đảng và nhân dân ta đòi hỏi: “Cán bộ phải là người có phẩm chất chính trị tốt, tuyệt đối trung thành với Tổ quốc, với Đảng, hết lòng phấn đấu vì lợi ích của nhân dân, của dân tộc; có bản lĩnh chính trị vững vàng, không dao động trước những khó khăn, thử thách; có năng lực hoàn thành nhiệm vụ được giao;

có nhân cách và lối sống mẫu mực, trong sáng; có ý thức tổ chức kỉ luật cao, tôn trọng tập thể, gắn bó với nhân dân” [9, tr.136]

Văn hóa chính trị là kết quả hoạt động sáng tạo của con người trong quá trình hiện thực hóa mục tiêu, lý tưởng chính trị Vì vậy, văn hóa chính trị có vai trò quan trọng trong việc điều chỉnh, định hướng, tạo khuôn mẫu hành vi nhất định cho các cá nhân, tổ chức, chi phối hiệu quả hoạt động của cả hệ thống

chính trị

Xét một cách khái quát, văn hoá chính trị có một số chức năng cơ bản sau:

Chức năng nhận thức Tri thức, sự hiểu biết về các vấn đề chính trị là một

bộ phận quan trọng trong cấu trúc của văn hoá chính trị Những tri thức đó giúp cho các chủ thể có thể nhận thức được các hiện tượng, sự kiện chính trị nảy sinh Trên cơ sở những tri thức lí luận và kinh nghiệm thực tiễn, mỗi cá nhân sẽ dần đạt đến sự năng động, nhạy bén với cái mới trong chính trị, tăng cường sự mẫn cảm chính trị

Trong hoạt động nhận thức xã hội ở một giai đoạn nhất định, hệ tư tưởng

là một yếu tố không thể thiếu và cũng là một bộ phận quan trọng nhất trong văn hoá chính trị Trên cơ sở lập trường tư tưởng, quan điểm chính trị, cá nhân, giai cấp nhận thức các vấn đề chính trị theo định hướng đó

Chức năng nhận thức của văn hoá chính trị được thể hiện trong môi trường chính trị, trong mối quan hệ qua lại giữa cá nhân với cộng đồng tạo nên một nền văn hóa chung, thống nhất Là sản phẩm của tập thể, văn hoá chính trị được hình thành, nhận biết và biểu hiện bởi mỗi cá nhân trong cộng đồng đó Đồng thời qua hành vi của cá nhân và của cả cộng động, văn hoá chính trị lại tiếp thu những nhân tố mới, định hướng nhận thức cho hành vi của cá nhân hay

của cộng đồng ấy

Chức năng điều chỉnh Văn hoá chính trị là biểu hiện mối quan hệ giữa

con người với con người, giữa con người với xã hội trong đời sống chính trị Những tri thức, niềm tin, lý tưởng chính trị sẽ tạo nên những khuôn mẫu nhất định cho mỗi cá nhân, tổ chức, từ đó góp phần điều chỉnh hành vi theo những khuôn mẫu đó Quan niệm về cái đúng hay cái sai, cái tốt hay cái xấu là biểu hiện bên ngoài của khuôn mẫu ấy Những khuôn mẫu và mô hình chính trị được hình thành bởi văn hoá chính trị sẽ điều chỉnh mối quan hệ của những cá nhân, nhóm xã hội trước các hiện tượng và quá trình chính trị, điều chỉnh hành vi của

họ cho phù hợp với quan niệm “cái tốt”, “cái đúng” ấy

Khi trình độ văn hoá chính trị đạt đến một mức độ nhất định, các chủ thể chính trị có thể phát hiện được những lệch lạc, thậm chí là sai lầm trong hành động của mình, từ đó điều chỉnh cho phù hợp

Chức năng định hướng Yếu tố định hướng cốt lõi trong văn hoá chính trị

ở mỗi thời kỳ lịch sử là hệ tư tưởng thống trị của thời kỳ đó Hệ tư tưởng đó có thể định hướng cho cả dân tộc trong một giai đoạn lịch sử nhất định Nếu hệ tư tưởng mang tính cách mạng và khoa học thì các chủ thể chính trị sẽ tạo nên được các giá trị và khuôn mẫu khoa học, hướng sự phát triển của xã hội theo những quy luật khách quan phù hợp và ngược lại nó sẽ kìm hãm sự phát triển nói chung

Với mỗi cá nhân, khi đạt đến trình độ văn hoá chính trị cao, với niềm tin sâu sắc vào lý tưởng chính trị đã lựa chọn, cá nhân đó sẽ có đủ bản lĩnh để vượt qua mọi khó khăn và thử thách vươn tới lý tưởng chính trị cao đẹp Trong hai cuộc kháng chiến của dân tộc ta không ít đồng bào và chiến sĩ đã anh dũng chiến đấu và hi sinh vì độc lập dân tộc, “quyết tử cho tổ quốc quyết sinh” - một lý tưởng cao cả của mỗi người dân Việt Nam yêu nước

Chức năng đánh giá và dự báo Trên cơ sở tri thức và sự hiểu biết về

chính trị, mỗi cá nhân có thể đánh giá được các hiện tượng của đời sống chính

trị, dự báo được các diễn biến chính trị tiếp theo và lựa chọn hành vi chính trị phù hợp

