Một số khái niệm cơ bản
1.1.1 Luật giao thông đường bộ
Với sự phát triển của hệ thống pháp luật và hoạt động quản lý xã hội của Nhà nước, Luật giao thông đường bộ ra đời và phát triển trở thành tất yếu khách quan Luật này đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo an ninh quốc phòng, thúc đẩy phát triển kinh tế, văn hóa và xã hội Đồng thời, nó đáp ứng nhu cầu vận tải hàng hóa và đi lại của nhân dân, góp phần xây dựng hệ thống giao thông an toàn, hiệu quả.
Trong các giai đoạn phát triển của lịch sử, nhà nước ta luôn ban hành các văn bản pháp quy nhằm điều chỉnh lĩnh vực an toàn giao thông Trước khi có Luật Giao thông Đường bộ, công tác quản lý giao thông đường bộ chủ yếu dựa trên các Nghị định của Chính phủ, Chỉ thị của Thủ tướng Chính phủ và các văn bản quy phạm pháp luật của các ngành liên quan.
Ngày 13 tháng 11 năm 2008, Quốc hội Việt Nam đã thông qua Luật Giao thông Đường bộ mới, có hiệu lực từ ngày 1 tháng 7 năm 2009, nhằm thay thế luật cũ ban hành năm 2001 Luật gồm 8 chương với 89 điều, bắt đầu bằng phần quy định chung trong Chương I (Điều 1-8), tiếp theo là các quy tắc giao thông trong Chương II (Điều 9-38), quy định về kết cấu hạ tầng giao thông trong Chương III (Điều 39-52), các phương tiện tham gia giao thông trong Chương IV (Điều 53-57), cùng các chương liên quan đến các quy định về hành xử trên đường, an toàn giao thông, và xử lý vi phạm.
“Người điều khiển phương tiện tham gia giao thông đường bộ”; chương VI từ Điều
Chương trình pháp luật về vận tải đường bộ được quy định từ Điều 64 đến Điều 83, tập trung vào các quy định về hoạt động vận tải đường bộ, đảm bảo an toàn và hiệu quả phương tiện giao thông Phần quản lý nhà nước về giao thông đường bộ được trình bày trong Chương VII, từ Điều 84 đến Điều 87, nhằm nâng cao hiệu quả quản lý, xây dựng chính sách phát triển hạ tầng và duy trì trật tự giao thông Ngoài ra, Chương VIII từ Điều 88 đến Điều 89 nêu rõ các điều khoản thi hành, đảm bảo các quy định pháp luật về giao thông đường bộ được thực thi thống nhất và hiệu quả trên toàn quốc.
Luật giao thông đường bộ là mốc lịch sử quan trọng trong hệ thống pháp luật, quy định rõ các quy tắc nhằm đảm bảo an toàn giao thông và trật tự đường bộ Việc ban hành luật nhằm nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước, thúc đẩy ý thức trách nhiệm của cơ quan, tổ chức và cá nhân trong công tác đảm bảo an toàn giao thông Luật hướng tới mục tiêu duy trì giao thông thông suốt, trật tự, thuận lợi, góp phần phục vụ nhu cầu đi lại của nhân dân và phát triển sự nghiệp xây dựng, bảo vệ Tổ quốc.
Luật giao thông đường bộ là hệ thống các quy phạm pháp luật và quy tắc xử sự hành chính do Nhà nước ban hành nhằm điều chỉnh các quan hệ xã hội phát sinh trong quá trình tổ chức, thực hiện hoạt động chấp hành và điều hành của các cơ quan quản lý nhà nước, tổ chức xã hội và công dân Mục tiêu của luật này là đảm bảo trật tự an toàn giao thông đường bộ, góp phần duy trì an toàn, trật tự và hiệu quả trong lĩnh vực giao thông.
1.1.2 Ý thức, ý thức pháp luật và giáo dục ý thức pháp luật 1.1.1.1 Ý thức
Theo Từ điển Tiếng Việt, “Ý thức là khả năng của con người phản ánh và tái hiện hiện thực vào trong tư duy” [32;1167]
Chủ nghĩa duy vật Mácxít xem ý thức là sự phản ánh sinh động và sáng tạo của hiện thực khách quan vào trong bộ óc con người Ý thức có cấu trúc phức tạp gồm các yếu tố như cảm xúc, nhu cầu, ý chí và tri thức, trong đó tri thức giữ vai trò quan trọng nhất và là phương thức tồn tại của ý thức Ý thức phản ánh thế giới khách quan dưới dạng hình ảnh chủ quan, đồng thời ý thức xã hội là mặt tinh thần của đời sống xã hội, phản ánh các quan điểm, tư tưởng, tình cảm và truyền thống nảy sinh từ tồn tại xã hội trong những giai đoạn khác nhau Mối quan hệ giữa ý thức xã hội và ý thức cá nhân là liên hệ hữu cơ, biện chứng, thường xuyên thâm nhập và làm phong phú lẫn nhau Các hiện tượng tinh thần trong ý thức xã hội gồm nhiều dạng thức phản ánh đa dạng các mặt của thực tại xã hội, đặc biệt là ý thức đạo đức và ý thức pháp luật đều là những hình thái của ý thức xã hội cần được nghiên cứu để hiểu sâu về những phản ánh xã hội trong các giai đoạn khác nhau.
Ý thức pháp luật là một hình thái ý thức xã hội tồn tại cạnh các hình thái ý thức khác như ý thức đạo đức và ý thức chính trị Trong lịch sử tư tưởng, quan niệm về ý thức pháp luật không luôn thống nhất do sự khác biệt về nhận thức qua các thời đại và lợi ích giai cấp Theo nghĩa thông thường, ý thức pháp luật phản ánh trình độ hiểu biết của các tầng lớp nhân dân về pháp luật, thái độ tôn trọng hay coi thường pháp luật, cũng như ý thức về hành vi vi phạm pháp luật và phạm tội.
Quan niệm cho rằng ý thức pháp luật chỉ đơn thuần là biểu hiện của hành vi chấp hành pháp luật của cá nhân hay tập thể, nhưng điều này chưa thể hiện rõ đặc trưng cơ bản của khái niệm Đánh giá ý thức pháp luật dựa trên hành vi có thể dẫn đến nhận thức phiến diện và chủ quan, vì chưa phản ánh đúng bản chất của ý thức pháp luật.
Trong nghiên cứu lý luận cũng có nhiều quan niệm khác nhau về ý thức pháp luật
Ý thức pháp luật là tổng hợp những tư tưởng, quan điểm pháp luật và tâm lý pháp luật, bao gồm nhận thức, hiểu biết, thái độ và cảm xúc liên quan đến pháp luật Nó phản ánh quá trình hình thành và duy trì các quan điểm pháp lý trong xã hội, góp phần thúc đẩy sự tôn trọng và tuân thủ pháp luật một cách nghiêm chỉnh Bộ phận quan trọng của ý thức pháp luật chính là thái độ tích cực của cá nhân đối với các quy định pháp luật, thể hiện qua thói quen chấp hành pháp luật một cách tự nguyện và ý thức cao Chính vì vậy, cơ cấu của ý thức pháp luật không chỉ bao gồm kiến thức pháp luật mà còn là tâm lý pháp luật, kết hợp giữa nhận thức và cảm xúc nhằm nâng cao ý thức pháp luật trong cộng đồng.
Có quan niệm lại tập trung vào nhấn mạnh bản chất giai cấp của YTPL Đó là:
Ý thức pháp luật xã hội chủ nghĩa phản ánh tổng thể các quan điểm, quan niệm và tình cảm pháp luật, thể hiện thái độ của giai cấp công nhân và nhân dân lao động, do giai cấp công nhân lãnh đạo, đối với pháp luật cũng như các yêu cầu, quyền và nghĩa vụ của công dân.
Ý thức pháp luật là tổng thể các học thuyết, tư tưởng và quan điểm phổ biến trong xã hội, phản ánh mối quan hệ giữa con người và pháp luật thông qua sự hiểu biết về pháp luật hiện hành, pháp luật đã qua và pháp luật cần thiết Nó thể hiện cách con người đánh giá tính hợp pháp hoặc không hợp pháp của hành vi ứng xử cũng như hoạt động của các cơ quan Nhà nước và tổ chức xã hội.
Ý thức pháp luật là một hình thái ý thức xã hội phản ánh toàn diện về tính chất, cơ cấu và nội dung của ý thức pháp luật, bao gồm các quan điểm, khái niệm, học thuyết pháp lý và cảm xúc của con người về pháp luật hiện hành Nó thể hiện thái độ của con người (cá nhân, giai cấp, tầng lớp) đối với trật tự pháp luật, đồng thời bao gồm sự đánh giá về tính công bằng hoặc không công bằng, đúng đắn hay sai trái của pháp luật trong quá khứ, hiện tại và tương lai Ý thức pháp luật cũng phản ánh nhận thức về hành vi hợp pháp và không hợp pháp của các cá nhân, cơ quan Nhà nước, tổ chức.
Ý thức pháp luật là một hình thái ý thức xã hội mang tính giai cấp sâu sắc, phản ánh một cách tích cực, sáng tạo và trực tiếp đời sống pháp luật Nó hình thành các khái niệm, quan điểm, tư tưởng và cảm xúc của con người (cá nhân, giai cấp, tầng lớp) đối với pháp luật, thể hiện sự hiểu biết và thái độ của họ đối với pháp luật hiện hành, pháp luật trong quá khứ và pháp luật trong tương lai Ý thức pháp luật cũng phản ánh quyền và nghĩa vụ của các chủ thể pháp luật, cùng với tính hợp pháp hoặc không hợp pháp trong hành vi xử sự của cá nhân, cơ quan nhà nước và tổ chức chính trị xã hội.
1.1.1.3 Giáo dục ý thức pháp luật
Giáo dục pháp luật giữ vai trò quan trọng trong sự nghiệp giáo dục của nước ta, là hoạt động gắn liền với việc thi hành và áp dụng pháp luật trong thực tiễn Tuy nhiên, giáo dục pháp luật xuất hiện muộn hơn so với giáo dục chính trị và đạo đức, khiến cho khái niệm này cần được hiểu rõ Theo nghĩa hẹp, giáo dục là hoạt động có ý thức, mục đích và kế hoạch nhằm tác động lên người học để đạt được mục tiêu nhất định Trong phạm vi rộng, giáo dục còn bao gồm các yếu tố khách quan như điều kiện kinh tế, chính trị, văn hóa xã hội, cùng với các yếu tố chủ quan như sự tác động có ý thức, có kế hoạch của con người nhằm hình thành phẩm chất và kỹ năng của người học.
Mục đích của việc giáo dục ý thức chấp hành Luật giao thông đường bộ đối với người tham gia giao thông
Khi bắt đầu bất kỳ hoạt động nào, yếu tố quyết định là xác định rõ mục đích của công việc đó để hướng đến thành công Việc xác định mục đích giúp chúng ta lựa chọn hình thức và phương pháp phù hợp, đảm bảo quá trình thực hiện diễn ra hiệu quả Chọn đúng con đường và phương tiện phù hợp là bước quan trọng để đạt được mục tiêu đã đề ra một cách tối ưu.
Luật Giao thông đường bộ có tác động xã hội sâu rộng đến các lĩnh vực kinh tế - xã hội, quốc phòng và an ninh của đất nước Chính phủ và các Bộ, ngành đã nhanh chóng ban hành nhiều văn bản hướng dẫn thi hành sau khi luật có hiệu lực, nhằm đảm bảo thực thi hiệu quả các quy định Việc nâng cao ý thức và ý thức chấp hành Luật Giao thông là ưu tiên hàng đầu trong công tác giáo dục, giúp định hình phương pháp, nội dung và hình thức tổ chức hoạt động giáo dục giao thông phù hợp Xác định rõ mục đích giáo dục ý thức chấp hành luật góp phần đánh giá chính xác hiệu quả của quá trình giáo dục, từ đó đề ra các chỉ số để đo lường sự tiến bộ của người tham gia giao thông Trong bối cảnh hiện nay, mục đích của việc giáo dục ý thức chấp hành Luật Giao thông đường bộ bao gồm các mục tiêu cơ bản nhằm nâng cao ý thức tự giác, đảm bảo trật tự an toàn giao thông, góp phần xây dựng môi trường giao thông văn minh, an toàn.