Trong vài thập kỷ qua, với sự phát triển ồ ạt của công nghiệp tư bản chủ nghĩa, không ít người đã dự báo thảm cảnh sẽ xảy ra đối với nhân loại như: sự mất cân bằng sinh thái, ô nhiễm môi trường, biến đổi khí hậu, dịch bệnh hiểm nghèo, những dự báo đó đến nay đã và đang là vấn đề nóng mà tất cả các quốc gia trên thế giới phải đối mặt giải quyết Đó đã không còn là chuyện riêng của một quốc gia mà đã là vấn đề toàn cầu Rõ ràng, trên cơ sở của tri thức, sự hiểu biết, kinh nghiệm thực tiễn, mỗi cá nhân, tổ chức có thể đánh giá, đồng thời dự báo được các diễn biến chính trị trong giai đoạn lịch sử kế tiếp

Nhiều nhà nghiên cứu đã cho rằng từ “cán bộ” thường dùng có nguồn gốc ban đầu từ tiếng Pháp, tiếng Anh sau đó vào Nhật Bản, Trung Quốc và được sử dụng rộng rãi ở Việt Nam

Tiếng Anh từ “cán bộ” là “cadre” có rất nhiều nghĩa “nhóm cố định, những công nhân lành nghề, những binh lính đã được huấn luyện…; lực lượng nòng cốt, cái khung…” [47, tr.215] Ở Trung Quốc từ “cán bộ” chỉ những nhân viên, công chức để phân biệt với nhân viên tạp vụ, văn phòng, công nhân, binh lính và dùng để chỉ những người có trách nhiệm lãnh đạo

Ở Việt Nam, từ “cán bộ” được du nhập vào từ Trung Quốc Ban đầu từ này được dùng trong quân đội để chỉ những cán bộ từ tiểu đội phó – A phó trở

lên nhằm phân biệt với chiến sĩ Dần dần, từ cán bộ được mở rộng, biến đổi, phát triển và được hiểu gồm tất cả những người đi hoạt động cách mạng để phân biệt với nhân dân

Trong từ điển Tiếng Việt, từ “cán bộ” có nghĩa là: những người làm công tác nghiệp vụ trong các cơ quan nhà nước, đảng, đoàn thể; người làm công tác

có chức vụ trong một cơ quan, một tổ chức phân biệt với người không có chức

vụ

Trong thực tế, từ “cán bộ” được sử dụng ở nước ta có rất nhiều nghĩa và không có khái niệm cán bộ riêng mà gộp chung, có giai đoạn gọi là cán bộ, công nhân, viên chức; hiện nay gọi là cán bộ, công chức gồm những người do bầu cử, tuyển dụng, bổ nhiệm để đảm đương các chức vụ thường xuyên trong các cơ quan đảng, nhà nước, tổ chức chính trị - xã hội

Theo điều 4, Luật Cán bộ, Công chức năm 2008, quy định như sau:

1 Cán bộ là công dân Việt Nam, được bầu cử, phê chuẩn, bổ nhiệm giữ chức vụ, chức danh theo nhiệm kỳ trong cơ quan của Đảng Cộng sản Việt Nam, Nhà nước, tổ chức chính trị - xã hội ở trung ương, ở tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương (sau đây gọi chung là cấp tỉnh), ở huyện, quận, thị xã, thành phố thuộc tỉnh (sau đây gọi chung là cấp huyện), trong biên chế và hưởng lương từ ngân sách nhà nước

2 Công chức là công dân Việt Nam, được tuyển dụng, bổ nhiệm vào ngạch, chức vụ, chức danh trong cơ quan của Đảng Cộng sản Việt Nam, Nhà nước, tổ chức chính trị - xã hội ở trung ương, cấp tỉnh, cấp huyện; trong cơ quan, đơn vị thuộc Quân đội nhân dân mà không phải là sĩ quan, quân nhân chuyên nghiệp, công nhân quốc phòng; trong cơ quan, đơn vị thuộc Công an nhân dân mà không phải là sĩ quan, hạ sĩ quan chuyên nghiệp và trong bộ máy lãnh đạo, quản lý của đơn vị sự nghiệp công lập của Đảng Cộng sản Việt Nam, Nhà nước, tổ chức chính trị - xã hội (sau đây gọi chung là đơn vị sự nghiệp công lập), trong biên chế và hưởng lương từ ngân sách nhà nước; đối với công chức

trong bộ máy lãnh đạo, quản lý của đơn vị sự nghiệp công lập thì lương được bảo đảm từ quỹ lương của đơn vị sự nghiệp công lập theo quy định của pháp luật

3 Cán bộ xã, phường, thị trấn (sau đây gọi chung là cấp xã) là công dân Việt Nam, được bầu cử giữ chức vụ theo nhiệm kỳ trong Thường trực Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân, Bí thư, Phó Bí thư Đảng ủy, người đứng đầu tổ chức chính trị - xã hội; công chức cấp xã là công dân Việt Nam được tuyển dụng giữ một chức danh chuyên môn, nghiệp vụ thuộc Ủy ban nhân dân cấp xã, trong biên chế và hưởng lương từ ngân sách nhà nước

Xuất phát từ nguồn gốc, cách giải thích, cách sử dụng từ “cán bộ” có thể hiểu theo nhiều nghĩa khác nhau Ở Việt Nam có thể khái quát lại những điểm căn bản như sau:

- Cán bộ là những người đóng vai trò là bộ khung của hệ thống chính trị -

xã hội Đó là những người được bầu vào các chức vụ lãnh đạo, chỉ huy ở tổ chức Đảng và đoàn thể; những người là công chức, viên chức hoạt động trong các cơ quan của Quốc Hội, Hội đồng Nhân dân, cơ quan hành chính của nhà nước và

cơ quan kiểm sát và toà án; những người chỉ huy từ cấp tiểu đội phó trong các đơn vị quân đội trở lên; những hạ sĩ quan và sĩ quan trong các đơn vị công an nhân dân