- Thứ nhất, hình thành, làm sâu sắc và từng bước mở rộng hệ thống tri thức
PL của công dân (mục đích nhận thức)
Nâng cao nhận thức và mở rộng hiểu biết trong các lĩnh vực là yêu cầu khách quan của công tác giáo dục, đặc biệt trong giáo dục pháp luật Mục đích của giáo dục pháp luật là trang bị kiến thức cơ bản về pháp luật như giá trị, vai trò điều chỉnh của pháp luật và các chuẩn mực pháp luật trong đời sống Hiểu biết về pháp luật giúp hình thành nhận thức đúng đắn về giá trị xã hội và vai trò điều chỉnh của pháp luật, làm nền tảng để hình thành tâm lý và thái độ tôn trọng pháp luật, tin tưởng vào hệ thống pháp luật Ngoài ra, kiến thức pháp luật còn giúp con người tự tổ chức hoạt động một cách ý thức và tự đánh giá hành vi của bản thân phù hợp với các chuẩn mực pháp luật.
- Thứ hai: hình thành tình cảm và lòng tin đối với pháp luật (mục đích cảm xúc)
Nâng cao trình độ kiến thức pháp luật là mục tiêu quan trọng hàng đầu, tuy nhiên, kiến thức này chưa đủ để đảm bảo hành vi xử sự hợp pháp của mỗi cá nhân Hiểu biết pháp luật chưa đồng nghĩa với việc có tình cảm đúng đắn và lòng tin vào pháp luật, điểm mấu chốt là chuyển đổi nhận thức thành niềm tin và động cơ thúc đẩy hành vi tích cực khi tham gia giao thông Khi một người tin tưởng vào tính công bằng của quy phạm pháp luật, họ sẽ tự giác tuân thủ các quy định mà không cần nhắc nhở từ Nhà nước Do đó, giáo dục về tính công bằng của pháp luật là yếu tố then chốt để hình thành lòng tin, giúp con người hành động phù hợp với quy định pháp luật một cách tự nguyện và độc lập.
Niềm tin pháp luật được xây dụng trên cơ sở:
Giáo dục tình cảm công bằng giúp con người hiểu rõ vai trò của pháp luật trong cuộc sống và phát triển ý thức công bằng Đây là quá trình hướng dẫn trẻ em nhận biết và đánh giá các quy phạm pháp luật dựa trên tiêu chuẩn công bằng, từ đó tự điều chỉnh hành vi phù hợp với các nguyên tắc công bằng xã hội Giáo dục này còn giúp hình thành khả năng quan hệ đúng đắn với người khác cũng như tự đánh giá, điều chỉnh hành vi cá nhân theo các quy phạm pháp luật, góp phần xây dựng xã hội công bằng và văn minh.
Giáo dục tình cảm trách nhiệm giúp hình thành ý thức tuân thủ pháp luật, là một nguyên tắc quan trọng trong mối quan hệ giữa công dân với nhau và với cơ quan Nhà nước Đây là quá trình giáo dục nhằm nâng cao ý thức về nghĩa vụ pháp lý, giúp người học nhận thức rằng mọi hành vi của mình đều phải dựa trên cơ sở pháp luật và trong phạm vi pháp luật cho phép Việc giáo dục này góp phần xây dựng ý thức trách nhiệm công dân vững chắc, thúc đẩy sự tôn trọng và tuân thủ pháp luật trong cộng đồng.
Giáo dục ý thức đấu tranh không khoan nhượng đối với các biểu hiện vi phạm pháp luật và chống đối pháp luật là yếu tố then chốt trong việc duy trì trật tự xã hội Việc phê phán, lên án các hành vi coi thường pháp luật giúp nâng cao ý thức tuân thủ pháp luật của cộng đồng Đồng thời, tích cực tham gia bảo vệ sự nghiêm minh của pháp luật là trách nhiệm của mỗi công dân, góp phần xây dựng một xã hội công bằng, an toàn và văn minh.
- Thứ ba: hình thành động cơ, hành vi và thói quen xử sự theo pháp luật (mục đích hành vi)
Trong hệ thống các mục đích của giáo dục pháp luật, mục đích hình thành hành vi hợp pháp cho người tham gia giao thông đặc biệt quan trọng, vì kết quả của giáo dục ý thức pháp luật thể hiện qua cách ứng xử đúng pháp luật của họ GD tri thức pháp luật và bồi dưỡng niềm tin vào pháp luật là nền tảng để phát triển ý thức nhân cách và hình thành thói quen, hành vi tuân thủ pháp luật, từ đó tạo động cơ và hành vi tích cực pháp luật Mục tiêu của giáo dục hành vi hợp pháp là giúp người tham gia giao thông hình thành thói quen tuân theo pháp luật, vốn phần lớn dựa trên niềm tin nội tại và ý thức tự giác được củng cố qua nhiều lần thực hiện các hành vi hợp pháp Việc giáo dục để hình thành hành vi hợp pháp là quá trình khó khăn và đòi hỏi thời gian dài, vì các hành vi hợp pháp của cá nhân thường thể hiện qua việc tuân thủ quy phạm pháp luật, kiềm chế không thực hiện những điều luật cấm, thực thi đầy đủ quyền và nghĩa vụ pháp lý của công dân, cũng như biết đấu tranh với các hành vi vi phạm và vận dụng pháp luật để bảo vệ lợi ích hợp pháp khi bị xâm phạm.