- Những người này có nhiệm vụ chỉ huy, lãnh đạo và điều khiển hoạt động của tổ chức đơn vị mình và thực thi những nhiệm vụ của Đảng và Nhà nước tới toàn thể xã hội

Tóm lại, có thể định nghĩa cán bộ như sau: “Cán bộ là những người làm

bộ khung của hệ thống chính trị - xã hội, có vai trò lãnh đạo, chỉ huy, điều khiển

và thực hiện những nhiệm vụ của hệ thống chính trị - xã hội đối với toàn xã hội” Còn khái niệm cán bộ cấp cơ sở (cấp xã) như khoản 3, điều 4, Luật Cán

bộ, Công chức năm 2008 đã nêu: “Cán bộ xã, phường, thị trấn (sau đây gọi chung là cấp xã) là công dân Việt Nam, được bầu cử giữ chức vụ theo nhiệm kỳ

trong Thường trực Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân, Bí thư, Phó Bí thư Đảng ủy, người đứng đầu tổ chức chính trị - xã hội; công chức cấp xã là công dân Việt Nam được tuyển dụng giữ một chức danh chuyên môn, nghiệp vụ thuộc Ủy ban nhân dân cấp xã, trong biên chế và hưởng lương từ ngân sách nhà nước”

1.2.2.2 Cán bộ chủ chốt cấp cơ sở

Từ trước đến nay, trong công tác cán bộ, trong các văn bản, Nghị Quyết của Đảng đã đề cập rất nhiều đến thuật ngữ “cán bộ chủ chốt” Tuy nhiên, cho đến nay vẫn chưa có một quan điểm thống nhất về khái niệm cán bộ chủ chốt và cũng chưa có những tiêu chí cụ thể để xác định rõ trong bộ máy tổ chức chính quyền, đảng, tổ chức chính trị - xã hội của một cấp thì những ai được gọi là cán

bộ chủ chốt và những ai không được gọi là cán bộ chủ chốt

Nhiều nhà nghiên cứu cho rằng, cán bộ chủ chốt bao gồm toàn bộ cán bộ

là uỷ viên thường vụ và ban chấp hành của tổ chức đảng, thường trực của bộ máy chính quyền và uỷ viên ban chấp hành các đoàn thể Cũng có nhà nghiên cứu cho rằng cán bộ chủ chốt là người đứng đầu quan trọng nhất, trong mỗi tổ chức đều có tập thể lãnh đạo, trong tập thể lãnh đạo có người đứng đầu, có tác dụng chi phối chính toàn bộ hoạt động của một tổ chức nhất định, người đó là cán bộ chủ chốt

Theo PGS.TS Trần Xuân Sầm và tập thể các nhà nghiên cứu đề tài “Xác định cơ cấu và tiêu chuẩn cán bộ lãnh đạo chủ chốt trong hệ thống chính trị đổi mới” thì cán bộ lãnh lãnh đạo chủ chốt là: “những cán bộ lãnh đạo, nhưng là lãnh đạo toàn diện, có trọng trách nặng nề nhất, có quyền thay mặt tập thể lãnh đạo giải quyết các vấn đề và chịu trách nhiệm trước tập thể” [28, tr.139] Đó là những người lãnh đạo quản lý có chức vụ và quyền hạn cao nhất trong tổ chức Đảng, Chính quyền và các đoàn thể chính trị - xã hội ở cấp xã (cấp cơ sở), tức là những người đứng đầu các tổ chức trong hệ thống chính trị ở xã

Theo Hướng dẫn số 11-HD/BTCTW ban hành ngày 24 tháng 10 năm

2007 về việc Hướng dẫn thực hiện quy định 57-QĐ/TW ngày 03 tháng 5 năm

2007 của Bộ Chính trị “Một số vấn đề bảo vệ chính trị nội bộ Đảng” có giải

thích “Cán bộ chủ chốt các cấp” là cán bộ lãnh đạo và quản lý của Đảng, Nhà

nước, đoàn thể chính trị - xã hội, lực lượng vũ trang giữ các chức danh thuộc diện quản lý của cấp ủy các cấp

Trong phạm vi nghiên cứu đề tài, khái niệm cán bộ chủ chốt cấp cơ sở mà tác giả sử dụng là “Những người đứng đầu quan trọng nhất, có chức vụ cao nhất trong một tập thể, có quyền ra những quyết định về chủ trương, có trách nhiệm

về quyền điều hành một tập thể, một đơn vị, một tổ chức để thực hiện những nhiệm vụ của tập thể hoặc tổ chức ấy, thậm chí có thể chi phối, dẫn dắt toàn bộ hoạt động của một tổ chức nhất định” [38, tr.35-36] Đó là:

- Những người có chức năng lãnh đạo, quản lý giữ các vị trí chủ yếu nhất trong các tổ chức Đảng, Chính quyền, Mặt trận, Đoàn thể ở cơ sở

- Có trách nhiệm chính trong việc đề xuất các chủ trương, nghị quyết của cấp uỷ Đảng, chính quyền, đoàn thể trong phạm vi cấp cơ sở mình phụ trách

- Có nhiệm vụ quan trọng điều hành và tổ chức thực hiện các chủ trương, đường lối, chính sách của Đảng và nhà nước trên địa bàn xã, phường, thị trấn

- Chịu trách nhiệm chính trước tập thể, trước quần chúng nhân dân và cấp trên về nhiệm vụ ở cương vị công tác được giao trong địa bàn mình quản lý

Từ những điều trình bày ở trên có thể quan niệm rằng, cán bộ chủ chốt cấp cơ sở là những cán bộ đứng đầu tổ chức đảng, chính quyền, mặt trận tổ quốc

và các đoàn thể chính trị xã hội của hệ thống chính trị cấp cơ sở Mỗi cán bộ chủ chốt được gắn với một chức danh cụ thể

Theo khoản 1, Điều 3 Nghị định 92 của Chính phủ năm 2009 về chức danh, số lượng, một số chế độ, chính sách đối với cán bộ, công chức ở xã, phường, thị trấn và những người hoạt động không chuyên trách ở cấp xã chỉ rõ cán bộ cấp xã có các chức vụ sau đây:

a) Bí thư, Phó Bí thư Đảng ủy;

b) Chủ tịch, Phó Chủ tịch Hội đồng nhân dân;

c) Chủ tịch, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân;

d) Chủ tịch Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam;

đ) Bí thư Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh;

e) Chủ tịch Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam;

g) Chủ tịch Hội Nông dân Việt Nam (áp dụng đối với xã, phường, thị trấn

có hoạt động nông, lâm, ngư, diêm nghiệp và có tổ chức Hội Nông dân Việt Nam);

h) Chủ tịch Hội Cựu chiến binh Việt Nam

Như vậy có thể thấy, ở cấp cơ sở có 11 chức danh cán bộ chủ chốt

1.3 Văn hóa chính trị của đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp cơ sở

Từ lí thuyết về văn hóa chính trị và văn hóa, tác giả xác định văn hóa chính trị của đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp cơ sở là tổng hợp các yếu tố về: tri thức, trình độ chính trị; năng lực và bản lĩnh chính trị; niềm tin, lý tưởng chính trị; phong cách làm việc, ngôn ngữ ứng xử và giao tiếp của đội ngũ này trong hoạt động chính trị để thực thi quyền lực chính trị và quyền lực nhà nước tại cấp

cơ sở nhằm thực hiện mục tiêu chính trị mà Đảng, Nhà nước đã đề ra

Để có đánh giá văn hóa chính trị của người cán bộ chủ chốt cấp cơ sở cần phải dựa vào những tiêu chí cụ thể Song, đến thời điểm hiện nay, vẫn chưa có những tiêu chí cụ thể trong đánh giá văn hóa chính trị của cán bộ nói chung và cán bộ chủ chốt cấp cơ sở nói riêng Căn cứ vào việc làm rõ nội hàm khái niệm, đặc điểm và cấu trúc của văn hoá chính trị, tác giả đánh giá văn hoá chính trị của đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp cơ sở dựa trên các yếu tố sau:

1.3.1 Về tri thức, trình độ chính trị

Tri thức chính trị là tất cả những hiểu biết của các chủ thể chính trị về lĩnh vực chính trị, về đời sống chính trị và về hoạt động chính trị Tiêu chí để đánh giá tri thức chính trị của người cán bộ chủ chốt cấp cơ sở thể hiện trên các mặt như: trình độ chuyên môn nghiệp vụ, trình độ lí luận chính trị, kiến thức quản lý

nhà nước, quản lý kinh tế - xã hội, các kiến thức bổ trợ như tin học, ngoại ngữ

Người cán bộ chủ chốt cấp cơ sở có vai trò đặc biệt quan trọng trong hoạt động chính trị, có thể coi họ là cầu nối giữa Đảng, Nhà nước, các tổ chức đoàn thể chính trị - xã hội với quần chúng nhân dân; là người trực tiếp tổ chức thực hiện đưa những chủ trương, đường lối vào thực tiễn cuộc sống Bên cạnh đó, người cán bộ chủ chốt cấp cơ sở là người có vai trò trực tiếp điều hành, định hướng, tổ chức thực hiện các hoạt động của bộ máy chính trị cấp cơ sở; người trực tiếp đưa ra những quyết sách chính trị trong lĩnh vực mình phụ trách Với vai trò có tính quyết định như vậy, đòi hỏi người cán bộ chủ chốt cấp cơ sở phải

có bản lĩnh chính trị vững vàng, kiên định, trung thành với mục tiêu, lý tưởng cách mạng mà Đảng và nhân dân đã chọn lựa; bên cạnh đó họ cũng phải là người giác ngộ sâu sắc về lý tưởng chính trị Cộng sản chủ nghĩa, luôn nhận thức

rõ vai trò và trách nhiệm của bản thân trong sự nghiệp cách mạng của nước ta, không chỉ vậy họ còn phải tuyệt đối trung thành với Tổ quốc, với nhân dân, trung thành với lý tưởng của giai cấp và dân tộc Song song với đó, người cán bộ chủ chốt cấp cơ sở cũng phải đảm bảo trình độ chuyên môn và trình độ quản lý nhà nước Có như vậy mới thực hiện được nhiệm vụ “Xây dựng tổ chức bộ máy của toàn hệ thống chính trị tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả; đẩy mạnh đấu tranh phòng, chống tham nhũng, lãng phí, quan liêu” mà Đại hội XII đã đề ra