Hành vi xử sự theo pháp luật của con người xuất phát từ quá trình nhận thức pháp luật Trong quá trình nhận thức này, nhiều yếu tố chủ quan và khách quan ảnh hưởng đến việc hình thành hành vi và thói quen tuân thủ pháp luật Hoạt động giáo dục ý thức pháp luật đóng vai trò cốt lõi trong việc hình thành hành vi hợp pháp của người dân Thông qua giáo dục, xã hội có thể cung cấp kiến thức pháp luật, xây dựng niềm tin tự nguyện vào các quy định của pháp luật Để đạt hiệu quả, quá trình giáo dục pháp luật cần phải đa dạng về phương thức, thực hiện thường xuyên và liên tục, giúp mọi người hình thành niềm tin, hiểu rõ tính cần thiết và hợp lý của pháp luật vì lợi ích chung của xã hội Nhờ đó, người dân có thể thể hiện những hành vi hợp pháp trong đời sống hàng ngày một cách tự giác, góp phần duy trì trật tự, an toàn xã hội.
Trong quá trình giáo dục pháp luật, các mục đích đều tạo thành một thể thống nhất, có mối quan hệ tác động và bổ sung lẫn nhau để hình thành ý thức pháp luật xã hội chủ nghĩa trong mỗi công dân Hoạt động giáo dục pháp luật không phải là quá trình rời rạc mà liên kết chặt chẽ qua lại theo một hệ thống hữu cơ, từ tri thức pháp luật đến tính tự giác, từ tự giác đến sự tích cực hành xử theo pháp luật, và từ đó hình thành thói quen làm đúng theo quy định pháp luật Khi có thói quen xử sự theo pháp luật, lòng tin và cảm xúc đối với pháp luật cũng được củng cố, góp phần nâng cao ý thức pháp luật toàn diện Thiếu hoặc coi nhẹ bất kỳ nội dung nào trong mục đích giáo dục pháp luật đều làm cho quá trình không hoàn chỉnh, vì nó không chỉ đơn thuần là học luật lý thuyết hay quy định cụ thể, mà còn là quá trình bồi dưỡng, xây dựng ý thức pháp luật xã hội chủ nghĩa cho công dân.
Việc xác định chính xác mục đích của giáo dục ý thức chấp hành Luật Giao thông đường bộ là yếu tố cực kỳ quan trọng cả về lý luận lẫn thực tiễn, đặc biệt trong bối cảnh tình hình tai nạn giao thông hiện nay đang diễn ra phức tạp Đặt đúng mục tiêu sẽ nâng cao hiệu quả của quá trình giáo dục ý thức an toàn giao thông, giúp giảm thiểu rủi ro và đảm bảo an toàn cho cộng đồng Ngược lại, xác định sai mục đích có thể làm giảm chất lượng giáo dục, phản tác dụng và không đạt được mục tiêu giảm thiểu tai nạn Việc rõ ràng, chính xác trong mục đích hướng tới góp phần nâng cao ý thức chấp hành pháp luật về giao thông của mọi người.
THỰC TRẠNG GIÁO DỤC Ý THỨC CHẤP HÀNH LUẬT GIAO THÔNG ĐƯỜNG BỘ CHO NGƯỜI THAM GIA GIAO THÔNG TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH ĐỒNG NAI HIỆN NAY
Khái quát về điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội tỉnh Đồng Nai
Đồng Nai nằm ở khu vực miền Đông Nam Bộ, trong vùng kinh tế trọng điểm phía Nam, có vị trí chiến lược quan trọng về quốc phòng, an ninh và phát triển kinh tế quốc gia Tỉnh giáp Bình Thuận về phía đông, Lâm Đồng ở phía đông bắc, TP Hồ Chí Minh về phía tây, Bình Dương và Bình Phước ở phía tây bắc, cùng Bà Rịa - Vũng Tàu phía nam, với địa hình trung du chuyển tiếp từ cao nguyên Nam Trung Bộ xuống đồng bằng Nam Bộ Đồng Nai thuộc khu vực nhiệt đới gió mùa cận xích đạo, có đất đai màu mỡ chủ yếu là đất đỏ bazan, ít bị thiên tai, được chia thành hai mùa rõ rệt là mùa mưa và mùa nắng, với nhiệt độ trung bình hàng năm từ 25-26°C Địa hình của tỉnh khá bằng phẳng, đất đai chắc chắn phù hợp cho xây dựng các công trình phát triển kinh tế.
Đồng Nai có diện tích tự nhiên rộng 5.903.940 km², chiếm 1,76% diện tích cả nước và đóng vai trò quan trọng trong vùng Đông Nam Bộ, chiếm 25,5% diện tích tự nhiên của khu vực Tỉnh còn có hệ thống tổ chức hành chính cấp tỉnh gồm 25 đơn vị sở, ban, ngành, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế và quản lý nhà nước hiệu quả.
Biên Hòa là thành phố trung tâm chính trị, kinh tế và văn hóa của tỉnh Đồng Nai, đóng vai trò quan trọng trong phát triển khu vực Bên cạnh đó, tỉnh còn có thị xã Long Khánh và 9 huyện gồm Long Thành, Nhơn Trạch, Trảng Bom, Thống Nhất, Cẩm Mỹ, Vĩnh Cửu, Xuân Lộc, Định Quán và Tân Phú, tạo thành hệ thống hành chính đa dạng và phong phú Tổng cộng, tỉnh có 171 đơn vị cấp xã, góp phần thúc đẩy phát triển cộng đồng địa phương Với dân số khoảng 2,9 triệu người, Đồng Nai là nơi sinh sống của nhiều thành phần dân tộc và tôn giáo đa dạng, phản ánh sự phong phú về văn hóa và nhân văn của khu vực.