Người cán bộ chủ chốt cấp cơ sở phải thấm nhuần, phải lấy chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh làm nền tảng tư tưởng, làm kim chỉ nam cho mọi hành động trong hoạt động chính trị của bản thân Chỉ khi được trang bị trình độ lí luận chính trị cùng với lý tưởng cách mạng tiến bộ thì bản thân họ mới đảm đương được vai trò là đội ngũ tiên phong, là nhân tố quyết định trong việc đưa chủ trương, đường lối của Đảng vào cuộc sống và cũng chính là nhân

tố quyết định đến việc hiện thực hoá các lý tưởng cách mạng trong đời sống xã hội

Trong quá trình hoạt động chính trị của bản thân, người cán bộ chủ chốt

cấp cơ sở sẽ phải giải quyết các tình huống chính trị nảy sinh trong thực tiễn Để

có thể giải quyết tốt và hiệu quả các vấn đề này đòi hỏi chính bản thân họ phải kết hợp nhuần nhuyễn, linh hoạt giữa tài năng, trí tuệ, trình độ chính trị với kinh nghiệm thực tiễn Kinh nghiệm chính trị được tích luỹ trong chính hoạt động chính trị của người cán bộ chủ chốt, kinh nghiệm càng phong phú bao nhiêu thì tầm nhìn và tư duy càng mở rộng bấy nhiêu, từ đó bản thân họ sẽ có những nhạy bén, linh hoạt và con mắt chính trị ngày càng tinh tường hơn Khi đó, các tình huống chính trị sẽ được chủ thể giải quyết một cách phù hợp và hiệu quả, thậm chí có những dự cảm chính trị thiên tài đi trước thời đại Trong hoạt động chính trị, họ sẽ khái quát, cô động những kinh nghiệm tích lũy được thành những lí luận bổ sung vào trình độ chính trị của bản thân Hay nói cách khác, thông qua thực tiễn hoạt động chính trị sống động và phức tạp, người cán bộ chủ chốt có điều kiện tu dưỡng, rèn luyện và trau dồi bản thân về cả lí luận lẫn thực tiễn

Với tình hình hiện nay, nhiệm vụ “Tiếp tục hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa, xây dựng bộ máy nhà nước tinh gọn, trong sạch, vững mạnh; hoàn thiện hệ thống pháp luật, đẩy mạnh cải cách hành chính, cải cách tư pháp, xây dựng đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức có phẩm chất, năng lực đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ; phát huy dân chủ, tăng cường trách nhiệm, kỷ luật,

kỷ cương; đẩy mạnh đấu tranh phòng, chống tham nhũng, lãng phí, quan liêu, tệ nạn xã hội và tội phạm” là một trong những nhiệm vụ tổng quát mà Đại hội XII của Đảng đã đề ra Để thực hiện nhiệm vụ này đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp cơ

sở phải đáp ứng được các yêu cầu về tri thức trên các mặt trình độ chuyên môn, trình độ lí luận chính trị, trình độ quản lý nhà nước và các kiến thức bổ trợ

tình hình và có những biện pháp giải quyết vấn đề một cách hiệu quả và triệt để

Họ phải chủ động, quyết đoán và kịp thời giải quyết các vấn đề nảy sinh ở cơ sở,

để giữ vững sự ổn định, phát triển và tạo được lòng tin trong nhân dân Thực tế cho thấy, mặc dù ở cơ sở có những vấn đề bất thường nhưng nếu người dân tin tưởng vào sự lãnh đạo của chính quyền cơ sở thì nơi đó vẫn giữ được sự ổn định chính trị cũng như ổn định xã hội

Năng lực chính trị của người cán bộ chủ chốt cấp cơ sở thể hiện ở khả năng đưa lí luận vào thực tiễn, vận dụng cái chung trong những tình huống cụ thể; khả năng cụ thể hóa, hiện thực hóa đường lối, chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước; khả năng tổ chức, tập hợp dân chúng thành phong trào hành động; kĩ năng, kĩ xảo xử lý công việc, năng lực quy tụ và cảm hóa quần chúng; năng lực dự báo tình hình

Trong thực tiễn hoạt động chính trị, cán bộ chủ chốt cấp cơ sở đóng vai trò là người giải quyết các mâu thuẫn, xung đột ở các điểm nóng tại cơ sở để tạo

ra sự đồng thuận trong đời sống chính trị, đồng thời duy trì quyền lực của hệ thống chính trị Để làm được điều đó, bản thân họ phải thật sự bình tĩnh, chủ động, xây dựng nhiều phương án giải quyết và đề phòng tình huống xấu nhất có thể xảy ra Tập trung nắm chắc tình hình, tập hợp lực lượng giải quyết thấu đáo

và triệt để tận gốc rễ của những mẫu thuẫn, xung đột một cách kịp thời, có tình

có lý Điều đó thể hiện năng lực và bản lĩnh chính trị của người cán bộ chủ chốt cấp cơ sở

Sự nghiệp đổi mới của nước ta kể từ năm 1986 đến nay đã đạt được những thành tựu to lớn trên mọi mặt như kinh tế, chính trị, văn hoá, xã hội Tuy nhiên trong thực tế vẫn còn tồn tại nhiều vấn đề lớn, phức tạp, nhiều hạn chế, yếu kém Những hạn chế, tồn tại đó được Đại hội XII của Đảng chỉ rõ như: việc nghiên cứu lí luận, tổng kết thực tiễn chưa đáp ứng được yêu cầu của quá trình đổi mới trong việc hoạch định đường lối của Đảng, chính sách và pháp luật của Nhà nước; kinh tế phát triển chưa bền vững, chưa tương xứng với tiềm năng,

yêu cầu và thực tế nguồn lực được huy động; phát triển thiếu bền vững cả về kinh tế, văn hóa, xã hội và môi trường; các vấn đề xã hội và quản lý xã hội chưa được nhận thức đầy đủ và giải quyết có hiệu quả; còn tiềm ẩn những nhân tố và nguy cơ mất ổn định xã hội; năng lực và hiệu quả hoạt động của hệ thống chính trị chưa ngang tầm nhiệm vụ