Tỉnh có hệ thống giao thông phát triển thuận tiện với nhiều tuyến huyết mạch như quốc lộ 1A, quốc lộ 20, quốc lộ 51, đường cao tốc TP HCM – Long Thành – Dầu Giây và tuyến đường sắt Bắc - Nam Vị trí gần cảng Sài Gòn và sân bay quốc tế Tân Sơn Nhất giúp thúc đẩy hoạt động kinh tế và thương mại trong vùng, đồng thời kết nối vùng Đông Nam Bộ với Tây Nguyên một cách hiệu quả.
Đồng Nai sở hữu nguồn tài nguyên khoáng sản phong phú, đa dạng, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế địa phương Bên cạnh đó, tài nguyên rừng của tỉnh góp phần bảo vệ môi trường, duy trì hệ sinh thái bền vững Nguồn nước sông Đồng Nai là nguồn cung cấp quan trọng cho các khu vực lân cận, phục vụ nhu cầu cấp nước sinh hoạt, sản xuất và phát triển các dự án trong khu vực.
2.1.2 Tình hình kinh tế - xã hội
Trong giai đoạn 2011-2015, Tổng sản phẩm trên địa bàn (GRDP) tăng trung bình 12% mỗi năm theo giá năm 1994, phản ánh sự phát triển bền vững của khu vực kinh tế Ngành công nghiệp và xây dựng ghi nhận mức tăng bình quân 12,2%, trong khi ngành dịch vụ tăng trưởng 14,4%, góp phần thúc đẩy kinh tế địa phương phát triển mạnh mẽ Ngành nông, lâm nghiệp và thủy sản có mức tăng trưởng thấp hơn, trung bình 3,5% mỗi năm Tính đến năm 2015, quy mô GRDP dự kiến đạt gần 200 nghìn tỷ đồng (tương đương khoảng 9 tỷ USD), gấp đôi so với năm 2010 Mức GRDP bình quân đầu người theo giá thực tế năm 2015 đạt trên 68 triệu đồng (khoảng 3.100 USD), cho thấy sự nâng cao về mức sống và thu nhập của cư dân địa phương.
Trong giai đoạn từ năm 2011 đến 2014, cơ cấu kinh tế tiếp tục chuyển dịch đúng định hướng, với tỷ trọng ngành công nghiệp - xây dựng giữ ổn định khoảng 57%, trong khi khu vực dịch vụ tăng dần, chiếm từ 35,2% lên 37,1% Ngược lại, ngành nông, lâm nghiệp và thủy sản giảm dần từ 7,5% xuống còn 6% Các số liệu này cho thấy xu hướng dịch chuyển về phía dịch vụ và sự ổn định của ngành công nghiệp - xây dựng trong cơ cấu kinh tế của đất nước.
Năm 2015, cơ cấu kinh tế chủ yếu gồm công nghiệp - xây dựng chiếm 56,7%, dịch vụ chiếm 37,7%, và nông, lâm nghiệp, thủy sản chiếm 5,6% Tổng kim ngạch xuất khẩu trên địa bàn đã tăng trung bình 14% mỗi năm, thể hiện sự phát triển bền vững và có xu hướng mở rộng trong các lĩnh vực kinh tế chủ lực.
Tính chung 5 năm (2011-2015) vốn đầu tư phát triển trên địa bàn đạt trên
Trong giai đoạn 2010-2015, tổng vốn đầu tư toàn xã hội đạt khoảng 290 nghìn tỷ đồng (tương đương 6,5 tỷ USD), tăng trung bình 15,5% mỗi năm, chiếm khoảng 40,1% GRDP cả giai đoạn Vốn khu vực nhà nước chiếm 52.298 tỷ đồng (18% tổng vốn), tăng trung bình 7,1% mỗi năm, trong khi vốn ngoài nhà nước đạt 102.271 tỷ đồng (35,2%) với tốc độ tăng 33,8% mỗi năm Vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài đạt 136.027 tỷ đồng, chiếm 46,8% tổng vốn, tăng trung bình 14,5% mỗi năm Ngân sách Nhà nước hàng năm thu vượt dự toán Trung ương giao Tính đến tháng 9/2015, tỉnh có 32 khu công nghiệp, trong đó nổi bật là khu công nghệ cao Long Thành, tổng diện tích đất sử dụng là 9.969,69 ha, đạt tỷ lệ lấp đầy 68,5%, thu hút 1.396 dự án, bao gồm 1.021 dự án FDI và 375 dự án trong nước Bên cạnh đó, có 3 cụm công nghiệp đã hoàn thiện hạ tầng, gồm Tân Hạnh, Hố Nai 3 và Phú Thạnh - Vĩnh Thanh, và 2 cụm công nghiệp đang đầu tư hạ tầng tại Phú Cường và Tam An.
(Nguồn : Báo cáo đánh giá kết quả thực hiện kế hoạch 5 năm giai đoạn 2011-2015 và phương hướng, nhiệm vụ kế hoạch 5 năm giai đoạn 2015-2020 - UBND tỉnh Đồng Nai).
Thực trạng chấp hành Luật Giao thông đường bộ của người tham gia giao thông ở Đồng Nai hiện nay
2.2.1 Tình hình trật tự an toàn giao thông và tai nạn giao thông trên địa bàn tỉnh Đồng Nai
2.2.1.1 Đặc điểm hệ thống giao thông đường bộ tỉnh Đồng Nai Đồng Nai là tỉnh có hệ thống giao thông thuận tiện với nhiều tuyến đường huyết mạch quốc gia đi qua như quốc lộ 1A, quốc lộ 20, quốc lộ 51; gần cảng Sài Gòn, sân bay quốc tế Tân Sơn Nhất đã tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động kinh tế trong vùng cũng như giao thương với cả nước đồng thời có vai trò gắn kết vùng Đông Nam Bộ với Tây Nguyên
Trong những năm qua, Đồng Nai đã có những bước tiến đáng kể trong việc nâng cấp và mở rộng hệ thống giao thông, đặc biệt là giao thông đường bộ Hệ thống quốc lộ với tổng chiều dài 244,5 km đã được nâng cấp đạt tiêu chuẩn cấp I, II đồng bằng như QL1, QL51, và cấp III đồng bằng như QL20 Đặc biệt, tuyến đường QL20, dài 75 km đi qua địa bàn tỉnh và hướng đến Đà Lạt đã được trải thảm lại mặt đường, góp phần tăng cường kết nối và thúc đẩy phát triển kinh tế địa phương. -Nâng tầm nội dung giao thông Đồng Nai với câu chữ chuẩn SEO – tạo sức hút vượt trội ngay hôm nay!
Hệ thống đường bộ trong tỉnh dài 3.339 km, trong đó gần 700 km là đường nhựa, tạo thành mạng lưới liên hoàn đến các cơ sở khu phố, xã phường và các nông lâm trường, khu công nghiệp Hiện nay, Chính phủ đã khởi công xây dựng các dự án liên kết vùng như đường cao tốc TP.HCM - Long Thành - Dầu Giây, nâng cấp Quốc lộ 51 từ Biên Hòa đến Vũng Tàu, và kế hoạch mở rộng các công trình hạ tầng quan trọng khác Theo quy hoạch, hệ thống đường cao tốc đến Bà Rịa - Vũng Tàu và TP.Hồ Chí Minh, cùng với nâng cấp các tuyến tỉnh lộ như 769 nối quốc lộ 20, quốc lộ 1 với quốc lộ 51, sẽ hình thành mạng lưới giao thông hoàn chỉnh, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội địa phương và khu vực Điều này ảnh hưởng lớn đến an ninh trật tự xã hội và an toàn giao thông, đặc biệt trong bối cảnh đời sống, sản xuất và nhu cầu sử dụng phương tiện của người dân ngày càng tăng, chủ yếu là mô tô, xe máy Nhà nước đã cho phép các nhà máy liên doanh lắp ráp xe mô tô tại Việt Nam, trở thành phương tiện chính cho người dân, dẫn tới sự gia tăng phương tiện giao thông trong khi hạ tầng chưa đáp ứng kịp, gây áp lực lớn đối với trật tự an toàn giao thông.
Giao thông Đồng Nai đang trở nên quá tải và lộn xộn do diện tích dành cho hạ tầng giao thông ngày càng hạn chế, không đáp ứng kịp nhu cầu phát triển Các tuyến đường thường xuyên quá tải vì lượng xe cá nhân tăng nhanh chóng trong những năm gần đây, gây ảnh hưởng lớn đến lưu thông và an toàn giao thông Nhiều dự án đào đường diễn ra rầm rộ nhưng vẫn chưa đủ để giảm tải tình trạng ùn tắc, trong khi ý thức tham gia giao thông của một bộ phận người dân còn kém, góp phần làm trầm trọng vấn đề Tình trạng này xuất phát từ nhiều nguyên nhân chủ quan và khách quan, khiến bộ mặt giao thông của tỉnh Đồng Nai trở nên lộn xộn và mất trật tự.
2.2.1.2 Những nhân tố ảnh hưởng đến việc chấp hành và giáo dục ý thức chấp hành luật giao thông đường bộ ở Đồng Nai hiện nay
Hệ thống giao thông đường bộ trên địa bàn tỉnh đang xuống cấp nghiêm trọng, nhiều đoạn, tuyến đường bị ảnh hưởng bởi các vết nứt, hư hỏng hoặc đang trong quá trình thi công dở dang, gây nguy cơ tiềm ẩn về tai nạn giao thông Các tuyến quốc lộ như Quốc lộ 51, Quốc lộ 20 và Quốc lộ 1 thường xuyên bị ngập nước, khiến mặt đường bị thu hẹp, gây khó khăn cho lưu thông và giảm an toàn Một số tuyến đường tỉnh, huyện cũng rơi vào tình trạng xuống cấp nhưng chưa được đầu tư đủ nguồn vốn để sửa chữa kịp thời, dẫn đến tình trạng mất an toàn Tiến độ thi công các dự án cầu Hóa An, đường dẫn cầu Đồng Nai bị trì trệ, kéo dài thời gian thi công, trong khi cầu Long Thành xây dựng ở khu vực dòng chảy với nước xoáy gây nguy hiểm cho phương tiện, dễ dẫn đến va đập vào trụ cầu và gây mất an toàn giao thông.
Xe cơ giới tiếp tục tăng trưởng mạnh với mức tăng 8,7% đối với ô tô và 9,2% đối với môtô, xe gắn máy, góp phần làm gia tăng lưu lượng hoạt động hàng ngày trên các tuyến quốc lộ Hiện nay, Quốc lộ 1 có khoảng 50 nghìn lượt xe ô tô và 100 nghìn lượt xe môtô, gắn máy mỗi ngày, trong khi Quốc lộ 20 có trên 10 nghìn lượt ô tô và 21 nghìn lượt môtô, xe gắn máy Quốc lộ 5 ghi nhận trên 20 nghìn lượt ô tô và gần 35 nghìn lượt môtô, xe gắn máy mỗi ngày Hoạt động vận tải diễn ra hết sức phức tạp, đặt ra nhiều thách thức trong công tác quản lý, trong đó ý thức pháp luật về trật tự an toàn giao thông và văn hoá giao thông của một bộ phận không nhỏ người tham gia còn nhiều hạn chế, ảnh hưởng đến an toàn và trật tự trên các tuyến giao thông.
Những yếu tố trên đã gây thêm nhiều phức tạp về tình hình trật tự ATGT và nguy cơ về tai nạn giao thông trên địa bàn tỉnh
Lực lượng Cảnh sát giao thông phối hợp Thanh tra giao thông thường xuyên bố trí nhân sự hướng dẫn điều tiết giao thông tại các điểm phức tạp, dễ ùn tắc, đặc biệt ở các cửa ngõ vào thành phố, thị xã và khu công nghiệp Mục tiêu của họ là hạn chế tối đa ùn tắc giao thông, đảm bảo hoạt động giao thông diễn ra bình thường và thông suốt Tuy nhiên, vẫn xảy ra 13 vụ ùn tắc kéo dài trên 30 phút, tăng 4 vụ so với trước, nguyên nhân chủ yếu gồm sự cố kỹ thuật, phương tiện hư hỏng, mưa ngập đường, mật độ xe cao hoặc tai nạn giao thông.