Bên cạnh đó, bốn nguy cơ mà Hội nghị đại biểu toàn quốc giữa nhiệm kỳ khóa VII của Đảng năm 1994 nêu lên vẫn tồn tại, có mặt diễn biến phức tạp, như nguy cơ “diễn biến hoà bình” của các thế lực thù địch với những thủ đoạn mới, nhất là triệt để sử dụng các phương tiện truyền thông mạng internet để chống phá ta và những biểu hiện “tự diễn biến”, “tự chuyển hoá” trong nội bộ Niềm tin của cán bộ, đảng viên và nhân dân vào Đảng, vào chế độ có phần bị giảm sút

Song song với đó là sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ thông tin đã đưa lại những thành tựu và cả những mặt tiêu cực ảnh hưởng đến đời sống xã hội Thực tế cho thấy, sự phát triển của công nghệ thông tin là thành tựu của nhân loại và trở thành một trong những nhu cầu thiết yếu trong đời sống xã hội Nhìn nhận một cách khách quan, không phải tất cả các trang web, blog đều là xấu và độc hại nhưng thực tế đã có các trang web, blog có nội dung xấu vi phạm

cả đạo lý và pháp lý nên phải cảnh giác trước những thông tin được đưa lên thông qua các trang mạng này Nếu những người cán bộ chủ chốt cấp cơ sở thiếu vững vàng trong nhận thức, thiếu nhãn quan chính trị đúng đắn, thiếu thông tin chính thống thì sẽ có những suy nghĩ lệch lạc dẫn đến sự mơ hồ, mất niềm tin Do vậy, người cán bộ chủ chốt cấp cơ sở cần có nhận thức chính trị đúng đắn về các vấn đề đang diễn ra, về các thông tin đa chiều, đa nguồn, không nên có những bình luận, có những suy diễn thiếu tính chân thực khi chưa có thông tin chính thống Việc nhận diện và đấu tranh với những chiêu trò bôi xấu,

vụ lợi trên mạng internet và các mạng xã hội, làm trong sạch môi trường thông tin là việc làmcần thiết đối với người cán bộ nói chung trong đó có đội ngũ cán

bộ chủ chốt cấp cơ sở

Bản lĩnh chính trị của người cán bộ chủ chốt cấp cơ sở là tổng hợp các phẩm chất đạt đến trình độ có thể tự quyết định một cách độc lập, sáng tạo, làm chủ hành vi chính trị của mình trước những bước ngoặt và tình huống phức tạp

về chính trị, thực hiện tốt nhất nhiệm vụ được giao Nó biểu hiện ở các phương diện sau: sự vững vàng, kiên định và nhạy cảm trước những biến động chính trị -

xã hội; tích cực tham gia vào các hoạt động chính trị - xã hội trên cương vị, chức trách được giao; giải quyết chính xác, nhanh chóng và có hiệu quả những vấn đề nảy sinh ở cơ quan, đơn vị theo thẩm quyền

Bản lĩnh chính trị của người cán bộ chủ chốt cấp cơ sở có vai trò rất quan trọng đối với sự phát triển mọi mặt của bản thân họ; đối với công tác xây dựng đội ngũ, công tác xây dựng Đảng trong sạch, vững mạnh, nâng cao năng lực lãnh đạo và sức chiến đấu của Đảng Bản lĩnh chính trị của đội ngũ này gắn liền với bản lĩnh chính trị của Đảng Bản lĩnh chính trị của Đảng được thể hiện ở việc quyết định một cách độc lập thái độ, hành động của Đảng, không vì áp lực bên ngoài mà thay đổi quan điểm, đường lối, chiến lược, sách lược; ở sự mềm dẻo, linh hoạt trong sách lược, thái độ và khả năng xử lý các tình huống phức tạp; ý chí và khả năng đấu tranh chống lại sự tấn công của kẻ thù; sự nhạy cảm với cái mới và khả năng tự đổi mới Nhờ có bản lĩnh chính trị vững vàng mà Đảng ta đã lãnh đạo cách mạng Việt Nam đi từ thắng lợi này đến thắng lợi khác

1.3.3 Về niềm tin, lý tưởng chính trị

Người cán bộ chủ chốt cấp cơ sở là hạt nhân trong bộ máy chính trị cấp

cơ sở, nếu họ không có niềm tin, lý tưởng chính trị sâu sắc sẽ gây ra những ảnh hưởng vô cùng to lớn trong đời sống chính trị tại cơ sở Niềm tin, lý tưởng chính trị không vững vàng sẽ ảnh hưởng tới niềm tin của người dân vào bộ máy chính quyền, vào tính đúng đắn của các chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước Xuất phát từ tình hình thực tiễn đòi hỏi người cán bộ chủ chốt cấp cơ sở phải không ngừng được nâng cao, củng cố về niềm tin, lý tưởng chính trị Có niềm tin, lý tưởng chính trị vững vàng, sâu sắc, họ mới có những hành vi và ứng

xử chính trị phù hợp trong các tình huống chính trị nảy sinh

Niềm tin chính trị là một yếu tố quan trọng trong hoạt động chính trị Niềm tin chính trị được hình thành và củng cố trên cơ sở tri thức khoa học Nhận thức khoa học càng sâu sắc thì niềm tin chính trị càng vững chắc Từ đó biến thành tình cảm, đạo đức và lý tưởng chính trị, rồi tiếp tục chuyển thành hành động chính trị trong thực tiễn để đạt tới mục đích chính trị