2.2.1.4 Tai nạn giao thông đường bộ trên địa bàn Đồng Nai
Từ tháng 1 đến tháng 12 xảy ra 755 vụ (giảm 29 vụ = -3,7%), chết 343 người (tăng 7 người = +2%), bị thương 912 người (giảm 77 người = -7,8%)
Tăng/ giảm so với năm 2014 Đặc biệt nghiêm trọng 08 22 29 + 03 vụ; + 19 người
Rất nghiêm trọng 40 61 58 + 06 vụ; + 15 người
Nghiêm trọng 265 260 113 Ít nghiêm trọng 46 0 112
Va chạm 396 0 600 Chủ thể gây ra tai nạn từ nghiêm trọng đến đặc biệt nghiêm trọng
Phương tiện Chiếm tỉ lệ
Nhóm tuổi gây tai nạn Độ tuổi Chiếm tỉ lệ
Giới tính gây tai nạn
Thời gian xảy ra tai nạn
Nguyên nhân gây tai nạn
Nguyên nhân Chiếm tỉ lệ
Người tham gia giao thông lấn trái tim đường 28% Bất ngờ sang đường, chuyển hướng sai luật 19,5%
Thiếu tập trung quan sát 15,2%
Tránh, vượt sai quy định 8,4% Đi sai làn đường, phần đường 4,7% Đi vào đường cấm, ngược chiều, vượt đèn đỏ 5,8%
Không đảm bảo khoảng cách an toàn 2,7%
Do hạ tầng giao thông 1%
(Nguồn: Báo cáo Tình hình trật tự an toàn giao thông năm 2015 của
Ban an toàn giao thông tỉnh Đồng Nai)
2.2.2 Thực trạng giáo dục ý thức chấp hành Luật giao thông đường bộ cho người tham gia giao thông ở Đồng Nai hiện nay
2.2.2.1 Thực trạng về ý thức chấp hành Luật giao thông đường bộ của người tham gia giao thông đường bộ trên địa bàn tỉnh Đồng Nai hiện nay
Tai nạn giao thông đang trở thành vấn đề nhức nhối và hiểm họa lớn đối với xã hội, khi diễn ra hàng ngày, hàng giờ và có thể cướp đi mạng sống của bất kỳ ai tham gia giao thông Mỗi ngày, cả nước ghi nhận hơn 30 người chết và bị thương vì TNGT, trong đó nhiều nạn nhân là học sinh, sinh viên, khiến vấn đề trở nên đáng báo động Số vụ tai nạn vẫn không ngừng tăng hàng năm do các lỗi vi phạm đa dạng của người tham gia giao thông như điều khiển xe gắn máy chưa đủ tuổi, đi xe đạp hàng ba, hàng tư, lạng lách, vượt đèn đỏ, chạy quá tốc độ, không đội mũ bảo hiểm Ngoài ra, ý thức văn hóa giao thông của người dân còn hạn chế, thể hiện qua việc bóp còi inh ỏi, phát nhạc ầm ĩ, sử dụng lời lẽ thô tục, đùa nghịch khi lái xe, đứng trên yên sau hoặc kéo đẩy xe khác gây mất an toàn.
Tại Đồng Nai, nơi tập trung nhiều khu công nghiệp, trường học và cơ quan, nhu cầu đi lại của người dân rất lớn Tuy nhiên, thực tế cho thấy vẫn còn nhiều người vi phạm trật tự an toàn giao thông, gây nguy hiểm cho chính mình và cộng đồng Phương tiện tham gia giao thông đa dạng như xe đạp, xe máy, ô tô khiến tình hình giao thông thêm phức tạp Nhiều người chưa ý thức rõ về tầm quan trọng của việc tuân thủ luật lệ giao thông, dẫn đến các vụ tai nạn nghiêm trọng mang lại hậu quả nặng nề cho xã hội.
Hiện tượng học sinh đạp xe dàn hàng ba, hàng tư, kéo đẩy nhau hoặc đùa nghịch trên đường diễn ra phổ biến, bên cạnh đó còn có tình trạng đi xe bằng một tay, một bánh hoặc sử dụng chân, tay kéo đẩy xe của người khác, gây mất an toàn giao thông Đặc biệt, nhiều người đi xe máy không đội mũ bảo hiểm, đi sai phần đường dẫn đến tai nạn giao thông, trong khi ý thức chấp hành luật giao thông đường bộ của người dân vẫn còn hạn chế Hầu như trên các tuyến đường liên thôn, liên xã, phần lớn người tham gia giao thông không đội mũ bảo hiểm, chủ yếu là người trẻ, còn người trung niên thì có ý thức tốt hơn Môi trường sống như vậy đã ảnh hưởng tiêu cực đến ý thức tham gia giao thông của cộng đồng địa phương Qua các cuộc trò chuyện và phỏng vấn với học sinh, công nhân tại các trường học, công ty, xí nghiệp, tác giả nhận thấy nhiều người thiếu kỹ năng và vẫn vi phạm luật giao thông như đi xe đạp hàng ba, vượt đèn đỏ, rẽ trái quy định hoặc đi ngược chiều, cùng với đó là các công nhân vượt đèn đỏ, chạy quá tốc độ Để đánh giá rõ hơn về nhận thức của người dân về an toàn giao thông, tác giả đã tiến hành khảo sát 700 người, gồm 300 học sinh, 200 công nhân và 200 cán bộ, công chức, nhằm xây dựng các giải pháp nâng cao ý thức chấp hành luật lệ giao thông.