Niềm tin chính trị là phẩm chất bao trùm thể hiện thông qua bản lĩnh, lý tưởng chính trị của đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp cơ sở Niềm tin chính trị là trụ cột tinh thần, là nhân tố cốt lõi để đảm bảo ổn định tư tưởng chính trị và làm cho hoạt động chính trị đạt được kết quả

Niềm tin ấy thể hiện qua sự giác ngộ về lí tưởng, lòng trung thành với Đảng, với Tổ quốc, với Nhân dân Cán bộ chủ chốt cấp cơ sở phải tuyệt đối trung thành với Đảng, với Tổ quốc, đặt lợi ích quốc gia, lợi ích dân tộc và lợi ích nhân dân lên trên hết Không được vì lợi ích cá nhân mà dao động, xa rời lý tưởng cách mạng đã chọn Kiên quyết chống lại những luận điệu xuyên tạc, chống lại sự dụ dỗ, lôi kéo của thế lực thù địch Luôn nâng cao tinh thần cảnh giác trước mọi âm mưu, thủ đoạn và cạm bẫy của kẻ thù Như thế người cán bộ chủ chốt cấp cơ sở mới có được niềm tin của nhân dân, của cán bộ cấp dưới và

sự tin tưởng của cấp trên đối với mình Làm được điều đó, họ sẽ có nhiều điều kiện thuận lợi trong công tác, trong hoạt động chính trị của bản thân; đồng thời

sẽ quy tụ được cho mình những người có năng lực và cùng chung lý tưởng góp sức vì công việc chung, vì mục tiêu chung

Niềm tin chính trị của đội ngũ cán bộ chủ chốt cấp cơ sở thể hiện thông qua ý chí đấu tranh chống lại hệ tư tưởng của chủ nghĩa tư bản, các quan điểm phủ nhận chủ nghĩa Mác – Lênin, tinh thần và ý thức đấu tranh bảo vệ tư tưởng

Hồ Chí Minh, bảo vệ đường lối, quan điểm của Đảng Thể hiện thông qua tinh thần tự phê bình và phê bình, trong công tác bảo vệ chính trị nội bộ, dám đối mặt với những sai lầm, khuyết điểm của bản thân, tự vạch ra phương hướng,

việc làm cụ thể để khắc phục, sửa chữa những sai lầm, khuyết điểm đó

Mặt khác, niềm tin chính trị của người cán bộ chủ chốt cấp cơ sở còn thể hiện ở thái độ bình tĩnh, bản lĩnh vững vàng trước những khó khăn, gian khổ và thách thức; sự kiên định lập trường, không dao động, lung lay trước những tác động tiêu cực của mặt trái nền kinh tế thị trường, trước những diễn biến phức tạp của tình hình hiện nay nhất là những diễn biến phức tạp tại biển Đông, sự khó khăn của nền kinh tế nước nhà

Tiêu chí niềm tin và lý tưởng chính trị được đánh giá từ lòng tin của quần chúng nhân dân dành cho người cán bộ chủ chốt cấp cơ sở khi họ xử lí công việc, thực hiện chức trách của mình Nếu được dân tin, dân yêu, dân ủng hộ thì việc gì cũng có thể thành công

1.3.4 Về phong cách làm việc, ngôn ngữ ứng xử và giao tiếp

Phong cách làm việc, giao tiếp ứng xử của người cán bộ chủ chốt cấp cơ

sở có vai trò quan trọng trong việc tổ chức, điều hành các hoạt động thuộc lĩnh vực mình phụ trách thậm chí quyết định đến kết quả công tác trong giao tiếp, ứng xử với cấp trên, cấp dưới và với nhân dân Mỗi người cán bộ chủ chốt cấp

cơ sở có một cách thức làm việc mang sắc thái riêng, dấu ấn riêng của bản thân

họ Phong cách làm việc của người cán bộ nói chung và cán bộ chủ chốt cấp cơ

sở nói riêng có ý nghĩa quan trọng, ảnh hưởng lớn đến uy tín của cơ quan, của tổ chức mà người đó phụ trách Phong cách làm việc của người cán bộ chủ chốt cấp cơ sở phụ thuộc vào nhiều yếu tố, gồm: phẩm chất chính trị, đạo đức cách mạng, trình độ và năng lực của người cán bộ đó; phụ thuộc vào vị trí, chức trách nhiệm vụ người đó được giao; phụ thuộc vào sự tự giáo dục, tự rèn luyện và tu dưỡng của bản thân người cán bộ Để đánh giá phong cách làm việc của người cán bộ chủ chốt cấp cơ sở, có thể dựa trên các phương diện như sau:

Phong cách làm việc có tính đảng, tính nguyên tắc cao đồng thời phát huy năng động, sáng tạo, nhạy cảm với cái mới Thể hiện ở việc luôn giữ vững lập

trường, quan điểm, đường lối của Đảng; tinh thần tôn trọng pháp luật, chấp hành

nghiêm túc, tự giác nguyên tắc chế độ, kỉ luật công tác, nghiêm khắc với bản thân; bảo vệ lẽ phải, đấu tranh phê phán cái sai Tính năng động, sáng tạo và nhạy bén với cái mới thể hiện ở tính chủ động, sáng tạo trong việc cụ thể hóa quan điểm, đường lối chủ trương của Đảng một cách cụ thể, chi tiết và phù hợp với tình hình thực tiễn tại địa bàn mình phụ trách; luôn học hỏi tìm tòi đổi mới nội dung, phương pháp công tác theo hướng hiện đại hóa, ứng dụng công nghệ thông tin trong công việc, nâng cao hiệu quả công tác

Phong cách làm việc năng động, nhiệt tình kết hợp với khách quan, khoa học Tình hình cách mạng hiện nay đòi hỏi người cán bộ chủ chốt cấp cơ sở phải

có nhiệt tình cách mạng thì mới đủ sức đảm đương, gánh vác, đứng mũi chịu sào nhiệm vụ nặng nề mà Đảng và Nhân dân giao phó Nhưng nếu chỉ có nhiệt tình cách mạng mà thiếu đi sự khách quan, khoa học thì người cán bộ dễ rơi vào những sai lầm, những hành động chủ quan, tùy tiện Người cán bộ chủ chốt cấp

cơ sở khi xử lí công việc cần phải điều tra, nghiên cứu, tiếp thu ý kiến từ đội ngũ giúp việc, đội ngũ cán bộ chuyên môn sau đó phân tích và xây dựng nhiều phương án giải quyết Không ra quyết định khi chưa có đầy đủ thông tin cần thiết, chưa có tính toán các phương án; tránh chủ quan, duy ý chí Tôn trọng thực tiễn khách quan, kiên quyết không vì thành tích mà bóp méo sự thật Người cán bộ chủ chốt cấp cơ sở trong làm việc phải xây dựng thói quen dự báo tình hình, lối làm việc có tầm nhìn xa, xây dựng thực hiện kế hoạch có tính lâu dài, then chốt tránh chạy theo sự vụ trước mắt, nhất thời Thực hiện nghiêm chức trách, nhiệm vụ được giao, chế độ công tác, chương trình, kế hoạch đã đề ra, tránh lối làm việc ngẫu hứng, tùy tiện

Phong cách làm việc của người cán bộ chủ chốt cấp cơ sở còn thể hiện ở phong cách dân chủ, tập thể nhưng quyết đoán, dám chịu trách nhiệm, phát huy vai trò của người đứng đầu Lối làm việc dân chủ, tập thể là cách tốt nhất để

người cán bộ chủ chốt cấp cơ sở vừa phát huy trí tuệ tập thể, hạn chế sai lầm vừa giúp tăng cường sự đoàn kết thống nhất trong cơ quan, tổ chức Người cán bộ

chủ chốt cấp cơ sở phải thực hiện nghiêm túc nguyên tắc tập trung dân chủ trong công tác, lắng nghe ý kiến của tập thể, của cấp dưới, của nhân dân, nhất là những ý kiến khác, trái với mình Để có được phong cách như vậy, đòi hỏi họ phải có tính khiêm tốn, có tinh thần cầu thị, trung thực, thẳng thắng, khoan dung, luôn nhận thức mình là công bộc của nhân dân Phát huy vai trò của người đứng đầu, đòi hỏi người cán bộ chủ chốt cấp cơ sở phải có tính quyết đoán, tinh thần trách nhiệm cá nhân cao trong công tác Khi đã phân tích, nắm rõ vấn đề thì phải quyết đoán, có quyết tâm cao, dám làm, dám chịu trách nhiệm về những quyết định của mình Tuy nhiên, sự quyết đoán khác hoàn toàn với sự độc đoán, gia trưởng ở chỗ sự quyết đoán dựa trên cơ sở tinh thần dân chủ còn sự độc đoán gia trưởng dựa trên sự chủ quan, quyền uy của người ra quyết định

Khi bàn về phong cách làm việc của người cán bộ chủ chốt cấp cơ sở không thể không nói đến phong cách làm việc thiết thực, nói đi đôi với làm Người cán bộ chủ chốt cấp cơ sở khi thực hiện chức trách nhiệm vụ, khi ra quyết định, kế hoạch cần căn cứ vào tình hình thực tế của địa phương, của cơ quan, của đội ngũ cán bộ, nguyện vọng của nhân dân và luôn tính đến hiệu quả công việc, chỉ nói những điều cần thiết, chỉ hứa những điều có thể làm, đã hứa là nhất định làm Khi chỉ đạo tổ chức thực hiện luôn quan tâm từ khâu giao việc, kiểm tra, giám sát, giúp đỡ người nhận nhiệm vụ

Trong quá trình hoạt động chính trị của bản thân, người cán bộ chủ chốt cấp cơ sở phải thực hiện phong cách nói đi đôi với làm, mạnh dạn trong xử lý công việc khi thấy công việc đó mang lại lợi ích cho dân; kiên quyết không làm

dù là việc nhỏ nhưng có hại cho dân Không những vậy, người cán bộ cần phải gần dân, sát dân, lắng nghe tâm tư nguyện vọng của nhân dân và hết lòng vì dân

mà phục vụ Người cán bộ chủ chốt cấp cơ sở phải thường xuyên tiếp xúc, trao đổi, gần gũi với nhân dân để có được phong cách làm việc mà dân mến, dân thương Có như thế họ mới chiếm được niềm tin, sự ủng hộ của quần chúng nhân dân