Bảng 1: Nhận thức của người tham gia giao thông về tầm quan trọng của giáo dục
Nội dung khảo sát Mức độ
Tán thành Không tán thành
TNGT là vấn đề bức xúc, nóng bỏng của toàn xã hội, cần được mọi người quan tâm 79 % 21 %
Giáo dục TTATGT cho mọi người là rất cần thiết 79,3 % 20,7 %
Thực hiện TTATGT là trách nhiệm của mọi công dân và của toàn xã hội 75,3 % 24,7 %
Cần phải có hiểu biết đầy đủ về Luật giao thông đường bộ khi tham gia giao thông 74,8 % 25,2 %
Thường xuyên tuyên truyền, nhắc nhở người thân và bạn bè thực hiện tốt Luật giao thông đường bộ
ATGT là hạnh phúc của mọi nhà 86,7 % 13,3 %
(Nguồn:Kết quả khảo sát của tác giả, tháng 02/2016)
Dựa trên khảo sát, phỏng vấn và trò chuyện, tác giả nhận thấy nhiều người tham gia giao thông đã nhận thức rõ vai trò quan trọng của việc giáo dục an toàn giao thông và trách nhiệm cá nhân trong việc tuân thủ luật lệ Tuy nhiên, vẫn còn nhiều người chưa hiểu đầy đủ về ý nghĩa của việc giáo dục kiến thức luật giao thông đường bộ, đặc biệt là nhận thức về nguyên nhân gây TNGT và hậu quả nghiêm trọng của nó, chủ yếu là đối tượng học sinh Tỉ lệ phản đối các hoạt động tuyên truyền như nhắc nhở người thân và bạn bè thực hiện tốt luật giao thông đạt tới 32,4%, và 25,2% người không đồng tình với việc yêu cầu có hiểu biết đầy đủ về luật giao thông khi tham gia Điều này cho thấy nhiều người tham gia giao thông tại Đồng Nai vẫn chưa thực sự nhận thức đầy đủ về việc chấp hành luật lệ giao thông Tác giả đã tiến hành khảo sát sâu hơn về thái độ của người dân Đồng Nai, qua đó làm rõ sự cần thiết nâng cao ý thức và kiến thức về an toàn giao thông trong cộng đồng.
Bảng 2: Thái độ và hành vi của người tham gia giao thông trên địa bàn tỉnh Đồng Nai khi tham gia giao thông đường bộ
Mức độ Đồng tình Không đồng tình
Trong quá trình thực hiện Luật Giao thông Đường bộ, có đến 64,6% đồng chí đã thực hiện tốt, cho thấy ý thức chấp hành luật lệ giao thông khá cao Tuy nhiên, vẫn còn 31% ý kiến cho rằng cần cải thiện trong việc tuân thủ các quy định này Về việc tìm hiểu pháp luật giao thông, có 50,4% đồng chí thường xuyên cập nhật kiến thức, góp phần nâng cao ý thức an toàn khi tham gia giao thông Đồng thời, phản ánh về việc chấp thuận cho người đi xe máy chưa đủ tuổi phạm luật, chỉ có 8,9% đồng tình, trong khi đa số (61,7%) phản đối và 29,4% còn phân vân Những số liệu này thể hiện rõ quan điểm của đồng chí về sự tuân thủ luật lệ và ý thức đảm bảo an toàn giao thông.
Cần chấp hành Luật giao thông đường bộ ngay ở nơi mình cư trú và trong trường học 71,8 % 28,2 %
Cần phải đội mũ bảo hiểm khi ngồi trên xe máy để bảo vệ cho chính mình 60,7 % 39,3 %
Chấp hành nghiêm chỉnh Luật giao thông đường bộ để đảm bảo an toàn cho bản thân và người khác
(Nguồn: Kết quả khảo sát của tác giả, tháng 02/2016)
Kết quả khảo sát cho thấy phần lớn người tham gia giao thông tại Đồng Nai có thái độ tích cực và tuân thủ pháp luật về an toàn giao thông, như không đi xe đạp hàng hàng ba, bốn người hoặc không đội mũ bảo hiểm khi đi xe máy Tuy nhiên, vẫn còn một số người tỏ ra thờ ơ, chủ quan và coi thường pháp luật, đặc biệt là học sinh, chưa nhận thức rõ nguyên nhân và hậu quả của tai nạn giao thông Nhận thức chưa đầy đủ khiến các em chưa phân biệt đúng sai hoặc có kỹ năng tham gia giao thông an toàn.
2.2.2.2 Tình hình đảm bảo trật tự an toàn giao thông trên địa bàn Đồng Nai
Trong công tác tuyên truyền, phổ biến, giáo dục pháp luật về trật tự an toàn giao thông (ATGT), tỉnh Đồng Nai đã tăng cường các hoạt động nâng cao ý thức giao thông cho người dân Việc xây dựng văn hóa giao thông là yếu tố then chốt nhằm giảm thiểu tai nạn và ùn tắc, qua đó góp phần thúc đẩy môi trường giao thông an toàn, văn minh hơn Các chiến dịch truyền thông đa dạng, phù hợp với đặc thù địa phương đã góp phần nâng cao nhận thức và thay đổi hành vi của người tham gia giao thông Đồng Nai đã tích cực phối hợp với các cơ quan chức năng để phổ biến các quy định pháp luật về ATGT một cách hiệu quả, hướng tới xây dựng cộng đồng giao thông ý thức, trách nhiệm và văn minh.
TNGT gây thiệt hại về sinh mạng, nhân lực, trí tuệ con người, gây tổn thất về vật chất và tinh thần cho toàn xã hội Để giảm thiểu tai nạn giao thông, việc nâng cao ý thức chấp hành luật giao thông, đặc biệt là luật giao thông đường bộ, là vô cùng cấp thiết Giáo dục pháp luật không chỉ giúp mọi người hiểu rõ quy định mà còn thúc đẩy sự tôn trọng pháp luật trong cộng đồng Tuyên truyền và giáo dục về an toàn giao thông góp phần nâng cao ý thức pháp luật, giúp mọi người biết lựa chọn hành vi đúng đắn, từ đó giảm thiểu tai nạn và thiệt hại do TNGT gây ra.